4. Kinh Năm Dục Trưởng Dưỡng

117. “Này các Tỳ khưu, trước khi giác ngộ, khi chưa chứng ngộ, trong khi còn là Bồ-tát, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Năm dục trưởng dưỡng nào mà tâm ta đã từng tiếp xúc, đã qua, đã diệt, đã biến hoại, tâm ta có thể thường xuyên hướng đến chúng, hoặc hướng đến các dục trưởng dưỡng hiện tại, hoặc ít hướng đến các dục trưởng dưỡng vị lai’. Này các Tỳ khưu, khi ấy Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Năm dục trưởng dưỡng nào mà tâm ta đã từng tiếp xúc, đã qua, đã diệt, đã biến hoại, ở đó, vì lợi ích của bản thân, ta phải thực hành sự không dể duôi, chánh niệm, để bảo vệ tâm’. Do vậy, này các Tỳ khưu, đối với các ngươi cũng vậy, năm dục trưởng dưỡng nào mà tâm các ngươi đã từng tiếp xúc, đã qua, đã diệt, đã biến hoại, tâm các ngươi có thể thường xuyên hướng đến chúng, hoặc hướng đến các dục trưởng dưỡng hiện tại, hoặc ít hướng đến các dục trưởng dưỡng vị lai. Do vậy, này các Tỳ khưu, đối với các ngươi cũng vậy, năm dục trưởng dưỡng nào mà tâm các ngươi đã từng tiếp xúc, đã qua, đã diệt, đã biến hoại, ở đó, vì lợi ích của bản thân, các ngươi phải thực hành sự không dể duôi, chánh niệm, để bảo vệ tâm. Do vậy, này các Tỳ khưu, cần phải biết xứ ấy, nơi mà mắt diệt và sắc tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy... ... nơi mà lưỡi diệt và vị tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy... ... nơi mà ý diệt và pháp tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy’. Sau khi nói điều này, Thế Tôn đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi vào tịnh xá.”

Khi ấy, sau khi Thế Tôn rời đi không lâu, các Tỳ khưu ấy đã suy nghĩ như sau: “Này chư hiền, Thế Tôn của chúng ta, sau khi nêu lên đề mục một cách tóm tắt mà không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi vào tịnh xá: ‘Do vậy, này các Tỳ khưu, cần phải biết xứ ấy, nơi mà mắt diệt và sắc tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy... ... nơi mà lưỡi diệt và vị tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy... ... nơi mà ý diệt và pháp tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy’. Ai có thể phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục này, đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt mà không được phân tích chi tiết?”

Khi ấy, các Tỳ khưu ấy đã suy nghĩ như sau: “Tôn giả Ānanda này được chính Bậc Đạo Sư tán thán, và được các vị đồng phạm hạnh có trí tôn trọng. Tôn giả Ānanda có khả năng phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục này, đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt mà không được phân tích chi tiết. Hay là chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến, chúng ta hãy hỏi Tôn giả Ānanda về ý nghĩa này”.

Khi ấy, các Tỳ khưu ấy đã đi đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến, họ đã cùng Tôn giả Ānanda trao đổi lời chào hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân mật, đáng ghi nhớ, họ ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các Tỳ khưu ấy đã nói với Tôn giả Ānanda như sau:

“Này hiền giả Ānanda, Thế Tôn của chúng ta, sau khi nêu lên đề mục một cách tóm tắt mà không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi vào tịnh xá: ‘Do vậy, này các Tỳ khưu, cần phải biết xứ ấy, nơi mà mắt diệt và sắc tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy... ... nơi mà lưỡi diệt và vị tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy... ... nơi mà ý diệt và pháp tưởng diệt, cần phải biết xứ ấy’. Này hiền giả, chúng tôi, sau khi Thế Tôn rời đi không lâu, đã suy nghĩ như sau: ‘Này chư hiền, Thế Tôn của chúng ta, sau khi nêu lên đề mục một cách tóm tắt mà không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi vào tịnh xá: ‘Do vậy, này các Tỳ khưu, cần phải biết xứ ấy... ... cần phải biết xứ ấy’. Ai có thể phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục này, đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt mà không được phân tích chi tiết?’. Này hiền giả, chúng tôi đã suy nghĩ như sau: ‘Tôn giả Ānanda này được chính Bậc Đạo Sư tán thán, và được các vị đồng phạm hạnh có trí tôn trọng. Tôn giả Ānanda có khả năng phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục này, đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt mà không được phân tích chi tiết. Hay là chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến, chúng ta hãy hỏi Tôn giả Ānanda về ý nghĩa này’. Xin Tôn giả Ānanda hãy phân tích”.

“Này chư hiền, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn... ... Xin Tôn giả Ānanda hãy phân tích, đừng xem là gánh nặng”.

“Vậy thì, chư hiền, hãy lắng nghe và khéo tác ý; tôi sẽ nói”. “Vâng, thưa hiền giả”, các Tỳ khưu ấy đã đáp lại Tôn giả Ānanda. Tôn giả Ānanda đã nói như sau:

“Này chư hiền, lời tóm tắt mà Thế Tôn, sau khi nêu lên một cách vắn tắt, đã từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi là: ‘Này các Tỳ khưu, do đó, xứ ấy cần phải được biết, nơi mà con mắt diệt và sắc tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết… cho đến… nơi mà ý diệt và pháp tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết.’ Này chư hiền, về lời tóm tắt này đã được Thế Tôn nêu lên một cách vắn tắt mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi, tôi hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như sau. Này chư hiền, lời này đã được Thế Tôn nói đến với chủ ý về sự diệt của sáu xứ: ‘Này các Tỳ khưu, do đó, xứ ấy cần phải được biết, nơi mà con mắt diệt và sắc tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết… cho đến… nơi mà ý diệt và pháp tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết.’ Này chư hiền, đây là lời tóm tắt mà Thế Tôn, sau khi nêu lên một cách vắn tắt, đã từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi: ‘Này các Tỳ khưu, do đó, xứ ấy cần phải được biết, nơi mà con mắt diệt và sắc tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết… cho đến… nơi mà ý diệt và pháp tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết.’ Này chư hiền, về lời tóm tắt này đã được Thế Tôn nêu lên một cách vắn tắt mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi, tôi hiểu ý nghĩa một cách rộng rãi như thế này. Và nếu các tôn giả muốn, hãy đến gặp chính Thế Tôn; sau khi đến gặp, hãy hỏi về ý nghĩa này. Như Thế Tôn giải thích cho các vị, các vị hãy ghi nhớ như vậy.”

“Thưa hiền giả, vâng ạ.” Các Tỳ khưu ấy sau khi hoan hỷ lời của tôn giả Ānanda, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến nơi Thế Tôn ở; sau khi đến, đã đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các Tỳ khưu ấy đã bạch với Thế Tôn điều này:

“Bạch Thế Tôn, lời tóm tắt mà Thế Tôn, sau khi nêu lên một cách vắn tắt, đã từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi là: ‘Này các Tỳ khưu, do đó, xứ ấy cần phải được biết, nơi mà con mắt diệt và sắc tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết… cho đến… nơi mà lưỡi diệt và vị tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết… cho đến… nơi mà ý diệt và pháp tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết.’ Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, không lâu sau khi Thế Tôn đi, đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Này chư hiền, lời tóm tắt này đã được Thế Tôn, sau khi nêu lên một cách vắn tắt, đã từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi là: ‘Này các Tỳ khưu, do đó, xứ ấy cần phải được biết, nơi mà con mắt diệt và sắc tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết… cho đến… nơi mà ý diệt và pháp tưởng cũng diệt; xứ ấy cần phải được biết.’ Ai có thể giải thích một cách rộng rãi ý nghĩa của lời tóm tắt này đã được Thế Tôn nêu lên một cách vắn tắt mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi?’ Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Tôn giả Ānanda này được bậc Đạo Sư tán thán, và được các vị đồng phạm hạnh có trí tôn trọng. Tôn giả Ānanda có khả năng giải thích một cách rộng rãi ý nghĩa của lời tóm tắt này đã được Thế Tôn nêu lên một cách vắn tắt mà không giải thích ý nghĩa một cách rộng rãi. Hay là chúng ta hãy đi đến nơi tôn giả Ānanda ở; sau khi đến, chúng ta hãy hỏi tôn giả Ānanda về ý nghĩa này.’ Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con đã đi đến nơi tôn giả Ānanda ở; sau khi đến, chúng con đã hỏi tôn giả Ānanda về ý nghĩa này. Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, ý nghĩa đã được tôn giả Ānanda giải thích bằng những cách thức này, bằng những câu chữ này, bằng những từ ngữ này.”

“Này các Tỳ khưu, Ānanda là bậc hiền trí! Này các Tỳ khưu, Ānanda là bậc đại tuệ! Này các Tỳ khưu, nếu các ông hỏi ta về ý nghĩa này, ta cũng sẽ giải thích y như đã được Ānanda giải thích. Đây chính là ý nghĩa của nó. Và các ông hãy ghi nhớ như vậy.” Hết kinh thứ tư.