7. Kinh Bó Lau (Naḷakalāpī)

67. Một thời, trưởng lão Sāriputta và trưởng lão Mahākoṭṭhika trú ở Bārāṇasī, tại Isipatana, Migadāya. Rồi trưởng lão Mahākoṭṭhika, vào buổi chiều, từ nơi độc cư đứng dậy, đi đến chỗ trưởng lão Sāriputta; sau khi đến, đã cùng trưởng lão Sāriputta nói chuyện thân hữu. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu, đáng ghi nhớ, bèn ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, trưởng lão Mahākoṭṭhika nói với trưởng lão Sāriputta: – Thưa hiền giả Sāriputta, có phải già chết là do tự mình làm? Già chết là do người khác làm? Già chết là do cả tự mình làm và người khác làm? Hay già chết không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh? – Này hiền giả Koṭṭhika, già chết không phải do tự mình làm, già chết không phải do người khác làm, già chết không phải do cả tự mình làm và người khác làm, già chết cũng không phải không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh. Nhưng do duyên sanh nên có già chết.

– Thưa hiền giả Sāriputta, có phải sanh là do tự mình làm? Sanh là do người khác làm? Sanh là do cả tự mình làm và người khác làm? Hay sanh không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh? – Này hiền giả Koṭṭhika, sanh không phải do tự mình làm, sanh không phải do người khác làm, sanh không phải do cả tự mình làm và người khác làm, sanh cũng không phải không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh. Nhưng do duyên hữu nên có sanh.

– Thưa hiền giả Sāriputta, có phải hữu là do tự mình làm?... có phải thủ là do tự mình làm?... có phải ái là do tự mình làm?... có phải thọ là do tự mình làm?... có phải xúc là do tự mình làm?... có phải sáu xứ là do tự mình làm?... có phải danh sắc là do tự mình làm? Danh sắc là do người khác làm? Danh sắc là do cả tự mình làm và người khác làm? Hay danh sắc không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh? – Này hiền giả Koṭṭhika, danh sắc không phải do tự mình làm, danh sắc không phải do người khác làm, danh sắc không phải do cả tự mình làm và người khác làm, danh sắc cũng không phải không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh. Nhưng do duyên thức nên có danh sắc.

– Thưa hiền giả Sāriputta, có phải thức là do tự mình làm? Thức là do người khác làm? Thức là do cả tự mình làm và người khác làm? Hay thức không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh? – Này hiền giả Koṭṭhika, thức không phải do tự mình làm, thức không phải do người khác làm, thức không phải do cả tự mình làm và người khác làm, thức cũng không phải không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh. Nhưng do duyên danh sắc nên có thức.

– Ngay bây giờ, chúng tôi hiểu lời nói của trưởng lão Sāriputta như sau: ‘Này hiền giả Koṭṭhika, danh sắc không phải do tự mình làm, danh sắc không phải do người khác làm, danh sắc không phải do cả tự mình làm và người khác làm, danh sắc cũng không phải không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh. Nhưng do duyên thức nên có danh sắc.’

– Và ngay bây giờ, chúng tôi lại hiểu lời nói của trưởng lão Sāriputta như sau: ‘Này hiền giả Koṭṭhika, thức không phải do tự mình làm, thức không phải do người khác làm, thức không phải do cả tự mình làm và người khác làm, thức cũng không phải không do tự mình làm, không do người khác làm, mà do ngẫu nhiên sanh. Nhưng do duyên danh sắc nên có thức.’

“Thưa hiền giả Sāriputta, vậy ý nghĩa của lời dạy này cần được hiểu như thế nào?” “Này hiền giả, vậy thì tôi sẽ đưa ra một ví dụ cho bạn. Ở đây, có những người trí hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Này hiền giả, ví như hai bó sậy dựa vào nhau mà đứng. Cũng vậy, này hiền giả, do duyên danh-sắc, thức sanh khởi; do duyên thức, danh-sắc sanh khởi; do duyên danh-sắc, sáu xứ sanh khởi; do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi… (v.v.)… như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Này hiền giả, nếu rút một trong hai bó sậy ấy ra, bó kia sẽ ngã xuống; nếu rút bó còn lại ra, bó kia sẽ ngã xuống. Cũng vậy, này hiền giả, do danh-sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh-sắc diệt; do danh-sắc diệt, sáu xứ diệt; do sáu xứ diệt, xúc diệt… (v.v.)… như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khối khổ này.” “Thật vi diệu, thưa hiền giả Sāriputta; thật hy hữu, thưa hiền giả Sāriputta! Lời dạy này đã được Tôn giả Sāriputta khéo nói như vậy. Và chúng tôi xin tùy hỷ lời dạy này của Tôn giả Sāriputta với ba mươi sáu trường hợp này: ‘Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thuyết pháp vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với già-chết, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thuyết pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thực hành vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với già-chết, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thực hành pháp và tùy pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, được giải thoát không còn chấp thủ đối với già-chết, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu đã chứng đạt Niết-bàn trong hiện tại’. Nếu đối với sanh… nếu đối với hữu… nếu đối với thủ… nếu đối với ái… nếu đối với thọ… nếu đối với xúc… nếu đối với sáu xứ… nếu đối với danh-sắc… nếu đối với thức… nếu đối với các hành… Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thuyết pháp vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với vô minh, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thuyết pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thực hành vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với vô minh, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thực hành pháp và tùy pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, được giải thoát không còn chấp thủ đối với vô minh, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu đã chứng đạt Niết-bàn trong hiện tại’.” Kinh thứ bảy.