- Saṁyutta Nikāya 48.39
- 4. Sukhindriyavagga
Bản dịch
SN 48.39 — Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ
Kaṭṭhopamasutta
Vi-n 1 …
Vi-n 2 —Này các Tỷ-kheo, có năm căn này. Thế nào là năm? Lạc căn, khổ căn, hỷ căn, ưu căn, xả căn.
Vi-n 3 Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn. Khi cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết: “Tôi cảm giác lạc thọ”. Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là lạc ấy, lạc căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng (tajjam) được cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết lạc căn ấy diệt, được tịnh chỉ.
Vi-n 4 Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là khổ, khởi lên khổ căn. Khi cảm thọ là khổ, người ấy rõ biết: “Tôi cảm giác khổ thọ”. Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là khổ ấy, khổ căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là khổ, người ấy rõ biết khổ căn ấy diệt, được tịnh chỉ.
Vi-n 5 Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là hỷ, khởi lên hỷ căn. Khi cảm thọ là hỷ, người ấy rõ biết: “Tôi cảm giác hỷ”. Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là hỷ ấy, hỷ căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là hỷ, người ấy rõ biết hỷ căn ấy diệt, được tịnh chỉ.
Vi-n 6 Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là ưu, khởi lên ưu căn. Khi cảm thọ là ưu, người ấy rõ biết: “Tôi cảm giác ưu thọ”. Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là ưu ấy, ưu căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là ưu, người ấy rõ biết ưu căn ấy diệt, được tịnh chỉ.
Vi-n 7 Này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là xả, khởi lên xả căn. Khi cảm thọ là xả, người ấy rõ biết: “Tôi cảm giác xả thọ”. Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là xả ấy, xả căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là xả, người ấy rõ biết xả căn ấy diệt, được tịnh chỉ.
Vi-n 8 Ví như, này các Tỷ-kheo, sự xúc chạm và sự cọ xát hai thanh củi, sức nóng sanh khởi, lửa được hiện hữu. Khi hai thanh củi ấy được tách rời, được ly khai, sức nóng thích ứng ấy được đoạn diệt, được tịnh chỉ. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, do duyên xúc được cảm thọ là lạc, khởi lên lạc căn. Khi cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết: “Tôi cảm giác lạc thọ”. Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là lạc ấy, lạc căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là lạc, người ấy rõ biết lạc căn ấy diệt, được tịnh chỉ. Do duyên xúc được cảm thọ là khổ, khởi lên khổ căn … Do duyên xúc được cảm thọ là hỷ, khởi lên hỷ căn … Do duyên xúc được cảm thọ là ưu, khởi lên ưu căn … Do duyên xúc được cảm thọ là xả, khởi lên xả căn. Khi cảm thọ là xả, người ấy rõ biết: “Tôi cảm giác xả thọ”. Do đoạn diệt xúc được người ấy cảm thọ là xả ấy, xả căn được khởi lên do duyên với xúc thích ứng được cảm thọ là xả, người ấy rõ biết xả căn ấy diệt, được tịnh chỉ.
Bản dịch: Thích Minh Châu
Bộ kinh đã được Hòa thượng Thích Minh Châu dịch sang Việt ngữ và Thiền viện Vạn Hạnh phát hành trong đầu thập niên 1980. Sau đó, trong chương trình phiên dịch và ấn hành Ðại tạng kinh Việt Nam, bộ kinh được tái bản năm 1993 và có số thứ tự từ 12 đến 16. Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bhikkhu Sujato · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
- Linked Discourses 48.39
- 4. The Pleasure Faculty
The Simile of the Fire Sticks
9. Kinh Ví Dụ Khúc Gỗ
“Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni. Katamāni pañca? Sukhindriyaṁ, dukkhindriyaṁ, somanassindriyaṁ, domanassindriyaṁ, upekkhindriyaṁ.
Sukhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati sukhindriyaṁ. So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ sukhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
“Mendicants, there are these five faculties. What five? The faculties of pleasure, pain, happiness, sadness, and equanimity.
The faculty of pleasure arises dependent on a contact to be experienced as pleasant. When in a state of pleasure, you understand: ‘I’m in a state of pleasure.’ With the cessation of that contact to be experienced as pleasant, you understand that the corresponding faculty of pleasure that had arisen ceases and stops.
509. Này các Tỳ khưu, có năm quyền này. Năm quyền nào? Lạc quyền, khổ quyền, hỷ quyền, ưu quyền, xả quyền. Này các Tỳ khưu, do duyên xúc cảm thọ lạc, lạc quyền sanh khởi. Vị ấy, trong khi đang cảm thấy an lạc, tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thấy an lạc.’ Do sự diệt của chính xúc cảm thọ lạc ấy, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Cảm thọ tương ứng ấy, tức là lạc quyền đã sanh khởi do duyên xúc cảm thọ lạc, nó diệt đi, nó lắng dịu.’
Dukkhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati dukkhindriyaṁ. So dukkhitova samāno ‘dukkhitosmī’ti pajānāti. Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ dukkhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ dukkhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
The faculty of pain arises dependent on a contact to be experienced as painful. When in a state of pain, you understand: ‘I’m in a state of pain.’ With the cessation of that contact to be experienced as painful, you understand that the corresponding faculty of pain that had arisen ceases and stops.
Này các Tỳ khưu, do duyên xúc cảm thọ khổ, khổ quyền sanh khởi. Vị ấy, trong khi đang cảm thấy đau khổ, tuệ tri rằng: ‘Tôi đang cảm thấy đau khổ.’ Do sự diệt của chính xúc cảm thọ khổ ấy, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Cảm thọ tương ứng ấy, tức là khổ quyền đã sanh khởi do duyên xúc cảm thọ khổ, nó diệt đi, nó lắng dịu.’
Somanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati somanassindriyaṁ. So sumanova samāno ‘sumanosmī’ti pajānāti. Tasseva somanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ somanassavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ somanassindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
The faculty of happiness arises dependent on a contact to be experienced as happiness. When in a state of happiness, you understand: ‘I’m in a state of happiness.’ With the cessation of that contact to be experienced as happiness, you understand that the corresponding faculty of happiness that had arisen ceases and stops.
“Này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của hỷ thọ, hỷ quyền sanh khởi. Vị ấy trong khi có hỷ, tuệ tri rằng: ‘Tôi có hỷ’. Do sự diệt của chính xúc là nhân của hỷ thọ ấy, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Hỷ quyền nào đã sanh khởi do duyên xúc là nhân của hỷ thọ, là cảm thọ tương ứng với xúc ấy, thì hỷ quyền ấy diệt, hỷ quyền ấy lắng dịu’.”
Domanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati domanassindriyaṁ. So dummanova samāno ‘dummanosmī’ti pajānāti. Tasseva domanassavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ domanassavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ domanassindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
The faculty of sadness arises dependent on a contact to be experienced as sadness. When in a state of sadness, you understand: ‘I’m in a state of sadness.’ With the cessation of that contact to be experienced as sadness, you understand that the corresponding faculty of sadness that had arisen ceases and stops.
“Này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của ưu thọ, ưu quyền sanh khởi. Vị ấy trong khi có ưu, tuệ tri rằng: ‘Tôi có ưu’. Do sự diệt của chính xúc là nhân của ưu thọ ấy, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Ưu quyền nào đã sanh khởi do duyên xúc là nhân của ưu thọ, là cảm thọ tương ứng với xúc ấy, thì ưu quyền ấy diệt, ưu quyền ấy lắng dịu’.”
Upekkhāvedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṁ. So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti. Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ upekkhāvedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppannaṁ upekkhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
The faculty of equanimity arises dependent on a contact to be experienced as equanimous. When in a state of equanimity, you understand: ‘I’m in a state of equanimity.’ With the cessation of that contact to be experienced as equanimous, you understand that the corresponding faculty of equanimity that had arisen ceases and stops.
“Này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của xả thọ, xả quyền sanh khởi. Vị ấy trong khi có xả, tuệ tri rằng: ‘Tôi có xả’. Do sự diệt của chính xúc là nhân của xả thọ ấy, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Xả quyền nào đã sanh khởi do duyên xúc là nhân của xả thọ, là cảm thọ tương ứng với xúc ấy, thì xả quyền ấy diệt, xả quyền ấy lắng dịu’.”
Seyyathāpi, bhikkhave, dvinnaṁ kaṭṭhānaṁ saṅghaṭṭanasamodhānā usmā jāyati, tejo abhinibbattati; tesaṁyeva kaṭṭhānaṁ nānābhāvāvinikkhepā yā tajjā usmā sā nirujjhati sā vūpasammati;
evameva kho, bhikkhave, sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhindriyaṁ. So sukhitova samāno ‘sukhitosmī’ti pajānāti. Tasseva sukhavedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ sukhavedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati sukhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti.
When you rub two sticks together, heat is generated and fire is produced. But when you part the sticks and lay them aside, any corresponding heat ceases and stops.
In the same way, the faculty of pleasure arises dependent on a contact to be experienced as pleasant. When in a state of pleasure, you understand: ‘I’m in a state of pleasure.’ With the cessation of that contact to be experienced as pleasant, you understand that the corresponding faculty of pleasure that arises ceases and stops.
“Này các tỳ khưu, ví như do sự cọ xát và kết hợp của hai thanh củi, hơi nóng được sanh ra, lửa được phát sanh. Do sự tách rời và đặt riêng hai thanh củi ấy, hơi nóng tương ứng nào đã sanh ra thì hơi nóng ấy diệt, hơi nóng ấy lắng dịu. Cũng thế ấy, này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của lạc thọ, lạc quyền sanh khởi. Vị ấy trong khi có lạc, tuệ tri rằng: ‘Tôi có lạc’. Do sự diệt của chính xúc là nhân của lạc thọ ấy, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Lạc quyền nào đã sanh khởi do duyên xúc là nhân của lạc thọ, là cảm thọ tương ứng với xúc ấy, thì lạc quyền ấy diệt, lạc quyền ấy lắng dịu’.”
Dukkhavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca …pe… somanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca …pe… domanassavedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca …pe… upekkhāvedaniyaṁ, bhikkhave, phassaṁ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṁ. So upekkhakova samāno ‘upekkhakosmī’ti pajānāti. Tasseva upekkhāvedaniyassa phassassa nirodhā ‘yaṁ tajjaṁ vedayitaṁ upekkhāvedaniyaṁ phassaṁ paṭicca uppajjati upekkhindriyaṁ taṁ nirujjhati, taṁ vūpasammatī’ti pajānāti”.
Navamaṁ.
The faculty of pain … happiness … sadness … equanimity arises dependent on a contact to be experienced as equanimous. When in a state of equanimity, you understand: ‘I’m in a state of equanimity.’ With the cessation of that contact to be experienced as equanimous, you understand that the corresponding faculty of equanimity that arises ceases and stops.”
“Này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của khổ thọ... (như trên)... Này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của hỷ thọ... (như trên)... Này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của ưu thọ... (như trên)... Này các tỳ khưu, do duyên xúc là nhân của xả thọ, xả quyền sanh khởi. Vị ấy trong khi có xả, tuệ tri rằng: ‘Tôi có xả’. Do sự diệt của chính xúc là nhân của xả thọ ấy, vị ấy tuệ tri rằng: ‘Xả quyền nào đã sanh khởi do duyên xúc là nhân của xả thọ, là cảm thọ tương ứng với xúc ấy, thì xả quyền ấy diệt, xả quyền ấy lắng dịu’. (Kinh) thứ chín.