MND 3 — Diễn Giải Kinh Nhóm Tám Về Xấu Xa

Và bậc ẩn sĩ không đi đến lời tranh luận đã được sanh khởi. Lời tranh luận ấy đã được sanh khởi, đã được sanh khởi tốt đẹp, đã được hoàn thành, đã được hoàn thành trọn vẹn, đã được hiển lộ. Tiếng ồn ào từ người khác, sự mắng nhiếc, sự phỉ báng đối với đức Thế Tôn và đối với Tăng chúng Tỳ khưu bằng điều không có thật – (đây là ý nghĩa của) lời tranh luận đã được sanh khởi. Bậc ẩn sĩ không đi đến. Về bậc ẩn sĩ. Trí tuệ được gọi là sự tĩnh lặng (mona). Trí tuệ nào là sự hiểu biết, sự không si mê, sự thẩm sát Pháp, chánh kiến; bậc ẩn sĩ là người đã thành tựu trí tuệ ấy, đã đạt đến sự tĩnh lặng... vượt qua mạng lưới của sự dính mắc, đó là bậc ẩn sĩ. Người nào đi đến lời tranh luận, người ấy đi đến lời tranh luận do hai nguyên nhân: là người đã làm (điều sai trái), do đã làm (điều sai trái) nên đi đến lời tranh luận; hoặc là, khi bị nói, khi bị phỉ báng, người ấy tức giận, bị tổn hại, cố chấp, và biểu lộ sự phẫn nộ, sự sân hận, và sự bất bình. Người nào đi đến lời tranh luận (với ý nghĩ) 'Ta không phải là người đã làm', người ấy đi đến lời tranh luận do hai nguyên nhân này. Bậc ẩn sĩ không đi đến lời tranh luận do hai nguyên nhân: bậc ẩn sĩ là người không làm (điều sai trái), do không làm (điều sai trái) nên không đi đến lời tranh luận; hoặc là, khi bị nói, khi bị phỉ báng, vị ấy không tức giận, không bị tổn hại, không cố chấp, không biểu lộ sự phẫn nộ, sự sân hận, và sự bất bình. (Với ý nghĩ) 'Ta không phải là người đã làm', bậc ẩn sĩ do hai nguyên nhân này không đi đến lời tranh luận, không tiếp cận, không nắm giữ, không chấp thủ, không bám víu – (đây là ý nghĩa của) và bậc ẩn sĩ không đi đến lời tranh luận đã được sanh khởi.

Do đó, bậc ẩn sĩ không có sự chai cứng ở bất cứ đâu. Về 'do đó'. Do đó, vì nguyên nhân ấy, vì lý do ấy, vì duyên cớ ấy, vì nguyên do ấy, đối với bậc ẩn sĩ, không có trạng thái tâm bị tổn thương, cũng không có trạng thái chai cứng đã sanh khởi. Năm sự chai cứng của tâm cũng không có, ba sự chai cứng cũng không có. Sự chai cứng do tham, sự chai cứng do sân, sự chai cứng do si không có, không hiện hữu, không được tìm thấy; chúng đã được từ bỏ, đã được đoạn tận, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, không có khả năng tái sanh, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. Về 'ở bất cứ đâu'. Ở bất cứ đâu, trong bất cứ điều gì, ở bất cứ nơi nào, hoặc ở bên trong, hoặc ở bên ngoài, hoặc ở cả bên trong và bên ngoài – (đây là ý nghĩa của) do đó, bậc ẩn sĩ không có sự chai cứng ở bất cứ đâu.

Do đó, đức Thế Tôn đã nói rằng –

‘Quả thật, một số người nói với tâm ác độc, và quả thật, (một số người khác) cũng nói với tâm chân thật. Bậc ẩn sĩ không đi đến lời tranh luận đã được sanh khởi, do đó, bậc ẩn sĩ không có sự chai cứng ở bất cứ đâu.’

16.

‘Làm sao người ấy có thể vượt qua được tà kiến của chính mình? (Bởi vì) người ấy được dẫn dắt bởi dục vọng, an trú trong sở thích. Tự mình hoàn thiện (các quan điểm), người ấy biết như thế nào, quả thật người ấy nói như thế ấy.’

Về câu 'Làm sao người ấy có thể vượt qua được tà kiến của chính mình?'. Bởi vì các du sĩ ngoại đạo ấy, sau khi đã giết nữ du sĩ Sundarī, đã công bố điều không tốt đẹp về các vị Sa-môn Thích tử, (với ý nghĩ rằng): 'Bằng cách này, chúng ta sẽ mang về lại lợi lộc, danh tiếng, sự cúng dường, và sự tôn kính này.' Họ có tà kiến như vậy, có sự kham nhẫn như vậy, có sở thích như vậy, có chủ thuyết như vậy, có khuynh hướng như vậy, có ý định như vậy. Họ đã không thể vượt qua được tà kiến của chính mình, sự kham nhẫn của chính mình, sở thích của chính mình, chủ thuyết của chính mình, khuynh hướng của chính mình, ý định của chính mình. Trái lại, chính sự tai tiếng ấy đã quay trở lại với họ. Theo cách này cũng vậy – (đây là ý nghĩa của) 'Làm sao người ấy có thể vượt qua được tà kiến của chính mình?'. Hoặc là, người nào có chủ trương rằng: 'Thế gian là thường hằng, chỉ điều này là chân thật, điều khác là vô ích,' làm sao người ấy có thể vượt qua, có thể đi qua, có thể siêu việt, có thể thoát khỏi tà kiến của chính mình, sự kham nhẫn của chính mình, sở thích của chính mình, chủ thuyết của chính mình, khuynh hướng của chính mình, ý định của chính mình? Vì lý do gì? Bởi vì tà kiến ấy của người đó đã được nắm giữ, đã được chấp nhận, đã được bám víu, đã được chấp thủ, đã được cố chấp, đã được quyết định, đã được tin chắc như vậy. Theo cách này cũng vậy – (đây là ý nghĩa của) 'Làm sao người ấy có thể vượt qua được tà kiến của chính mình?'. (Tương tự đối với các quan điểm:) 'Thế gian là không thường hằng... cho đến... Như Lai không tồn tại cũng không không tồn tại sau khi chết, chỉ điều này là chân thật, điều khác là vô ích,' người nào có chủ trương như vậy, làm sao người ấy có thể vượt qua... tà kiến của chính mình...? Vì lý do gì? Bởi vì tà kiến ấy của người đó đã được nắm giữ, đã được chấp nhận, đã được bám víu, đã được chấp thủ, đã được cố chấp, đã được quyết định, đã được tin chắc như vậy. Theo cách này cũng vậy – (đây là ý nghĩa của) 'Làm sao người ấy có thể vượt qua được tà kiến của chính mình?'.

Về câu 'được dẫn dắt bởi dục vọng, an trú trong sở thích'. Về 'được dẫn dắt bởi dục vọng'. (Người ấy) bị đi theo, bị dẫn dắt, bị mang đi, bị cuốn đi bởi tà kiến của chính mình, bởi sự kham nhẫn của chính mình, bởi sở thích của chính mình, bởi chủ thuyết của chính mình. Giống như người ta đi, được dẫn dắt, được mang đi, được cuốn đi bằng xe voi, hoặc xe ngựa, hoặc xe song mã, hoặc xe bò, hoặc xe dê, hoặc xe cừu, hoặc xe lạc đà, hoặc xe lừa; cũng vậy, (người ấy) bị đi theo, bị dẫn dắt, bị mang đi, bị cuốn đi bởi tà kiến của chính mình, bởi sự kham nhẫn của chính mình, bởi sở thích của chính mình, bởi chủ thuyết của chính mình – (đây là ý nghĩa của) được dẫn dắt bởi dục vọng. Về 'an trú trong sở thích'. (Người ấy) an trú, thiết lập, bám víu, tiếp cận, quyết định, tin chắc vào tà kiến của chính mình, sở thích của chính mình, chủ thuyết của chính mình – (đây là ý nghĩa của) được dẫn dắt bởi dục vọng, an trú trong sở thích.

Thế nào là tự mình làm cho được hoàn hảo? Tự mình làm cho hoàn hảo, làm cho trọn vẹn, làm cho không thấp kém, làm cho thành cao cả, ưu việt, đặc thù, chủ yếu, tối thượng, cao quý. (Nói rằng:) “Vị Đạo Sư này là bậc Toàn Tri,” rồi tự mình làm cho hoàn hảo, làm cho trọn vẹn, làm cho không thấp kém, làm cho thành cao cả, ưu việt, đặc thù, chủ yếu, tối thượng, cao quý. (Nói rằng:) “Giáo Pháp này đã được khéo thuyết giảng... (v.v.)... Chúng Tăng này là bậc Thiện Hạnh... Tri kiến này là tốt lành... Con đường thực hành này đã được khéo quy định... Con đường này có khả năng đưa ra khỏi (khổ đau),” rồi tự mình làm cho hoàn hảo, làm cho trọn vẹn, làm cho không thấp kém, làm cho thành cao cả, ưu việt, đặc thù, chủ yếu, tối thượng, cao quý, làm cho sanh khởi, làm cho phát sanh, làm cho hiện hữu, làm cho được sanh ra. Như thế là tự mình làm cho được hoàn hảo.

Thế nào là biết như thế nào, nói như thế ấy? Biết như thế nào, nói như thế ấy, kể như thế ấy, phát biểu như thế ấy, trình bày như thế ấy, diễn đạt như thế ấy. (Nói rằng:) “Thế gian là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, điều khác là sai lầm,” biết như thế nào, nói như thế ấy, kể như thế ấy, phát biểu như thế ấy, trình bày như thế ấy, diễn đạt như thế ấy. (Nói rằng:) “Thế gian là không thường hằng... (v.v.)... Sau khi chết, Như Lai không phải có cũng không phải không có, chỉ điều này là sự thật, điều khác là sai lầm,” biết như thế nào, nói như thế ấy, kể như thế ấy, phát biểu như thế ấy, trình bày như thế ấy, diễn đạt như thế ấy. Như thế là biết như thế nào, nói như thế ấy.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói rằng:

“Làm sao vượt qua tri kiến của mình, khi xuôi theo dục vọng, an trú vào sở thích? Tự mình làm cho (tri kiến ấy) được hoàn hảo, biết như thế nào, người ấy nói như thế ấy.”

17.

Chúng sanh nào không được hỏi mà lại, tuyên thuyết giới và hạnh của mình cho người khác; Các bậc thiện xảo gọi đó là pháp phi Thánh, đối với người tự mình tuyên thuyết về chính mình.

Thế nào là chúng sanh nào (tuyên bố) về giới và hạnh của mình? Về từ nào: là người nào, hạng người nào, người có sự liên hệ nào, người có cách sống nào, người có loại hình nào, người đã đạt đến địa vị nào, người có được pháp nào, là Sát-đế-lỵ hay Bà-la-môn hay Phệ-xá hay Thủ-đà-la, là tại gia hay xuất gia, là chư thiên hay là người. Về từ giới và hạnh: có cả giới và hạnh, có hạnh mà không phải giới. Thế nào là cả giới và hạnh? Ở đây, vị tỳ khưu là người có giới, sống được thu thúc bởi sự thu thúc của giới bổn Pātimokkha, có đầy đủ oai nghi và nơi hành xứ, thấy sự đáng sợ trong các lỗi nhỏ nhặt, thọ trì và tu học trong các học giới. Sự chế ngự, sự thu thúc, sự không vi phạm ở trong ấy, đây là giới. Sự thọ trì nào, đó là hạnh. Với ý nghĩa thu thúc là giới; với ý nghĩa thọ trì là hạnh – đây được gọi là cả giới và hạnh. Thế nào là hạnh, không phải giới? Tám pháp đầu-đà – hạnh ở rừng, hạnh đi khất thực, hạnh mặc y phấn tảo, hạnh ba y, hạnh đi khất thực theo thứ tự, hạnh không ăn sau khi đã từ chối, hạnh ngồi, hạnh ở nơi nào đã được sắp đặt – đây được gọi là hạnh, không phải giới. Sự thọ trì tinh tấn cũng được gọi là hạnh, không phải giới. (Nghĩ rằng:) “Dù cho chỉ còn da, gân, và xương; dù cho thịt và máu trong thân này khô cạn đi, cái gì có thể đạt được bằng sức người, bằng lực người, bằng tinh tấn người, bằng nỗ lực người, nếu chưa đạt được điều ấy thì sẽ không có sự dừng lại của tinh tấn,” rồi nâng đỡ tâm, nỗ lực. Sự thọ trì tinh tấn như vậy – đây được gọi là hạnh, không phải giới.

“Ta sẽ không ăn, sẽ không uống, sẽ không đi ra khỏi tịnh xá, cũng sẽ không ngả lưng, khi mũi tên ái dục chưa được nhổ lên.”

Vị ấy nâng đỡ tâm, nỗ lực. Sự thọ trì tinh tấn như vậy cũng được gọi là hạnh, không phải giới. (Nghĩ rằng:) “Ta sẽ không phá vỡ thế ngồi kiết-già này cho đến khi tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ,” rồi nâng đỡ tâm, nỗ lực. Sự thọ trì tinh tấn như vậy cũng được gọi là hạnh, không phải giới. (Nghĩ rằng:) “Ta sẽ không đứng dậy khỏi chỗ ngồi này, sẽ không đi xuống khỏi nơi kinh hành, sẽ không đi ra khỏi tịnh xá, sẽ không đi ra khỏi nhà một mái, sẽ không đi ra khỏi lầu đài, sẽ không đi ra khỏi lầu son, sẽ không đi ra khỏi hang động, sẽ không đi ra khỏi sơn động, sẽ không đi ra khỏi cốc, sẽ không đi ra khỏi nhà có nóc nhọn, sẽ không đi ra khỏi tháp canh, sẽ không đi ra khỏi nhà sàn, sẽ không đi ra khỏi nhà kho, sẽ không đi ra khỏi giảng đường, sẽ không đi ra khỏi nhà tròn, sẽ không đi ra khỏi gốc cây này cho đến khi tâm của ta được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ,” rồi nâng đỡ tâm, nỗ lực. Sự thọ trì tinh tấn như vậy cũng được gọi là hạnh, không phải giới. (Nghĩ rằng:) “Ngay trong buổi sáng này, ta sẽ mang lại, sẽ thâu hoạch, sẽ chứng ngộ, sẽ xúc chạm, sẽ thực chứng Thánh pháp,” rồi nâng đỡ tâm, nỗ lực. Sự thọ trì tinh tấn như vậy cũng được gọi là hạnh, không phải giới. (Nghĩ rằng:) “Ngay trong buổi trưa này, buổi chiều này, trước bữa ăn, sau bữa ăn, canh đầu, canh giữa, canh cuối, trong hắc nguyệt, trong bạch nguyệt, trong mùa mưa, trong mùa đông, trong mùa hạ, trong giai đoạn đầu của tuổi tác, trong giai đoạn giữa của tuổi tác, trong giai đoạn cuối của tuổi tác, ta sẽ mang lại, sẽ thâu hoạch, sẽ chứng ngộ, sẽ xúc chạm, sẽ thực chứng Thánh pháp,” rồi nâng đỡ tâm, nỗ lực. Sự thọ trì tinh tấn như vậy cũng được gọi là hạnh, không phải giới. Về từ chúng sanh: là hữu tình, người, thanh niên, nhân, cá nhân, sinh mạng, sinh vật, chúng sanh, con của Indra, người. Như thế là chúng sanh nào (tuyên bố) về giới và hạnh của mình.

Không được hỏi mà lại nói cho người khác nghe có nghĩa là: Người khác ở đây là những người khác gồm Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Tỳ-xá, Thủ-đà, tại gia, xuất gia, chư thiên, và nhân loại. Không được hỏi có nghĩa là không được hỏi, không được chất vấn, không được yêu cầu, không được thỉnh mời, không được khuyến khích. Nói cho nghe có nghĩa là nói về giới hạnh của mình, hoặc hạnh tu của mình, hoặc giới và hạnh tu của mình. Hoặc nói rằng: ‘Tôi là người có đầy đủ giới hạnh,’ hoặc ‘là người có đầy đủ hạnh tu,’ hoặc ‘là người có đầy đủ giới và hạnh tu,’ hoặc về dòng dõi, hoặc về thị tộc, hoặc về gia thế, hoặc về dung sắc, hoặc về tài sản, hoặc về học vấn, hoặc về nghề nghiệp, hoặc về kỹ năng, hoặc về kiến thức, hoặc về sự nghe nhiều, hoặc về tài biện luận, hoặc về một sự việc nào đó khác; hoặc nói rằng: ‘Tôi đã xuất gia từ dòng dõi cao quý,’ hoặc ‘đã xuất gia từ dòng dõi lớn,’ hoặc ‘đã xuất gia từ dòng dõi có nhiều của cải,’ hoặc ‘đã xuất gia từ dòng dõi có của cải dồi dào,’ hoặc ‘là người nổi tiếng, có danh vọng đối với cả tại gia và xuất gia,’ hoặc ‘là người được nhận y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, và dược phẩm trị bệnh,’ hoặc ‘là người thông thuộc Kinh Tạng,’ hoặc ‘là người thông thuộc Luật Tạng,’ hoặc ‘là người thuyết pháp,’ hoặc ‘là người sống ở rừng,’ hoặc ‘là người đi khất thực,’ hoặc ‘là người mặc y phấn tảo,’ hoặc ‘là người chỉ dùng ba y,’ hoặc ‘là người đi khất thực từng nhà,’ hoặc ‘là người không ăn thêm sau khi đã từ chối,’ hoặc ‘là người thực hành hạnh không nằm,’ hoặc ‘là người ở bất cứ chỗ nào được sắp đặt,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ nhất,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ hai,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ ba,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ tư,’ hoặc ‘là người đắc Không Vô Biên Xứ,’ hoặc ‘là người đắc Thức Vô Biên Xứ,’ hoặc ‘là người đắc Vô Sở Hữu Xứ,’ hoặc ‘là người đắc Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ,’ người ấy nói, kể, phát biểu, trình bày, diễn đạt. Như vậy là không được hỏi mà lại nói cho người khác nghe.

Các bậc thiện xảo gọi đó là pháp không phải của bậc Thánh có nghĩa là: Các bậc thiện xảo là những vị thiện xảo về uẩn, thiện xảo về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về duyên khởi, thiện xảo về niệm xứ, thiện xảo về chánh cần, thiện xảo về thần túc, thiện xảo về quyền, thiện xảo về lực, thiện xảo về giác chi, thiện xảo về đạo, thiện xảo về quả, thiện xảo về Niết-bàn. Các bậc thiện xảo ấy đã nói như sau: ‘Đó là pháp của những người không phải bậc Thánh, đó không phải là pháp của các bậc Thánh; đó là pháp của kẻ ngu, đó không phải là pháp của bậc trí; đó là pháp của người không chân chánh, đó không phải là pháp của người chân chánh.’ Họ đã nói như vậy, kể như vậy, phát biểu như vậy, trình bày như vậy, diễn đạt như vậy. Như vậy là các bậc thiện xảo gọi đó là pháp không phải của bậc Thánh.

Người nào tự mình nói về bản thân có nghĩa là: Bản thân được gọi là tự ngã. Tự mình nói có nghĩa là tự mình nói về bản thân rằng: ‘Tôi là người có đầy đủ giới hạnh,’ hoặc ‘là người có đầy đủ hạnh tu,’ hoặc ‘là người có đầy đủ giới và hạnh tu,’ hoặc về dòng dõi, hoặc về thị tộc, hoặc về gia thế, hoặc về dung sắc, hoặc về tài sản, hoặc về học vấn, hoặc về nghề nghiệp, hoặc về kỹ năng, hoặc về kiến thức, hoặc về sự nghe nhiều, hoặc về tài biện luận, hoặc về một sự việc nào đó khác; hoặc nói rằng: ‘Tôi đã xuất gia từ dòng dõi cao quý,’ hoặc ‘đã xuất gia từ dòng dõi lớn,’ hoặc ‘đã xuất gia từ dòng dõi có nhiều của cải,’ hoặc ‘đã xuất gia từ dòng dõi có của cải dồi dào,’ hoặc ‘là người nổi tiếng, có danh vọng đối với cả tại gia và xuất gia,’ hoặc ‘là người được nhận y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, và dược phẩm trị bệnh,’ hoặc ‘là người thông thuộc Kinh Tạng,’ hoặc ‘là người thông thuộc Luật Tạng,’ hoặc ‘là người thuyết pháp,’ hoặc ‘là người sống ở rừng,’ hoặc ‘là người đi khất thực,’ hoặc ‘là người mặc y phấn tảo,’ hoặc ‘là người chỉ dùng ba y,’ hoặc ‘là người đi khất thực từng nhà,’ hoặc ‘là người không ăn thêm sau khi đã từ chối,’ hoặc ‘là người thực hành hạnh không nằm,’ hoặc ‘là người ở bất cứ chỗ nào được sắp đặt,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ nhất,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ hai,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ ba,’ hoặc ‘là người đắc thiền thứ tư,’ hoặc ‘là người đắc Không Vô Biên Xứ,’ hoặc ‘là người đắc Thức Vô Biên Xứ,’

Vị ấy đã từ bỏ cả phi hữu và sự hiện hữu, đã sống đời phạm hạnh, đã đoạn tận sự tái sanh, vị ấy là tỳ khưu.’

hoặc ‘là người đắc Vô Sở Hữu Xứ,’ hoặc ‘là người đắc Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ,’ người ấy nói, kể, phát biểu, trình bày, diễn đạt. Như vậy là người nào tự mình nói về bản thân.

Do vậy, đức Thế Tôn đã nói rằng –

‘Chúng sanh nào, không được hỏi mà lại, nói cho người khác nghe về giới và hạnh của mình; Các bậc thiện xảo gọi đó là pháp không phải của bậc Thánh, người nào tự mình nói về bản thân.’

18.

Vị tỳ khưu an tịnh, có tự thân đã được dập tắt, không khoe khoang về các giới hạnh rằng: ‘Như thế này;’ Các bậc thiện xảo nói rằng đó là pháp của bậc Thánh, người không có sự kiêu mạn ở bất cứ nơi đâu trong thế gian.

Vị tỳ khưu được an tịnh và có tự thân tịch tịnh. An tịnh là do tham được lắng dịu nên an tịnh, do sân được lắng dịu nên an tịnh, do si được lắng dịu nên an tịnh, do phẫn nộ... cho đến... do hiềm hận... do gièm pha... do cạnh tranh... do tật đố... do bỏn xẻn... do xảo trá... do gian manh... do ngoan cố... do hung hăng... do mạn... do quá mạn... do say đắm... do phóng dật... do tất cả các phiền não... do tất cả các hành vi xấu ác... do tất cả các sự nóng nảy... do tất cả các sự thiêu đốt... do tất cả các sự nhiệt não... do tất cả các hành động bất thiện được an tịnh, được lắng dịu, được dập tắt, được làm cho nguội lạnh, được tịch tịnh, được lìa khỏi, được làm cho lắng xuống nên là an tịnh, được lắng dịu, được dập tắt, được tịch tịnh, được làm cho lắng xuống. Tỳ khưu là do đã phá vỡ bảy pháp nên là tỳ khưu: thân kiến đã được phá vỡ, hoài nghi đã được phá vỡ, giới cấm thủ đã được phá vỡ, tham đã được phá vỡ, sân đã được phá vỡ, si đã được phá vỡ, mạn đã được phá vỡ. Các pháp ác, bất thiện, gây ô nhiễm, dẫn đến tái sanh, gây phiền não, có quả khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai của vị ấy đã được phá vỡ.

(Thế Tôn nói với Sabhiya): “Bằng con đường do tự mình tạo ra, vị ấy đã đạt đến sự tịch tịnh hoàn toàn, đã vượt qua hoài nghi; đã từ bỏ cả phi hữu và hiện hữu, đã sống đời phạm hạnh, đã đoạn tận sự tái sanh, vị ấy chính là tỳ khưu.”

Vị tỳ khưu được an tịnh và có tự thân tịch tịnh là do tham đã được dập tắt nên có tự thân tịch tịnh, do sân đã được dập tắt nên có tự thân tịch tịnh, do si đã được dập tắt nên có tự thân tịch tịnh, do phẫn nộ... cho đến... do hiềm hận... do gièm pha... do cạnh tranh... do tật đố... do bỏn xẻn... do xảo trá... do gian manh... do ngoan cố... do hung hăng... do mạn... do quá mạn... do say đắm... do phóng dật... do tất cả các phiền não... do tất cả các hành vi xấu ác... do tất cả các sự nóng nảy... do tất cả các sự thiêu đốt... do tất cả các sự nhiệt não... do tất cả các hành động bất thiện đã được dập tắt nên có tự thân tịch tịnh. Như vậy là vị tỳ khưu được an tịnh và có tự thân tịch tịnh.

Và như thế, không khoe khoang về giới hạnh. ‘Và như thế’ là sự nối kết câu, sự liên kết câu, sự bổ sung cho câu, sự tập hợp các chữ cái, sự gắn kết các phụ âm, đây là sự tiếp nối của các câu – và như thế. Không khoe khoang về giới hạnh là ở đây, có người hay khoe khoang, hay tự tán dương. Người ấy khoe khoang, tự tán dương rằng: ‘Ta là người có đầy đủ giới hạnh,’ hoặc ‘có đầy đủ hạnh nguyện,’ hoặc ‘có đầy đủ giới và hạnh nguyện,’ hoặc về dòng dõi, về gia tộc, về gia thế, về dung sắc... cho đến... hoặc là người đã chứng đắc phi tưởng phi phi tưởng xứ định. Vị ấy không khoe khoang, không tự tán dương như vậy. Vị ấy đã xa lìa, đã từ bỏ, đã tránh xa, đã thoát ra, đã dứt bỏ, đã giải thoát, đã không còn ràng buộc, sống với tâm không còn giới hạn khỏi sự khoe khoang. Như vậy là và như thế, không khoe khoang về giới hạnh.

Các bậc thiện xảo gọi đó là pháp của bậc Thánh. Thiện xảo là những vị thiện xảo về uẩn, thiện xảo về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về duyên khởi, thiện xảo về niệm xứ, thiện xảo về chánh cần, thiện xảo về thần túc, thiện xảo về căn, thiện xảo về lực, thiện xảo về giác chi, thiện xảo về đạo, thiện xảo về quả, thiện xảo về Niết-bàn. Các bậc thiện xảo ấy nói như vầy: “Đây là pháp của các bậc Thánh, không phải là pháp của những kẻ không phải bậc Thánh; đây là pháp của các bậc hiền trí, không phải là pháp của những kẻ ngu si; đây là pháp của các bậc chân nhân, không phải là pháp của những kẻ không phải chân nhân.” Họ nói như vậy, họ kể như vậy, họ tuyên bố như vậy, họ trình bày như vậy, họ diễn đạt như vậy. Như vậy là các bậc thiện xảo gọi đó là pháp của bậc Thánh.

Vị nào không có các sự trồi lên ở bất cứ nơi đâu trong thế gian. ‘Vị nào’ là vị A-la-hán, bậc đã đoạn tận các lậu hoặc. ‘Sự trồi lên’ là bảy sự trồi lên: sự trồi lên của tham, sự trồi lên của sân, sự trồi lên của si, sự trồi lên của mạn, sự trồi lên của tà kiến, sự trồi lên của phiền não, sự trồi lên của nghiệp. Vị nào không có, không hiện hữu, không tìm thấy, không có được những sự trồi lên này; chúng đã được từ bỏ, đã được cắt đứt, đã được lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, không còn khả năng sanh khởi, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. ‘Ở bất cứ nơi đâu’ là ở bất cứ đâu, trong bất cứ cái gì, tại bất cứ nơi nào, ở bên trong, hoặc ở bên ngoài, hoặc cả bên trong và bên ngoài. ‘Trong thế gian’ là trong thế gian khổ cảnh, trong thế gian loài người, trong thế gian chư thiên, trong thế gian của các uẩn, trong thế gian của các giới, trong thế gian của các xứ. Như vậy là vị nào không có các sự trồi lên ở bất cứ nơi đâu trong thế gian.

Do vậy, Thế Tôn đã nói:

“Vị tỳ khưu được an tịnh và có tự thân tịch tịnh, và như thế, không khoe khoang về giới hạnh; các bậc thiện xảo gọi đó là pháp của bậc Thánh, vị nào không có các sự trồi lên ở bất cứ nơi đâu trong thế gian.”

19.

Vị nào có các pháp được tưởng tượng, được tạo tác, được đặt ở phía trước, và không trong sạch; khi thấy lợi ích nào đó ở nơi tự thân, vị ấy nương tựa vào đó, vào sự an tịnh phụ thuộc vào điều kiện bất ổn.

Vị nào có các pháp được tưởng tượng, được tạo tác. ‘Sự tưởng tượng’ là có hai sự tưởng tượng: sự tưởng tượng của ái và sự tưởng tượng của tà kiến... cho đến... đây là sự tưởng tượng của ái... cho đến... đây là sự tưởng tượng của tà kiến. ‘Được tạo tác’ là được tạo tác, được cố ý tạo tác, được thiết lập – cũng là được tạo tác. Hoặc là, vô thường, được tạo tác, do duyên sanh, có bản chất hủy diệt, có bản chất biến mất, có bản chất ly tham, có bản chất đoạn diệt – cũng là được tạo tác. ‘Vị nào’ là người có tà kiến. ‘Các pháp’ được nói là sáu mươi hai loại tà kiến. Như vậy là vị nào có các pháp được tưởng tượng, được tạo tác.

Purakkhatā santi avīvadātāti (Những pháp được đặt ở phía trước, hiện hữu, không trong sạch). Về (những pháp) được đặt ở phía trước: Có hai sự đặt ở phía trước – sự đặt ái dục ở phía trước và sự đặt tà kiến ở phía trước… cho đến… đây là sự đặt ái dục ở phía trước… cho đến… đây là sự đặt tà kiến ở phía trước. Đối với người ấy, sự đặt ái dục ở phía trước là chưa được đoạn trừ, sự đặt tà kiến ở phía trước là chưa được từ bỏ. Do vì sự đặt ái dục ở phía trước chưa được đoạn trừ, do vì sự đặt tà kiến ở phía trước chưa được từ bỏ, người ấy đi lại với việc đã đặt ái dục hoặc tà kiến ở phía trước, có ái dục làm ngọn cờ, có ái dục làm biểu tượng, có ái dục làm chủ thể; có tà kiến làm ngọn cờ, có tà kiến làm biểu tượng, có tà kiến làm chủ thể; đi lại trong khi được bao quanh bởi ái dục hoặc bởi tà kiến – (như vậy là) được đặt ở phía trước. Về (chúng) hiện hữu: (Chúng) hiện hữu, (chúng) có mặt, (chúng) hiện có, (chúng) được tìm thấy. Về (chúng) không trong sạch: (Chúng) không trong sạch, không thanh tịnh, không thuần khiết, bị ô nhiễm, thuộc về phiền não – (như vậy là) được đặt ở phía trước, hiện hữu, không trong sạch.

Yadattani passati ānisaṃsanti (Thấy được lợi ích nào ở nơi tự thân). Về (câu) ‘nào ở nơi tự thân’: (Nghĩa là) cái nào ở nơi tự thân. Tự thân được gọi là sở kiến. (Người ấy) thấy được hai lợi ích ở nơi tà kiến của mình – lợi ích trong hiện tại và lợi ích trong tương lai. Lợi ích trong hiện tại của tà kiến là gì? Vị đạo sư có tà kiến nào thì các đệ tử có tà kiến ấy. Các đệ tử tôn trọng, kính nể, quý mến, cúng dường, sùng kính vị đạo sư có tà kiến ấy. Và do nhân duyên ấy, vị ấy nhận được y phục, vật thực khất thực, chỗ ở, dược phẩm trị bệnh và các vật dụng – đây là lợi ích trong hiện tại của tà kiến. Lợi ích trong tương lai của tà kiến là gì? (Nghĩ rằng:) ‘Tà kiến này là đủ để trở thành nāga (rồng), hoặc supaṇṇa (kim xí điểu), hoặc yakkha (dạ-xoa), hoặc asura (a-tu-la), hoặc gandhabba (càn-thát-bà), hoặc mahārāja (đại vương), hoặc Inda (Đế Thích), hoặc Brahmā (Phạm Thiên), hoặc deva (chư thiên). Tà kiến này là để cho sự trong sạch, sự thanh tịnh, sự hoàn toàn trong sạch; cho sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự triệt để giải thoát. Do tà kiến này, họ trở nên trong sạch, thanh tịnh, hoàn toàn trong sạch; họ được giải thoát, hoàn toàn giải thoát, triệt để giải thoát. Do tà kiến này, ta sẽ trở nên trong sạch, thanh tịnh, hoàn toàn trong sạch; ta sẽ được giải thoát, hoàn toàn giải thoát, triệt để giải thoát,’ người ấy trở thành người mong đợi kết quả trong tương lai – đây là lợi ích trong tương lai của tà kiến. (Người ấy) thấy, nhận thấy, quan sát, xem xét, thẩm xét hai lợi ích này ở nơi tà kiến của mình – (như vậy là) thấy được lợi ích nào ở nơi tự thân.

Taṃ nissito kuppapaṭiccasantinti (Nương tựa vào đó, đạt được sự an tịnh duyên sinh và có thể bị rúng động). Có ba sự an tịnh – sự an tịnh tuyệt đối, sự an tịnh nhất thời, sự an tịnh quy ước. Sự an tịnh tuyệt đối là gì? Sự an tịnh tuyệt đối được gọi là trạng thái bất tử, là Nibbāna. Đó là sự lắng dịu của tất cả các pháp hữu vi, sự từ bỏ tất cả các cơ sở của sự tái sanh, sự đoạn tận của ái dục, sự ly tham, sự chấm dứt, là Nibbāna. Đây là sự an tịnh tuyệt đối. Sự an tịnh nhất thời là gì? Đối với người đã nhập Sơ thiền, các triền cái được an tịnh; đối với người đã nhập Nhị thiền, tầm và tứ được an tịnh; đối với người đã nhập Tam thiền, hỷ được an tịnh; đối với người đã nhập Tứ thiền, lạc và khổ được an tịnh; đối với người đã nhập Không Vô Biên Xứ, sắc tưởng, đối ngại tưởng, và các tưởng đa dạng được an tịnh; đối với người đã nhập Thức Vô Biên Xứ, tưởng về Không Vô Biên Xứ được an tịnh; đối với người đã nhập Vô Sở Hữu Xứ, tưởng về Thức Vô Biên Xứ được an tịnh; đối với người đã nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, tưởng về Vô Sở Hữu Xứ được an tịnh. Đây là sự an tịnh nhất thời. Sự an tịnh quy ước là gì? Sáu mươi hai tà kiến được gọi là những sự an tịnh quy ước, những sự an tịnh của tà kiến. Hơn nữa, sự an tịnh quy ước là sự an tịnh được ngụ ý trong ý nghĩa này. Về (câu) ‘Nương tựa vào đó, (đạt được) sự an tịnh duyên sinh và có thể bị rúng động’: (Người ấy) nương tựa, bám víu, dính mắc, đi đến, quyến luyến, quyết tâm vào sự an tịnh có thể bị rúng động, rất dễ bị rúng động, bị khuấy động, rất dễ bị khuấy động, bị dao động, bị va chạm, được tạo tác, được cấu thành, là vô thường, là pháp hữu vi, là pháp duyên sinh, có bản chất bị hủy diệt, có bản chất tan biến, có bản chất phai nhạt, có bản chất chấm dứt – (như vậy là) nương tựa vào đó, (đạt được) sự an tịnh duyên sinh và có thể bị rúng động.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói rằng –

‘Các pháp của người nào được tạo tác, được cấu thành, được đặt ở phía trước, hiện hữu, không trong sạch; người ấy thấy được lợi ích nào ở nơi tự thân (trong tà kiến ấy), nương tựa vào đó, (đạt được) sự an tịnh duyên sinh và có thể bị rúng động.’

20.

Sự cố chấp vào các tà kiến quả thật không dễ gì vượt qua, (sau khi) đã quyết đoán và nắm giữ (một học thuyết) giữa các pháp; do đó, con người ở trong những sự cố chấp ấy, vừa loại bỏ lại vừa chấp nhận một giáo pháp.

Diṭṭhīnivesā na hi svātivattāti (Sự cố chấp vào các tà kiến quả thật không dễ gì vượt qua). Về sự cố chấp vào các tà kiến: Sự bám víu và chấp thủ rằng: ‘Thế giới là thường hằng, chỉ có điều này là chân lý, điều khác là sai lầm,’ đó là sự cố chấp vào tà kiến. (Hoặc) sự bám víu và chấp thủ rằng: ‘Thế giới là không thường hằng… cho đến… thế giới là hữu biên… thế giới là vô biên … sinh mạng ấy chính là thân thể ấy… sinh mạng là khác, thân thể là khác… Như Lai có tồn tại sau khi chết… Như Lai không tồn tại sau khi chết… Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết… Như Lai vừa không tồn tại cũng không phải là không tồn tại sau khi chết, chỉ có điều này là chân lý, điều khác là sai lầm,’ đó là sự cố chấp vào tà kiến. Về (câu) ‘Sự cố chấp vào các tà kiến quả thật không dễ gì vượt qua’: Sự cố chấp vào các tà kiến quả thật không dễ gì vượt qua, khó vượt qua, khó vượt qua, rất khó vượt qua, khó siêu việt, khó từ bỏ – (như vậy là) sự cố chấp vào các tà kiến quả thật không dễ gì vượt qua.

Dhammesu niccheyya samuggahītanti. Dhammesūti có nghĩa là trong sáu mươi hai loại tà kiến. Niccheyyāti có nghĩa là sau khi đã quyết định, sau khi đã phán quyết, sau khi đã tìm cầu, sau khi đã tìm cầu kỹ lưỡng, sau khi đã cân nhắc, sau khi đã thẩm xét, sau khi đã làm cho sáng tỏ, sau khi đã làm cho hiển lộ. Samuggahītanti có nghĩa là trong các sự an trú, sự nắm giữ có giới hạn, sự nắm giữ toàn bộ, sự nắm giữ điều cao quý, sự nắm giữ từng phần, sự nắm giữ theo cách tích tập, sự nắm giữ theo cách thu gom. (Nghĩ rằng:) ‘Điều này là chân thật, là xác thực, là như thế, là sự thật, là đúng như thực, là không sai khác,’ (đây là) sự nắm giữ, sự chấp thủ, sự kiên trì, sự bám víu, sự quyết tâm – (đây là ý nghĩa của) dhammesu niccheyya samuggahītaṃ.

Tasmā naro tesu nivesanesūti. Tasmāti có nghĩa là: do vì thế, do nguyên nhân ấy, do duyên cớ ấy, do lý do ấy. Naroti có nghĩa là: chúng sanh, người, thanh niên, nam nhân, cá thể, sinh vật, sinh linh, con vật, sinh vật của Indra, con người. Tesu nivesanesūti có nghĩa là: trong những sự an trú của tà kiến ấy – (đây là ý nghĩa của) tasmā naro tesu nivesanesu.

Nirassatī ādiyatī ca dhammanti. Nirassatīti có nghĩa là từ bỏ do hai nguyên nhân – hoặc từ bỏ do sự cắt đứt của người khác, hoặc từ bỏ do không thể thực hành được. Từ bỏ do sự cắt đứt của người khác là thế nào? Người khác làm cho cắt đứt (bằng cách nói rằng): ‘Vị đạo sư ấy không phải là bậc toàn tri, giáo pháp ấy không được khéo thuyết, hội chúng ấy không phải là bậc thiện hành, tà kiến ấy không tốt đẹp, con đường thực hành ấy không được khéo chế định, đạo lộ ấy không đưa đến sự giải thoát, ở đây không có sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, hay sự giải thoát, sự thoát ly, sự hoàn toàn thoát ly; ở đây không có những người được thanh tịnh, được trong sạch, được hoàn toàn trong sạch, hay được giải thoát, được thoát ly, được hoàn toàn thoát ly; (các pháp ấy) là thấp kém, là hạ liệt, là tầm thường, là tồi tệ, là đáng khinh, là nhỏ nhoi.’ – Như vậy, người khác làm cho cắt đứt. Bị cắt đứt như vậy, người ấy từ bỏ vị đạo sư, từ bỏ lời thuyết pháp, từ bỏ hội chúng, từ bỏ tà kiến, từ bỏ con đường thực hành, từ bỏ đạo lộ. Như vậy là từ bỏ do sự cắt đứt của người khác. Từ bỏ do không thể thực hành được là thế nào? Không thể thực hành được giới, người ấy từ bỏ giới; không thể thực hành được hạnh, người ấy từ bỏ hạnh; không thể thực hành được giới hạnh, người ấy từ bỏ giới hạnh. Như vậy là từ bỏ do không thể thực hành được. Ādiyatī ca dhammanti có nghĩa là: chấp nhận một vị đạo sư, chấp nhận một lời thuyết pháp, chấp nhận một hội chúng, chấp nhận một tà kiến, chấp nhận một con đường thực hành, chấp nhận một đạo lộ, bám víu, kiên trì vào đó – (đây là ý nghĩa của) nirassatī ādiyatī ca dhammaṃ.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói rằng –

“Bởi vì những sự an trú trong tà kiến không dễ gì vượt qua, (đó là) sự chấp thủ sau khi đã quyết định trong các pháp; Do đó, người ấy ở trong những sự an trú ấy, từ bỏ rồi lại chấp nhận một pháp.”

21.

Đối với bậc đã gột rửa, quả vậy, không có tà kiến nào được tạo tác bất cứ nơi đâu trong thế gian, trong các cõi hữu và vô hữu; Bậc đã gột rửa, sau khi đã từ bỏ ma lậu và mạn, vị ấy là người không còn chấp thủ, sẽ đi về đâu bằng (pháp) nào?

Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesūti. Dhonoti. Dhonā được gọi là trí tuệ – trí tuệ ấy là sự hiểu biết, sự thẩm sát, sự thẩm sát kỹ lưỡng, sự trạch pháp, sự ghi nhận đặc tính, sự nhận biết, sự nhận biết lặp lại, sự thông thái, sự khéo léo, sự tinh xảo, sự sáng suốt, sự suy tư, sự quán sát, sự rộng lớn, sự minh mẫn, sự hướng dẫn, sự quán chiếu, sự tỉnh giác, cái đâm thúc, trí tuệ, tuệ căn, tuệ lực, tuệ kiếm, tuệ lầu đài, tuệ ánh sáng, tuệ quang minh, tuệ ngọn đuốc, tuệ bảo, sự không si mê, sự trạch pháp, chánh kiến. Vì lý do gì trí tuệ được gọi là dhonā? Bởi trí tuệ ấy, thân ác hạnh được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch; khẩu ác hạnh… ý ác hạnh được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch; tham được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch; sân… si… phẫn… não… tật… xan… lận… ma lậu… xảo trá… kiêu căng… chấp trước… mạn… quá mạn… say đắm… phóng dật được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch; tất cả các phiền não, tất cả các ác hạnh, tất cả các sự nóng nảy, tất cả các sự thiêu đốt, tất cả các sự phiền muộn, tất cả các bất thiện hành đều được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch. Vì lý do đó, trí tuệ được gọi là dhonā.

Hoặc là, bởi chánh kiến, tà kiến được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch; bởi chánh tư duy, tà tư duy được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch; bởi chánh ngữ, tà ngữ được rũ sạch, được gột rửa…; bởi chánh nghiệp, tà nghiệp được rũ sạch…; bởi chánh mạng, tà mạng được rũ sạch…; bởi chánh tinh tấn, tà tinh tấn được rũ sạch…; bởi chánh niệm, tà niệm được rũ sạch…; bởi chánh định, tà định được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch; bởi chánh trí, tà trí được rũ sạch…; bởi chánh giải thoát, tà giải thoát được rũ sạch, được gột rửa, được tẩy sạch, được làm cho trong sạch.

Hoặc giả, do bởi Thánh đạo gồm tám chi phần, tất cả các phiền não, tất cả các tà hạnh, tất cả các sự phiền muộn, tất cả các sự nóng bức, tất cả các sự thiêu đốt, tất cả các bất thiện hành đã được rũ sạch, đã được gột rửa, đã được tẩy sạch, đã được làm cho trong sạch. Vị A-la-hán đã được thành tựu, đã được đầy đủ, đã đạt đến, đã hoàn toàn đạt đến, đã chứng đắc, đã hoàn toàn chứng đắc, đã viên mãn với các pháp có khả năng tẩy sạch này; do đó, vị A-la-hán là bậc đã tẩy sạch (dhona). Vị ấy là người đã rũ sạch tham ái, đã rũ sạch điều ác, đã rũ sạch phiền não, đã rũ sạch sự nóng bức – (cho nên gọi là) bậc đã tẩy sạch. (Từ) ‘bất cứ nơi đâu’ (kuhiñcīti) có nghĩa là: bất cứ nơi đâu, trong bất cứ điều gì, ở bất cứ chỗ nào, hoặc là ở bên trong, hoặc là ở bên ngoài, hoặc là ở cả bên trong và bên ngoài. (Từ) ‘ở trong thế gian’ (loketi) có nghĩa là: ở trong thế gian khổ cảnh... vân vân... ở trong thế gian xứ.

(Từ) ‘được tưởng tượng’ (pakappitāti) có nghĩa là: có hai sự tưởng tượng – sự tưởng tượng do tham ái và sự tưởng tượng do tà kiến... vân vân... đây là sự tưởng tượng do tham ái... vân vân... đây là sự tưởng tượng do tà kiến. (Từ) ‘trong các cõi tồn tại’ (bhavābhavesūti) có nghĩa là: trong các cõi tồn tại lớn nhỏ, trong cõi nghiệp hữu, trong cõi tái hữu, trong cõi dục hữu, trong cõi nghiệp hữu ở cõi dục, trong cõi tái hữu ở cõi dục, trong cõi sắc hữu, trong cõi nghiệp hữu ở cõi sắc, trong cõi tái hữu ở cõi sắc, trong cõi vô sắc hữu, trong cõi nghiệp hữu ở cõi vô sắc, trong cõi tái hữu ở cõi vô sắc, trong sự tồn tại lập đi lập lại, trong các cảnh giới lập đi lập lại, trong sự tái sanh lập đi lập lại, trong sự nối liền lập đi lập lại, trong sự hình thành tự thể lập đi lập lại. (Câu) ‘Đối với bậc đã tẩy sạch, thật vậy, không có tà kiến nào được tưởng tượng ở bất cứ nơi đâu trong thế gian, trong các cõi tồn tại’ (Dhonassa hi natthi kuhiñci loke pakappitā diṭṭhi bhavābhavesūti) có nghĩa là: đối với bậc đã tẩy sạch, tà kiến được tạo tác, được tưởng tượng, được hình thành, được thiết lập ở bất cứ nơi đâu trong thế gian và trong các cõi tồn tại là không có, không hiện hữu, không được tìm thấy, không thể có được; đã được từ bỏ, đã được cắt đứt, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho yên tịnh, không có khả năng sanh khởi lại, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ – (đó là nghĩa của câu) ‘Đối với bậc đã tẩy sạch, thật vậy, không có tà kiến nào được tưởng tượng ở bất cứ nơi đâu trong thế gian, trong các cõi tồn tại’.

(Câu) ‘Bậc đã tẩy sạch là người đã từ bỏ sự lừa dối và ngã mạn’ (Māyañca mānañca pahāya dhonoti). Sự lừa dối (māyā) được gọi là hành vi gian trá. Ở đây, có người sau khi thực hành tà hạnh về thân, thực hành tà hạnh về lời nói, thực hành tà hạnh về ý, vì muốn che giấu điều ấy nên đã phát khởi ước muốn xấu xa: người ấy mong muốn rằng: ‘Mong rằng họ không biết về ta,’ người ấy suy nghĩ rằng: ‘Mong rằng họ không biết về ta,’ người ấy nói lời rằng: ‘Mong rằng họ không biết về ta,’ người ấy cố gắng bằng thân rằng: ‘Mong rằng họ không biết về ta.’ Bất cứ sự lừa dối, sự xảo trá, sự quá đáng, sự gian trá, sự gian lận, sự che đậy, sự lảng tránh, sự giấu giếm, sự che giấu kỹ, sự bao che, sự che đậy hoàn toàn, việc không làm cho rõ ràng, việc không làm cho hiển lộ, sự che giấu kỹ lưỡng, hành vi xấu xa nào có bản chất như vậy, điều này được gọi là sự lừa dối (māyā).

Ngã mạn (mānoti) có nghĩa là: Ngã mạn theo một cách – đó là sự tự cao của tâm. Ngã mạn theo hai cách – ngã mạn tự tôn và ngã mạn miệt thị người khác. Ngã mạn theo ba cách – ngã mạn ‘ta hơn,’ ngã mạn ‘ta bằng,’ ngã mạn ‘ta thua.’ Ngã mạn theo bốn cách – sanh khởi ngã mạn do lợi lộc, sanh khởi ngã mạn do danh vọng, sanh khởi ngã mạn do lời tán dương, sanh khởi ngã mạn do sự an lạc. Ngã mạn theo năm cách – sanh khởi ngã mạn rằng: ‘Ta là người được các sắc khả ý,’ sanh khởi ngã mạn rằng: ‘Ta là người được các thanh khả ý... vân vân... các hương... các vị... các xúc khả ý.’ Ngã mạn theo sáu cách – sanh khởi ngã mạn do sự toàn hảo của mắt, do sự toàn hảo của tai... mũi... lưỡi... thân... ý. Ngã mạn theo bảy cách – ngã mạn (māno), quá mạn (atimāno), mạn quá mạn (mānātimāno), ty liệt mạn (omāno), tăng thượng mạn (adhimāno), ngã mạn (asmimāno), tà mạn (micchāmāno). Ngã mạn theo tám cách – sanh khởi ngã mạn do lợi lộc, sanh khởi ty liệt mạn do không lợi lộc; sanh khởi ngã mạn do danh vọng, sanh khởi ty liệt mạn do không danh vọng; sanh khởi ngã mạn do lời tán dương, sanh khởi ty liệt mạn do lời chê bai; sanh khởi ngã mạn do sự an lạc, sanh khởi ty liệt mạn do sự đau khổ. Ngã mạn theo chín cách – đối với người hơn, có ngã mạn ‘ta hơn;’ đối với người hơn, có ngã mạn ‘ta bằng;’ đối với người hơn, có ngã mạn ‘ta thua;’ đối với người bằng, có ngã mạn ‘ta hơn;’ đối với người bằng, có ngã mạn ‘ta bằng;’ đối với người bằng, có ngã mạn ‘ta thua;’ đối với người thua, có ngã mạn ‘ta hơn;’ đối với người thua, có ngã mạn ‘ta bằng;’ đối với người thua, có ngã mạn ‘ta thua.’ Ngã mạn theo mười cách – ở đây, có người sanh khởi ngã mạn do dòng dõi, hoặc do gia tộc, hoặc do gia thế, hoặc do dung sắc, hoặc do tài sản, hoặc do học vấn, hoặc do lĩnh vực công việc, hoặc do nghề nghiệp, hoặc do kiến thức chuyên môn, hoặc do sự uyên bác, hoặc do tài biện luận, hoặc do một lý do nào khác. Bất cứ sự ngã mạn, sự tưởng rằng, trạng thái tưởng rằng, sự tự cao, sự kiêu ngạo, sự phất cờ, sự tự đề cao, sự mong muốn nổi bật của tâm nào có bản chất như vậy – điều này được gọi là ngã mạn. (Câu) ‘Bậc đã tẩy sạch là người đã từ bỏ sự lừa dối và ngã mạn’ (Māyañca mānañca pahāya dhonoti) có nghĩa là: Bậc đã tẩy sạch là người đã từ bỏ, đã đoạn trừ, đã xua tan, đã chấm dứt, đã làm cho không còn hiện hữu sự lừa dối và ngã mạn – (đó là nghĩa của câu) ‘Bậc đã tẩy sạch là người đã từ bỏ sự lừa dối và ngã mạn.’

Vị ấy không còn nương tựa, do đâu mà đi đến? (Sa kena gaccheyya anūpayo so). Về từ ‘nương tựa’ (upaya), có hai sự nương tựa: nương tựa vào ái và nương tựa vào tà kiến... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào ái... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào tà kiến. Đối với vị ấy, sự nương tựa vào ái đã được đoạn trừ, sự nương tựa vào tà kiến đã được từ bỏ. Do vì sự nương tựa vào ái đã được đoạn trừ, do vì sự nương tựa vào tà kiến đã được từ bỏ, nên cá nhân không còn nương tựa ấy sẽ đi đến do bởi tham nào, sẽ đi đến do bởi sân nào, sẽ đi đến do bởi si nào, sẽ đi đến do bởi mạn nào, sẽ đi đến do bởi tà kiến nào, sẽ đi đến do bởi trạo cử nào, sẽ đi đến do bởi hoài nghi nào, sẽ đi đến do bởi các tùy miên nào? Hoặc là (đi đến) như là người tham ái, hoặc là người sân hận, hoặc là người si mê, hoặc là người bị trói buộc, hoặc là người chấp thủ, hoặc là người bị phân tán, hoặc là người chưa đi đến quyết định, hoặc là người đã đi đến sức mạnh? Các hành ấy đã được đoạn trừ. Do vì các hành đã được đoạn trừ, vị ấy sẽ đi đến các cõi do bởi cái gì? Hoặc là chúng sanh địa ngục, hoặc là loài bàng sanh, hoặc là cõi ngạ quỷ, hoặc là loài người, hoặc là chư thiên, hoặc là loài hữu sắc, hoặc là loài vô sắc, hoặc là loài hữu tưởng, hoặc là loài vô tưởng, hoặc là loài phi tưởng phi phi tưởng? Nhân ấy không có, duyên ấy không có, nguyên nhân ấy không có, do bởi cái ấy mà vị ấy sẽ đi đến. (Đó là ý nghĩa của câu:) Vị ấy không còn nương tựa, do đâu mà đi đến?

Do vậy, đức Thế Tôn đã nói rằng:

‘Đối với bậc đã gột sạch, không có ở bất cứ đâu trong thế gian, tà kiến được sắp đặt về các cõi hữu; Bậc đã gột sạch, sau khi đã từ bỏ sự lừa dối và lòng kiêu mạn, vị ấy không còn nương tựa, do đâu mà đi đến?’

22.

Vì rằng người có nương tựa đi đến sự tranh luận về các pháp, đối với người không nương tựa, do đâu và thế nào để có thể nói đến? Đối với vị ấy, không có ‘tự ngã’ và ‘phi ngã,’ vị ấy đã rũ bỏ tất cả tà kiến ngay tại đây.

Vì rằng người có nương tựa đi đến sự tranh luận về các pháp (Upayo hi dhammesu upeti vādaṃ). Về từ ‘nương tựa’ (upaya), có hai sự nương tựa: nương tựa vào ái và nương tựa vào tà kiến... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào ái... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào tà kiến. Đối với người ấy, sự nương tựa vào ái chưa được đoạn trừ, sự nương tựa vào tà kiến chưa được từ bỏ. Do vì sự nương tựa vào ái chưa được đoạn trừ, do vì sự nương tựa vào tà kiến chưa được từ bỏ, nên người ấy đi đến sự tranh luận về các pháp: hoặc là người tham ái, hoặc là người sân hận, hoặc là người si mê, hoặc là người bị trói buộc, hoặc là người chấp thủ, hoặc là người bị phân tán, hoặc là người chưa đi đến quyết định, hoặc là người đã đi đến sức mạnh. Các hành ấy chưa được đoạn trừ. Do vì các hành chưa được đoạn trừ, người ấy đi đến sự tranh luận về các cõi. Hoặc là chúng sanh địa ngục, hoặc là loài bàng sanh, hoặc là cõi ngạ quỷ, hoặc là loài người, hoặc là chư thiên, hoặc là loài hữu sắc, hoặc là loài vô sắc, hoặc là loài hữu tưởng, hoặc là loài vô tưởng, hoặc là loài phi tưởng phi phi tưởng, người ấy đi đến sự tranh luận, tiếp cận, nắm giữ, chấp thủ, và quyết tâm tin tưởng. (Đó là ý nghĩa của câu:) Vì rằng người có nương tựa đi đến sự tranh luận về các pháp.

Đối với người không nương tựa, do đâu và thế nào để có thể nói đến? (Anūpayaṃ kena kathaṃ vadeyya). Về từ ‘nương tựa’ (upaya), có hai sự nương tựa: nương tựa vào ái và nương tựa vào tà kiến... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào ái... (v.v.)... đây là sự nương tựa vào tà kiến. Đối với vị ấy, sự nương tựa vào ái đã được đoạn trừ, sự nương tựa vào tà kiến đã được từ bỏ. Do vì sự nương tựa vào ái đã được đoạn trừ, do vì sự nương tựa vào tà kiến đã được từ bỏ, nên có thể nói về cá nhân không còn nương tựa ấy do bởi tham nào, do bởi sân nào, do bởi si nào, do bởi mạn nào, do bởi tà kiến nào, do bởi trạo cử nào, do bởi hoài nghi nào, do bởi các tùy miên nào? Hoặc là (nói rằng) người tham ái, hoặc là người sân hận, hoặc là người si mê, hoặc là người bị trói buộc, hoặc là người chấp thủ, hoặc là người bị phân tán, hoặc là người chưa đi đến quyết định, hoặc là người đã đi đến sức mạnh? Các hành ấy đã được đoạn trừ. Do vì các hành đã được đoạn trừ, có thể nói về các cõi do bởi cái gì? Hoặc là chúng sanh địa ngục... (v.v.)... hoặc là loài phi tưởng phi phi tưởng? Nhân ấy không có, duyên ấy không có, nguyên nhân ấy không có, do bởi cái ấy mà người ta có thể nói, kể, phát biểu, chỉ rõ, hay gọi tên. (Đó là ý nghĩa của câu:) Đối với người không nương tựa, do đâu và thế nào để có thể nói đến?

Đối với vị ấy, không có ‘tự ngã’ và ‘phi ngã’ (Attā nirattā na hi tassa atthi). ‘Tự ngã’ (attā) có nghĩa là không có tà kiến về tự ngã. ‘Phi ngã’ (nirattā) có nghĩa là không có tà kiến đoạn diệt. ‘Tự ngã’ có nghĩa là không có sự nắm giữ. ‘Phi ngã’ có nghĩa là không có điều cần phải buông bỏ. Người nào có sự nắm giữ, người ấy có điều cần phải buông bỏ; người nào có điều cần phải buông bỏ, người ấy có sự nắm giữ. Vị A-la-hán đã vượt qua sự nắm giữ và buông bỏ, đã vượt qua sự tăng trưởng và suy tàn. Vị ấy đã sống xong phạm hạnh, đã thực hành xong giới hạnh, đã đi đến cuối con đường, đã đạt đến đích, đối với vị ấy không còn tái sanh trong vòng luân hồi sanh tử nữa. (Đó là ý nghĩa của câu:) Đối với vị ấy, không có ‘tự ngã’ và ‘phi ngã’.

Vị ấy đã rũ bỏ tất cả tà kiến ngay tại đây (Adhosi so diṭṭhimidheva sabbaṃ). Đối với vị ấy, sáu mươi hai loại tà kiến đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, không còn khả năng sanh khởi, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. Vị ấy đã rũ bỏ, đã giũ sạch, đã giũ sạch hoàn toàn, đã giũ sạch triệt để, đã từ bỏ, đã xua tan, đã chấm dứt, đã làm cho không còn tồn tại tất cả tà kiến ngay tại đây. (Đó là ý nghĩa của câu:) Vị ấy đã rũ bỏ tất cả tà kiến ngay tại đây.

Do vậy, đức Thế Tôn đã nói rằng:

‘Vì rằng người có nương tựa đi đến sự tranh luận về các pháp, đối với người không nương tựa, do đâu và thế nào để có thể nói đến? Đối với vị ấy, không có ‘tự ngã’ và ‘phi ngã,’ vị ấy đã rũ bỏ tất cả tà kiến ngay tại đây.’

Phần giải thích Kinh Tám Về Kẻ Xấu, chương thứ ba, đã hoàn tất.