MND 9 — Diễn Giải Kinh Māgandiya

Sau khi đã thấy Taṇhā, Arati, và Ragā, đã không có ước muốn, dù là về việc giao hợp. Thân này là gì, đầy nước tiểu và phân? Ta không muốn chạm đến nó, dù là bằng bàn chân.

«Sau khi đã thấy Taṇhā, Arati, và Ragā, đã không có ước muốn, dù là về việc giao hợp» có nghĩa là: Sau khi đã thấy, đã nhìn các ái nữ của Ma vương là Taṇhā, Arati, và Ragā, đã không có ước muốn, hoặc tham ái, hoặc tình thương yêu về pháp giao hợp. – (Do đó, được nói là:) «Sau khi đã thấy Taṇhā, Arati, và Ragā, đã không có ước muốn, dù là về việc giao hợp.»

«Thân này là gì, đầy nước tiểu và phân? Ta không muốn chạm đến nó, dù là bằng bàn chân» có nghĩa là: Thân này là gì, đầy nước tiểu, đầy phân, đầy đờm, đầy máu, là sự kết hợp của xương, được nối kết bằng gân, được trét phết bằng máu và thịt, được buộc lại bằng da, được che đậy bằng lớp da ngoài, có nhiều lỗ hổng, đang rỉ ra, đang chảy ra, được các loài giòi bọ ở, chứa đầy các loại cấu uế khác nhau? Ta không muốn giẫm đạp bằng bàn chân, huống nữa là sự chung sống hoặc sự hội họp? – (Do đó, được nói là:) «Thân này là gì, đầy nước tiểu và phân? Ta không muốn chạm đến nó, dù là bằng bàn chân.» Và điều này không có gì đáng ngạc nhiên: Con người, trong khi mong cầu các dục ở cõi trời, lại không muốn các dục ở cõi người; hoặc trong khi mong cầu các dục ở cõi người, lại không muốn các dục ở cõi trời. Còn ngươi, người không muốn cả hai, không chấp nhận, không mong mỏi, không ao ước, không khao khát, cái thấy của ngươi là gì? Ngươi có được thành tựu về loại tà kiến nào? – (Vị ấy) hỏi như vậy.

Do vậy, đức Thế Tôn đã nói:

«Sau khi đã thấy Taṇhā, Arati, và Ragā, đã không có ước muốn, dù là về việc giao hợp. Thân này là gì, đầy nước tiểu và phân? Ta không muốn chạm đến nó, dù là bằng bàn chân.»

71.

Nếu ngài không muốn vật báu dường ấy, người phụ nữ được nhiều vị vua chúa mong cầu, vậy ngài tuyên bố về tà kiến, về giới và hạnh, về sự sinh sống, và về sự tái sanh vào cảnh giới là như thế nào?

72.

(Đức Thế Tôn gọi:) Này Māgaṇḍiya, đối với ta, không có sự nắm giữ chắc chắn nào trong các pháp sau khi đã quyết định rằng: ‘Ta nói điều này.’ Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến, ta đã thấy được sự an tịnh nội tâm trong khi chọn lựa.

Về câu: ‘Đối với vị ấy, không có việc: ‘Ta nói điều này,’’ thì ‘Ta nói điều này’ có nghĩa là: ta nói điều này, ta nói điều kia, ta nói chừng ấy, ta nói bằng chừng ấy, ta nói tà kiến này – hoặc là: ‘Thế gian là thường hằng’… cho đến… hoặc là: ‘Sau khi chết, Như Lai không phải có cũng không phải không có.’ ‘Đối với vị ấy, không có’ có nghĩa là: đối với ta, không có, đối với vị ấy không có việc: ‘Ta nói bằng chừng ấy.’ – đây là ý nghĩa của câu ‘Đối với vị ấy, không có việc: ‘Ta nói điều này.’’

‘Này Māgaṇḍiya,’ Đức Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn ấy bằng tên. ‘Bhagavā’ là một từ thể hiện sự tôn kính… cho đến… sự chế định được chứng ngộ, chính là danh xưng ‘Bhagavā’ này – đây là ý nghĩa của câu ‘Này Māgaṇḍiya, Đức Thế Tôn.’

Về câu: ‘Trong các pháp, sau khi đã quyết định, có sự nắm giữ chắc chắn.’ ‘Trong các pháp’ có nghĩa là trong sáu mươi hai loại tà kiến. ‘Sau khi đã quyết định’ có nghĩa là sau khi đã quyết định một cách chắc chắn, sau khi đã phân định, sau khi đã tìm tòi, sau khi đã khảo sát, sau khi đã cân nhắc, sau khi đã thẩm tra, sau khi đã làm cho rõ ràng, sau khi đã làm cho hiển lộ. Sự nắm giữ có giới hạn, sự nắm giữ toàn bộ, sự nắm giữ điều cao tột, sự nắm giữ từng phần, sự nắm giữ do tích lũy, sự nắm giữ do tập hợp; sự nắm giữ, sự chấp thủ, sự cố chấp, sự bám víu, sự quyết tâm rằng: ‘Chỉ điều này là thật, là đúng, là như vậy, là có thật, là chân xác, là không sai khác,’ thì những điều ấy không có, không hiện hữu, không tồn tại, không tìm thấy được; đã được từ bỏ, đã được cắt đứt, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, không có khả năng tái sanh, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ – đây là ý nghĩa của câu ‘trong các pháp, sau khi đã quyết định, có sự nắm giữ chắc chắn.’

Về câu: ‘Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến.’ Điều này có nghĩa là: Thấy được sự nguy hại trong các tà kiến, ta không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào các tà kiến. Hoặc là: các tà kiến không nên được nắm giữ, không nên được chấp thủ, không nên được cố chấp. Đây cũng là ý nghĩa của câu: ‘Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến.’

Hoặc là: Tà kiến này rằng: ‘Thế gian là thường hằng, chỉ điều này là thật, điều khác là sai lầm,’ là rừng rậm tà kiến, là hoang địa tà kiến, là sự co giật của tà kiến, là sự rung động của tà kiến, là kiết sử tà kiến; đi kèm với khổ, phiền não, tuyệt vọng, và nhiệt não; không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Nibbāna. Thấy được sự nguy hại trong các tà kiến, ta không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào các tà kiến. Hoặc là: các tà kiến không nên được nắm giữ, không nên được chấp thủ, không nên được cố chấp. Đây cũng là ý nghĩa của câu: ‘Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến.’

Hoặc là: Tà kiến này rằng: ‘Thế gian là vô thường,’ ‘thế gian là hữu biên,’ ‘thế gian là vô biên,’ ‘sinh mạng và thân thể là một,’ ‘sinh mạng và thân thể là khác,’ ‘sau khi chết, Như Lai có,’ ‘sau khi chết, Như Lai không có,’ ‘sau khi chết, Như Lai vừa có vừa không có,’ ‘sau khi chết, Như Lai không phải có cũng không phải không có; chỉ điều này là thật, điều khác là sai lầm,’ là rừng rậm tà kiến, là hoang địa tà kiến, là sự co giật của tà kiến, là sự rung động của tà kiến, là kiết sử tà kiến; đi kèm với khổ, phiền não, tuyệt vọng, và nhiệt não; không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Nibbāna. Thấy được sự nguy hại trong các tà kiến, ta không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào các tà kiến. Hoặc là: các tà kiến không nên được nắm giữ, không nên được chấp thủ, không nên được cố chấp. Đây cũng là ý nghĩa của câu: ‘Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến.’

Hoặc là: (Thấy rằng) những tà kiến này, khi được nắm giữ như thế này, được chấp thủ như thế này, sẽ có xu hướng như thế này, sẽ có cảnh giới tương lai như thế này. Thấy được sự nguy hại trong các tà kiến, ta không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào các tà kiến. Hoặc là: các tà kiến không nên được nắm giữ, không nên được chấp thủ, không nên được cố chấp. Đây cũng là ý nghĩa của câu: ‘Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến.’

Hoặc là: (Thấy rằng) những tà kiến này đưa đến địa ngục, đưa đến cõi súc sanh, đưa đến cõi ngạ quỷ. Thấy được sự nguy hại trong các tà kiến, ta không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào các tà kiến. Hoặc là: các tà kiến không nên được nắm giữ, không nên được chấp thủ, không nên được cố chấp. Đây cũng là ý nghĩa của câu: ‘Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến.’

Hoặc là: (Thấy rằng) những tà kiến này là vô thường, là hữu vi, là do duyên sanh, có tính chất hủy diệt, có tính chất biến hoại, có tính chất ly tham, có tính chất đoạn diệt. Thấy được sự nguy hại trong các tà kiến, ta không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào các tà kiến. Hoặc là: các tà kiến không nên được nắm giữ, không nên được chấp thủ, không nên được cố chấp. Đây cũng là ý nghĩa của câu: ‘Và trong khi thấy, không nắm giữ các tà kiến.’

Đã thấy sự an tịnh nội tâm đang được tìm cầu. (Ajjhattasantiṃ pacinaṃ adassanti). Sự an tịnh nội tâm (ajjhattasantiṃ) là sự an tịnh nội tại (ajjhattaṃ), là sự an tịnh khỏi tham (rāgassa santiṃ), sự an tịnh khỏi sân (dosassa santiṃ), sự an tịnh khỏi si (mohassa santiṃ), khỏi phẫn nộ (kodhassa)... khỏi oán hận (upanāhassa)... khỏi gièm pha (makkhassa)... khỏi khinh miệt (paḷāsassa)... khỏi tật đố (issāya)... khỏi bỏn xẻn (macchariyassa)... khỏi xảo trá (māyāya)... khỏi gian xảo (sāṭheyyassa)... khỏi ngoan cố (thambhassa)... khỏi tranh cạnh (sārambhassa)... khỏi mạn (mānassa)... khỏi quá mạn (atimānassa)... khỏi say đắm (madassa)... khỏi phóng dật (pamādassa)... sự an tịnh (santiṃ), sự lắng dịu (upasantiṃ), sự dập tắt hoàn toàn (vūpasantiṃ), sự tịch tịnh (nibbutiṃ), sự khinh an (paṭipassaddhiṃ) khỏi tất cả các phiền não (sabbakilesānaṃ)... khỏi tất cả các ác hạnh (sabbaduccaritānaṃ)... khỏi tất cả các sầu muộn (sabbadarathānaṃ)... khỏi tất cả các nhiệt não (sabbapariḷāhānaṃ)... khỏi tất cả các thiêu đốt (sabbasantāpānaṃ)... khỏi tất cả các ác hành (sabbākusalābhisaṅkhārānaṃ). Đang được tìm cầu (pacinanti) là đang xem xét (pacinanto), đang thẩm sát (vicinanto), đang quán sát (pavicinanto), đang cân nhắc (tulayanto), đang phán xét (tīrayanto), đang làm cho rõ ràng (vibhāvayanto), đang làm cho hiển lộ (vibhūtaṃ karonto) rằng: ‘Tất cả các pháp hữu vi là vô thường’ (sabbe saṅkhārā aniccā’ti)... ‘Tất cả các pháp hữu vi là khổ’ (sabbe saṅkhārā dukkhā’ti)... ‘Tất cả các pháp là vô ngã’ (sabbe dhammā anattā’ti)... ‘Bất cứ pháp nào có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận’ (yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti) đang xem xét, đang thẩm sát, đang quán sát, đang cân nhắc, đang phán xét, đang làm cho rõ ràng, đang làm cho hiển lộ. Đã thấy (adassanti) là tôi đã thấy (adassaṃ), tôi đã nhận thức (adakkhiṃ), tôi đã chứng kiến (apassiṃ), tôi đã thâm nhập (paṭivijjhinti) – (nghĩa là) đã thấy sự an tịnh nội tâm đang được tìm cầu (ajjhattasantiṃ pacinaṃ adassaṃ).

Do vậy, đức Thế Tôn đã nói rằng –

‘Này Māgaṇḍiya, vị ấy không có (quan điểm) rằng: ‘Tôi nói điều này,’ cũng không có (quan điểm) nào được quyết đoán và chấp thủ trong các pháp. Và trong khi nhìn thấy các tà kiến, vị ấy không chấp thủ (vào chúng). Đang tìm cầu sự an tịnh nội tâm, vị ấy đã thấy.’

73.

(Māgaṇḍiya thưa rằng): ‘Những gì là các sự quyết đoán đã được tạo tác, thưa bậc ẩn sĩ, ngài nói rằng không nên chấp thủ vào chúng. Ý nghĩa này, được gọi là sự an tịnh nội tâm, đã được các bậc hiền trí tuyên thuyết như thế nào?’

Những gì là các sự quyết đoán đã được tạo tác (Vinicchayā yāni pakappitānīti). Các sự quyết đoán (vinicchayā) được gọi là sáu mươi hai tà kiến, các sự quyết đoán của tà kiến. Đã được tạo tác (pakappitānīti) là đã được làm ra (kappitā), đã được tạo tác (pakappitā), đã được cố ý làm ra (abhisaṅkhatā), đã được thiết lập (saṇṭhapitā), vì thế được gọi là đã được tạo tác. Hoặc giả, đã được tạo tác (pakappitā) cũng có nghĩa là vô thường (aniccā), là hữu vi (saṅkhatā), là do duyên sanh (paṭiccasamuppannā), có bản chất hủy hoại (khayadhammā), có bản chất biến mất (vayadhammā), có bản chất ly tham (virāgadhammā), có bản chất đoạn diệt (nirodhadhammā), có bản chất biến đổi (vipariṇāmadhammā) – (nghĩa là) những gì là các sự quyết đoán đã được tạo tác.

(Māgaṇḍiya thưa rằng) (Iti māgaṇḍiyoti). ‘Iti’ là sự nối kết các từ (padasandhi), sự liên kết các từ (padasaṃsaggo), sự bổ sung cho đủ các từ (padapāripūrī), sự tập hợp các mẫu tự (akkharasamavāyo), sự kết hợp các phụ âm (byañjanasiliṭṭhatā), và cũng là sự trình bày thứ tự của các từ (padānupubbatā) – đó là ‘iti.’ ‘Māgaṇḍiya’ là tên gọi (nāmaṃ), danh xưng (saṅkhā), quy ước (samaññā), khái niệm (paññatti), cách gọi (vohāro) của vị Bà-la-môn ấy – (nghĩa là) Māgaṇḍiya thưa rằng.

Thưa bậc ẩn sĩ, ngài nói rằng không nên chấp thủ vào chúng, ý nghĩa này được gọi là sự an tịnh nội tâm (Te ve munī brūsi anuggahāya, ajjhattasantīti yametamatthanti). ‘Chúng’ (te ve) là sáu mươi hai tà kiến. ‘Bậc ẩn sĩ’ (munīti): Trí tuệ (ñāṇaṃ) được gọi là sự tĩnh lặng (monaṃ)...v.v... Vị ấy vượt qua mạng lưới của sự dính mắc, nên được gọi là bậc ẩn sĩ. ‘Không nên chấp thủ’ (anuggahāyāti) có nghĩa là ngài nói rằng: ‘Thấy được sự nguy hại trong các tà kiến, tôi không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào các tà kiến,’ và ngài cũng nói về ‘sự an tịnh nội tâm.’ ‘Ý nghĩa này’ (yametamatthanti) là ý nghĩa tối thượng (paramatthaṃ) – (nghĩa là) thưa bậc ẩn sĩ, ngài nói rằng không nên chấp thủ vào chúng, ý nghĩa này được gọi là sự an tịnh nội tâm.

Đã được các bậc hiền trí tuyên thuyết như thế nào? (Kathaṃ nu dhīrehi paveditaṃ tanti). Từ ‘như thế nào’ (kathaṃ nu) là câu hỏi trong sự nghi ngờ (saṃsayapucchā), câu hỏi trong sự phân vân (vimatipucchā), câu hỏi trong sự lưỡng lự (dveḷhakapucchā), câu hỏi về điều không chắc chắn (anekaṃsapucchā), (như là): ‘Có phải như vậy chăng?’, ‘Không phải vậy chăng?’, ‘Là cái gì vậy?’, ‘Thế nào vậy?’ – đó là ‘như thế nào.’ ‘Bởi các bậc hiền trí’ (dhīrehīti) là bởi những người hiền trí (dhīrehi), bởi những bậc học giả (paṇḍitehi), bởi những người có trí tuệ (paññavantehi), bởi những người có giác tuệ (buddhimantehi), bởi những người có tri kiến (ñāṇīhi), bởi những người sáng suốt (vibhāvīhi), bởi những người thông thái (medhāvīhi). ‘Đã được tuyên thuyết’ (paveditanti) là đã được biết (veditaṃ), đã được tuyên thuyết (paveditaṃ), đã được trình bày (ācikkhitaṃ), đã được thuyết giảng (desitaṃ), đã được chế định (paññāpitaṃ), đã được thiết lập (paṭṭhapitaṃ), đã được khai mở (vivaṭaṃ), đã được phân tích (vibhattaṃ), đã được làm cho rõ ràng (uttānīkataṃ), đã được công bố (pakāsitanti) – (nghĩa là) đã được các bậc hiền trí tuyên thuyết như thế nào?

Do vậy, vị Bà-la-môn ấy đã nói rằng –

‘Những gì là các sự quyết đoán đã được tạo tác, thưa bậc ẩn sĩ, ngài nói rằng không nên chấp thủ vào chúng. Ý nghĩa này, được gọi là sự an tịnh nội tâm, đã được các bậc hiền trí tuyên thuyết như thế nào?’

74.

(Đức Thế Tôn phán): ‘Này Māgaṇḍiya, Ta không nói rằng sự thanh tịnh có được do tri kiến, do truyền thống, do trí tuệ, hay do giới và vật. Cũng không phải do không có tri kiến, không có truyền thống, không có trí tuệ, không có giới, không có vật. Sau khi từ bỏ những điều này và không chấp thủ, bậc thiện trí không nương tựa và không mong cầu sự hiện hữu.’

Không do tri kiến, không do truyền thống, không do trí tuệ (Na diṭṭhiyā na sutiyā na ñāṇenāti). Ta không nói, không trình bày, không tuyên bố, không chỉ rõ, không dùng cách gọi rằng sự trong sạch (suddhiṃ), sự thanh tịnh (visuddhiṃ), sự hoàn toàn thanh tịnh (parisuddhiṃ), sự giải thoát (muttiṃ), sự hoàn toàn giải thoát (vimuttiṃ), sự giải thoát triệt để (parimuttiṃ) có được do những gì được thấy (diṭṭhena); hay do những gì được nghe (sutena); hay do những gì được thấy và được nghe (diṭṭhasutena); hay do trí tuệ (ñāṇena) – (nghĩa là) không do tri kiến, không do truyền thống, không do trí tuệ.

Này Māgaṇḍiya, đức Thế Tôn (Māgaṇḍiyāti bhagavā). Đức Thế Tôn (bhagavā) gọi vị Bà-la-môn ấy (taṃ brāhmaṇaṃ) bằng tên (nāmena). ‘Bhagavā’ là một từ ngữ tôn kính...v.v... là một khái niệm được chứng thực, đó là ‘Bhagavā’ – (nghĩa là) này Māgaṇḍiya, đức Thế Tôn.

(Câu) 'Cũng không do giới cấm mà nói về sự thanh tịnh.' Cũng không do giới, vị ấy không nói, không tuyên bố, không phát biểu, không chỉ dạy, không gọi tên là sự thanh tịnh, sự đặc biệt thanh tịnh, sự hoàn toàn thanh tịnh, là sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự rốt ráo giải thoát; cũng không do khổ hạnh, vị ấy không nói, không tuyên bố, không phát biểu, không chỉ dạy, không gọi tên là sự thanh tịnh, sự đặc biệt thanh tịnh, sự hoàn toàn thanh tịnh, là sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự rốt ráo giải thoát; cũng không do giới cấm, vị ấy không nói, không tuyên bố, không phát biểu, không chỉ dạy, không gọi tên là sự thanh tịnh, sự đặc biệt thanh tịnh, sự hoàn toàn thanh tịnh, là sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự rốt ráo giải thoát – (cho nên được nói là) cũng không do giới cấm mà nói về sự thanh tịnh.

(Câu) 'Không phải do vô kiến, vô văn, vô trí, vô giới, vô hạnh.' Tri kiến cũng cần được mong muốn. Chánh kiến có mười đối tượng là: 'Có (quả của) sự bố thí, có (quả của) sự cúng dường, có (quả của) sự tế lễ; có quả dị thục của các nghiệp thiện ác; có đời này, có đời sau; có mẹ, có cha; có các chúng sanh hóa sanh; ở đời có các vị Sa-môn, Bà-la-môn đã đạt đến sự hoàn hảo, đã thực hành chân chánh, là những vị sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí đã tuyên thuyết về đời này và đời sau;' văn cũng cần được mong muốn – (đó là) tiếng nói từ người khác, kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ, cảm hứng ngữ, như thị thuyết, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, phương quảng; trí cũng cần được mong muốn – (đó là) trí về nghiệp là sở hữu của mình, trí tùy thuận chân lý, thắng trí, trí về thiền chứng; giới cũng cần được mong muốn – (đó là) sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha; hạnh cũng cần được mong muốn – (đó là) tám pháp đầu-đà: hạnh ở rừng, hạnh khất thực, hạnh mặc y phấn tảo, hạnh ba y, hạnh khất thực theo thứ tự, hạnh không nhận thêm đồ ăn sau khi đã bắt đầu ăn, hạnh ngồi, hạnh ở bất cứ chỗ nào được sắp đặt.

(Câu) 'Không phải do vô kiến, vô văn, vô trí, vô giới, vô hạnh.' Cũng không phải chỉ do chánh kiến, cũng không phải chỉ do văn, cũng không phải chỉ do trí, cũng không phải chỉ do giới, cũng không phải chỉ do hạnh mà đạt được sự an tịnh nội tâm, và cũng không phải không có các pháp này mà có thể đạt đến sự an tịnh nội tâm. Hơn nữa, các pháp này là những hành trang để đạt đến, chứng đắc, tiếp xúc, chứng ngộ sự an tịnh nội tâm – (cho nên được nói là) không phải do vô kiến, vô văn, vô trí, vô giới, vô hạnh.

(Câu) 'Và sau khi từ bỏ những điều này, không phải để chấp thủ.' Ở đây, cần mong muốn sự đoạn trừ bằng cách nhổ bật gốc các pháp thuộc hắc phần, cần mong muốn sự không đồng hóa với các pháp thiện trong ba giới. Bởi vì khi các pháp thuộc hắc phần đã được đoạn trừ bằng cách nhổ bật gốc, đã bị cắt lìa gốc rễ, bị làm cho như thân cây ta-la, bị làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai, và có sự không đồng hóa với các pháp thiện trong ba giới, thì ngay cả với chừng ấy, vị ấy cũng không nắm giữ, không chấp thủ sai lầm, không quyết tâm theo. Hoặc là, không nên nắm giữ, không nên chấp thủ sai lầm, không nên quyết tâm theo. Theo cách này cũng là (ý nghĩa của) 'Và sau khi từ bỏ những điều này, không phải để chấp thủ.' Bởi vì khi ái, kiến, và mạn đã được đoạn trừ, đã bị cắt lìa gốc rễ, bị làm cho như thân cây ta-la, bị làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai, thì ngay cả với chừng ấy, vị ấy cũng không nắm giữ, không chấp thủ sai lầm, không quyết tâm theo. Theo cách này cũng là (ý nghĩa của) 'Và sau khi từ bỏ những điều này, không phải để chấp thủ.'

Bởi vì khi phước hành, phi phước hành, và bất động hành đã được đoạn trừ, đã bị cắt lìa gốc rễ, bị làm cho như thân cây ta-la, bị làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai, thì ngay cả với chừng ấy, vị ấy cũng không nắm giữ, không chấp thủ sai lầm, không quyết tâm theo. Theo cách này cũng là (ý nghĩa của) 'Và sau khi từ bỏ những điều này, không phải để chấp thủ.'

(Câu) 'Bậc tịch tịnh, không nương tựa, không mong cầu sự hiện hữu.' 'Bậc tịch tịnh' (nghĩa là): là bậc tịch tịnh do tham đã được lắng dịu, là bậc tịch tịnh do sân đã được lắng dịu, là bậc tịch tịnh do si đã được lắng dịu; do phẫn nộ... oán hận... gièm pha... cạnh tranh... tật đố... bỏn xẻn... xảo trá... gian manh... ngoan cố... hiếu thắng... kiêu mạn... quá mạn... say đắm... phóng dật... do tất cả phiền não... tất cả ác hạnh... tất cả phiền muộn... tất cả nhiệt não... tất cả thiêu đốt... tất cả các hành bất thiện đã được làm cho an tịnh, đã được lắng dịu, đã được hoàn toàn lắng dịu, đã được dập tắt, đã được tịch diệt, đã được lìa khỏi, đã được làm cho an tĩnh, nên gọi là bậc tịch tịnh, bậc an tịnh, bậc hoàn toàn an tịnh, bậc tịch diệt, bậc an tĩnh – (cho nên gọi là) bậc tịch tịnh.

'Không nương tựa' (nghĩa là) có hai sự nương tựa: nương tựa vào ái và nương tựa vào tà kiến... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào ái... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào tà kiến. Sau khi đã từ bỏ sự nương tựa vào ái, đã xả ly sự nương tựa vào tà kiến, vị ấy không nương tựa vào mắt, không nương tựa vào tai, không nương tựa vào mũi, không nương tựa vào lưỡi, không nương tựa vào thân, không nương tựa vào ý; không nương tựa vào các sắc... các tiếng... các mùi... các vị... các vật xúc chạm... gia tộc... hội chúng... trú xứ... lợi lộc... danh tiếng... lời tán dương... sự an lạc... y... vật thực khất thực... sàng tọa... dược phẩm trị bệnh... dục giới... sắc giới... vô sắc giới... dục hữu... sắc hữu... vô sắc hữu... tưởng hữu... vô tưởng hữu... phi tưởng phi phi tưởng hữu... nhất uẩn hữu... tứ uẩn hữu... ngũ uẩn hữu... quá khứ... vị lai... hiện tại... các pháp được thấy, được nghe, được cảm nhận, được nhận thức; không nắm giữ, không chấp thủ sai lầm, không quyết tâm theo – (cho nên gọi là) bậc tịch tịnh không nương tựa. 'Không mong cầu sự hiện hữu' (nghĩa là) không nên mong cầu dục hữu, không nên mong cầu sắc hữu, không nên mong cầu vô sắc hữu; không nên tưởng tượng, không nên nhiệt thành mong cầu – (cho nên được nói là) bậc tịch tịnh, không nương tựa, không mong cầu sự hiện hữu.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói rằng –

Này Māgaṇḍiya, (Thế Tôn đã nói): ‘(Ta) không nói rằng sự thanh tịnh có được do tri kiến, do điều được nghe, do trí tuệ, cũng không do giới và hạnh nguyện; cũng không phải do không có tri kiến, không có điều được nghe, không có trí tuệ, không có giới, không có hạnh nguyện. Bậc thiện trí sau khi đã từ bỏ các điều ấy và không còn nắm giữ, là người an tịnh, không còn nương tựa, không còn mong cầu sự hiện hữu.’

75.

(Māgaṇḍiya thưa rằng): "Nếu quả thật ngài không nói rằng sự thanh tịnh có được do tri kiến, do điều được nghe, do trí tuệ, cũng không do giới và hạnh nguyện; cũng không phải do không có tri kiến, không có điều được nghe, không có trí tuệ, không có giới, không có hạnh nguyện. Tôi cho rằng giáo pháp này quả thật là mê muội, trong khi một số người đạt đến sự thanh tịnh là do tri kiến."

‘Nếu quả thật không do tri kiến, không do điều được nghe, không do trí tuệ’ có nghĩa là: Ngài không nói, không thuyết giảng, không tuyên bố, không chỉ rõ, không trình bày rằng sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn có được do tri kiến; cũng không do điều được nghe mà có được sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn… cũng không do điều được thấy và được nghe mà có được sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn… cũng không do trí tuệ mà có được sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn. Ngài không nói, không thuyết giảng, không tuyên bố, không chỉ rõ, không trình bày. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Nếu quả thật không do tri kiến, không do điều được nghe, không do trí tuệ.’

‘Iti māgaṇḍiyo’: ‘Iti’ là từ nối… v.v… ‘Māgaṇḍiyo’ là tên của vị Bà-la-môn ấy… v.v… (Đây là ý nghĩa của) ‘iti māgaṇḍiyo’.

‘Cũng không do giới và hạnh nguyện mà nói có sự thanh tịnh’ có nghĩa là: Ngài không nói, không thuyết giảng, không tuyên bố, không chỉ rõ, không trình bày rằng sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch… v.v… có được do giới; cũng không do hạnh nguyện mà có được sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch… v.v…; cũng không do giới và hạnh nguyện mà có được sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Cũng không do giới và hạnh nguyện mà nói có sự thanh tịnh.’

‘Không do không có tri kiến, không có điều được nghe, không có trí tuệ, không có giới, không có hạnh nguyện’ có nghĩa là: Ngài nói rằng tri kiến cũng là điều đáng mong muốn, điều được nghe cũng là điều đáng mong muốn, trí tuệ cũng là điều đáng mong muốn, nhưng ngài không thể hoàn toàn chấp nhận, cũng không thể hoàn toàn bác bỏ. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Không do không có tri kiến, không có điều được nghe, không có trí tuệ, không có giới, không có hạnh nguyện.’

‘Tôi cho rằng giáo pháp này quả thật là mê muội’ có nghĩa là: Giáo pháp này của ngài là giáo pháp mê muội, giáo pháp ngu si, giáo pháp si mê, giáo pháp vô minh, giáo pháp ngụy biện như lươn lẹo. Tôi nghĩ như vậy, tôi biết như vậy, tôi nhận biết như vậy, tôi hiểu rõ như vậy, tôi phân biệt được như vậy, tôi thấu triệt được như vậy. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Tôi cho rằng giáo pháp này quả thật là mê muội.’

‘Một số người đạt đến sự thanh tịnh là do tri kiến’ có nghĩa là: Một số Sa-môn, Bà-la-môn do tri kiến về sự thanh tịnh mà đạt đến sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn. Họ cho rằng: ‘Thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là chân lý, ngoài ra là sai lầm.’ Do tri kiến như vậy, một số Sa-môn, Bà-la-môn đạt đến sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn. Hoặc: ‘Thế giới là không thường hằng’… v.v… ‘Sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải không tồn tại, chỉ có điều này là chân lý, ngoài ra là sai lầm.’ Do tri kiến như vậy, một số Sa-môn, Bà-la-môn đạt đến sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Một số người đạt đến sự thanh tịnh là do tri kiến.’

Do đó, vị Bà-la-môn ấy đã nói rằng:

‘Nếu quả thật ngài không nói rằng sự thanh tịnh có được do tri kiến, do điều được nghe, do trí tuệ, cũng không do giới và hạnh nguyện; cũng không phải do không có tri kiến, không có điều được nghe, không có trí tuệ, không có giới, không có hạnh nguyện. Tôi cho rằng giáo pháp này quả thật là mê muội, trong khi một số người đạt đến sự thanh tịnh là do tri kiến.’

76.

(Thế Tôn phán): "Này Māgaṇḍiya, vì nương tựa vào các tri kiến mà ông cứ hỏi mãi, ông đã đi đến chỗ mê lầm trong những gì mình đã chấp thủ. Từ giáo pháp này, ông đã không thấy được một chút nhận thức nào, do đó ông xem nó là mê muội."

‘Vì nương tựa vào các tri kiến mà cứ hỏi mãi’ có nghĩa là: Vị Bà-la-môn Māgaṇḍiya nương tựa vào tri kiến mà hỏi về tri kiến, nương tựa vào sự dính mắc mà hỏi về sự dính mắc, nương tựa vào sự trói buộc mà hỏi về sự trói buộc, nương tựa vào sự chướng ngại mà hỏi về sự chướng ngại. ‘Cứ hỏi mãi’ có nghĩa là hỏi đi hỏi lại. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Vì nương tựa vào các tri kiến mà cứ hỏi mãi.’

‘Này Māgaṇḍiya, Thế Tôn (phán)’ có nghĩa là: Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn ấy bằng tên. ‘Bhagavā’ (Thế Tôn) là một từ ngữ tôn kính… v.v… là một danh hiệu được chứng thực, đó là ‘Bhagavā’. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Này Māgaṇḍiya, Thế Tôn (phán)’.

‘Ông đã đi đến chỗ mê lầm trong những gì mình đã chấp thủ’ có nghĩa là: Bất cứ tri kiến nào mà ông đã nắm giữ, đã bám víu, đã cố chấp, đã an trú, đã quyết tâm theo, chính do tri kiến ấy mà ông bị si mê, bị mê lầm, bị hoàn toàn mê lầm; ông đã đi đến si mê, đã đi đến mê lầm, đã đi đến hoàn toàn mê lầm; ông đã bước vào bóng tối. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Ông đã đi đến chỗ mê lầm trong những gì mình đã chấp thủ.’

‘Từ giáo pháp này, ông đã không thấy được một chút nhận thức nào’ có nghĩa là: Từ sự an tịnh nội tâm này, hoặc từ con đường thực hành này, hoặc từ bài thuyết pháp này, ông không có được nhận thức thích hợp, nhận thức tương ứng, nhận thức về đặc tính, nhận thức về nguyên nhân, nhận thức về cơ sở. Làm sao có được trí tuệ? – Đây cũng là ý nghĩa của ‘Từ giáo pháp này, ông đã không thấy được một chút nhận thức nào.’ Hoặc là: Ông không có được (nhận thức về) sự vô thường, hay điều phù hợp với nhận thức về vô thường; (nhận thức về) sự khổ, hay điều phù hợp với nhận thức về khổ; (nhận thức về) sự vô ngã, hay điều phù hợp với nhận thức về vô ngã; hoặc chỉ là sự sanh khởi của nhận thức, hoặc chỉ là sự nhận biết. Làm sao có được trí tuệ? – Đây cũng là ý nghĩa của ‘Từ giáo pháp này, ông đã không thấy được một chút nhận thức nào.’

‘Do đó ông xem nó là mê muội’ có nghĩa là: ‘Tasmā’ (do đó) có nghĩa là vì lý do đó, vì nguyên nhân đó, vì duyên đó, vì cơ sở đó. Ông thấy, ông nhìn, ông quan sát, ông chiêm nghiệm, ông xem xét (giáo pháp này) một cách mê muội, một cách ngu si, một cách si mê, một cách vô minh, một cách ngụy biện như lươn lẹo. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Do đó ông xem nó là mê muội.’

Do đó, Thế Tôn đã phán rằng:

“(Thế Tôn phán rằng: Này Māgaṇḍiya,) trong khi nương tựa và truy hỏi vềทิฏฐิ, ngươi đã đi đến sự si mê ở trong các điều đã chấp thủ. Và từ đó, ngươi đã không nhận thấy được một chút tưởng nào. Vì thế, ngươi thấy (họ là) kẻ si dại.”

77.

Người nào nghĩ rằng: ‘(Ta) bằng, (ta) hơn, hay (ta) thua,’ người ấy sẽ tranh luận vì điều ấy. Vị nào không dao động trong ba phương diện, vị ấy không có (ý nghĩ): ‘(Ta) bằng hay (ta) hơn.’

Về câu: ‘Người nào nghĩ rằng: ‘(Ta) bằng, (ta) hơn, hay (ta) thua,’ người ấy sẽ tranh luận vì điều ấy.’ Người nào nghĩ rằng: ‘Ta bằng,’ hoặc ‘Ta hơn,’ hoặc ‘Ta thua,’ người ấy do vì lòng kiêu mạn ấy, do vì tà kiến ấy, hoặc với người ấy, người ấy sẽ gây ra sự cãi vã, sẽ gây ra sự tranh chấp, sẽ gây ra sự xung đột, sẽ gây ra sự tranh luận, sẽ gây ra sự đấu khẩu (rằng): – ‘Ông không biết Pháp và Luật này, tôi biết Pháp và Luật này. Làm sao ông có thể biết được Pháp và Luật này? Ông đã thực hành sai, tôi đã thực hành đúng. Lời của tôi thì hợp lý, lời của ông thì không hợp lý. Điều đáng nói trước thì ông lại nói sau, điều đáng nói sau thì ông lại nói trước. Điều ông đã dày công nghiên cứu đã bị đảo lộn. Luận điểm của ông đã bị bác bỏ. Ông đã bị đánh bại. Hãy đi tìm cách gỡ lại luận điểm của mình, hoặc hãy tự gỡ đi nếu ông có thể!’ – (như thế ấy là) ‘Người nào nghĩ rằng: ‘(Ta) bằng, (ta) hơn, hay (ta) thua,’ người ấy sẽ tranh luận vì điều ấy.’

Về câu: ‘Vị nào không dao động trong ba phương diện, vị ấy không có (ý nghĩ): ‘(Ta) bằng hay (ta) hơn.’’ Vị nào mà ba phương diện này đã được từ bỏ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, đã không còn khả năng sanh khởi, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ, vị ấy không bị rung động, không bị dao động trong ba phương diện. Đối với vị không dao động ấy, (ý nghĩ) rằng: ‘Ta bằng,’ hoặc ‘Ta hơn,’ hoặc ‘Ta thua,’ là không có. Về câu: ‘Vị ấy không có.’ (Nghĩa là) không có đối với tôi. (Như thế ấy là) ‘Vị nào không dao động trong ba phương diện, vị ấy không có (ý nghĩ): ‘(Ta) bằng hay (ta) hơn.’’

Vì thế, đức Thế Tôn đã nói:

“Người nào nghĩ rằng: ‘(Ta) bằng, (ta) hơn, hay (ta) thua,’ người ấy sẽ tranh luận vì điều ấy. Vị nào không dao động trong ba phương diện, vị ấy không có (ý nghĩ): ‘(Ta) bằng hay (ta) hơn.’”

78.

Vị Bà-la-môn ấy sao có thể nói: ‘(Đây là) sự thật,’ hoặc với cái gì mà vị ấy tranh luận rằng: ‘(Đây là) điều dối trá?’ Vị nào không có (quan niệm) ‘bằng’ hoặc ‘không bằng,’ vị ấy sẽ tham gia vào cuộc tranh luận với cái gì?

Về câu: ‘Vị Bà-la-môn ấy sao có thể nói: ‘(Đây là) sự thật.’’ Về từ ‘Bà-la-môn:’ Do đã loại bỏ bảy pháp nên được gọi là Bà-la-môn... cho đến... vị ấy không bị dính mắc, là bậc như thế, được gọi là Phạm thiên. Về câu: ‘Vị Bà-la-môn ấy sao có thể nói: ‘(Đây là) sự thật.’’ Vị Bà-la-môn sao có thể nói, sao có thể trình bày, sao có thể tuyên bố, sao có thể chỉ rõ, sao có thể diễn đạt rằng: ‘Thế gian là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, điều khác là rỗng tuếch;’ (hoặc) ‘Thế gian là không thường hằng... cho đến... sau khi chết Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, điều khác là rỗng tuếch?’ – (như thế ấy là) ‘Vị Bà-la-môn ấy sao có thể nói: ‘(Đây là) sự thật.’’

Về câu: ‘hoặc với cái gì mà vị ấy tranh luận rằng: ‘(Đây là) điều dối trá?’’ Vị Bà-la-môn với lòng kiêu mạn nào, với tà kiến nào, hoặc với người nào mà có thể gây ra sự cãi vã, có thể gây ra sự tranh chấp, có thể gây ra sự xung đột, có thể gây ra sự tranh luận, có thể gây ra sự đấu khẩu rằng: ‘(Chỉ) của tôi là sự thật, của ông là điều dối trá,’ (và rằng): ‘Ông không biết Pháp và Luật này... cho đến... hoặc hãy tự gỡ đi nếu ông có thể!’ – (như thế ấy là) ‘hoặc với cái gì mà vị ấy tranh luận rằng: ‘(Đây là) điều dối trá?’’

Về câu: ‘Vị nào không có (quan niệm) ‘bằng’ hoặc ‘không bằng.’’ Về từ ‘Vị nào:’ ở vị nào, tức là ở bậc A-la-hán, bậc đã tận trừ các lậu hoặc, không có lòng kiêu mạn rằng: ‘Ta bằng,’ không có lòng kiêu mạn rằng: ‘Ta hơn,’ không có lòng tự ti rằng: ‘Ta thua;’ (các thứ ấy) không có, không hiện hữu, không tìm thấy được; đã được từ bỏ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, đã không còn khả năng sanh khởi, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ – (như thế ấy là) ‘Vị nào không có (quan niệm) ‘bằng’ hoặc ‘không bằng.’’

Về câu: ‘vị ấy sẽ tham gia vào cuộc tranh luận với cái gì?’ Vị ấy với lòng kiêu mạn nào, với tà kiến nào, hoặc với người nào mà có thể tham gia vào cuộc tranh luận, có thể có khả năng, có thể gây ra sự cãi vã, có thể gây ra sự tranh chấp, có thể gây ra sự xung đột, có thể gây ra sự tranh luận, có thể gây ra sự đấu khẩu (rằng): – ‘Ông không biết Pháp và Luật này... cho đến... hoặc hãy tự gỡ đi nếu ông có thể!’ – (như thế ấy là) ‘vị ấy sẽ tham gia vào cuộc tranh luận với cái gì?’

Vì thế, đức Thế Tôn đã nói:

“Vị Bà-la-môn ấy sao có thể nói: ‘(Đây là) sự thật,’ hoặc với cái gì mà vị ấy tranh luận rằng: ‘(Đây là) điều dối trá?’ Vị nào không có (quan niệm) ‘bằng’ hoặc ‘không bằng,’ vị ấy sẽ tham gia vào cuộc tranh luận với cái gì?”

79.

Bậc ẩn sĩ, sau khi từ bỏ trú xứ, không nương tựa nơi ở, không tạo sự thân mật trong làng; trống rỗng khỏi các dục vọng, không mong cầu (điều gì trong tương lai), không nên nói lời tranh chấp với người đời.

Rồi gia chủ Hāliddakāni đi đến chỗ trưởng lão Mahākaccāna; sau khi đến, đã đảnh lễ trưởng lão Mahākaccāna rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, gia chủ Hāliddakāni đã nói với trưởng lão Mahākaccāna điều này: – ‘Thưa ngài Kaccāna, điều này đã được đức Thế Tôn nói đến trong Phẩm Tám Cú, trong bài kinh Vấn Đáp Māgaṇḍiya:

“Bậc ẩn sĩ, sau khi từ bỏ trú xứ, không nương tựa nơi ở, không tạo sự thân mật trong làng; trống rỗng khỏi các dục vọng, không mong cầu (điều gì trong tương lai), không nên nói lời tranh chấp với người đời.”

‘Thưa ngài Kaccāna, ý nghĩa của lời dạy đã được đức Thế Tôn nói một cách tóm tắt này nên được hiểu một cách chi tiết như thế nào?’

Này gia chủ, sắc giới là nơi trú ẩn của thức. Và thức bị trói buộc bởi tham ái đối với sắc giới được gọi là người nương náu. Này gia chủ, thọ giới... Này gia chủ, tưởng giới... Này gia chủ, hành giới là nơi trú ẩn của thức. Và thức bị trói buộc bởi tham ái đối với hành giới được gọi là người nương náu. Này gia chủ, như vậy là người nương náu.

Này gia chủ, thế nào là người không nương náu? Này gia chủ, đối với sắc giới, bất cứ dục tham nào, tham ái nào, hỷ lạc nào, khát ái nào, những phương tiện, chấp thủ, những sự quyết định, thiên kiến, và tùy miên nào của tâm, tất cả những điều ấy đã được Như Lai đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai; vì thế, Như Lai được gọi là người không nương náu. Này gia chủ, đối với thọ giới... Này gia chủ, đối với tưởng giới... Này gia chủ, đối với hành giới... Này gia chủ, đối với thức giới, bất cứ dục tham nào, tham ái nào, hỷ lạc nào, khát ái nào, những phương tiện, chấp thủ, những sự quyết định, thiên kiến, và tùy miên nào của tâm, tất cả những điều ấy đã được Như Lai đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai; vì thế, Như Lai được gọi là người không nương náu. Này gia chủ, như vậy là người không nương náu.

Này gia chủ, thế nào là người nương tựa nơi trú sở? Này gia chủ, người bị trói buộc bởi sự lan tỏa của trú sở là tướng của sắc được gọi là người nương tựa nơi trú sở. Người bị trói buộc bởi sự lan tỏa của trú sở là tướng của thanh... tướng của hương... tướng của vị... tướng của xúc... tướng của pháp được gọi là người nương tựa nơi trú sở. Này gia chủ, như vậy là người nương tựa nơi trú sở.

Này gia chủ, thế nào là người không nương tựa nơi trú sở? Này gia chủ, sự trói buộc bởi sự lan tỏa của trú sở là tướng của sắc, đối với Như Lai, đã được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai; vì thế, Như Lai được gọi là người không nương tựa nơi trú sở. Sự trói buộc bởi sự lan tỏa của trú sở là tướng của thanh... tướng của hương... tướng của vị... tướng của xúc... tướng của pháp, đối với Như Lai, đã được đoạn tận, cắt đứt tận gốc rễ, làm cho như thân cây ta-la, làm cho không thể hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai; vì thế, Như Lai được gọi là người không nương tựa nơi trú sở. Này gia chủ, như vậy là người không nương tựa nơi trú sở.

Này gia chủ, thế nào là người có mối thân quen trong làng? Này gia chủ, ở đây, có vị tỳ-kheo sống thân cận với hàng tại gia, cùng vui, cùng buồn; khi họ sung sướng thì mình cũng sung sướng, khi họ đau khổ thì mình cũng đau khổ; khi có công việc cần làm phát sanh, vị ấy tự mình tham gia vào. Này gia chủ, như vậy là người có mối thân quen trong làng.

Này gia chủ, thế nào là người không có mối thân quen trong làng? Này gia chủ, ở đây, có vị tỳ-kheo sống không thân cận với hàng tại gia, không cùng vui, không cùng buồn; không sung sướng khi họ sung sướng, không đau khổ khi họ đau khổ; khi có công việc cần làm phát sanh, vị ấy không tự mình tham gia vào. Này gia chủ, như vậy là người không có mối thân quen trong làng.

Này gia chủ, thế nào là người không trống rỗng khỏi các dục? Này gia chủ, ở đây, có vị tỳ-kheo đối với các dục vẫn chưa ly tham, chưa từ bỏ dục tham, chưa từ bỏ ái luyến, chưa từ bỏ khao khát, chưa từ bỏ nhiệt não, chưa từ bỏ khát ái. Này gia chủ, như vậy là người không trống rỗng khỏi các dục.

Này gia chủ, thế nào là người trống rỗng khỏi các dục? Này gia chủ, ở đây, có vị tỳ-kheo đối với các dục đã ly tham, đã từ bỏ dục tham, đã từ bỏ ái luyến, đã từ bỏ khao khát, đã từ bỏ nhiệt não, đã từ bỏ khát ái. Này gia chủ, như vậy là người trống rỗng khỏi các dục.

Này gia chủ, thế nào là người có sự trông đợi? Này gia chủ, ở đây, có vị tỳ-kheo khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Mong rằng trong tương lai ta sẽ có sắc như thế này,’ và vị ấy mang lại hỷ lạc ở nơi đó. ‘Mong rằng trong tương lai ta sẽ có thọ như thế này... sẽ có tưởng như thế này... sẽ có hành như thế này... sẽ có thức như thế này,’ và vị ấy mang lại hỷ lạc ở nơi đó. Này gia chủ, như vậy là người có sự trông đợi.

Này gia chủ, thế nào là người không có sự trông đợi? Này gia chủ, ở đây, có vị tỳ-kheo khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Mong rằng trong tương lai ta sẽ có sắc như thế này,’ nhưng vị ấy không mang lại hỷ lạc ở nơi đó. ‘Mong rằng trong tương lai ta sẽ có thọ như thế này... sẽ có tưởng như thế này... sẽ có hành như thế này... sẽ có thức như thế này,’ nhưng vị ấy không mang lại hỷ lạc ở nơi đó. Này gia chủ, như vậy là người không có sự trông đợi.

Này gia chủ, thế nào là người nói lời tranh luận với người khác? Này gia chủ, ở đây, có người nói những lời như sau: ‘Ông không biết Pháp và Luật này, tôi mới biết Pháp và Luật này. Làm sao ông có thể biết được Pháp và Luật này? Ông đã thực hành sai, còn tôi đã thực hành đúng. Lời của tôi thì hợp lý, lời của ông thì không hợp lý. Điều đáng lẽ phải nói trước thì ông lại nói sau, điều đáng lẽ phải nói sau thì ông lại nói trước. Điều ông đã dày công nghiên cứu đã bị đảo lộn. Ông đã bị tôi bắt lỗi. Ông đã bị đánh bại. Hãy đi mà tìm cách gỡ lỗi cho mình, hoặc hãy tự giải thoát nếu có thể.’ Này gia chủ, như vậy là người nói lời tranh luận với người khác.

“Này gia chủ, thế nào là không nói lời tranh luận với người khác? Này gia chủ, ở đây, có người không nói lời như vầy: ‘Ông không biết Pháp và Luật này... (v.v.)... hoặc nếu có thể, hãy gỡ rối đi.’ Này gia chủ, như vậy là không nói lời tranh luận với người khác. Này gia chủ, chính vì vậy, điều đã được đức Thế Tôn nói đến trong bài kinh Māgaṇḍiya thuộc phẩm Aṭṭhakavagga là:”

“‘Bậc ẩn sĩ từ bỏ trú xứ, sống không gia đình, không thân thiết trong làng, thoát ly các dục, không mong cầu tương lai, làm sao có thể tranh luận với người khác?’”

“Này gia chủ, ý nghĩa của lời dạy được đức Thế Tôn nói một cách tóm tắt này, nên được hiểu một cách rộng rãi như vậy.”

Do đó, đức Thế Tôn đã nói:

“‘Bậc ẩn sĩ từ bỏ trú xứ, sống không gia đình, không thân thiết trong làng, thoát ly các dục, không mong cầu tương lai, làm sao có thể tranh luận với người khác?’”

80.

Vị Long Tượng nên sống trong đời, xa lìa những (tà kiến) ấy, không nên chấp thủ và tuyên thuyết chúng. Giống như hoa sen sinh từ nước, có gai, không bị nước và bùn làm ô nhiễm; cũng vậy, bậc ẩn sĩ, người thuyết giảng sự tịch tịnh, không tham đắm, không bị ô nhiễm bởi các dục và thế gian.

‘Sống trong đời, xa lìa những (tà kiến) ấy’: ‘Những ấy’ là những tà kiến. ‘Xa lìa’ là trống không, xa lìa, hoàn toàn xa lìa thân ác hành, khẩu ác hành... ý ác hành... tham ái... (v.v.)... trống không, xa lìa, hoàn toàn xa lìa tất cả các hành bất thiện. ‘Nên sống’ là nên đi, nên trú, nên hành động, nên xoay chuyển, nên bảo hộ, nên duy trì, nên nuôi mạng. ‘Trong đời’ là trong cõi người. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Sống trong đời, xa lìa những (tà kiến) ấy’.

‘Vị Long Tượng không nên chấp thủ và tuyên thuyết chúng’: ‘Long Tượng’ (nāgo) là vì không làm điều ác (āguṃ na karoti); là vì không đi (vào thiên vị) (na gacchati); là vì không trở lại (na āgacchati). Thế nào là ‘Long Tượng’ vì không làm điều ác? ‘Điều ác’ (āgu) được gọi là các pháp ác, bất thiện, gây ô nhiễm, dẫn đến tái sanh, gây phiền não, có quả là khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai.

‘(Này Sabhiya, đức Thế Tôn nói) Người không làm bất cứ điều ác nào trong đời, đã từ bỏ tất cả các kiết sử và ràng buộc; đã giải thoát, không dính mắc vào bất cứ đâu, bậc như vậy, vì bản chất ấy, được gọi là Long Tượng.’

Như vậy, ‘Long Tượng’ là vì không làm điều ác.

Thế nào là ‘Long Tượng’ vì không đi (vào thiên vị)? Vị ấy không đi vào thiên vị vì tham dục, không đi vào thiên vị vì sân hận, không đi vào thiên vị vì si mê, không đi vào thiên vị vì sợ hãi. Vị ấy không đi theo quyền lực của tham, không đi theo quyền lực của sân, không đi theo quyền lực của si, không đi theo quyền lực của mạn, không đi theo quyền lực của tà kiến, không đi theo quyền lực của trạo cử, không đi theo quyền lực của hoài nghi, không đi theo quyền lực của tùy miên. Vị ấy không bị dẫn dắt, không bị lôi kéo, không bị cuốn đi, không bị mang đi bởi các pháp thuộc nhóm (thiên vị) này. Như vậy, ‘Long Tượng’ là vì không đi (vào thiên vị).

Thế nào là ‘Long Tượng’ vì không trở lại? Những phiền não nào đã được đoạn trừ bởi Tu-đà-hoàn đạo, vị ấy không quay lại, không trở về, không tái đến với những phiền não ấy. (Tương tự) với Tư-đà-hàm đạo... A-na-hàm đạo... A-la-hán đạo, những phiền não nào đã được đoạn trừ, vị ấy không quay lại, không trở về, không tái đến với những phiền não ấy. Như vậy, ‘Long Tượng’ là vì không trở lại.

‘Vị Long Tượng không nên chấp thủ và tuyên thuyết chúng’: Vị Long Tượng không nên nắm giữ, chấp thủ, thọ trì, bám víu, quyết chắc vào những tà kiến ấy rồi nói, kể, tuyên bố, trình bày, sử dụng; không nên nói, kể, tuyên bố, trình bày, sử dụng (quan điểm) rằng: ‘Thế giới là thường hằng... (v.v.)... Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết, chỉ có điều này là chân lý, ngoài ra là sai lầm.’ – (Đây là ý nghĩa của) ‘Vị Long Tượng không nên chấp thủ và tuyên thuyết chúng’.

‘Giống như hoa sen sinh từ nước, có gai, không bị nước và bùn làm ô nhiễm’: ‘Elaṃ’ được gọi là nước. ‘Ambujaṃ’ được gọi là hoa sen. ‘Kaṇḍako’ được gọi là cọng gai. ‘Vāri’ được gọi là nước. ‘Vārijaṃ’ được gọi là hoa sen, sinh từ nước. ‘Jalaṃ’ được gọi là nước. ‘Paṅko’ được gọi là bùn. Giống như hoa sen, sinh từ nước, do nước mà có, không bị dính, không bị vấy, không bị ô nhiễm bởi nước và bùn; không dính, không vấy, không ô nhiễm. – (Đây là ý nghĩa của) ‘Giống như hoa sen sinh từ nước, có gai, không bị nước và bùn làm ô nhiễm’.

“Như vậy, bậc ẩn sĩ là người thuyết giảng về sự tịch tịnh, không tham ái, không bị ô nhiễm trong các dục và trong thế gian.” ‘Như vậy’ là sự trình bày đầy đủ về ví dụ. ‘Bậc ẩn sĩ’: Trí tuệ được gọi là sự tĩnh lặng…v.v… Vị ấy vượt qua mạng lưới ràng buộc nên là bậc ẩn sĩ. ‘Người thuyết giảng về sự tịch tịnh’: Bậc ẩn sĩ là người thuyết giảng về sự tịch tịnh, người thuyết giảng về nơi nương náu, người thuyết giảng về nơi ẩn mình, người thuyết giảng về nơi quy y, người thuyết giảng về sự vô úy, người thuyết giảng về sự bất tử, người thuyết giảng về sự bất diệt, người thuyết giảng về Niết-bàn – như vậy, bậc ẩn sĩ là người thuyết giảng về sự tịch tịnh. ‘Không tham ái’: Tham ái được gọi là sự thèm muốn. Sự tham dục, lòng tham…v.v… sự tham lam, lòng tham, gốc rễ của bất thiện. Người nào mà sự thèm muốn này đã được đoạn trừ, cắt đứt, làm cho lắng dịu, làm cho an tịnh, không còn khả năng tái sanh, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ, vị ấy được gọi là người không tham ái. Vị ấy không tham ái trong sắc, trong thanh… hương… vị… xúc… gia đình… hội chúng… trú xứ… lợi lộc… danh tiếng… tán dương… lạc thú… y phục… vật thực khất thực… sàng tọa… dược phẩm trị bệnh… trong cõi Dục… cõi Sắc… cõi Vô Sắc… trong Dục hữu… Sắc hữu… Vô Sắc hữu… Tưởng hữu… Vô Tưởng hữu… Phi Tưởng Phi Phi Tưởng hữu… trong hữu một uẩn… bốn uẩn… năm uẩn… trong quá khứ… vị lai… hiện tại… trong các pháp được thấy, nghe, cảm nhận, nhận thức; không tham ái, không thèm muốn, không mê đắm, không chìm đắm, đã lìa tham ái, đã dứt bỏ tham ái, đã từ bỏ tham ái, đã nôn ra tham ái, đã giải thoát khỏi tham ái, đã đoạn trừ tham ái, đã xả ly tham ái; đã lìa tham dục, đã dứt bỏ tham dục, đã từ bỏ tham dục, đã nôn ra tham dục, đã giải thoát khỏi tham dục, đã đoạn trừ tham dục, đã xả ly tham dục; không còn khao khát, đã tịch tịnh, đã mát mẻ, cảm nhận được sự an lạc, sống với tâm thanh tịnh như Phạm thiên – như vậy, bậc ẩn sĩ là người thuyết giảng về sự tịch tịnh, không tham ái.

“Không bị ô nhiễm trong các dục và trong thế gian.” ‘Dục’, nói chung có hai loại dục – dục đối tượng và dục phiền não…v.v… những thứ này được gọi là dục đối tượng…v.v… những thứ này được gọi là dục phiền não. ‘Trong thế gian’ là trong cõi khổ, cõi người, cõi trời, trong thế giới uẩn, thế giới giới, thế giới xứ. ‘Sự ô nhiễm’, có hai loại ô nhiễm – sự ô nhiễm của tham ái và sự ô nhiễm của tà kiến…v.v… đây là sự ô nhiễm của tham ái…v.v… đây là sự ô nhiễm của tà kiến. Bậc ẩn sĩ, sau khi đoạn trừ sự ô nhiễm của tham ái, từ bỏ sự ô nhiễm của tà kiến, vị ấy không bị dính mắc, không bị vấy bẩn, không bị ô nhiễm trong các dục và trong thế gian; không bị dính mắc, không bị vấy bẩn, không bị ô nhiễm, đã thoát ra, đã từ bỏ, đã hoàn toàn giải thoát, đã không còn liên hệ, sống với tâm không còn giới hạn – như vậy, bậc ẩn sĩ là người thuyết giảng về sự tịch tịnh, không tham ái, không bị ô nhiễm trong các dục và trong thế gian.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Bậc Long Tượng sống viễn ly khỏi những gì trong thế gian, vị ấy không chấp thủ và nói về chúng. Giống như hoa sen gai mọc trong nước, không bị nước và bùn làm ô nhiễm; cũng vậy, bậc ẩn sĩ là người thuyết giảng về sự tịch tịnh, không tham ái, không bị ô nhiễm trong các dục và trong thế gian.”

81.

Bậc thông suốt không đi theo tà kiến, không theo điều cảm nhận, vị ấy không đi đến ngã mạn, vì vị ấy không đồng hóa với điều đó. Vị ấy không bị dẫn dắt bởi nghiệp, cũng không bởi sở văn, vị ấy không bị dẫn dắt vào các nơi trú ẩn (của ái và kiến).

“Bậc thông suốt không đi theo tà kiến, không theo điều cảm nhận, vị ấy không đi đến ngã mạn.” ‘Không’ là từ phủ định. ‘Bậc thông suốt’: Trí tuệ trong bốn đạo được gọi là sự thông suốt (veda), là tuệ, tuệ căn, tuệ lực, trạch pháp giác chi, trạch pháp, minh sát, chánh kiến. Với những sự thông suốt ấy, vị ấy đã đi đến tận cùng, đã đạt đến tận cùng của sanh, già, chết; đã đi đến cực điểm, đã đạt đến cực điểm; đã đi đến giới hạn, đã đạt đến giới hạn; đã đi đến sự chấm dứt, đã đạt đến sự chấm dứt; đã đi đến nơi nương náu, đã đạt đến nơi nương náu; đã đi đến nơi ẩn mình, đã đạt đến nơi ẩn mình; đã đi đến nơi quy y, đã đạt đến nơi quy y; đã đi đến sự vô úy, đã đạt đến sự vô úy; đã đi đến sự bất tử, đã đạt đến sự bất tử; đã đi đến sự bất diệt, đã đạt đến sự bất diệt; đã đi đến Niết-bàn, đã đạt đến Niết-bàn. Hoặc, vị ấy đã đi đến tận cùng của các sự thông suốt, nên gọi là bậc thông suốt. Hoặc, vị ấy đã đi đến tận cùng (Niết-bàn) bằng các sự thông suốt, nên gọi là bậc thông suốt. Hoặc, vị ấy được gọi là bậc thông suốt vì đã liễu tri bảy pháp: thân kiến được liễu tri, hoài nghi được liễu tri, giới cấm thủ được liễu tri, tham được liễu tri, sân được liễu tri, si được liễu tri, mạn được liễu tri. Các pháp ác, bất thiện, gây ô nhiễm, đưa đến tái sanh, có phiền não, có quả là khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai đã được vị ấy liễu tri.

“[Này Sabhiya, Đức Thế Tôn nói] Sau khi đã phân biệt tất cả những điều được biết của các Sa-môn và Bà-la-môn ở đời này, người đã lìa tham ái trong tất cả những điều được biết, vượt qua tất cả những điều được biết, vị ấy là bậc thông suốt.”

‘Không theo tà kiến’: Sáu mươi hai tà kiến của vị ấy đã được đoạn trừ, cắt đứt, làm cho lắng dịu, làm cho an tịnh, không còn khả năng tái sanh, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ. Vị ấy không đi theo, không bị dẫn dắt, không bị cuốn đi, không bị mang đi bởi tà kiến; và cũng không tin tưởng, không quay trở lại với tà kiến ấy như là điều cốt lõi – (như vậy là) bậc thông suốt không đi theo tà kiến. ‘Không theo điều cảm nhận’: Vị ấy không đi đến, không đến gần, không tiếp cận, không nắm giữ, không chấp thủ, không quyết tâm vào ngã mạn thông qua những gì được cảm nhận, hoặc qua lời nói của người khác, hoặc qua sự công nhận của số đông – (như vậy là) bậc thông suốt không đi theo tà kiến, không theo điều cảm nhận, vị ấy không đi đến ngã mạn.

‘Vì vị ấy không đồng hóa với điều đó’: Vị ấy không đồng hóa, không xem là tối thượng, không nương tựa vào đó bởi năng lực của tham ái, bởi năng lực của tà kiến. Bởi vì tham ái, tà kiến, và ngã mạn của vị ấy đã được đoạn trừ, đã bị nhổ tận gốc, đã được làm cho như cây thốt nốt bị chặt ngọn, đã được làm cho không còn tồn tại, có bản chất không tái sanh trong tương lai. Do đó, vị ấy không đồng hóa, không xem là tối thượng, không nương tựa vào đó – (như vậy là) vị ấy không đi đến ngã mạn, vì vị ấy không đồng hóa với điều đó.

Na kammunā nopi sutena neyyoti (Không do nghiệp, cũng không do sở văn mà được dẫn dắt). Na kammunāti (Không do nghiệp) là: hoặc do phước hành, hoặc do phi phước hành, hoặc do bất động hành, vị ấy không đi, không được dẫn dắt, không bị cuốn trôi, không bị mang đi – (như thế là) na kammunā (không do nghiệp). Nopi sutena neyyoti (Cũng không do sở văn mà được dẫn dắt) là: hoặc do sự thanh tịnh của sở văn, hoặc do tiếng đồn từ người khác, hoặc do sự công nhận của đại chúng, vị ấy không đi, không được dẫn dắt, không bị cuốn trôi, không bị mang đi – (như thế là) na kammunā nopi sutena neyyo (không do nghiệp, cũng không do sở văn mà được dẫn dắt).

Anūpanīto sa nivesanesūti (Vị ấy không bị dẫn vào trong các trú sở). Upayāti (chấp thủ) có hai loại chấp thủ: ái chấp thủ và kiến chấp thủ... (vân vân)... đây là ái chấp thủ... (vân vân)... đây là kiến chấp thủ. Đối với vị ấy, ái chấp thủ đã được đoạn tận, kiến chấp thủ đã được từ bỏ. Do ái chấp thủ đã được đoạn tận, do kiến chấp thủ đã được từ bỏ, vị ấy ở trong các trú sở là người không bị dẫn vào, không bị ô nhiễm, không đi đến gần, không bị đắm nhiễm, không bị thiên về, đã thoát ra, đã rũ bỏ, đã hoàn toàn giải thoát, không còn tương ưng, và trú với tâm đã được làm cho không còn giới hạn – (như thế là) anūpanīto sa nivesanesu (vị ấy không bị dẫn vào trong các trú sở).

Do đó, đức Thế Tôn đã nói rằng –

“Bậc Vedagū không do kiến, không do tư duy, vị ấy không đo lường, không đồng hóa với điều ấy; Không do nghiệp, không do sở văn mà được dẫn dắt, vị ấy không bị dẫn vào trong các trú sở.”

82.

Với người đã ly tham tưởng, không có các trói buộc, với người tuệ giải thoát, không có các si mê; Những ai đã chấp thủ tưởng và kiến, họ đi lại trong thế gian trong sự va chạm.

Saññāvirattassa na santi ganthāti (Với người đã ly tham tưởng, không có các trói buộc) là: Vị nào tu tập Thánh đạo với thiền chỉ đi trước, đối với vị ấy ngay từ đầu các trói buộc đã được đè nén. Khi đã đắc quả A-la-hán, đối với vị A-la-hán, các trói buộc, các si mê, các triền cái, và dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng, kiến tưởng đã được đoạn tận, đã được cắt đứt tận gốc rễ, đã được làm cho như thân cây ta-la, đã được làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai – (như thế là) saññāvirattassa na santi ganthā (với người đã ly tham tưởng, không có các trói buộc).

Paññāvimuttassa na santi mohāti (Với người tuệ giải thoát, không có các si mê) là: Vị nào tu tập Thánh đạo với thiền quán đi trước, đối với vị ấy ngay từ đầu các si mê đã được đè nén. Khi đã đắc quả A-la-hán, đối với vị A-la-hán, các si mê, các trói buộc, các triền cái, và dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng, kiến tưởng đã được đoạn tận, đã được cắt đứt tận gốc rễ, đã được làm cho như thân cây ta-la, đã được làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai – (như thế là) paññāvimuttassa na santi mohā (với người tuệ giải thoát, không có các si mê).

Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṃ, te ghaṭṭamānā vicaranti loketi (Những ai đã chấp thủ tưởng và kiến, họ đi lại trong thế gian trong sự va chạm) là: Những ai chấp thủ tưởng – dục tưởng, sân tưởng, hại tưởng – họ do năng lực của tưởng mà va chạm, xung đột. Các vua chúa cũng tranh luận với các vua chúa, các Sát-đế-lỵ cũng tranh luận với các Sát-đế-lỵ, các Bà-la-môn cũng tranh luận với các Bà-la-môn, các gia chủ cũng tranh luận với các gia chủ, mẹ cũng tranh luận với con trai, con trai cũng tranh luận với mẹ, cha cũng tranh luận với con trai, con trai cũng tranh luận với cha, anh em trai cũng tranh luận với anh em trai, chị em gái cũng tranh luận với chị em gái, anh trai cũng tranh luận với em gái, em gái cũng tranh luận với anh trai, bạn bè cũng tranh luận với bạn bè. Ở nơi ấy, họ rơi vào sự cãi cọ, xung đột, tranh luận, rồi tấn công lẫn nhau bằng tay, bằng mảnh sành, bằng gậy gộc, bằng khí giới. Ở nơi ấy, họ đi đến cái chết hoặc sự đau khổ gần như chết. Những ai chấp thủ tà kiến, cho rằng: ‘Thế gian là thường hằng’... (vân vân)... hoặc ‘sau khi chết, Như Lai không hiện hữu cũng không phải không hiện hữu,’ họ do năng lực của tà kiến mà va chạm, xung đột, họ làm cho đạo sư này va chạm với đạo sư khác, pháp thoại này va chạm với pháp thoại khác, giáo phái này va chạm với giáo phái khác, tà kiến này va chạm với tà kiến khác, pháp hành này va chạm với pháp hành khác, con đường này va chạm với con đường khác.

Hoặc là, họ tranh luận, họ gây gổ, họ cãi vã, họ xung đột, họ tranh chấp, họ gây chiến – ‘Ông không biết Pháp và Luật này... (vân vân)... nếu có thể, hãy tự gỡ mình ra.’ Đối với họ, các hành chưa được đoạn tận; do các hành chưa được đoạn tận, họ va chạm trong các cõi, họ va chạm trong địa ngục, họ va chạm trong loài súc sanh, họ va chạm trong cõi ngạ quỷ, họ va chạm trong cõi người, họ va chạm trong cõi trời, họ va chạm từ cõi này đến cõi khác... từ sự tái sanh này đến sự tái sanh khác... từ sự nối liền này đến sự nối liền khác... từ kiếp sống này đến kiếp sống khác... từ vòng luân hồi này đến vòng luân hồi khác... từ vòng quay này đến vòng quay khác, họ va chạm, xung đột, nói năng, đi lại, trú ngụ, sinh hoạt, xoay vần, duy trì, tồn tại, tiếp diễn. Loke (trong thế gian) là: trong thế gian khổ cảnh... (vân vân)... trong thế gian xứ – (như thế là) saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṃ te ghaṭṭamānā vicaranti loke (những ai đã chấp thủ tưởng và kiến, họ đi lại trong thế gian trong sự va chạm).

Do đó, đức Thế Tôn đã nói rằng –

“Với người đã ly tham tưởng, không có các trói buộc, với người tuệ giải thoát, không có các si mê; Những ai đã chấp thủ tưởng và kiến, họ đi lại trong thế gian trong sự va chạm.”

Phần giải thích kinh Māgaṇḍiya, chương thứ chín.