- Saṁyutta Nikāya 3.25
- 3. Tatiyavagga
Bản dịch
SN 3.25 — Kinh Ví Dụ Ngọn Núi
Pabbatūpamasutta
Vi-n 1 Nhân duyên ở Sāvatthi.
Vi-n 2 Thế Tôn nói với vua Pasenadi nước Kosala đang ngồi một bên:
—Thưa Ðại vương, Ðại vương đi từ đâu lại?
Vi-n 3 —Bạch Thế Tôn, con rất là bận rộn với những sự việc các vua chúa bận rộn. Các vua chúa Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, say đắm kiêu hãnh với vương quyền, thọ hưởng tham lam vật dục, đạt được sự an toàn quốc độ, và sống chinh phục cả vùng đất đai rộng lớn.
Vi-n 4 —Thưa Ðại vương, Ðại vương nghĩ thế nào? Ở đây, nếu có người đến với Ðại vương từ phương Ðông, một người thân tín, đáng tin cậy. Người ấy đến Ðại vương và thưa: “Tâu Ðại vương, mong Ðại vương được biết, con từ phương Ðông lại và có thấy tại đấy một ngọn núi cao như hư không, đang di chuyển và chà đạp, đè bẹp tất cả loại hữu tình. Tâu Ðại vương, Ðại vương hãy làm những gì cần phải làm”.
Vi-n 5 Rồi một người khác đến từ phương Tây … Rồi một người thứ ba đến từ phương Bắc … Rồi một người thứ tư đến từ phương Nam, thân tín đáng tin cậy. Người ấy đến Ðại vương và thưa: “Tâu Ðại vương, mong Ðại vương được biết, con từ phương Nam lại và có thấy tại đấy một ngọn núi cao như hư không, đang di chuyển và chà đạp, đè bẹp lên tất cả loại hữu tình. Tâu Ðại vương, Ðại vương hãy làm những gì cần phải làm”. Như vậy, thưa Ðại vương, một khủng bố lớn khởi lên cho Ðại vương, sự diệt tận nhân loại thật khủng khiếp, được tái sanh làm người thật khó khăn, thời Ðại vương có thể làm được những gì?
Vi-n 6 —Như vậy, bạch Thế Tôn, một khủng bố lớn khởi lên, sự diệt tận nhân loại thật khủng khiếp, được tái sanh làm người thật khó khăn, thời con có thể làm được những gì, ngoại trừ sống đúng pháp, sống chơn chánh làm các hạnh lành, làm các công đức!
Vi-n 7 —Thưa Ðại vương, Ta nói cho Ðại vương biết, Ta cáo cho Ðại vương hay. Thưa Ðại vương, già và chết đang tiến đến chinh phục Ðại vương. Khi Ðại vương bị già chết chinh phục, Ðại vương có thể làm được gì?
Vi-n 8 —Bạch Thế Tôn, khi con bị già và chết chinh phục, thời con có thể làm được gì, ngoại trừ sống đúng pháp, sống chơn chánh, làm các hạnh lành, làm các công đức!
Vi-n 9 Bạch Thế Tôn, những sự việc như các vua chúa Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, say đắm, kiêu hãnh với vương quyền, thọ hưởng tham lam vật dục, đạt được sự an toàn quốc độ và sống chinh phục cả vùng đất đai rộng lớn cùng các trận chiến với tượng binh. Bạch Thế Tôn, các trận chiến với tượng binh không đem lại một hướng đi (gati), một điểm tựa cho các vua chúa ấy, mội khi bị già chết chinh phục.
Vi-n 10 Bạch Thế Tôn, những sự việc như các vua chúa Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, say đắm, kiêu hãnh với vương quyền, thọ hưởng tham lam vật dục, đạt được sự an toàn quốc độ và sống chinh phục cả một vùng đất đai rộng lớn cùng các trận chiến với mã binh…, … với xa binh…, … với bộ binh. Bạch Thế Tôn, các trận chiến với bộ binh không đem lại một hướng đi, một điểm tựa cho các vị vua chúa ấy một khi bị già chết chinh phục.
Vi-n 11 Bạch Thế Tôn, trong vương quốc này có những Ðại thần tinh luyện về thần chú. Các vị này có thể với thần chú, phá tan quân địch tới tấn công. Nhưng bạch Thế Tôn, các trận chiến chú thuật không đem lại một hướng đi, một điểm tựa cho các vị vua ấy một khi bị già chết chinh phục.
Vi-n 12 Bạch Thế Tôn, trong vương cung này có nhiều số vàng được chứa cất trong những nhà hầm hay những lầu thượng, và với số vàng ấy chúng con có thể phá tan quân địch tấn công tài chánh. Nhưng bạch Thế Tôn, các trận chiến tài chánh không đem lại một hướng đi, một điểm tựa cho các vị vua chúa ấy một khi bị già chết chinh phục.
Vi-n 13 Và bạch Thế Tôn, khi con bị già chết chinh phục, thời con có thể làm được gì, ngoại trừ sống đúng pháp, sống chơn chánh, làm các hạnh lành, làm các công đức!
Vi-n 14 —Như vậy là phải, thưa Ðại vương. Như vậy là phải, thưa Ðại vương. Khi Ðại vương bị già chết chinh phục, Ðại vương có thể làm được gì, ngoại trừ sống đúng pháp, sống chơn chánh, làm các hạnh lành, làm các công đức!
Vi-n 15 Thế Tôn nói như vậy…, … và bậc Ðạo Sư nói thêm:
Như núi đá rộng lớn,
Dựng đứng lên hư không,
Tiến tới tràn xung quanh,
Áp đè cả bốn phía.
Cũng vậy, già và chết
Di chuyển đến hữu tình,
Giai cấp Sát-đế-lỵ,
Bà-la-môn, Phệ-xá,
Thủ-đà, Chiên-đà-la
Kẻ đổ rác, đổ phân,
Không một ai thoát khỏi,
Tất cả bị chinh phục.
Ở đây không tượng binh,
Không xa binh, bộ binh,
Không trận chiến chú thuật,
Không trận chiến tài sản
Có thể giúp chiến thắng,
Chống với già, với chết.
Do vậy người hiền trí,
Thấy rõ phần tự lợi,
Người trí đặt tin tưởng,
Vào Phật, Pháp và Tăng.
Ai với thân, khẩu, ý,
Hành trì đúng Chánh pháp,
Ðời này được tán thán,
Ðời sau, hưởng phước trời.
Bản dịch: Thích Minh Châu
Bộ kinh đã được Hòa thượng Thích Minh Châu dịch sang Việt ngữ và Thiền viện Vạn Hạnh phát hành trong đầu thập niên 1980. Sau đó, trong chương trình phiên dịch và ấn hành Ðại tạng kinh Việt Nam, bộ kinh được tái bản năm 1993 và có số thứ tự từ 12 đến 16. Prepared for SuttaCentral by Blake Walsh.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bhikkhu Sujato · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
- Linked Discourses 3.25
- 3. Kosala
The Simile of the Mountain
5. Kinh Ví Dụ Ngọn Núi
Sāvatthinidānaṁ.
Ekamantaṁ nisinnaṁ kho rājānaṁ pasenadiṁ kosalaṁ bhagavā etadavoca: “handa kuto nu tvaṁ, mahārāja, āgacchasi divā divassā”ti?
“Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ rājakaraṇīyāni bhavanti, tesu khvāhaṁ, etarahi ussukkamāpanno”ti.
At Sāvatthī.
King Pasenadi of Kosala sat to one side, and the Buddha said to him, “So, Great King, where are you coming from in the middle of the day?”
“Sir, there are anointed aristocratic kings who are infatuated with authority, and obsessed with greed for sensual pleasures. They have attained stability in the country, occupying a vast conquered territory. Today I have been busy fulfilling the duties of such kings.”
136. Nhân duyên ở Sāvatthī. Thế Tôn đã nói với vua Pasenadi xứ Kosala, đang ngồi một bên, điều này: "Này Đại vương, giữa ban ngày ban mặt, Đại vương từ đâu đến?" "Bạch Thế Tôn, những công việc hoàng gia nào thuộc về các vị vua, dòng Sát-đế-lỵ, đã làm lễ quán đảnh, say sưa với quyền lực, bị tham ái trong các dục chi phối, đã đạt được sự ổn định trong lãnh thổ, sống sau khi chinh phục một vùng đất rộng lớn, thì nay con đang bận tâm về những công việc ấy."
“Taṁ kiṁ maññasi, mahārāja, idha te puriso āgaccheyya puratthimāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya: ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi puratthimāya disāya. Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ, sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ, taṁ karohī’ti.
Atha dutiyo puriso āgaccheyya pacchimāya disāya …pe… atha tatiyo puriso āgaccheyya uttarāya disāya … atha catuttho puriso āgaccheyya dakkhiṇāya disāya saddhāyiko paccayiko. So taṁ upasaṅkamitvā evaṁ vadeyya: ‘yagghe, mahārāja, jāneyyāsi, ahaṁ āgacchāmi dakkhiṇāya disāya. Tatthaddasaṁ mahantaṁ pabbataṁ abbhasamaṁ sabbe pāṇe nippothento āgacchati. Yaṁ te, mahārāja, karaṇīyaṁ taṁ karohī’ti.
Evarūpe te, mahārāja, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyan”ti?
“What do you think, Great King? Suppose a trustworthy and dependable man were to come from the east. He’d approach you and say: ‘Please, Great King, you should know this. I come from the east. There I saw a big mountain that reached the clouds. And it was coming this way, crushing all creatures. So then, Great King, do what you must!’
Then a second trustworthy and dependable man were to come from the west … a third from the north … and a fourth from the south. He’d approach you and say: ‘Please, Great King, you should know this. I come from the south. There I saw a big mountain that reached the clouds. And it was coming this way, crushing all creatures. So then, Great King, do what you must!’
Should such a dire threat arise—a grim loss of human life, when human birth is so rare—what would you do?”
“Tâu Đại vương, Ngài nghĩ thế nào về điều này? Ở đây, có một người đáng tin cậy, một người trung tín của Ngài từ phương đông đến. Người ấy đến yết kiến Ngài và thưa rằng: ‘Kính mong Đại vương được biết, hạ thần từ phương đông đến. Ở đó, hạ thần đã thấy một ngọn núi lớn, cao như mây, đang tiến đến, nghiền nát tất cả chúng sanh. Tâu Đại vương, việc gì Ngài cần làm, xin hãy làm việc ấy.’ Rồi một người thứ hai từ phương tây đến... (như trên)... Rồi một người thứ ba từ phương bắc đến... (như trên)... Rồi một người thứ tư đáng tin cậy, một người trung tín của Ngài từ phương nam đến. Người ấy đến yết kiến Ngài và thưa rằng: ‘Kính mong Đại vương được biết, hạ thần từ phương nam đến. Ở đó, hạ thần đã thấy một ngọn núi lớn, cao như mây, đang tiến đến, nghiền nát tất cả chúng sanh. Tâu Đại vương, việc gì Ngài cần làm, xin hãy làm việc ấy.’ Tâu Đại vương, khi một đại nạn kinh hoàng, một sự hủy diệt tàn khốc đối với loài người như vậy khởi lên, trong khi thân người khó được, thì phải làm gì?”
“Evarūpe me, bhante, mahati mahabbhaye samuppanne dāruṇe manussakkhaye dullabhe manussatte kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya aññatra samacariyāya aññatra kusalakiriyāya aññatra puññakiriyāyā”ti?
“Sir, what could I do but practice the teachings, practice morality, doing skillful and good actions?”
“Bạch Thế Tôn, khi một đại nạn kinh hoàng, một sự hủy diệt tàn khốc đối với loài người như vậy khởi lên, trong khi thân người khó được, thì có việc gì khác để làm ngoài việc thực hành Chánh pháp, thực hành đời sống bình đẳng, làm các việc thiện, và tạo các công đức?”
“Ārocemi kho te, mahārāja, paṭivedemi kho te, mahārāja, adhivattati kho taṁ, mahārāja, jarāmaraṇaṁ. Adhivattamāne ce te, mahārāja, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyan”ti?
“Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāya?
Yāni tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ issariyamadamattānaṁ kāmagedhapariyuṭṭhitānaṁ janapadatthāvariyappattānaṁ mahantaṁ pathavimaṇḍalaṁ abhivijiya ajjhāvasantānaṁ hatthiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, hatthiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe. Yānipi tāni, bhante, raññaṁ khattiyānaṁ muddhāvasittānaṁ …pe… ajjhāvasantānaṁ assayuddhāni bhavanti …pe… rathayuddhāni bhavanti …pe… pattiyuddhāni bhavanti; tesampi, bhante, pattiyuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
Santi kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule mantino mahāmattā, ye pahonti āgate paccatthike mantehi bhedayituṁ. Tesampi, bhante, mantayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
Saṁvijjati kho pana, bhante, imasmiṁ rājakule pahūtaṁ hiraññasuvaṇṇaṁ bhūmigatañceva vehāsaṭṭhañca, yena mayaṁ pahoma āgate paccatthike dhanena upalāpetuṁ. Tesampi, bhante, dhanayuddhānaṁ natthi gati natthi visayo adhivattamāne jarāmaraṇe.
Adhivattamāne ca me, bhante, jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
“I tell you, Great King, I announce to you: old age and death are advancing upon you. Since old age and death are advancing upon you, what would you do?”
“Sir, what can I do but practice the teachings, practice morality, doing skillful and good actions?
Sir, there are anointed aristocratic kings who are infatuated with authority, and obsessed with greed for sensual pleasures. They have attained stability in the country, occupying a vast conquered territory. Such kings engage in battles of elephants, cavalry, chariots, or infantry. But there is no place, no domain for such battles when old age and death are advancing.
In this royal court there are ministers of wise counsel who are capable of dividing an approaching enemy by wise counsel. But there is no place, no domain for such diplomatic battles when old age and death are advancing.
In this royal court there is abundant gold, both coined and uncoined, stored above and below ground. Using this wealth we can bribe an approaching enemy. But there is no place, no domain for such monetary battles when old age and death are advancing.
When old age and death are advancing, what can I do but practice the teachings, practice morality, doing skillful and good actions?”
“Tâu Đại vương, Ta báo cho Ngài hay. Tâu Đại vương, Ta cho Ngài biết. Tâu Đại vương, già và chết đang xâm chiếm Ngài. Tâu Đại vương, khi bị già và chết xâm chiếm, Ngài sẽ làm gì?” “Bạch Thế Tôn, khi bị già và chết xâm chiếm, con có thể làm gì khác ngoài việc thực hành Chánh pháp, thực hành đời sống bình đẳng, làm các việc thiện, và tạo các công đức? Bạch Thế Tôn, các vị vua thuộc dòng Sát-đế-lợi, đã làm lễ quán đảnh, say sưa trong quyền lực, bị tham ái dục lạc chi phối, đã đạt được sự ổn định trong xứ sở, sau khi chinh phục và cai trị một lãnh thổ rộng lớn, họ có những trận chiến bằng voi; nhưng bạch Thế Tôn, ngay cả những trận chiến bằng voi ấy cũng không có lối thoát, không có phạm vi ảnh hưởng khi bị già và chết xâm chiếm. Bạch Thế Tôn, các vị vua thuộc dòng Sát-đế-lợi... (như trên)... cai trị, họ có những trận chiến bằng ngựa... (như trên)... những trận chiến bằng xe... (như trên)... những trận chiến bằng bộ binh; nhưng bạch Thế Tôn, ngay cả những trận chiến bằng bộ binh ấy cũng không có lối thoát, không có phạm vi ảnh hưởng khi bị già và chết xâm chiếm. Lại nữa, bạch Thế Tôn, trong hoàng tộc này có các vị mưu sĩ, các vị đại thần có khả năng dùng mưu kế để chia rẽ quân địch kéo đến. Nhưng bạch Thế Tôn, ngay cả những trận chiến bằng mưu kế ấy cũng không có lối thoát, không có phạm vi ảnh hưởng khi bị già và chết xâm chiếm. Lại nữa, bạch Thế Tôn, trong hoàng tộc này có rất nhiều vàng bạc, được cất giữ dưới lòng đất và treo trên không trung, nhờ đó chúng con có thể dùng của cải để mua chuộc quân địch kéo đến. Nhưng bạch Thế Tôn, ngay cả những trận chiến bằng của cải ấy cũng không có lối thoát, không có phạm vi ảnh hưởng khi bị già và chết xâm chiếm. Bạch Thế Tôn, khi bị già và chết xâm chiếm, con có thể làm gì khác ngoài việc thực hành Chánh pháp, thực hành đời sống bình đẳng, làm các việc thiện, và tạo các công đức?”
“Evametaṁ, mahārāja, evametaṁ, mahārāja. Adhivattamāne jarāmaraṇe kimassa karaṇīyaṁ aññatra dhammacariyāya samacariyāya kusalakiriyāya puññakiriyāyā”ti?
Idamavoca bhagavā …pe… satthā:
“That’s so true, Great King! That’s so true! When old age and death are advancing, what can you do but practice the teachings, practice morality, doing skillful and good actions?”
That is what the Buddha said. Then the Holy One, the Teacher, went on to say:
“Đúng vậy, Đại vương! Đúng vậy, Đại vương! Khi bị già và chết xâm chiếm, có thể làm gì khác ngoài việc thực hành Chánh pháp, thực hành đời sống bình đẳng, làm các việc thiện, và tạo các công đức?” Thế Tôn đã nói như vậy... (như trên)... bậc Đạo Sư nói tiếp:
“Yathāpi selā vipulā, nabhaṁ āhacca pabbatā; Samantānupariyāyeyyuṁ, nippothento catuddisā.
“Suppose there were vast mountains of solid rock pressing against the sky drawing in from all sides and crushing the four quarters.
“Cũng như những núi đá, rộng lớn, cao chạm đến trời, từ bốn phương lăn đến, nghiền nát tất cả xung quanh.”
Evaṁ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine; Khattiye brāhmaṇe vesse, sudde caṇḍālapukkuse; Na kiñci parivajjeti, sabbamevābhimaddati.
So too old age and death advance upon all living creatures—aristocrats, brahmins, peasants, menials, corpse-workers, and scavengers. They spare nothing. They crush all beneath them.
“Cũng vậy, già và chết xâm chiếm các loài hữu tình: dòng Sát-đế-lợi, Bà-la-môn, Phệ-xá, Thủ-đà-la, và cả hạng Chiên-đà-la, Bổ-cấp-sa. Nó không chừa một ai, nghiền nát tất cả.”
Na tattha hatthīnaṁ bhūmi, na rathānaṁ na pattiyā; Na cāpi mantayuddhena, sakkā jetuṁ dhanena vā.
There’s nowhere for elephants to take a stand, nor chariots nor infantry. They can’t be defeated by diplomatic battles or by wealth.
“Ở đó không phải là địa phận của voi, không của xe, không của bộ binh; cũng không thể chiến thắng bằng mưu kế hay bằng của cải.”
Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṁ atthamattano; Buddhe dhamme ca saṅghe ca, dhīro saddhaṁ nivesaye.
That’s why an astute person, seeing what’s good for themselves, being wise, would place faith in the Buddha, the teaching, and the Saṅgha.
“Vì vậy, người hiền trí, bậc kiên định, thấy rõ lợi ích cho mình, nên đặt niềm tin vào Phật, Pháp, và Tăng.”
Yo dhammaṁ cari kāyena, vācāya uda cetasā; Idheva naṁ pasaṁsanti, pecca sagge pamodatī”ti.
Tatiyo vaggo.
Tassuddānaṁ
Whoever lives by the teaching in body, speech, and mind, is praised in this life and departs to rejoice in heaven.”
“Người nào thực hành Pháp qua thân, khẩu, hay ý, ngay ở đời này được tán thán, sau khi chết, sanh thiên hoan hỷ.”
Puggalo ayyikā loko, issattaṁ pabbatūpamā; Desitaṁ buddhaseṭṭhena, imaṁ kosalapañcakanti.
(Kinh) Người, Bà, Thế Gian, Thuật Bắn Cung, và Ví Dụ Núi. Năm kinh này về vua Kosala đã được bậc Tối Thắng Giác Ngộ thuyết giảng.
Kosalasaṁyuttaṁ samattaṁ.
The Linked Discourses with the Kosalan are complete.
Tương Ưng Kosala (kết thúc).