MND 13 — Diễn Giải Kinh Sự Dàn Trận Lớn

Bất cứ ai là những người sống nương vào tà kiến, và chủ trương rằng: ‘Chỉ điều này là sự thật,’ tất cả họ đều mang đến sự chỉ trích, hoặc cũng nhận được sự tán dương ở nơi ấy.

‘Bất cứ ai là những người sống nương vào tà kiến.’ ‘Bất cứ ai’ là một từ bao hàm tất cả, hoàn toàn, trọn vẹn, không trừ sót, không để lại gì – đó là (ý nghĩa của) ‘bất cứ ai.’ ‘Sống nương vào tà kiến’ (nghĩa là): Có một số sa-môn, bà-la-môn có khuynh hướng về tà kiến; họ, sau khi đã nắm giữ, tiếp nhận, bám víu, chấp thủ, quyết đoán một tà kiến nào đó trong sáu mươi hai tà kiến, rồi sống, chung sống, trú ngụ, an trú với tà kiến riêng của mình. Giống như người tại gia sống trong nhà, hay người có tội sống trong tội lỗi, hay người có phiền não sống trong phiền não; cũng vậy, có một số… cho đến… họ an trú. – (Đây là ý nghĩa của câu) ‘bất cứ ai là những người sống nương vào tà kiến.’

‘Và chủ trương rằng: ‘Chỉ điều này là sự thật.’’ (Nghĩa là): Họ nói, họ kể, họ tuyên bố, họ làm sáng tỏ, họ sử dụng (lời nói) rằng: ‘Thế gian là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, điều khác là vô ích.’ (Hoặc): ‘Thế gian là không thường hằng… cho đến… sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải là không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, điều khác là vô ích.’ Họ nói, họ kể, họ tuyên bố, họ làm sáng tỏ, họ sử dụng (lời nói). – (Đây là ý nghĩa của câu) ‘và chủ trương rằng: ‘Chỉ điều này là sự thật.’’

‘Tất cả họ đều mang đến sự chỉ trích.’ (Nghĩa là): Tất cả các sa-môn, bà-la-môn ấy chỉ đi theo sự chỉ trích, chỉ đi theo sự khiển trách, chỉ đi theo sự tai tiếng; tất cả họ đều bị chỉ trích, đều bị khiển trách, đều bị tai tiếng. – (Đây là ý nghĩa của câu) ‘tất cả họ đều mang đến sự chỉ trích.’

‘Hoặc cũng nhận được sự tán dương ở nơi ấy.’ (Nghĩa là): Ở nơi ấy, với tà kiến của mình, với sự chấp nhận của mình, với sở thích của mình, với chủ thuyết của mình, họ nhận được, đạt được, đi đến, tìm thấy sự tán dương, sự ca ngợi, danh tiếng, sự tán thán. – (Đây là ý nghĩa của câu) ‘hoặc cũng nhận được sự tán dương ở nơi ấy.’

Do đó, vị Hóa nhân ấy đã nói:

‘Bất cứ ai là những người sống nương vào tà kiến, và chủ trương rằng: ‘Chỉ điều này là sự thật,’ tất cả họ đều mang đến sự chỉ trích, hoặc cũng nhận được sự tán dương ở nơi ấy.’

131.

Điều này thật nhỏ nhoi, không đủ để đưa đến sự an tịnh, Ta nói có hai quả của sự tranh cãi. Thấy cả điều này, người ấy không nên tranh cãi, khi nhận thấy cảnh giới vô tranh là nơi an ổn.

‘Điều này thật nhỏ nhoi, không đủ để đưa đến sự an tịnh.’ ‘Điều này thật nhỏ nhoi’ (nghĩa là) điều này là ít ỏi, điều này là thấp kém, điều này là một chút, điều này là tồi tệ, điều này là vô giá trị, điều này là nhỏ bé. – (Đây là ý nghĩa của) ‘điều này thật nhỏ nhoi.’ ‘Không đủ để đưa đến sự an tịnh’ (nghĩa là) không đủ để làm lắng dịu tham, không đủ để làm lắng dịu sân, không đủ để làm lắng dịu si, (không đủ để làm lắng dịu) sự phẫn nộ… sự oán hận… sự gièm pha… sự cạnh tranh… sự ganh tỵ… sự keo kiệt… sự lừa dối… sự xảo trá… sự cứng đầu… sự hiếu thắng… sự kiêu mạn… sự quá mạn… sự say đắm… sự buông lung… (không đủ để làm lắng dịu) tất cả phiền não… tất cả hành vi xấu… tất cả sự lo âu… tất cả sự nóng nảy… tất cả sự thiêu đốt… tất cả các hành bất thiện, để làm cho lắng dịu, để làm cho an tịnh, để làm cho hoàn toàn an tịnh, để đạt đến Niết-bàn, để từ bỏ, để làm cho yên lặng. – (Đây là ý nghĩa của câu) ‘điều này thật nhỏ nhoi, không đủ để đưa đến sự an tịnh.’

‘Ta nói có hai quả của sự tranh cãi.’ (Nghĩa là): Sự cãi cọ về tà kiến, sự xung đột về tà kiến, sự tranh luận về tà kiến, sự tranh cãi về tà kiến, sự tranh chấp về tà kiến có hai quả – có thắng và bại, có được và mất, có danh và không danh, có chỉ trích và tán dương, có khổ và vui, có hân hoan và phiền muộn, có điều mong muốn và không mong muốn, có thuận ý và chống đối, có nâng lên và hạ xuống, có đồng thuận và bất đồng. Hoặc là, nghiệp ấy dẫn đến địa ngục, dẫn đến loài súc sanh, dẫn đến cõi ngạ quỷ. Ta nói, Ta chỉ ra, Ta thuyết giảng, Ta chế định, Ta thiết lập, Ta mở ra, Ta phân tích, Ta làm cho rõ ràng, Ta tuyên bố. – (Đây là ý nghĩa của câu) ‘Ta nói có hai quả của sự tranh cãi.’

Về câu: "Sau khi thấy điều này, không nên tranh luận." "Sau khi thấy điều này" có nghĩa là: sau khi đã thấy, đã xem xét, đã cân nhắc, đã thẩm định, đã làm cho rõ ràng, đã làm cho hiển lộ sự nguy hại này trong các cuộc tranh cãi về tà kiến, các cuộc cãi vã về tà kiến, các cuộc xung đột về tà kiến, các cuộc tranh luận về tà kiến, các cuộc đấu khẩu về tà kiến – đây là ý nghĩa của "sau khi thấy điều này." "Không nên tranh luận" có nghĩa là: không nên tranh cãi, không nên cãi vã, không nên xung đột, không nên tranh luận, không nên đấu khẩu; nên từ bỏ, nên loại trừ, nên chấm dứt, nên làm cho không còn tái diễn sự tranh cãi, cãi vã, xung đột, tranh luận, đấu khẩu; vị ấy nên xa lìa, nên từ bỏ, nên hoàn toàn từ bỏ, nên thoát ra, nên dứt bỏ, nên hoàn toàn giải thoát, nên không còn liên hệ, nên trú với tâm không còn giới hạn phân chia khỏi sự tranh cãi, cãi vã, xung đột, tranh luận, đấu khẩu – đây là ý nghĩa của "Sau khi thấy điều này, không nên tranh luận."

Về câu: "Thấy rõ trạng thái an ổn là cảnh giới vô tranh." Trạng thái bất tử, Niết-bàn, được gọi là cảnh giới vô tranh. Đó là sự tịch tịnh của tất cả các hành, sự từ bỏ tất cả các chấp thủ, sự đoạn tận của ái, sự ly tham, sự diệt tận, Niết-bàn. Vị ấy thấy, nhận biết, quán sát, chiêm nghiệm, thẩm xét cảnh giới vô tranh này là an ổn, là nơi che chở, là nơi ẩn náu, là nơi nương tựa, là vô úy, là bất biến, là bất tử, là Niết-bàn – đây là ý nghĩa của "Thấy rõ trạng thái an ổn là cảnh giới vô tranh."

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Điều này thật nhỏ nhoi, không đủ để đưa đến hòa hợp, Ta nói có hai quả của sự tranh luận; Sau khi thấy điều này, không nên tranh luận, hãy thấy rõ trạng thái an ổn là cảnh giới vô tranh.”

132.

Bất cứ quy ước thế tục nào của phàm phu, bậc trí giả không chấp thủ tất cả những điều ấy; Vị ấy không còn chấp thủ, làm sao có thể chấp thủ? Không khởi lên sự ưa thích đối với điều được thấy, được nghe.

Về câu: "Bất cứ quy ước thế tục nào của phàm phu." "Bất cứ" là một từ bao hàm trọn vẹn, có nghĩa là: tất cả trong tất cả, tất cả mọi cách, tất cả không trừ một ai, tất cả không còn sót lại. "Quy ước thế tục" được gọi là sáu mươi hai loại tà kiến, đó là các quy ước về tà kiến. "Của phàm phu" có nghĩa là các quy ước được tạo ra bởi phàm phu, do đó gọi là "của phàm phu"; hoặc là các quy ước được tạo ra bởi nhiều người khác nhau, do đó gọi là "của phàm phu" – đây là ý nghĩa của "Bất cứ quy ước thế tục nào của phàm phu."

Về câu: "Bậc trí giả không chấp thủ tất cả những điều ấy." Bậc trí giả là người đã đạt đến minh, người có trí tuệ, người có sự sáng suốt, người có trí phán đoán. Vị ấy không đi đến, không tiếp cận, không chấp nhận, không nắm giữ, không bám víu, không quyết tâm vào tất cả các quy ước về tà kiến này – đây là ý nghĩa của "Bậc trí giả không chấp thủ tất cả những điều ấy."

Về câu: "Vị ấy không còn chấp thủ, làm sao có thể chấp thủ?" "Chấp thủ" có hai loại: chấp thủ do ái và chấp thủ do tà kiến... đây là chấp thủ do ái... đây là chấp thủ do tà kiến. Đối với vị ấy, chấp thủ do ái đã được đoạn trừ, chấp thủ do tà kiến đã được từ bỏ; do đã đoạn trừ chấp thủ do ái, do đã từ bỏ chấp thủ do tà kiến, nên vị ấy là người không còn chấp thủ. Vị ấy làm sao có thể tiếp cận, đi đến, nắm giữ, bám víu, quyết tâm vào sắc nào rằng "đây là tự ngã của ta"? Làm sao có thể tiếp cận, đi đến, nắm giữ, bám víu, quyết tâm vào thọ nào... vào tưởng nào... vào các hành nào... vào thức nào... vào cảnh giới nào... vào sự tái sanh nào... vào sự kiết sanh nào... vào hữu nào... vào luân hồi nào... vào vòng luân chuyển nào? – đây là ý nghĩa của "Vị ấy không còn chấp thủ, làm sao có thể chấp thủ?"

Về câu: "Không khởi lên sự ưa thích đối với điều được thấy, được nghe." Có nghĩa là: không tạo ra sự ưa thích, không tạo ra dục, không tạo ra ái luyến, không tạo ra tham ái, không làm phát sanh, không làm sanh khởi, không làm hiện hữu, không làm cho hiện hữu một cách trọn vẹn đối với cái được thấy hoặc sự thanh tịnh của cái thấy, đối với cái được nghe hoặc sự thanh tịnh của cái nghe, đối với cái được cảm nhận hoặc sự thanh tịnh của cái cảm nhận – đây là ý nghĩa của "Không khởi lên sự ưa thích đối với điều được thấy, được nghe."

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Bất cứ quy ước thế tục nào của phàm phu, bậc trí giả không chấp thủ tất cả những điều ấy; Vị ấy không còn chấp thủ, làm sao có thể chấp thủ? Không khởi lên sự ưa thích đối với điều được thấy, được nghe.”

133.

Những người cho giới là tối thượng nói rằng sự thanh tịnh có được nhờ sự chế ngự, họ đã chấp trì giới cấm và an trú trong đó; (họ nói) 'Chúng ta hãy tu tập ngay tại đây, và sự thanh tịnh của vị ấy sẽ đến.' Những người được gọi là thiện xảo này đã bị dẫn dắt vào các cõi hữu.

Về câu: "Những người cho giới là tối thượng nói rằng sự thanh tịnh có được nhờ sự chế ngự." Có một số sa-môn, bà-la-môn chủ trương giới là tối thượng; họ nói, tuyên bố, giảng giải, trình bày, chỉ rõ, gọi tên sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự giải thoát trọn vẹn chỉ bằng giới hạnh, chỉ bằng sự chế ngự, chỉ bằng sự phòng hộ, chỉ bằng sự không vi phạm.

Samaṇamuṇḍikāputta đã nói như sau: "Này gia chủ, ta tuyên bố một người được trang bị bốn pháp là người thiện xảo trọn vẹn, thiện xảo tối thượng, đã đạt đến thành tựu cao nhất, một sa-môn bất khả chiến bại. Bốn pháp đó là gì? Này gia chủ, ở đây, vị ấy không làm ác nghiệp bằng thân, không nói lời ác, không có tư duy ác, không sống bằng tà mạng. Này gia chủ, ta tuyên bố một người được trang bị bốn pháp này là người thiện xảo trọn vẹn, thiện xảo tối thượng, đã đạt đến thành tựu cao nhất, một sa-môn bất khả chiến bại." Tương tự như vậy, có một số sa-môn, bà-la-môn chủ trương giới là tối thượng; họ nói, tuyên bố, giảng giải, trình bày, chỉ rõ, gọi tên sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự giải thoát trọn vẹn chỉ bằng giới hạnh, chỉ bằng sự chế ngự, chỉ bằng sự phòng hộ, chỉ bằng sự không vi phạm – đây là ý nghĩa của "Những người cho giới là tối thượng nói rằng sự thanh tịnh có được nhờ sự chế ngự."

Vataṃ samādāya upaṭṭhitāse. Vataṃ (giới cấm) là: hoặc là giới cấm của loài voi, hoặc là giới cấm của loài ngựa, hoặc là giới cấm của loài bò, hoặc là giới cấm của loài chó, hoặc là giới cấm của loài quạ, hoặc là giới cấm của Vāsudeva, hoặc là giới cấm của Baladeva, hoặc là giới cấm của Puṇṇabhadda, hoặc là giới cấm của Maṇibhadda, hoặc là giới cấm của thần Lửa, hoặc là giới cấm của loài nāga, hoặc là giới cấm của loài supaṇṇa, hoặc là giới cấm của loài yakkha, hoặc là giới cấm của loài asura, hoặc là giới cấm của loài gandhabba, hoặc là giới cấm của vị Đại Vương, hoặc là giới cấm của thần Mặt Trăng, hoặc là giới cấm của thần Mặt Trời, hoặc là giới cấm của thần Inda, hoặc là giới cấm của Phạm Thiên, hoặc là giới cấm của chư thiên, hoặc là giới cấm về các phương hướng, (sau khi) đã thọ trì, đã khéo thọ trì, đã tiếp nhận, đã khéo tiếp nhận, đã nắm giữ, đã chấp thủ, đã quyết tâm, họ được an trú, được tái an trú, bị dính mắc, đã đến gần, đã bị lôi cuốn, đã hướng tâm đến. Đây là (ý nghĩa của) vataṃ samādāya upaṭṭhitāse.

Idheva sikkhema athassa suddhiṃ. Idha (ở đây) là: trong tà kiến của mình, trong sự kham nhẫn của mình, trong sở thích của mình, trong chủ thuyết của mình. Sikkhema (chúng ta nên học tập) là: chúng ta nên học tập, chúng ta nên thực hành, chúng ta nên khéo thực hành, (sau khi) đã thọ trì, chúng ta nên sống theo. Đây là (ý nghĩa của) idheva sikkhema. Athassa suddhiṃ (sự thanh tịnh của vị ấy) là: khi ấy, sự thanh tịnh của vị ấy, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự giải thoát đặc biệt, sự giải thoát hoàn toàn. Đây là (ý nghĩa của) idheva sikkhema athassa suddhiṃ.

Bhavūpanītā kusalāvadānā. Bhavūpanītā (được dẫn dắt đến hữu) là: được dẫn dắt đến hữu, đã đi đến hữu, đã bị lôi cuốn vào hữu, đã hướng tâm đến hữu. Đây là (ý nghĩa của) bhavūpanītā. Kusalāvadānā là: những người có chủ trương là thiện xảo, những người có chủ trương là bậc hiền trí, những người có chủ trương là kiên cố, những người có chủ trương là hợp lý, những người có chủ trương là có nguyên nhân, những người có chủ trương là có đặc điểm, những người có chủ trương là có lý do, những người có chủ trương là có cơ sở, bằng vào chủ thuyết của mình. Đây là (ý nghĩa của) bhavūpanītā kusalāvadānā.

Do vậy, Đức Thế Tôn đã nói rằng:

“Họ nói rằng sự thanh tịnh có được là do giới hạnh và sự thu thúc được xem là cao cả nhất, sau khi đã thọ trì giới cấm, họ được an trú trong ấy. ‘Chúng ta nên học tập ở đây, khi ấy sẽ có sự thanh tịnh,’ (họ là) những người được dẫn dắt đến hữu, những người có chủ trương là thiện xảo.”

134.

Nếu người ấy bị rơi rớt khỏi giới và hạnh, người ấy run rẩy sau khi đã làm hỏng việc làm (của mình). Người ấy luyến tiếc và mong mỏi sự thanh tịnh, giống như người xa nhà bị đoàn lữ hành bỏ lại.

Sace cuto sīlavatato hoti. Vị ấy bị rơi rớt khỏi giới và hạnh là do hai nguyên nhân: hoặc bị rơi rớt do sự ngăn cản của người khác, hoặc bị rơi rớt do không thành tựu. Bị rơi rớt do sự ngăn cản của người khác là thế nào? Người khác ngăn cản rằng: ‘Vị đạo sư ấy không phải là bậc Toàn Tri, giáo pháp không được khéo thuyết, hội chúng không phải là bậc Thiện Hạnh, tà kiến là không tốt đẹp, con đường thực hành không được khéo quy định, đạo lộ không đưa đến sự giải thoát, ở đây không có sự thanh tịnh, hay sự trong sạch, hay sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, hay sự giải thoát đặc biệt, hay sự giải thoát hoàn toàn; ở đây không có những vị được thanh tịnh, hay được trong sạch, hay được hoàn toàn trong sạch, được giải thoát, hay được giải thoát đặc biệt, hay được giải thoát hoàn toàn; (chỉ là) thấp kém, hạ liệt, nhỏ mọn, tồi tệ, đáng khinh, ít ỏi.’ Người khác ngăn cản như vậy. Bị ngăn cản như vậy, vị ấy rơi rớt khỏi vị đạo sư, rơi rớt khỏi lời giảng dạy giáo pháp, rơi rớt khỏi hội chúng, rơi rớt khỏi tà kiến, rơi rớt khỏi con đường thực hành, rơi rớt khỏi đạo lộ. Bị rơi rớt do sự ngăn cản của người khác là như vậy. Bị rơi rớt do không thành tựu là thế nào? Do không thành tựu giới, vị ấy rơi rớt khỏi giới. Do không thành tựu hạnh, vị ấy rơi rớt khỏi hạnh. Do không thành tựu giới và hạnh, vị ấy rơi rớt khỏi giới và hạnh. Bị rơi rớt do không thành tựu là như vậy. Đây là (ý nghĩa của) sace cuto sīlavatato hoti.

Pavedhati kammavirādhayitvā. Pavedhati (người ấy run rẩy) là: hoặc về giới, hoặc về hạnh, hoặc về giới và hạnh, (nghĩ rằng): ‘Ta đã làm hỏng, ta đã sai lầm, ta đã vấp ngã, ta đã rơi rớt, ta đã sai lầm đối với trí tuệ cao siêu,’ rồi cảm thấy, run rẩy, run rẩy dữ dội. Đây là (ý nghĩa của) pavedhati. Kammavirādhayitvā (sau khi đã làm hỏng việc làm) là: hoặc về phước hành, hoặc về phi phước hành, hoặc về bất động hành, (nghĩ rằng): ‘Ta đã làm hỏng, ta đã sai lầm, ta đã vấp ngã, ta đã rơi rớt, ta đã sai lầm đối với trí tuệ cao siêu,’ rồi cảm thấy, run rẩy, run rẩy dữ dội. Đây là (ý nghĩa của) pavedhati kammavirādhayitvā.

Pajappatī patthayatī ca suddhiṃ. Pajappati (người ấy luyến tiếc) là: hoặc luyến tiếc về giới, hoặc luyến tiếc về hạnh, hoặc luyến tiếc về giới và hạnh, luyến tiếc, luyến tiếc mãnh liệt. Đây là (ý nghĩa của) pajappati. Patthayatī ca suddhiṃ (và mong mỏi sự thanh tịnh) là: hoặc mong mỏi sự thanh tịnh của giới, hoặc mong mỏi sự thanh tịnh của hạnh, hoặc mong mỏi sự thanh tịnh của giới và hạnh, ao ước, luyến tiếc mãnh liệt. Đây là (ý nghĩa của) pajappatī patthayatī ca suddhiṃ.

Satthāva hīno pavasaṃ gharamhā. Giống như người đàn ông đã rời khỏi nhà, trong khi đang sống xa nhà với đoàn lữ hành, bị đoàn lữ hành bỏ lại, rồi hoặc là đi theo đoàn lữ hành ấy hoặc là quay trở về nhà của mình; cũng tương tự như thế, người có tà kiến ấy hoặc là chấp nhận vị đạo sư ấy hoặc là chấp nhận vị đạo sư khác, hoặc là chấp nhận lời giảng dạy giáo pháp ấy hoặc là chấp nhận lời giảng dạy giáo pháp khác, hoặc là chấp nhận hội chúng ấy hoặc là chấp nhận hội chúng khác, hoặc là chấp nhận tà kiến ấy hoặc là chấp nhận tà kiến khác, hoặc là chấp nhận con đường thực hành ấy hoặc là chấp nhận con đường thực hành khác, hoặc là chấp nhận đạo lộ ấy hoặc là chấp nhận đạo lộ khác, rồi chấp thủ, quyết tâm. Đây là (ý nghĩa của) satthāva hīno pavasaṃ gharamhā.

Do vậy, Đức Thế Tôn đã nói rằng:

“Nếu người ấy bị rơi rớt khỏi giới và hạnh, người ấy run rẩy sau khi đã làm hỏng việc làm (của mình). Người ấy luyến tiếc và mong mỏi sự thanh tịnh, giống như người xa nhà bị đoàn lữ hành bỏ lại.”

135.

Sau khi đã từ bỏ tất cả giới và hạnh, và cả việc làm này, có tội lỗi và không có tội lỗi, không mong mỏi ‘sự thanh tịnh’ hay ‘sự không thanh tịnh,’ vị ấy nên sống tách ly, không còn chấp thủ vào các quan điểm.

Hoặc là từ bỏ tất cả giới và hạnh. Sau khi đã từ bỏ, đã vứt bỏ, đã loại trừ, đã hủy diệt, đã làm cho không còn tồn tại tất cả các sự thanh tịnh của giới; sau khi đã từ bỏ, đã vứt bỏ, đã loại trừ, đã hủy diệt, đã làm cho không còn tồn tại tất cả các sự thanh tịnh của hạnh; sau khi đã từ bỏ, đã vứt bỏ, đã loại trừ, đã hủy diệt, đã làm cho không còn tồn tại tất cả các sự thanh tịnh của giới và hạnh – (đây là ý nghĩa của) hoặc là từ bỏ tất cả giới và hạnh.

Và nghiệp này có lỗi và không có lỗi. Nghiệp có lỗi được gọi là – (nghiệp) đen, có quả báo đen. Nghiệp không có lỗi được gọi là – (nghiệp) trắng, có quả báo trắng. Sau khi đã từ bỏ, đã vứt bỏ, đã loại trừ, đã hủy diệt, đã làm cho không còn tồn tại cả nghiệp có lỗi và nghiệp không có lỗi – (đây là ý nghĩa của) và nghiệp này có lỗi và không có lỗi.

Không mong cầu sự thanh tịnh hay không thanh tịnh. (Nói) 'không thanh tịnh' (nghĩa là) họ mong cầu sự không thanh tịnh, họ mong cầu các pháp bất thiện. (Nói) 'thanh tịnh' (nghĩa là) họ mong cầu sự thanh tịnh, họ mong cầu năm dục trưởng dưỡng; họ mong cầu sự không thanh tịnh, họ mong cầu các pháp bất thiện, họ mong cầu năm dục trưởng dưỡng; họ mong cầu sự thanh tịnh, họ mong cầu sáu mươi hai tà kiến; họ mong cầu sự không thanh tịnh, họ mong cầu các pháp bất thiện, họ mong cầu năm dục trưởng dưỡng, họ mong cầu sáu mươi hai tà kiến; họ mong cầu sự thanh tịnh, họ mong cầu các pháp thiện thuộc ba giới; họ mong cầu sự không thanh tịnh, họ mong cầu các pháp bất thiện, họ mong cầu năm dục trưởng dưỡng, họ mong cầu sáu mươi hai tà kiến, họ mong cầu các pháp thiện thuộc ba giới; họ mong cầu sự thanh tịnh, các phàm phu thiện lành mong cầu sự đi vào chánh định. Các bậc Hữu học mong cầu pháp tối thượng là quả A-la-hán. Khi đã đạt đến quả A-la-hán, vị A-la-hán không mong cầu các pháp bất thiện, cũng không mong cầu năm dục trưởng dưỡng, cũng không mong cầu sáu mươi hai tà kiến, cũng không mong cầu các pháp thiện thuộc ba giới, cũng không mong cầu sự đi vào chánh định, cũng không mong cầu pháp tối thượng là quả A-la-hán. Vị A-la-hán đã vượt qua sự mong cầu, đã vượt khỏi sự tăng trưởng và suy giảm. Vị ấy đã sống xong phạm hạnh, đã thực hành xong phận sự... vòng luân hồi sanh, già, chết, vị ấy không còn tái sanh nữa – (đây là ý nghĩa của) không mong cầu sự thanh tịnh hay không thanh tịnh.

Hãy sống từ bỏ, không chấp thủ sự yên lặng. (Nói) 'từ bỏ' (nghĩa là) vị ấy nên xa lánh, từ bỏ, hoàn toàn từ bỏ, thoát ra, tách rời, hoàn toàn giải thoát, không còn liên hệ với sự thanh tịnh và không thanh tịnh; vị ấy sống với tâm không còn giới hạn – (đây là ý nghĩa của) 'từ bỏ'. (Nói) 'hãy sống' (nghĩa là) nên đi, nên đi lại, nên trú, nên hành động, nên thực hành, nên duy trì, nên bảo tồn, nên nuôi mạng – (đây là ý nghĩa của) 'hãy sống từ bỏ'. (Nói) 'không chấp thủ sự yên lặng' (nghĩa là) sáu mươi hai tà kiến được gọi là các sự yên lặng; không nắm giữ, không bám víu, không quyết đoán vào các sự yên lặng của tà kiến – (đây là ý nghĩa của) 'hãy sống từ bỏ, không chấp thủ sự yên lặng'.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Hoặc là từ bỏ tất cả giới và hạnh, và nghiệp này có lỗi và không có lỗi; không mong cầu sự thanh tịnh hay không thanh tịnh, hãy sống từ bỏ, không chấp thủ sự yên lặng.”

136.

Nương tựa vào điều đáng ghê tởm ấy, hoặc là cái được thấy, được nghe, hay được cảm nhận; những người hướng thượng tán thán sự thanh tịnh, họ là những người chưa từ bỏ ái dục trong các cõi tồn tại.

Nương tựa vào điều đáng ghê tởm ấy. Có một số sa-môn và bà-la-môn là những người chủ trương (thanh tịnh) qua sự ghê tởm của khổ hạnh, xem sự ghê tởm của khổ hạnh là cốt lõi, nương tựa vào sự ghê tởm của khổ hạnh, phụ thuộc, dính mắc, tiếp cận, quyết đoán, và tin chắc vào điều đó – (đây là ý nghĩa của) nương tựa vào điều đáng ghê tởm ấy.

Hoặc là cái được thấy, được nghe, hay được cảm nhận. Bằng cách nương tựa, phụ thuộc, nắm giữ, bám víu, và quyết đoán vào cái được thấy hoặc sự thanh tịnh của cái thấy, cái được nghe hoặc sự thanh tịnh của cái nghe, cái được cảm nhận hoặc sự thanh tịnh của cái cảm nhận – (đây là ý nghĩa của) hoặc là cái được thấy, được nghe, hay được cảm nhận.

Những người hướng thượng tán thán sự thanh tịnh. Có một số sa-môn và bà-la-môn là những người có quan điểm hướng thượng. Những sa-môn và bà-la-môn nào là những người có quan điểm hướng thượng? Những sa-môn và bà-la-môn nào là những người mong muốn sự thanh tịnh tuyệt đối, sự thanh tịnh qua luân hồi, những người có quan điểm vô hành, những người có quan điểm thường hằng – những sa-môn và bà-la-môn này là những người có quan điểm hướng thượng. Họ tán thán, nói, tuyên bố, đọc, giải thích, và sử dụng (các từ ngữ) về sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự giải thoát trọn vẹn trong vòng luân hồi – (đây là ý nghĩa của) những người hướng thượng tán thán sự thanh tịnh.

Họ là những người chưa từ bỏ ái dục trong các cõi tồn tại. Ái dục là ái dục đối với sắc, ái dục đối với thanh, ái dục đối với hương, ái dục đối với vị, ái dục đối với xúc, ái dục đối với pháp. Trong các cõi tồn tại là trong cõi tồn tại lớn và nhỏ, trong nghiệp hữu, trong tái sanh hữu, trong dục hữu; trong nghiệp hữu của dục hữu, trong tái sanh hữu của dục hữu; trong sắc hữu, trong nghiệp hữu của sắc hữu, trong tái sanh hữu của sắc hữu; trong vô sắc hữu, trong nghiệp hữu của vô sắc hữu, trong tái sanh hữu của vô sắc hữu; trong sự tồn tại lặp đi lặp lại, trong các cõi đi lặp đi lặp lại, trong sự hóa sanh lặp đi lặp lại, trong sự tái sanh lặp đi lặp lại, trong sự xuất hiện của tự thể lặp đi lặp lại, họ là những người chưa từ bỏ ái dục, chưa lìa ái dục, chưa vứt bỏ ái dục, chưa chấm dứt ái dục, chưa giải thoát khỏi ái dục, chưa đoạn trừ ái dục, chưa từ bỏ hoàn toàn ái dục – (đây là ý nghĩa của) họ là những người chưa từ bỏ ái dục trong các cõi tồn tại.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Nương tựa vào điều đáng ghê tởm ấy, hoặc là cái được thấy, được nghe, hay được cảm nhận; những người hướng thượng tán thán sự thanh tịnh, họ là những người chưa từ bỏ ái dục trong các cõi tồn tại.”

137.

Vì rằng đối với người đang mong cầu, có những lời thì thầm (của ái dục), và cũng có sự run rẩy trong những gì được tạo tác; người nào ở đây không có sự chết và sanh, vị ấy sẽ bị lay động bởi cái gì, và sẽ thì thầm ở đâu?

Về câu: Patthayamānassa hi jappitānīti (chính là những điều thầm thì của người đang mong cầu). Sự mong cầu (patthanā) được gọi là tham ái. Sự tham ái nào, sự tham đắm mãnh liệt... (v.v.)... sự thèm muốn, lòng tham, là gốc rễ bất thiện. Về từ patthayamānassa (của người đang mong cầu): (có nghĩa là) của người đang mong cầu, của người đang ước muốn, của người đang vui thích, của người đang khao khát, của người đang tham cầu mãnh liệt. Đây là ý nghĩa của từ patthayamānassa. Về từ jappitāni (những điều thầm thì). Sự thầm thì (jappanā) được gọi là tham ái. Sự tham ái nào, sự tham đắm mãnh liệt... (v.v.)... sự thèm muốn, lòng tham, là gốc rễ bất thiện. Đây là ý nghĩa của câu patthayamānassa hi jappitāni.

Về câu: Pavedhitaṃ vāpi pakappitesūti (hoặc sự run rẩy trong những điều đã được tạo tác). Về sự tạo tác (pakappanā), có hai loại tạo tác: sự tạo tác của tham ái và sự tạo tác của tà kiến... (v.v.)... đây là sự tạo tác của tham ái... (v.v.)... đây là sự tạo tác của tà kiến. Về câu: Pavedhitaṃ vāpi pakappitesūti. Đối với vật đã được tạo tác, họ run sợ ngay cả khi chỉ nghi ngờ rằng nó sẽ bị cướp đoạt; họ run sợ khi nó đang bị cướp đoạt; họ run sợ khi nó đã bị cướp đoạt. Đối với vật đã được tạo tác, họ run sợ ngay cả khi chỉ nghi ngờ rằng nó sẽ bị biến hoại; họ run sợ khi nó đang biến hoại; họ run sợ khi nó đã biến hoại; họ run rẩy, họ run rẩy mãnh liệt. Đây là ý nghĩa của câu pavedhitaṃ vāpi pakappitesu.

Về câu: Cutūpapāto idha yassa natthīti (người nào ở đây không có sự chết và sanh). Yassa (của người nào): có nghĩa là của vị A-la-hán, bậc đã tận trừ các lậu hoặc. Đối với vị ấy, sự đi, sự đến, sự đi và đến, sự chết, sự tái sanh, các cõi lớn nhỏ, sự chết và sự sanh khởi, sự hiện hữu, sự tan rã, sự sanh, sự già và chết là không có, không hiện hữu, không được tìm thấy; (chúng) đã được từ bỏ, đã được đoạn trừ tận gốc, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, đã trở thành không có khả năng sanh khởi trở lại, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. Đây là ý nghĩa của câu cutūpapāto idha yassa natthi.

Sa kena vedheyya kuhiṃ va jappe (Vị ấy do đâu mà run rẩy, ở đâu mà thầm thì?). Vị ấy do tham ái nào mà run rẩy, do sân hận nào mà run rẩy, do si mê nào mà run rẩy, do ngã mạn nào mà run rẩy, do tà kiến nào mà run rẩy, do trạo cử nào mà run rẩy, do hoài nghi nào mà run rẩy, do các tùy miên nào mà run rẩy – (gọi là) người tham đắm, hay người sân hận, hay người si mê, hay người bị trói buộc, hay người chấp thủ, hay người bị tán loạn, hay người chưa đi đến quyết định, hay người đã đạt đến sức mạnh? Các hành ấy đã được từ bỏ; do các hành đã được từ bỏ, vị ấy do thú nào mà run rẩy – (là) chúng sanh địa ngục, hay loài súc sanh, hay cõi ngạ quỷ, hay loài người, hay chư thiên, hay chúng sanh có sắc, hay chúng sanh vô sắc, hay chúng sanh có tưởng, hay chúng sanh vô tưởng, hay chúng sanh phi tưởng phi phi tưởng? Nguyên nhân ấy không có, duyên ấy không có, lý do ấy không có, mà do đó vị ấy có thể run rẩy, run rẩy, run rẩy mãnh liệt. Đây là ý nghĩa của sa kena vedheyya. Kuhiṃ va jappe (ở đâu mà thầm thì?): ở đâu vị ấy có thể thầm thì, vì sao vị ấy có thể thầm thì, nơi nào vị ấy có thể thầm thì, thầm thì, thầm thì mãnh liệt? Đây là ý nghĩa của sa kena vedheyya kuhiṃ va jappe.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Chính là những điều thầm thì của người đang mong cầu, hoặc sự run rẩy trong những điều đã được tạo tác; người nào ở đây không có sự chết và sanh, vị ấy do đâu mà run rẩy, ở đâu mà thầm thì?”

138.

Pháp mà một số người gọi là tối thượng, chính pháp ấy lại bị những người khác gọi là thấp kém; lời nói nào của họ là chân thật? Vì tất cả những người này đều tự cho là thông thái.

Về câu: Yamāhu dhammaṃ paramanti eke (Pháp mà một số người gọi là tối thượng). Pháp nào, kiến giải nào, con đường thực hành nào, đạo lộ nào mà một số Sa-môn, Bà-la-môn (cho là): “điều này là tối thượng, là cao tột, là ưu việt, là đặc thù, là chủ yếu, là cao cả, là tuyệt hảo,” họ đã nói như vậy, họ thuyết giảng như vậy, họ tuyên bố như vậy, họ trình bày như vậy, họ gọi tên như vậy. Đây là ý nghĩa của câu yamāhu dhammaṃ paramanti eke.

Về câu: Tameva hīnanti panāhu aññe (chính pháp ấy lại bị những người khác gọi là thấp kém). Chính pháp ấy, kiến giải ấy, con đường thực hành ấy, đạo lộ ấy mà một số Sa-môn, Bà-la-môn (cho là): “điều này là thấp kém, điều này là hạ liệt, điều này là tầm thường, điều này là tồi tệ, điều này là đáng khinh, điều này là nhỏ mọn,” họ đã nói như vậy, họ thuyết giảng như vậy, họ tuyên bố như vậy, họ trình bày như vậy, họ gọi tên như vậy. Đây là ý nghĩa của câu tameva hīnanti panāhu aññe.

Về câu: Sacco nu vādo katamo imesanti (lời nói nào của họ là chân thật?). Lời nói nào của các Sa-môn, Bà-la-môn này là chân thật, là xác thực, là đúng đắn, là sự thật, là như thật, là không sai lệch? Đây là ý nghĩa của câu sacco nu vādo katamo imesaṃ.

Về câu: Sabbeva hīme kusalāvadānāti (Vì tất cả những người này đều tự cho là thông thái). Tất cả các Sa-môn, Bà-la-môn này, theo học thuyết của riêng mình, tự cho là người nói điều thiện xảo, người nói điều trí tuệ, người nói điều vững chắc, người nói điều hợp lý, người nói điều có nguyên nhân, người nói điều có đặc điểm, người nói điều có lý do, người nói điều có cơ sở. Đây là ý nghĩa của câu sabbeva hīme kusalāvadānā.

Do đó, vị hóa nhân ấy đã nói:

“Pháp mà một số người gọi là tối thượng, chính pháp ấy lại bị những người khác gọi là thấp kém; lời nói nào của họ là chân thật? Vì tất cả những người này đều tự cho là thông thái.”

139.

Họ nói pháp của mình là hoàn hảo, còn pháp của người khác lại là thấp kém; cứ như thế họ tranh chấp và cãi cọ, mỗi người đều nói quy ước của riêng mình là chân lý.

Về câu: Sakañhi dhammaṃ paripuṇṇamāhūti (Họ nói pháp của mình là hoàn hảo). Pháp của mình, kiến giải của mình, con đường thực hành của mình, đạo lộ của mình mà một số Sa-môn, Bà-la-môn (cho là): “điều này là trọn vẹn, là hoàn hảo, là không khiếm khuyết,” họ đã nói như vậy... (v.v.)... họ gọi tên như vậy. Đây là ý nghĩa của câu sakañhi dhammaṃ paripuṇṇamāhu.

Về câu: Aññassa dhammaṃ pana hīnamāhūti (còn pháp của người khác lại là thấp kém). Pháp của người khác, kiến giải của người khác, con đường thực hành của người khác, đạo lộ của người khác mà một số Sa-môn, Bà-la-môn (cho là): “điều này là thấp kém, điều này là hạ liệt, điều này là tầm thường, điều này là tồi tệ, điều này là đáng khinh, điều này là nhỏ mọn,” họ đã nói như vậy, họ thuyết giảng như vậy, họ tuyên bố như vậy, họ trình bày như vậy, họ gọi tên như vậy. Đây là ý nghĩa của câu aññassa dhammaṃ pana hīnamāhu.

‘Như thế này, họ tranh luận và cãi vã’ có nghĩa là: Sau khi nắm lấy, sau khi nắm giữ, sau khi chấp thủ, sau khi xem xét, sau khi quyết tâm như thế này, họ tranh luận, họ gây gổ, họ cãi vã, họ tạo ra sự tranh chấp, họ tạo ra sự tranh luận, họ gây ra sự xung đột (rằng): “Ngươi không biết Giáo pháp và Luật này …v.v… hoặc hãy gỡ rối nó nếu ngươi có thể.” – (Nghĩa là) như thế này, họ tranh luận và cãi vã.

‘Họ nói quy ước của riêng mình là sự thật’ có nghĩa là: (Họ nói rằng:) “Thế gian là thường hằng, chỉ điều này là sự thật, điều khác là vô ích.” – (Như vậy) họ nói quy ước của riêng mình là sự thật. (Họ nói rằng:) “Thế gian là không thường hằng …v.v… Như Lai sau khi chết không phải là có, cũng không phải là không có, chỉ điều này là sự thật, điều khác là vô ích.” – (Như vậy) họ nói quy ước của riêng mình là sự thật.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Họ nói giáo pháp của mình là hoàn hảo, còn giáo pháp của người khác, họ lại nói là thấp kém; Như thế này, họ tranh luận và cãi vã, họ nói quy ước của riêng mình là sự thật.”

140.

“Nếu do bị người khác chê bai mà trở nên thấp kém, thì không có ai là đặc biệt trong các giáo pháp. Vì nhiều người nói giáo pháp của người khác là thấp kém, trong khi nói một cách chắc chắn về (giáo pháp) của mình.”

‘Nếu do bị người khác chê bai mà trở nên thấp kém’ có nghĩa là: Nếu do nguyên nhân bị người khác hủy hoại, do nguyên nhân bị chỉ trích, do nguyên nhân bị khiển trách, do nguyên nhân bị mắng nhiếc mà người khác trở thành kẻ ngu, trở nên thấp kém, hạ liệt, tầm thường, tồi tệ, xấu xa, nhỏ mọn – (đó là nghĩa của) ‘nếu do bị người khác chê bai mà trở nên thấp kém.’

‘Không có ai là đặc biệt trong các giáo pháp’ có nghĩa là: Trong các giáo pháp, không một ai có thể là tối thượng, cao quý, đặc biệt, hàng đầu, cao tột, ưu tú – (đó là nghĩa của) ‘không có ai là đặc biệt trong các giáo pháp.’

‘Vì nhiều người nói giáo pháp của người khác là thấp kém’ có nghĩa là: Nhiều người nói, mắng nhiếc, chỉ trích, khiển trách giáo pháp của nhiều người là thấp kém, hạ liệt, tầm thường, tồi tệ, xấu xa, nhỏ mọn; nhiều người nói, mắng nhiếc, chỉ trích, khiển trách giáo pháp của một người là thấp kém, hạ liệt, tầm thường, tồi tệ, xấu xa, nhỏ mọn; một người nói, mắng nhiếc, chỉ trích, khiển trách giáo pháp của nhiều người là thấp kém, hạ liệt, tầm thường, tồi tệ, xấu xa, nhỏ mọn; một người nói, mắng nhiếc, chỉ trích, khiển trách giáo pháp của một người là thấp kém, hạ liệt, tầm thường, tồi tệ, xấu xa, nhỏ mọn – (đó là nghĩa của) ‘vì nhiều người nói giáo pháp của người khác là thấp kém.’

‘Trong khi nói một cách chắc chắn về (giáo pháp) của mình’ có nghĩa là: Giáo pháp là nơi nương tựa của mình, quan điểm là nơi nương tựa của mình, con đường thực hành là nơi nương tựa của mình, đạo lộ là nơi nương tựa của mình; ở nơi nương tựa của mình, họ là những người có lời nói chắc chắn, những người có lời nói kiên định, những người có lời nói mạnh mẽ, những người có lời nói không lay chuyển – (đó là nghĩa của) ‘trong khi nói một cách chắc chắn về (giáo pháp) của mình.’

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Nếu do bị người khác chê bai mà trở nên thấp kém, thì không có ai là đặc biệt trong các giáo pháp. Vì nhiều người nói giáo pháp của người khác là thấp kém, trong khi nói một cách chắc chắn về (giáo pháp) của mình.”

141.

“Và việc tôn thờ giáo pháp của mình cũng như vậy, như cách họ tán dương nơi nương tựa của mình. Tất cả các học thuyết đều có thể là đúng, vì sự thanh tịnh của họ quả là của riêng mỗi người.”

‘Và việc tôn thờ giáo pháp của mình cũng như vậy’ có nghĩa là: Việc tôn thờ giáo pháp của mình là gì? Người ấy tôn kính, trọng vọng, quý mến, cúng dường vị thầy của mình (nghĩ rằng): “Vị thầy này là bậc toàn tri” – đây là việc tôn thờ giáo pháp của mình. Người ấy tôn kính, trọng vọng, quý mến, cúng dường sự thuyết pháp của mình, giáo phái của mình, quan điểm của mình, con đường thực hành của mình, đạo lộ của mình (nghĩ rằng): “Đạo lộ này dẫn đến sự giải thoát” – đây là việc tôn thờ giáo pháp của mình. ‘Và việc tôn thờ giáo pháp của mình cũng như vậy’ có nghĩa là: việc tôn thờ giáo pháp của mình là như vậy, là chân thật, là có thật, là đúng như thực, là không sai lệch – (đó là nghĩa của) ‘và việc tôn thờ giáo pháp của mình cũng như vậy.’

‘Như cách họ tán dương nơi nương tựa của mình’ có nghĩa là: Giáo pháp là nơi nương tựa của mình, quan điểm là nơi nương tựa của mình, con đường thực hành là nơi nương tựa của mình, đạo lộ là nơi nương tựa của mình; họ tán dương, ca ngợi, tuyên dương, mô tả những nơi nương tựa của mình – (đó là nghĩa của) ‘như cách họ tán dương nơi nương tựa của mình.’

‘Tất cả các học thuyết đều có thể là đúng’ có nghĩa là: tất cả các học thuyết đều có thể là như vậy, là chân thật, là có thật, là đúng như thực, là không sai lệch – (đó là nghĩa của) ‘tất cả các học thuyết đều có thể là đúng.’

‘Vì sự thanh tịnh của họ quả là của riêng mỗi người’ có nghĩa là: Sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn thanh tịnh, sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự giải thoát triệt để của các vị Sa-môn, Bà-la-môn ấy quả là của riêng mỗi người – (đó là nghĩa của) ‘vì sự thanh tịnh của họ quả là của riêng mỗi người.’

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

“Và việc tôn thờ giáo pháp của mình cũng như vậy, như cách họ tán dương nơi nương tựa của mình. Tất cả các học thuyết đều có thể là đúng, vì sự thanh tịnh của họ quả là của riêng mỗi người.”

142.

“Đối với vị Bà-la-môn, không có gì có thể bị dẫn dắt bởi người khác, (không có gì) được nắm giữ một cách quyết đoán trong các giáo pháp. Do đó, vị ấy đã vượt qua các cuộc tranh luận, vì vị ấy không thấy có giáo pháp nào khác là cao tột hơn.”

Na brāhmaṇassa paraneyyamatthīti (Đối với vị Bà-la-môn, không có sự dẫn dắt bởi người khác). Na là sự phủ định. Brāhmaṇo (vị Bà-la-môn) là do đã loại trừ bảy pháp nên là vị Bà-la-môn... cho đến... vị ấy không dính mắc, như vậy, được gọi là brahmā. Na brāhmaṇassa paraneyyamatthi (Đối với vị Bà-la-môn, không có sự dẫn dắt bởi người khác) có nghĩa là: đối với vị Bà-la-môn, không có việc bị người khác làm cho biết; vị Bà-la-môn không phải là người bị người khác làm cho biết, không phải là người bị người khác làm cho đạt đến, không phải là người bị người khác làm cho tin, không phải là người biết do liên quan đến người khác; vị ấy tự biết, tự thấy, không mê mờ, có tỉnh giác, có chánh niệm. Về câu: ‘Tất cả các pháp hữu vi là vô thường,’ đối với vị Bà-la-môn, không có việc bị người khác làm cho biết; vị Bà-la-môn không phải là người bị người khác làm cho biết, không phải là người bị người khác làm cho đạt đến, không phải là người bị người khác làm cho tin, không phải là người biết do liên quan đến người khác; vị ấy tự biết, tự thấy, không mê mờ, có tỉnh giác, có chánh niệm. Về câu: ‘Tất cả các pháp hữu vi là khổ,’... cho đến... Về câu: ‘Phàm pháp gì có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận,’ đối với vị Bà-la-môn, không có việc bị người khác làm cho biết; vị Bà-la-môn không phải là người bị người khác làm cho biết, không phải là người bị người khác làm cho đạt đến, không phải là người bị người khác làm cho tin, không phải là người biết do liên quan đến người khác; vị ấy tự biết, tự thấy, không mê mờ, có tỉnh giác, có chánh niệm. – Đây là ý nghĩa của câu ‘na brāhmaṇassa paraneyyamatthi’.

Dhammesu niccheyya samuggahītanti (Trong các pháp, đã quyết định và nắm giữ). Dhammesu là trong sáu mươi hai tà kiến. Niccheyya là sau khi đã quyết định, đã phán quyết, đã tìm tòi, đã thẩm tra, đã cân nhắc, đã xem xét, đã làm cho rõ ràng, đã làm cho hiển lộ. Việc nắm giữ theo cách giới hạn, nắm giữ theo nhóm, nắm giữ một cách ưu việt, nắm giữ theo từng phần, nắm giữ một cách đặc biệt, nắm giữ theo cách tổng hợp, việc nắm giữ, chấp thủ, quyết tâm, bám víu, tin chắc rằng: ‘Điều này là thật, là đúng, là chân, là như vậy, là không sai khác’ thì không có, không hiện hữu, không tồn tại, không tìm thấy được; đã được từ bỏ, đã được đoạn trừ, đã được làm cho an tịnh, đã được làm cho lắng dịu, đã trở thành không có khả năng tái sanh, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. – Đây là ý nghĩa của câu ‘dhammesu niccheyya samuggahītaṃ’.

Tasmā vivādāni upātivattoti (Do đó, đã vượt qua các tranh luận). Tasmā là do vì nguyên nhân ấy, do vì nhân ấy, do vì duyên ấy, do vì lý do ấy. Vị ấy đã vượt qua, đã đi qua, đã hoàn toàn đi qua, đã đặc biệt đi qua các cuộc cãi vã về tà kiến, các cuộc xung đột về tà kiến, các sự chấp thủ đặc biệt về tà kiến, các cuộc tranh luận về tà kiến, các cuộc đấu khẩu về tà kiến. – Đây là ý nghĩa của câu ‘tasmā vivādāni upātivatto’.

Na hi seṭṭhato passati dhammamaññanti (Vị ấy không thấy pháp nào khác là cao tột). Vị ấy không thấy, không nhận ra, không nhìn, không quán xét, không xem xét một vị đạo sư nào khác, một bài thuyết pháp nào khác, một giáo phái nào khác, một tà kiến nào khác, một con đường thực hành nào khác, một đạo lộ nào khác, ngoại trừ Tứ Niệm Xứ, ngoại trừ Tứ Chánh Cần, ngoại trừ Tứ Thần Túc, ngoại trừ Ngũ Căn, ngoại trừ Ngũ Lực, ngoại trừ Thất Giác Chi, ngoại trừ Thánh Đạo Tám Ngành, là pháp tối thượng, cao tột, đặc thù, chủ yếu, ưu việt, cao quý. – Đây là ý nghĩa của câu ‘na hi seṭṭhato passati dhammamaññaṃ’.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

‘Đối với vị Bà-la-môn, không có sự dẫn dắt bởi người khác, trong các pháp, không có gì được quyết định và nắm giữ; Do đó, vị ấy đã vượt qua các tranh luận, vị ấy không thấy pháp nào khác là cao tột.’

143.

‘Ta biết, ta thấy, điều này là đúng như vậy,’ một số người tin vào sự thanh tịnh bằng tà kiến; Nếu người ấy đã thấy, thì có ích gì cho người ấy bởi sự thấy đó? Vượt qua (con đường này), họ nói về sự thanh tịnh bằng con đường khác.

Jānāmi passāmi tatheva etanti (Ta biết, ta thấy, điều này là đúng như vậy). Jānāmi là ta biết bằng tha tâm thông, hoặc ta biết bằng túc mạng thông. Passāmi là ta thấy bằng mắt thịt, hoặc ta thấy bằng thiên nhãn. Tatheva etaṃ là điều này là thật, là đúng, là chân, là như vậy, là không sai khác. – Đây là ý nghĩa của câu ‘jānāmi passāmi tatheva etaṃ’.

Diṭṭhiyā eke paccenti suddhinti (Một số người tin vào sự thanh tịnh bằng tà kiến). Một số Sa-môn, Bà-la-môn tin vào sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự triệt để giải thoát bằng tà kiến. (Với tà kiến rằng:) ‘Thế giới là thường hằng, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích,’ một số Sa-môn, Bà-la-môn tin vào sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự triệt để giải thoát bằng tà kiến. (Với tà kiến rằng:) ‘Thế giới là không thường hằng… cho đến… sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải không tồn tại, chỉ điều này là thật, điều khác là vô ích,’ một số Sa-môn, Bà-la-môn tin vào sự thanh tịnh, sự trong sạch, sự hoàn toàn trong sạch, sự giải thoát, sự hoàn toàn giải thoát, sự triệt để giải thoát bằng tà kiến. – Đây là ý nghĩa của câu ‘diṭṭhiyā eke paccenti suddhiṃ’.

Adakkhi ce kiñhi tumassa tenāti (Nếu người ấy đã thấy, thì có ích gì cho người ấy bởi sự thấy đó?). Adakkhi ce (nếu người ấy đã thấy) là đã thấy bằng tha tâm thông, hoặc đã thấy bằng túc mạng thông, hoặc đã thấy bằng mắt thịt, hoặc đã thấy bằng thiên nhãn. Kiñhi tumassa tena (thì có ích gì cho người ấy bởi sự thấy đó?) là: Việc gì được làm bởi sự thấy đó của người ấy? Không có sự liễu tri khổ, không có sự đoạn tận tập, không có sự tu tập đạo, không có sự chứng ngộ diệt, không có sự đoạn trừ tham, không có sự đoạn trừ sân, không có sự đoạn trừ si, không có sự đoạn trừ các phiền não, không có sự chấm dứt vòng luân hồi. – Đây là ý nghĩa của câu ‘adakkhi ce kiñhi tumassa tena’.

“Vượt qua rồi nói về sự thanh tịnh bằng phương pháp khác” (Atisitvā aññena vadanti suddhinti) có nghĩa là: Các người ngoại đạo ấy (te titthiyā) đã đi qua (atikkamitvā), đã đi qua hẳn (samatikkamitvā), đã vượt qua (vītivattitvā) con đường thanh tịnh (suddhimaggaṃ), con đường đặc biệt thanh tịnh (visuddhimaggaṃ), con đường hoàn toàn thanh tịnh (parisuddhimaggaṃ), con đường trong sạch (vodātamaggaṃ), con đường hoàn toàn trong sạch (parivodātamaggaṃ); ngoại trừ (aññatra) các niệm xứ (satipaṭṭhānehi), ngoại trừ các chánh cần (sammappadhānehi), ngoại trừ các như ý túc (iddhipādehi), ngoại trừ các quyền (indriyehi), ngoại trừ các lực (balehi), ngoại trừ các giác chi (bojjhaṅgehi), ngoại trừ Thánh đạo Tám ngành (ariyā aṭṭhaṅgikā maggā), họ nói (vadanti), kể (kathenti), đọc tụng (bhaṇanti), trình bày (dīpayanti), gọi tên (voharantīti) về sự thanh tịnh (suddhiṃ), sự đặc biệt thanh tịnh (visuddhiṃ), sự hoàn toàn thanh tịnh (parisuddhiṃ), sự giải thoát (muttiṃ), sự đặc biệt giải thoát (vimuttiṃ), sự hoàn toàn giải thoát (parimuttiṃ). Như vậy cũng là ý nghĩa của (cụm từ) “Vượt qua rồi nói về sự thanh tịnh bằng phương pháp khác.”

Hoặc là (athavā), các vị Phật (buddhā ca), các vị Thinh văn của Phật (buddhasāvakā ca), và các vị Độc Giác Phật (paccekabuddhā ca) đã đi qua (atikkamitvā), đã đi qua hẳn (samatikkamitvā), đã vượt qua (vītivattitvā) con đường không thanh tịnh (asuddhimaggaṃ), con đường không đặc biệt thanh tịnh (avisuddhimaggaṃ), con đường không hoàn toàn thanh tịnh (aparisuddhimaggaṃ), con đường không trong sạch (avodātamaggaṃ), con đường không hoàn toàn trong sạch (aparivodātamaggaṃ) của các người ngoại đạo ấy (tesaṃ titthiyānaṃ); bằng bốn niệm xứ (catūhi satipaṭṭhānehi), bằng bốn chánh cần (catūhi sammappadhānehi), bằng bốn như ý túc (catūhi iddhipādehi), bằng năm quyền (pañcahi indriyehi), bằng năm lực (pañcahi balehi), bằng bảy giác chi (sattahi bojjhaṅgehi), bằng Thánh đạo Tám ngành (ariyena aṭṭhaṅgikena maggena), các Ngài nói (vadanti), kể (kathenti), đọc tụng (bhaṇanti), trình bày (dīpayanti), gọi tên (voharantīti) về sự thanh tịnh (suddhiṃ), sự đặc biệt thanh tịnh (visuddhiṃ), sự hoàn toàn thanh tịnh (parisuddhiṃ), sự giải thoát (muttiṃ), sự đặc biệt giải thoát (vimuttiṃ), sự hoàn toàn giải thoát (parimuttiṃ). Như vậy cũng là ý nghĩa của (cụm từ) “Vượt qua rồi nói về sự thanh tịnh bằng phương pháp khác.”

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói rằng:

“Ta biết, Ta thấy, điều ấy là đúng như vậy, một số người tin tưởng vào sự thanh tịnh bằng tri kiến. Nếu đã thấy, điều ấy có ích gì cho người đó? Vượt qua rồi, họ nói về sự thanh tịnh bằng phương pháp khác.”

144.

“Người đang thấy sẽ thấy danh và sắc, và sau khi đã thấy, người ấy nhận biết chính những điều ấy. Dù cho người ấy thấy nhiều hay ít tùy ý, các bậc thiện xảo không nói rằng có sự thanh tịnh nhờ vào điều ấy.”

“Người đang thấy sẽ thấy danh và sắc” (Passaṃ naro dakkhati nāmarūpanti) có nghĩa là: Người đang thấy (passanto) bằng tha tâm trí (paracittañāṇena), hoặc người đang thấy bằng túc mạng minh (pubbenivāsānussatiñāṇena), hoặc người đang thấy bằng mắt thịt (maṃsacakkhunā), hoặc người đang thấy bằng thiên nhãn (dibbena cakkhunā) sẽ chỉ thấy (dakkhati) danh và sắc (nāmarūpaṃyeva) theo phương diện thường còn (niccato), lạc (sukhato), tự ngã (attato); người ấy không thấy (na dakkhati) sự sanh khởi (samudayaṃ), hay sự diệt tận (atthaṅgamaṃ), hay vị ngọt (assādaṃ), hay sự nguy hại (ādīnavaṃ), hay sự xuất ly (nissaraṇaṃ) của các pháp ấy. (Đây là ý nghĩa của) “Người đang thấy sẽ thấy danh và sắc.”

“Và sau khi đã thấy, người ấy nhận biết chính những điều ấy” (Disvāna vā ñāyati tānimevāti). “Sau khi đã thấy” (Disvāti) có nghĩa là: Sau khi đã thấy (disvā) bằng tha tâm trí (paracittañāṇena), hoặc sau khi đã thấy bằng túc mạng minh (pubbenivāsānussatiñāṇena), hoặc sau khi đã thấy bằng mắt thịt (maṃsacakkhunā), hoặc sau khi đã thấy bằng thiên nhãn (dibbena cakkhunā), sau khi đã thấy chỉ danh và sắc (nāmarūpaṃyeva), người ấy nhận biết (ñāyati) theo phương diện thường còn (niccato), lạc (sukhato), tự ngã (attato); người ấy không nhận biết (na ñāyati) sự sanh khởi (samudayaṃ), hay sự diệt tận (atthaṅgamaṃ), hay vị ngọt (assādaṃ), hay sự nguy hại (ādīnavaṃ), hay sự xuất ly (nissaraṇaṃ) của các pháp ấy. (Đây là ý nghĩa của) “Và sau khi đã thấy, người ấy nhận biết chính những điều ấy.”

“Dù cho người ấy thấy nhiều hay ít tùy ý” (Kāmaṃ bahuṃ passatu appakaṃ vāti) có nghĩa là: Người đang thấy (passanto) danh và sắc (nāmarūpaṃ) nhiều (bahukaṃ vā) hay ít (appakaṃ vā) theo phương diện thường còn (niccato), lạc (sukhato), tự ngã (attato). (Đây là ý nghĩa của) “Dù cho người ấy thấy nhiều hay ít tùy ý.”

“Các bậc thiện xảo không nói rằng có sự thanh tịnh nhờ vào điều ấy” (Na hi tena suddhiṃ kusalā vadantīti). “Các bậc thiện xảo” (Kusalāti) là những vị thiện xảo về uẩn (khandhakusalā), thiện xảo về giới (dhātukusalā), thiện xảo về xứ (āyatanakusalā), thiện xảo về duyên khởi (paṭiccasamuppādakusalā), thiện xảo về niệm xứ (satipaṭṭhānakusalā), thiện xảo về chánh cần (sammappadhānakusalā), thiện xảo về như ý túc (iddhipādakusalā), thiện xảo về quyền (indriyakusalā), thiện xảo về lực (balakusalā), thiện xảo về giác chi (bojjhaṅgakusalā), thiện xảo về đạo (maggakusalā), thiện xảo về quả (phalakusalā), thiện xảo về Niết-bàn (nibbānakusalā). Các bậc thiện xảo ấy (te kusalā), bằng tha tâm trí (paracittañāṇena), hoặc bằng túc mạng minh (pubbenivāsānussatiñāṇena), hoặc bằng mắt thịt (maṃsacakkhunā), hoặc bằng thiên nhãn (dibbena cakkhunā), hoặc bằng sự thấy danh và sắc (nāmarūpadassanena), không nói (na vadanti), không kể (na kathenti), không đọc tụng (na bhaṇanti), không trình bày (na dīpayanti), không gọi tên (na voharantīti) về sự thanh tịnh (suddhiṃ), sự đặc biệt thanh tịnh (visuddhiṃ), sự hoàn toàn thanh tịnh (parisuddhiṃ), sự giải thoát (muttiṃ), sự đặc biệt giải thoát (vimuttiṃ), sự hoàn toàn giải thoát (parimuttiṃ). (Đây là ý nghĩa của) “Các bậc thiện xảo không nói rằng có sự thanh tịnh nhờ vào điều ấy.”

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói rằng:

“Người đang thấy sẽ thấy danh và sắc, và sau khi đã thấy, người ấy nhận biết chính những điều ấy. Dù cho người ấy thấy nhiều hay ít tùy ý, các bậc thiện xảo không nói rằng có sự thanh tịnh nhờ vào điều ấy.”

145.

“Người cố chấp vào quan điểm thì không dễ chỉ dạy, đã tạo tác và đặt tri kiến lên hàng đầu. Nương tựa vào điều gì, người ấy nói điều đó là tốt đẹp; người nói về sự thanh tịnh đã thấy điều ấy là như vậy ở nơi đó.”

“Người cố chấp vào quan điểm thì không dễ chỉ dạy” (Nivissavādī na hi subbināyoti). “Thế gian là thường còn, chỉ điều này là sự thật, điều khác là rỗng không” là người cố chấp vào quan điểm (nivissavādī). “Thế gian là không thường còn... (vân vân)... Như Lai sau khi chết không tồn tại cũng không phải không tồn tại, chỉ điều này là sự thật, điều khác là rỗng không” là người cố chấp vào quan điểm (nivissavādī). “Không dễ chỉ dạy” (Na hi subbināyoti) có nghĩa là: Người cố chấp vào quan điểm thì khó chỉ dạy (dubbinayo), khó làm cho hiểu (duppaññāpayo), khó làm cho suy xét (dunnijjhāpayo), khó làm cho thấy (duppekkhāpayo), khó làm cho hoan hỷ (duppasādayo). (Đây là ý nghĩa của) “Người cố chấp vào quan điểm thì không dễ chỉ dạy.”

“Đã tạo tác và đặt tri kiến lên hàng đầu” (Pakappitā diṭṭhipurekkharānoti) có nghĩa là: Đã suy tính (kappitā), đã đặc biệt suy tính (pakappitā), đã tạo tác (abhisaṅkhatā), đã thiết lập (saṇṭhapitā); người ấy hành động (carati) sau khi đã đặt tri kiến (diṭṭhiṃ) lên hàng đầu (purekkhato katvā). Người ấy có tri kiến làm lá cờ (diṭṭhidhajo), có tri kiến làm biểu tượng (diṭṭhiketu), có tri kiến làm chủ tể (diṭṭhādhipateyyo), người ấy hành động (carati) được bao quanh bởi tri kiến (diṭṭhiyā parivārito). (Đây là ý nghĩa của) “Đã tạo tác và đặt tri kiến lên hàng đầu.”

“Nương tựa vào điều gì, người ấy nói điều đó là tốt đẹp” (Yaṃ nissito tattha subhaṃ vadānoti). “Nương tựa vào điều gì” (Yaṃ nissitoti) có nghĩa là: Nương tựa (nissito), đặc biệt nương tựa (ānissito), dính mắc (allīno), đi đến (upagato), chấp thủ (ajjhosito), tin chắc (adhimutto) vào vị đạo sư (satthāraṃ), vào lời thuyết pháp (dhammakkhānaṃ), vào giáo phái (gaṇaṃ), vào tri kiến (diṭṭhiṃ), vào con đường thực hành (paṭipadaṃ), vào đạo lộ (maggaṃ) nào. (Đây là ý nghĩa của) “Nương tựa vào điều gì.” “Ở nơi đó” (Tatthāti) có nghĩa là: Trong tri kiến của mình (sakāya diṭṭhiyā), trong sự kham nhẫn của mình (sakāya khantiyā), trong sở thích của mình (sakāya ruciyā), trong học thuyết của mình (sakāya laddhiyā). “Nói điều đó là tốt đẹp” (Subhaṃ vadānoti) có nghĩa là: Người nói điều tốt đẹp (subhavādo), người nói điều tao nhã (sobhanavādo), người nói điều trí tuệ (paṇḍitavādo), người nói điều kiên cố (thiravādo), người nói điều hợp lý (ñāyavādo), người nói điều có nhân (hetuvādo), người nói điều có tướng (lakkhaṇavādo), người nói điều có duyên (kāraṇavādo), người nói điều có cơ sở (ṭhānavādo) trong học thuyết của mình (sakāya laddhiyāti). (Đây là ý nghĩa của) “Nương tựa vào điều gì, người ấy nói điều đó là tốt đẹp.”

Suddhiṃ vado tattha tathaddasā so (người ấy nói về sự thanh tịnh và đã thấy như thế ở đó) có nghĩa là: Người nói về sự thanh tịnh, người nói về sự đặc biệt thanh tịnh, người nói về sự hoàn toàn thanh tịnh, người nói về sự trong sạch, người nói về sự hoàn toàn trong sạch. Hoặc là, người thấy sự thanh tịnh, người thấy sự đặc biệt thanh tịnh, người thấy sự hoàn toàn thanh tịnh, người thấy sự trong sạch, người thấy sự hoàn toàn trong sạch – đó là ý nghĩa của suddhiṃ vādo (người nói về sự thanh tịnh). Tatthāti (ở đó) có nghĩa là: trong tà kiến của mình, trong sự kham nhẫn của mình, trong sở thích của mình, trong chủ thuyết của mình, (vị ấy) đã thấy, đã nhận thức, đã thấy, đã thâm nhập rằng: ‘(Điều này) là như thật, là chân xác, là sự thật, là đúng như thực, là không sai lệch.’ – đó là ý nghĩa của suddhiṃ vādo tattha tathaddasā so.

Do đó, Đức Thế Tôn đã thuyết rằng:

“Vị ấy là người cố chấp, thật khó dẫn dắt, Lấy tà kiến đã định sẵn làm đầu; Nương tựa vào điều gì, liền nói điều ấy là tốt, Người ấy nói về sự thanh tịnh và đã thấy như thế ở đó.”

146.

Vị Bà-la-môn sau khi thẩm sát, không đi đến sự tưởng tượng, Không lấy tà kiến làm cốt lõi, cũng không lấy trí làm quyến thuộc; Vị ấy, sau khi đã biết các quy ước của phàm phu, Vẫn giữ tâm xả, trong khi những kẻ khác thì chấp thủ.

Về câu Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā (Vị Bà-la-môn sau khi thẩm sát, không đi đến sự tưởng tượng): Nāti là sự phủ định. Brāhmaṇoti (Bà-la-môn) là do đã loại trừ bảy pháp... (v.v.)... vị không bị ràng buộc, bậc như vậy được gọi là Phạm thiên. Kappāti (sự tưởng tượng) có hai loại: sự tưởng tượng do tham ái và sự tưởng tượng do tà kiến... (v.v.)... đây là sự tưởng tượng do tham ái... (v.v.)... đây là sự tưởng tượng do tà kiến. Saṅkhā (thẩm sát) được gọi là trí tuệ. Trí tuệ là sự hiểu biết... (v.v.)... là vô si, trạch pháp, chánh kiến. Na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhāti có nghĩa là: Vị Bà-la-môn, sau khi đã thẩm sát, biết rõ, cân nhắc, phán đoán, làm cho sáng tỏ, làm cho hiển lộ rằng: “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường... tất cả các pháp hữu vi là khổ... (v.v.)... bất cứ pháp nào có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận,” sau khi đã thẩm sát, biết rõ, cân nhắc, phán đoán, làm cho sáng tỏ, làm cho hiển lộ như vậy, vị ấy không đi đến, không tiếp cận, không lại gần, không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp vào sự tưởng tượng do tham ái hay sự tưởng tượng do tà kiến. – đó là ý nghĩa của na brāhmaṇo kappamupeti saṅkhā.

Về câu Na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhūti (Không lấy tà kiến làm cốt lõi, cũng không lấy trí làm quyến thuộc): Đối với vị ấy, sáu mươi hai tà kiến đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, không còn khả năng tái sanh, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. Vị ấy không bị dẫn dắt bởi tà kiến, không bị lôi kéo, không bị cuốn trôi, không bị mang đi, và cũng không tin tưởng, không quay trở lại với tà kiến ấy xem như là cốt lõi. – đó là ý nghĩa của na diṭṭhisārī. Napi ñāṇabandhūti có nghĩa là: Vị ấy không dùng trí tuệ của tám thiền chứng hay trí tuệ của năm thắng trí để tạo ra, làm sanh khởi, làm phát sanh, làm hiện hữu, làm cho hiện khởi quyến thuộc của tham ái hay quyến thuộc của tà kiến. – đó là ý nghĩa của na diṭṭhisārī napi ñāṇabandhu.

Về câu Ñatvā ca so sammutiyo puthujjāti (Vị ấy, sau khi đã biết các quy ước của phàm phu): Ñatvāti (sau khi đã biết) có nghĩa là đã biết, đã hiểu rõ, đã cân nhắc, đã phán đoán, đã làm cho sáng tỏ, đã làm cho hiển lộ. Sau khi đã biết, đã hiểu rõ, đã cân nhắc, đã phán đoán, đã làm cho sáng tỏ, đã làm cho hiển lộ rằng: “Tất cả các pháp hữu vi là vô thường,” “tất cả các pháp hữu vi là khổ,”... (v.v.)... “bất cứ pháp nào có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận.” – đó là ý nghĩa của ñatvā ca so (vị ấy, sau khi đã biết). Sammutiyo (các quy ước) được gọi là sáu mươi hai tà kiến, là các quy ước của tà kiến. Puthujjāti (của phàm phu) là vì các quy ước ấy được tạo ra bởi phàm phu (puthujjanehi). Hoặc là các quy ước được tạo ra bởi nhiều người khác nhau, nên gọi là puthujjā. – đó là ý nghĩa của ñatvā ca so sammutiyo puthujjā.

Về câu Upekkhatī uggahaṇanti maññeti (Vẫn giữ tâm xả, trong khi những kẻ khác thì chấp thủ): Aññe (những kẻ khác) do năng lực của tham ái, do năng lực của tà kiến mà nắm giữ, chấp thủ, cố chấp. Bậc A-la-hán thì giữ tâm xả, không nắm giữ, không chấp thủ, không cố chấp. – đó là ý nghĩa của upekkhatī uggahaṇanti maññe.

Do đó, Đức Thế Tôn đã thuyết rằng:

“Vị Bà-la-môn sau khi thẩm sát, không đi đến sự tưởng tượng, Không lấy tà kiến làm cốt lõi, cũng không lấy trí làm quyến thuộc; Vị ấy, sau khi đã biết các quy ước của phàm phu, Vẫn giữ tâm xả, trong khi những kẻ khác thì chấp thủ.”

147.

Bậc Mâu-ni trong đời này, từ bỏ các trói buộc, Trong các tranh luận đã sanh, không thiên vị phe phái; An tịnh giữa những người không an tịnh, vị ấy giữ tâm xả, Không còn chấp thủ, trong khi những kẻ khác thì chấp thủ.

Về câu Vissajja ganthāni munīdha loketi (Bậc Mâu-ni trong đời này, từ bỏ các trói buộc): Ganthāti (các trói buộc) có bốn loại: tham thân triền, sân thân triền, giới cấm thủ thân triền, và đây là sự thật chấp thủ thân triền. Lòng tham ái đối với tà kiến của mình là tham thân triền; sự phẫn nộ, không hài lòng đối với các học thuyết khác là sân thân triền; sự chấp thủ vào giới luật, nghi lễ, hoặc giới và nghi lễ của mình là giới cấm thủ thân triền; sự cố chấp vào tà kiến của mình rằng 'chỉ có điều này là sự thật' là đây là sự thật chấp thủ thân triền. Vissajjāti (từ bỏ) là đã xả ly, đã từ bỏ các trói buộc. Hoặc là, đã tháo gỡ, đã cởi bỏ các trói buộc, các ràng buộc, các dính mắc, các vướng mắc, các trở ngại, các xiềng xích. Munīti (Mâu-ni): Monaṃ được gọi là trí tuệ... (v.v.)... vị ấy vượt qua lưới ái và kiến, nên gọi là Mâu-ni. Idhāti (trong đời này) có nghĩa là trong tà kiến này... (v.v.)... trong thế giới loài người này. – đó là ý nghĩa của vissajja ganthāni munīdha loke.

Không ngả theo phe nhóm khi tranh luận phát sinh có nghĩa là: Khi các cuộc tranh luận đã phát sinh, đã sanh khởi, đã khởi lên, đã được sanh khởi trọn vẹn, đã hiện rõ; khi (những người khác) đi đến thiên vị vì tham dục, đi đến thiên vị vì sân hận, đi đến thiên vị vì sợ hãi, đi đến thiên vị vì si mê, vị ấy không đi đến thiên vị vì tham dục, không đi đến thiên vị vì sân hận, không đi đến thiên vị vì sợ hãi, không đi đến thiên vị vì si mê; không đi theo quyền lực của tham ái, không đi theo quyền lực của sân hận, không đi theo quyền lực của si mê, không đi theo quyền lực của ngã mạn, không đi theo quyền lực của tà kiến, không đi theo quyền lực của trạo cử, không đi theo quyền lực của hoài nghi, không đi theo quyền lực của tùy miên; không bị đi theo, không bị dẫn dắt, không bị cuốn trôi, không bị thu hút bởi các pháp thuộc phe nhóm. Như vậy là ‘không ngả theo phe nhóm khi tranh luận phát sinh’.

Vị ấy là người an tịnh, có xả đối với những người không an tịnh có nghĩa là: ‘An tịnh’ là do tham ái đã được an tịnh nên là người an tịnh, do sân hận đã được an tịnh nên là người an tịnh, do si mê đã được an tịnh nên là người an tịnh... (cho đến)... do tất cả các pháp hành bất thiện đã được an tịnh, đã được lắng dịu, đã được lắng dịu hoàn toàn, đã được dập tắt, đã được tịch tịnh, đã được lìa khỏi, đã được làm cho lắng xuống, nên là người an tịnh, người vắng lặng, người vắng lặng hoàn toàn, người tịch tịnh, người đã làm cho lắng xuống. Như vậy là ‘an tịnh’. ‘Đối với những người không an tịnh’ là đối với những người không an tịnh, không vắng lặng, không vắng lặng hoàn toàn, không tịch tịnh, không được làm cho lắng xuống. Như vậy là ‘an tịnh đối với những người không an tịnh’. ‘Vị ấy có xả’ là bậc A-la-hán thành tựu xả sáu chi, sau khi thấy sắc pháp bằng mắt, vị ấy không hoan hỷ cũng không ưu phiền, trú với tâm xả, chánh niệm, tỉnh giác. Sau khi nghe âm thanh bằng tai... (cho đến)... vị ấy là người an tịnh đã tu tập, chờ đợi thời điểm. Như vậy là ‘vị ấy là người an tịnh, có xả đối với những người không an tịnh’.

Không phải là người chấp thủ trong khi (những người khác) được xem là những người chấp thủ có nghĩa là: Đối với những người khác đang nắm giữ, đang chấp chặt, đang khăng khăng cố chấp do quyền lực của tham ái, do quyền lực của tà kiến, bậc A-la-hán giữ tâm xả, không nắm giữ, không chấp chặt, không khăng khăng cố chấp. Như vậy là ‘không phải là người chấp thủ trong khi (những người khác) được xem là những người chấp thủ’.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

‘Bậc ẩn sĩ ở đời này, sau khi từ bỏ các trói buộc, không ngả theo phe nhóm khi tranh luận phát sinh; vị ấy là người an tịnh, có xả đối với những người không an tịnh, không phải là người chấp thủ trong khi (những người khác) được xem là những người chấp thủ.’

148.

Từ bỏ các lậu hoặc quá khứ, không tạo ra các lậu hoặc mới, không đi theo tham dục, cũng không phải là người cố chấp trong lời nói; vị ấy là bậc trí tuệ, đã hoàn toàn giải thoát khỏi các tà kiến, không bị ô nhiễm trong thế gian, không tự khiển trách mình.

Từ bỏ các lậu hoặc quá khứ, không tạo ra các lậu hoặc mới có nghĩa là: Các lậu hoặc quá khứ được gọi là sắc, thọ, tưởng, hành, thức trong quá khứ. ‘Từ bỏ các lậu hoặc quá khứ’ là sau khi duyên vào các hành trong quá khứ, những phiền não nào có thể sanh khởi, vị ấy từ bỏ, vứt bỏ, xả ly, đoạn trừ, loại bỏ, làm cho chấm dứt, làm cho không còn hiện hữu những phiền não ấy. ‘Không tạo ra các lậu hoặc mới’ là các pháp mới được gọi là sắc, thọ, tưởng, hành, thức trong hiện tại. Duyên vào các hành trong hiện tại, vị ấy không làm sanh khởi lòng ham muốn, không làm sanh khởi lòng yêu mến, không làm sanh khởi tham ái, không phát sanh, không làm cho phát sanh, không làm cho khởi lên, không làm cho sanh khởi trọn vẹn. Như vậy là ‘từ bỏ các lậu hoặc quá khứ, không tạo ra các lậu hoặc mới’.

Không đi theo tham dục, cũng không phải là người cố chấp trong lời nói có nghĩa là: Vị ấy không đi đến thiên vị vì tham dục, không đi đến thiên vị vì sân hận, không đi đến thiên vị vì si mê, không đi đến thiên vị vì sợ hãi; không đi theo quyền lực của tham ái, không đi theo quyền lực của sân hận, không đi theo quyền lực của si mê, không đi theo quyền lực của ngã mạn, không đi theo quyền lực của tà kiến, không đi theo quyền lực của trạo cử, không đi theo quyền lực của hoài nghi, không đi theo quyền lực của tùy miên; không đi theo, không bị dẫn dắt, không bị cuốn trôi, không bị thu hút bởi các pháp thuộc phe nhóm. Như vậy là ‘không đi theo tham dục’. ‘Cũng không phải là người cố chấp trong lời nói’ là vị ấy không phải là người cố chấp trong lời nói rằng: ‘Thế gian là thường hằng, chỉ có điều này là sự thật, điều khác là rỗng tuếch’... (cho đến)... ‘Sau khi chết, Như Lai không tồn tại cũng không phải là không tồn tại, chỉ có điều này là sự thật, điều khác là rỗng tuếch.’ Như vậy là ‘không đi theo tham dục, cũng không phải là người cố chấp trong lời nói’.

Vị ấy là bậc trí tuệ, đã hoàn toàn giải thoát khỏi các tà kiến có nghĩa là: Đối với vị ấy, sáu mươi hai tà kiến đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho lắng xuống, không có khả năng sanh khởi, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ. Vị ấy đã hoàn toàn giải thoát khỏi các tà kiến, đã không còn liên kết, trú với tâm không còn giới hạn. ‘Bậc trí tuệ’ là người có trí tuệ, bậc hiền trí, người có tuệ, người có giác, người có trí, người có khả năng phân tích, người có trí thông minh. Như vậy là ‘vị ấy là bậc trí tuệ, đã hoàn toàn giải thoát khỏi các tà kiến’.

Không bị ô nhiễm trong thế gian có nghĩa là: ‘Sự ô nhiễm’ là có hai loại ô nhiễm: sự ô nhiễm của tham ái và sự ô nhiễm của tà kiến... (cho đến)... đây là sự ô nhiễm của tham ái ... (cho đến)... đây là sự ô nhiễm của tà kiến. Đối với vị ấy, sự ô nhiễm của tham ái đã được đoạn trừ, sự ô nhiễm của tà kiến đã được từ bỏ. Do sự ô nhiễm của tham ái đã được đoạn trừ, do sự ô nhiễm của tà kiến đã được từ bỏ, vị ấy không bị ô nhiễm trong thế giới khổ cảnh, không bị ô nhiễm trong thế giới loài người, không bị ô nhiễm trong thế giới chư thiên, không bị ô nhiễm trong thế giới của các uẩn, không bị ô nhiễm trong thế giới của các giới, không bị ô nhiễm trong thế giới của các xứ; không bị vấy bẩn, không bị nhiễm ô, không bị dính mắc; không bị vấy bẩn, không bị nhiễm ô, không bị dính mắc; đã thoát ra, đã lìa khỏi, đã hoàn toàn giải thoát, đã không còn liên kết, trú với tâm không còn giới hạn. Như vậy là ‘không bị ô nhiễm trong thế gian’.

Không tự khiển trách mình có nghĩa là: Người ta khiển trách mình vì hai lý do: vì điều đã làm và vì điều không đã làm. Thế nào là người ta khiển trách mình vì điều đã làm và vì điều không đã làm? Người ấy khiển trách mình rằng: ‘Thân ác hạnh đã được ta thực hiện, thân thiện hạnh đã không được ta thực hiện.’ Người ấy khiển trách mình rằng: ‘Khẩu ác hạnh đã được ta thực hiện... (cho đến)... ý ác hạnh đã được ta thực hiện ... sát sanh đã được ta thực hiện... (cho đến)... tà kiến đã được ta thực hiện, chánh kiến đã không được ta thực hiện.’ Như vậy, người ta khiển trách mình vì điều đã làm và vì điều không đã làm.

Hoặc là, vị ấy tự khiển trách rằng: ‘Ta đã không thực hành viên mãn các giới’. Vị ấy tự khiển trách rằng: ‘Ta đã không phòng hộ các căn’. ... ‘Ta đã không biết tiết độ trong ăn uống’. ... ‘Ta đã không chuyên tâm vào sự tỉnh thức’. ... ‘Ta đã không được trang bị chánh niệm và tỉnh giác’. ... ‘Bốn niệm xứ đã không được ta tu tập’. ... ‘Bốn chánh cần đã không được ta tu tập’. ... ‘Bốn như ý túc đã không được ta tu tập’. ... ‘Năm căn đã không được ta tu tập’. ... ‘Năm lực đã không được ta tu tập’. ... ‘Bảy giác chi đã không được ta tu tập’. ... ‘Thánh đạo tám ngành đã không được ta tu tập’. ... ‘Khổ đế đã không được ta liễu tri’. ... ‘Tập đế đã không được ta đoạn trừ’. ... ‘Đạo đế đã không được ta tu tập’. ... ‘Diệt đế đã không được ta chứng ngộ’. Như vậy, vị ấy tự khiển trách do những điều đã làm và những điều chưa làm. Như vậy là người tự khiển trách. Vị ấy không làm, không sanh khởi, không tạo ra, không phát sinh, không làm cho phát sinh hành động này, nên được gọi là người không tự khiển trách – người không tự khiển trách thì không bị dính mắc ở đời.

Do đó, đức Thế Tôn đã nói rằng:

“Từ bỏ các lậu hoặc cũ, không tạo ra các lậu hoặc mới, không bị tham dục chi phối, cũng không phải là người cố chấp tà kiến; vị ấy, bậc trí, đã giải thoát khỏi các kiến chấp, không bị dính mắc ở đời, là người không tự khiển trách.”

149.

Vị ấy đã chiến thắng quân đội (Ma vương) trong tất cả các pháp, đối với bất cứ điều gì được thấy, được nghe, hay được cảm nhận. Vị ấy, bậc ẩn sĩ, đã đặt gánh nặng xuống, đã được giải thoát, không bị tạo tác, không còn luyến ái, không còn mong cầu. [Thế Tôn đã nói như vậy].

(Giải thích câu:) “Vị ấy đã chiến thắng quân đội (Ma vương) trong tất cả các pháp, đối với bất cứ điều gì được thấy, được nghe, hay được cảm nhận.” Quân đội được gọi là quân đội của Ma vương. Thân ác hạnh là quân đội của Ma vương, khẩu ác hạnh là quân đội của Ma vương, ý ác hạnh là quân đội của Ma vương, tham... sân... si... phẫn nộ... oán hận... gièm pha... khinh miệt... tật đố... keo kiệt... xảo trá... gian xảo... ngoan cố... hiếu thắng... ngã mạn... quá mạn... say đắm... phóng dật... tất cả các phiền não... tất cả các ác hạnh... tất cả các phiền muộn... tất cả các sự thiêu đốt... tất cả các sự nóng bức... tất cả các hành bất thiện đều là quân đội của Ma vương.

Điều này đã được đức Thế Tôn nói đến:

“Dục vọng là đạo quân thứ nhất của ngươi, bất mãn được gọi là đạo quân thứ hai... (v.v.)... Người không phải anh hùng không thể chiến thắng nó, nhưng sau khi chiến thắng, người ấy đạt được an lạc.”

Khi nào tất cả quân đội của Ma vương và tất cả các phiền não đối nghịch đã bị chiến thắng, bị đánh bại, bị phá tan, bị nghiền nát, bị quay lưng bởi bốn Thánh đạo – vị ấy được gọi là người đã chiến thắng quân đội. Vị ấy đã chiến thắng quân đội đối với cái được thấy, đối với cái được nghe... được cảm nhận... được nhận biết – (như vậy có nghĩa là) vị ấy đã chiến thắng quân đội trong tất cả các pháp, đối với bất cứ điều gì được thấy, được nghe, hay được cảm nhận.

(Giải thích câu:) “Vị ấy, bậc ẩn sĩ, đã đặt gánh nặng xuống, đã được giải thoát.” Gánh nặng có ba loại: gánh nặng uẩn, gánh nặng phiền não, và gánh nặng các hành. Gánh nặng uẩn là gì? Sắc, thọ, tưởng, hành, thức trong sự tái sanh – đây là gánh nặng uẩn. Gánh nặng phiền não là gì? Tham, sân, si... (v.v.)... tất cả các hành bất thiện – đây là gánh nặng phiền não. Gánh nặng các hành là gì? Phước hành, phi phước hành, bất động hành – đây là gánh nặng các hành. Khi nào gánh nặng uẩn, gánh nặng phiền não, và gánh nặng các hành đã được từ bỏ, đã được nhổ tận gốc, đã được làm cho như cây thốt nốt bị chặt ngọn, đã được làm cho không còn tồn tại, có bản chất không sanh khởi trong tương lai, vị ấy được gọi là người đã đặt gánh nặng xuống, đã làm rơi gánh nặng, đã hạ gánh nặng xuống, đã đặt gánh nặng xuống một cách tốt đẹp, đã vứt bỏ gánh nặng, đã làm lắng dịu gánh nặng.

Bậc ẩn sĩ (muni): Sự ẩn sĩ (mona) được gọi là trí tuệ (ñāṇa). Trí tuệ nào là sự hiểu biết, sự thẩm sát, sự quán sát, sự trạch pháp, sự ghi nhận, sự nhận thức, sự nhận thức lại, sự thông thái, sự khéo léo, sự tinh tế, sự phân tích, sự tư duy, sự khảo sát, trí tuệ rộng lớn, trí tuệ sắc bén, trí tuệ dẫn dắt, tuệ quán, tỉnh giác, sự thúc đẩy, tuệ căn, tuệ lực, gươm báu trí tuệ, lâu đài trí tuệ, ánh sáng trí tuệ, hào quang trí tuệ, sự rực rỡ của trí tuệ, bảo vật trí tuệ, sự không si mê, trạch pháp, chánh kiến. Người được trang bị trí tuệ ấy được gọi là bậc ẩn sĩ, người đã đạt đến sự ẩn sĩ.

Có ba sự ẩn sĩ: thân ẩn sĩ, khẩu ẩn sĩ, ý ẩn sĩ. Thân ẩn sĩ là gì? Sự từ bỏ ba loại thân ác hạnh là thân ẩn sĩ, ba loại thân thiện hạnh là thân ẩn sĩ, trí tuệ về đối tượng thân là thân ẩn sĩ, sự liễu tri thân là thân ẩn sĩ, đạo lộ đi cùng với sự liễu tri là thân ẩn sĩ, sự từ bỏ tham dục đối với thân là thân ẩn sĩ, sự chứng đắc Tứ thiền là sự chấm dứt của thân hành là thân ẩn sĩ – đây là thân ẩn sĩ.

Khẩu ẩn sĩ là gì? Sự từ bỏ bốn loại khẩu ác hạnh là khẩu ẩn sĩ, bốn loại khẩu thiện hạnh là khẩu ẩn sĩ, trí tuệ về đối tượng lời nói là khẩu ẩn sĩ, sự liễu tri lời nói là khẩu ẩn sĩ, đạo lộ đi cùng với sự liễu tri là khẩu ẩn sĩ, sự từ bỏ tham dục đối với lời nói là khẩu ẩn sĩ, sự chứng đắc Nhị thiền là sự chấm dứt của khẩu hành là khẩu ẩn sĩ – đây là khẩu ẩn sĩ.

Ý ẩn sĩ là gì? Sự từ bỏ ba loại ý ác hạnh là ý ẩn sĩ, ba loại ý thiện hạnh là ý ẩn sĩ, trí tuệ về đối tượng tâm là ý ẩn sĩ, sự liễu tri tâm là ý ẩn sĩ, đạo lộ đi cùng với sự liễu tri là ý ẩn sĩ, sự từ bỏ tham dục đối với tâm là ý ẩn sĩ, sự chứng đắc Diệt tận định là sự chấm dứt của tâm hành là ý ẩn sĩ – đây là ý ẩn sĩ.

“Vị trầm lặng về thân, vị trầm lặng về lời nói, vị trầm lặng về ý không lậu hoặc; vị ẩn sĩ đầy đủ sự trầm lặng, họ gọi là người đã từ bỏ tất cả.”

“Vị trầm lặng về thân, vị trầm lặng về lời nói, vị trầm lặng về ý không lậu hoặc; vị ẩn sĩ đầy đủ sự trầm lặng, họ gọi là người đã gột sạch các điều ác.”

Có sáu hạng ẩn sĩ được trang bị ba pháp trầm lặng này, đó là: ẩn sĩ tại gia, ẩn sĩ không nhà, ẩn sĩ hữu học, ẩn sĩ vô học, ẩn sĩ Độc Giác, và ẩn sĩ của các ẩn sĩ. Thế nào là các ẩn sĩ tại gia? Những người tại gia đã thấy được dấu chân (Niết-bàn), đã hiểu rõ giáo pháp – đây là các ẩn sĩ tại gia. Thế nào là các ẩn sĩ không nhà? Những người xuất gia đã thấy được dấu chân (Niết-bàn), đã hiểu rõ giáo pháp – đây là các ẩn sĩ không nhà. Bảy bậc hữu học là các ẩn sĩ hữu học, các vị A-la-hán là các ẩn sĩ vô học. Các vị Phật Độc Giác là các ẩn sĩ Độc Giác. Các đấng Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác được gọi là ẩn sĩ của các ẩn sĩ.

“Không phải do im lặng mà thành ẩn sĩ, đối với người có bản chất si mê, không hiểu biết. Vị nào là bậc trí, như cầm cái cân, lấy điều cao thượng.”

“Tránh xa các điều ác, vị ấy là ẩn sĩ, do đó vị ấy là ẩn sĩ. Vị nào biết rõ cả hai thế gian, do đó được gọi là ẩn sĩ.”

“Vị nào biết được pháp của người bất thiện và người thiện, ở bên trong và bên ngoài trong tất cả thế gian; vị ấy được chư thiên và loài người cúng dường, đã vượt qua mạng lưới của sự dính mắc, vị ấy là ẩn sĩ.”

(Về từ) 'hoàn toàn giải thoát' (nghĩa là) tâm của vị ẩn sĩ đã thoát khỏi, đã giải thoát, đã khéo giải thoát khỏi tham; tâm... khỏi sân; tâm đã thoát khỏi, đã giải thoát, đã khéo giải thoát khỏi si; ... cho đến ... tâm đã thoát khỏi, đã giải thoát, đã khéo giải thoát khỏi tất cả các hành bất thiện – vị ấy là người đã đặt gánh nặng xuống, là vị ẩn sĩ đã hoàn toàn giải thoát.

Về câu 'Thế Tôn không còn suy tính, không còn dừng lại, không còn mong cầu'. (Về từ) 'suy tính' (kappa), có hai loại suy tính: suy tính do tham ái và suy tính do tà kiến... cho đến... đây là suy tính do tham ái... cho đến... đây là suy tính do tà kiến. Vị ấy đã đoạn trừ suy tính do tham ái, đã từ bỏ suy tính do tà kiến; do đã đoạn trừ suy tính do tham ái, do đã từ bỏ suy tính do tà kiến, vị ấy không tạo ra, không làm cho sanh khởi, không làm cho phát sanh, không làm cho hiện hữu, không làm cho hiển nhiên hiện hữu suy tính do tham ái hay suy tính do tà kiến – (do đó gọi là) 'không còn suy tính'. (Về từ) 'không còn dừng lại'. Tất cả kẻ phàm phu ngu dốt đều tham đắm; kể từ hạng thiện phàm phu, bảy bậc hữu học nỗ lực, tinh tấn, chuyên cần để đạt được điều chưa đạt, để chứng ngộ điều chưa chứng ngộ, để thực chứng điều chưa thực chứng; còn vị A-la-hán đã xa lìa, đã từ bỏ, đã hoàn toàn từ bỏ, đã thoát ra, đã lìa khỏi, đã hoàn toàn giải thoát, đã không còn liên hệ, vị ấy trú với tâm không còn giới hạn – (do đó gọi là) 'không còn suy tính, không còn dừng lại'. (Về từ) 'không còn mong cầu'. Sự mong cầu được gọi là tham ái. Tức là sự tham muốn, sự tham đắm... cho đến... tham lam, tham dục, là gốc rễ bất thiện. Người nào đã đoạn trừ, cắt đứt, làm cho lắng dịu, làm cho an tịnh, không còn khả năng tái sanh, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ đối với sự mong cầu là tham ái ấy, vị ấy được gọi là 'người không còn mong cầu'.

‘Thế Tôn’ là một từ tôn kính. Hơn nữa, ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã bẻ gãy tham, ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã bẻ gãy sân, ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã bẻ gãy si, ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã bẻ gãy mạn, ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã bẻ gãy tà kiến, ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã bẻ gãy gai góc (phiền não), ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã bẻ gãy phiền não; ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã phân tích, phân chia, phân loại pháp bảo; ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người chấm dứt các cõi hữu; ‘Thế Tôn’ là vì Ngài đã tu tập thân, đã tu tập giới, đã tu tập tâm, đã tu tập tuệ; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong các trú xứ nơi rừng núi, xa vắng, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng người qua lại, thích hợp cho việc ẩn dật, thuận lợi cho việc thiền định; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, dược phẩm trị bệnh; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong vị của nghĩa, vị của pháp, vị của giải thoát, trong tăng thượng giới, tăng thượng tâm, tăng thượng tuệ; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong bốn thiền, bốn vô lượng tâm, bốn thiền vô sắc; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong tám giải thoát, tám thắng xứ, chín thứ đệ trú thiền; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong mười tưởng tu tập, mười biến xứ thiền, định niệm hơi thở, thiền quán bất tịnh; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, Thánh đạo tám ngành; hoặc ‘Thế Tôn’ là vì Ngài là người có phần trong mười lực Như Lai, bốn vô sở úy, bốn vô ngại giải, sáu thần thông, sáu pháp của Phật. Danh hiệu ‘Thế Tôn’ này không phải do mẹ đặt, không phải do cha đặt, không phải do anh em đặt, không phải do chị em đặt, không phải do bạn bè thân hữu đặt, không phải do quyến thuộc đặt, không phải do Sa-môn, Bà-la-môn đặt, không phải do chư thiên đặt; danh hiệu ‘Thế Tôn’ này là một sự quy định thực chứng, là điểm cuối cùng của sự giải thoát của các Đức Phật, các đấng Thế Tôn, phát sanh cùng với sự chứng đắc nhất thiết trí tại cội Bồ-đề – (do đó) Thế Tôn không còn suy tính, không còn dừng lại, không còn mong cầu.

Do đó, Đức Thế Tôn đã nói rằng –

“Vị ấy không còn dính mắc trong tất cả các pháp, đối với bất cứ điều gì được thấy, được nghe, hay được nhận thức; vị ấy đã đặt gánh nặng xuống, là vị ẩn sĩ đã hoàn toàn giải thoát, không còn suy tính, không còn dừng lại, không còn mong cầu.” [Như vậy là Đức Thế Tôn].

Phần giải thích kinh Đại Tập Hợp, thứ mười ba, đã hoàn tất.