6. Kinh Suy Xét

66. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở xứ Kuru, tại một thị trấn của người Kuru tên là Kammāsadhamma. Tại đó, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: ‘Này các tỳ khưu.’ ‘Bạch Thế Tôn,’ các tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau: ‘Này các tỳ khưu, các ông có thực hành sự suy xét nội tâm không?’ Khi được nói vậy, một tỳ khưu bạch với Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, con có thực hành sự suy xét nội tâm.’ ‘Này tỳ khưu, vậy ông thực hành sự suy xét nội tâm như thế nào?’ Khi ấy, vị tỳ khưu ấy đã giải trình. Cách mà vị tỳ khưu ấy giải trình đã không làm cho tâm của Thế Tôn hài lòng.

Khi được nói như vậy, tôn giả Ānanda bạch với đức Thế Tôn lời này: 'Bạch đức Thế Tôn, đây là thời điểm; bạch đức Thiện Thệ, đây là thời điểm để đức Thế Tôn thuyết giảng về sự thẩm sát nội tâm. Sau khi nghe (lời dạy của) đức Thế Tôn, các tỳ khưu sẽ ghi nhớ.' – 'Này Ānanda, vậy thì các ông hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý; Ta sẽ thuyết giảng.' – 'Xin vâng, bạch Thế Tôn.' Các tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nói lời này:

Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu trong khi thẩm sát, đã thẩm sát sự thẩm sát nội tâm như sau: 'Sự khổ này, có nhiều loại, có nhiều hình thức, khởi sanh ở trên đời, tức là già và chết. Sự khổ này có gì làm nhân duyên, có gì làm tập khởi, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc? Khi có cái gì thì có già và chết, khi không có cái gì thì không có già và chết?' Vị ấy trong khi thẩm sát, biết như vầy: 'Sự khổ này, có nhiều loại, có nhiều hình thức, khởi sanh ở trên đời, tức là già và chết. Sự khổ này có chấp thủ làm nhân duyên, có chấp thủ làm tập khởi, có chấp thủ làm nguồn sanh, có chấp thủ làm nguồn gốc. Khi có chấp thủ thì có già và chết, khi không có chấp thủ thì không có già và chết.' Vị ấy tuệ tri về già và chết, tuệ tri về sự tập khởi của già và chết, tuệ tri về sự đoạn diệt của già và chết, và tuệ tri về con đường thực hành tương xứng đưa đến sự đoạn diệt của già và chết. Và vị ấy là người đã thực hành như vậy, là người thực hành thuận theo pháp. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người đã thực hành một cách chân chánh về mọi phương diện để đoạn tận khổ đau, để đoạn diệt già và chết.

Lại nữa, trong khi thẩm sát, vị ấy thẩm sát sự thẩm sát nội tâm như sau: 'Còn chấp thủ này, có gì làm nhân duyên, có gì làm tập khởi, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc? Khi có cái gì thì có chấp thủ, khi không có cái gì thì không có chấp thủ?' Vị ấy trong khi thẩm sát, biết như vầy: 'Chấp thủ có ái dục làm nhân duyên, có ái dục làm tập khởi, có ái dục làm nguồn sanh, có ái dục làm nguồn gốc. Khi có ái dục thì có chấp thủ, khi không có ái dục thì không có chấp thủ.' Vị ấy tuệ tri về chấp thủ, tuệ tri về sự tập khởi của chấp thủ, tuệ tri về sự đoạn diệt của chấp thủ, và tuệ tri về con đường thực hành tương xứng đưa đến sự đoạn diệt của chấp thủ. Và vị ấy là người đã thực hành như vậy, là người thực hành thuận theo pháp. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người đã thực hành một cách chân chánh về mọi phương diện để đoạn tận khổ đau, để đoạn diệt chấp thủ.

Lại nữa, trong khi thẩm sát, vị ấy thẩm sát sự thẩm sát nội tâm như sau: 'Còn ái dục này, khi khởi sanh thì khởi sanh ở đâu, khi an trú thì an trú ở đâu?' Vị ấy trong khi thẩm sát, biết như vầy: 'Bất cứ cái gì ở trên đời có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ, thì ái dục này khi khởi sanh, nó khởi sanh ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy. Và cái gì ở trên đời có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ? Mắt ở trên đời là pháp có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ. Ái dục này khi khởi sanh, nó khởi sanh ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy. Tai ở trên đời là pháp có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ... mũi ở trên đời là pháp có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ... lưỡi ở trên đời là pháp có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ... thân ở trên đời là pháp có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ... ý ở trên đời là pháp có sắc thái khả ái, có sắc thái khả hỷ. Ái dục này khi khởi sanh, nó khởi sanh ở đấy; khi an trú, nó an trú ở đấy.

Này các tỳ khưu, bất cứ những sa-môn hay bà-la-môn nào trong thời quá khứ, đã thấy pháp có sắc thái khả ái, sắc thái khả hỷ ở trên đời là thường còn, là an lạc, là tự ngã, là không bệnh, là an ổn, thì họ đã làm tăng trưởng ái dục. Những ai đã làm tăng trưởng ái dục, họ đã làm tăng trưởng chấp thủ. Những ai đã làm tăng trưởng chấp thủ, họ đã làm tăng trưởng khổ đau. Những ai đã làm tăng trưởng khổ đau, họ đã không được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ đã không được giải thoát khỏi khổ đau.

Này các tỳ khưu, bất cứ những sa-môn hay bà-la-môn nào trong thời vị lai, sẽ thấy pháp có sắc thái khả ái, sắc thái khả hỷ ở trên đời là thường còn, là an lạc, là tự ngã, là không bệnh, là an ổn, thì họ sẽ làm tăng trưởng ái dục. Những ai sẽ làm tăng trưởng ái dục, họ sẽ làm tăng trưởng chấp thủ. Những ai sẽ làm tăng trưởng chấp thủ, họ sẽ làm tăng trưởng khổ đau. Những ai sẽ làm tăng trưởng khổ đau, họ sẽ không được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ sẽ không được giải thoát khỏi khổ đau.

Này các tỳ khưu, bất cứ những sa-môn hay bà-la-môn nào trong thời hiện tại, thấy pháp có sắc thái khả ái, sắc thái khả hỷ ở trên đời là thường còn, là an lạc, là tự ngã, là không bệnh, là an ổn, thì họ làm tăng trưởng ái dục. Những ai làm tăng trưởng ái dục, họ làm tăng trưởng chấp thủ. Những ai làm tăng trưởng chấp thủ, họ làm tăng trưởng khổ đau. Những ai làm tăng trưởng khổ đau, họ không được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ không được giải thoát khỏi khổ đau.

“Này các Tỳ khưu, ví như có một chén rượu đầy đủ màu sắc, hương thơm, và mùi vị. Nhưng chén rượu ấy lại được pha lẫn với thuốc độc. Bấy giờ, có một người đi đến, bị nóng bức, bị sức nóng hành hạ, mệt mỏi, khát nước, khô cổ. Người ta nói với người ấy như sau: ‘Này ông, chén rượu này đầy đủ màu sắc, hương thơm, và mùi vị; nhưng nó được pha lẫn với thuốc độc. Nếu ông muốn, hãy uống đi. Khi uống, nó sẽ làm ông thích thú về màu sắc, hương thơm, và mùi vị, nhưng sau khi uống, do nhân duyên ấy, ông sẽ đi đến cái chết hoặc sự đau khổ gần bằng cái chết.’ Người ấy không suy xét, vội vàng uống chén rượu ấy, không từ bỏ nó. Do nhân duyên ấy, người ấy đi đến cái chết hoặc sự đau khổ gần bằng cái chết. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ, ... hay trong tương lai, ... hay trong hiện tại, đối với những gì trong thế gian là sắc khả ái, sắc khả hỷ, họ xem là thường, xem là lạc, xem là ngã, xem là không bệnh, xem là an ổn, thì họ làm tăng trưởng ái. Những ai làm tăng trưởng ái, họ làm tăng trưởng sanh y. Những ai làm tăng trưởng sanh y, họ làm tăng trưởng khổ. Những ai làm tăng trưởng khổ, họ không giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ không giải thoát khỏi khổ.”

“Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ, đối với những gì trong thế gian là sắc khả ái, sắc khả hỷ, họ đã thấy là vô thường, đã thấy là khổ, đã thấy là vô ngã, đã thấy là bệnh hoạn, đã thấy là đáng sợ, thì họ đã từ bỏ ái. Những ai đã từ bỏ ái, họ đã từ bỏ sanh y. Những ai đã từ bỏ sanh y, họ đã từ bỏ khổ. Những ai đã từ bỏ khổ, họ đã được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ đã được giải thoát khỏi khổ.”

“Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai, đối với những gì trong thế gian là sắc khả ái, sắc khả hỷ, họ sẽ thấy là vô thường, sẽ thấy là khổ, sẽ thấy là vô ngã, sẽ thấy là bệnh hoạn, sẽ thấy là đáng sợ, thì họ sẽ từ bỏ ái. Những ai sẽ từ bỏ ái, họ sẽ từ bỏ sanh y. Những ai sẽ từ bỏ sanh y, họ sẽ từ bỏ khổ. Những ai sẽ từ bỏ khổ, họ sẽ được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ sẽ được giải thoát khỏi khổ.”

“Này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong hiện tại, đối với những gì trong thế gian là sắc khả ái, sắc khả hỷ, họ thấy là vô thường, thấy là khổ, thấy là vô ngã, thấy là bệnh hoạn, thấy là đáng sợ, thì họ từ bỏ ái. Những ai từ bỏ ái, họ từ bỏ sanh y. Những ai từ bỏ sanh y, họ từ bỏ khổ. Những ai từ bỏ khổ, họ được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ được giải thoát khỏi khổ.”

“Này các Tỳ khưu, ví như có một chén rượu đầy đủ màu sắc, hương thơm, và mùi vị. Nhưng chén rượu ấy lại được pha lẫn với thuốc độc. Bấy giờ, có một người đi đến, bị nóng bức, bị sức nóng hành hạ, mệt mỏi, khát nước, khô cổ. Người ta nói với người ấy như sau: ‘Này ông, chén rượu này đầy đủ màu sắc, hương thơm, và mùi vị; nhưng nó được pha lẫn với thuốc độc. Nếu ông muốn, hãy uống đi. Khi uống, nó sẽ làm ông thích thú về màu sắc, hương thơm, và mùi vị; nhưng sau khi uống, do nhân duyên ấy, ông sẽ đi đến cái chết hoặc sự đau khổ gần bằng cái chết.’ Bấy giờ, này các Tỳ khưu, người ấy có thể suy nghĩ như sau: ‘Ta có thể dập tắt cơn khát này bằng nước, hoặc bằng váng sữa chua, hoặc bằng nước bột rang pha muối, hoặc bằng cháo chua mặn. Ta sẽ không uống thứ mà sẽ không đưa đến lợi ích và an lạc lâu dài cho ta.’ Người ấy, sau khi suy xét, không uống chén rượu ấy, mà từ bỏ nó. Do nhân duyên ấy, người ấy không đi đến cái chết hoặc sự đau khổ gần bằng cái chết. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ, đối với những gì trong thế gian là sắc khả ái, sắc khả hỷ, họ đã thấy là vô thường, đã thấy là khổ, đã thấy là vô ngã, đã thấy là bệnh hoạn, đã thấy là đáng sợ, thì họ đã từ bỏ ái. Những ai đã từ bỏ ái, họ đã từ bỏ sanh y. Những ai đã từ bỏ sanh y, họ đã từ bỏ khổ. Những ai đã từ bỏ khổ, họ đã được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ đã được giải thoát khỏi khổ.”

“Này các tỳ khưu, những vị sa-môn hay bà-la-môn nào trong tương lai... này các tỳ khưu, những vị sa-môn hay bà-la-môn nào trong hiện tại, đối với những gì ở đời là khả ái, khả hỷ, họ thấy chúng là vô thường, thấy là khổ, thấy là vô ngã, thấy là bệnh, thấy là nguy hiểm, những vị ấy đoạn tận ái. Những vị nào đoạn tận ái, những vị ấy đoạn tận chấp thủ. Những vị nào đoạn tận chấp thủ, những vị ấy đoạn tận khổ. Những vị nào đoạn tận khổ, những vị ấy được giải thoát khỏi sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não. Ta nói rằng, họ được giải thoát khỏi khổ đau.” Hết phẩm thứ sáu.