9. Kinh Dhammacetiya

364. Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Thế Tôn trú ở giữa những người Sakya, tại một thị trấn của dòng họ Sakya tên là Medāḷupa. Vào lúc ấy, vua Pasenadi của xứ Kosala đã đến Nagaraka vì một công việc nào đó. Bấy giờ, vua Pasenadi của xứ Kosala gọi Dīgha Kārāyana và nói: “Này khanh Kārāyana, hãy thắng những cỗ xe tốt nhất, chúng ta sẽ đi đến khu vườn để ngắm cảnh đẹp.” – “Vâng, tâu thiên tử,” Dīgha Kārāyana vâng lời vua Pasenadi của xứ Kosala, cho thắng những cỗ xe tốt nhất, rồi báo lại cho vua Pasenadi của xứ Kosala: “Tâu thiên tử, những cỗ xe tốt nhất đã được thắng sẵn cho ngài. Bây giờ là thời điểm ngài cho là thích hợp.” Bấy giờ, vua Pasenadi của xứ Kosala lên một cỗ xe tốt, cùng với những cỗ xe tốt khác, với uy nghi vương giả vĩ đại, rời khỏi Nagaraka. Ngài đi về hướng khu vườn. Ngài đi bằng xe cho đến khi hết đoạn đường dành cho xe, rồi xuống xe và đi bộ vào khu vườn. Vua Pasenadi của xứ Kosala, trong khi đi dạo, đi kinh hành, đi loanh quanh trong khu vườn, đã nhìn thấy những gốc cây làm phát sinh niềm tin, làm phát sinh sự hoan hỷ, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng gió người, thích hợp cho sự riêng tư của con người, phù hợp cho việc độc cư. Sau khi nhìn thấy, niệm tưởng về đức Thế Tôn khởi lên: “Đây chính là những gốc cây làm phát sinh niềm tin, làm phát sinh sự hoan hỷ, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng gió người, thích hợp cho sự riêng tư của con người, phù hợp cho việc độc cư, nơi mà chúng ta đã từng thân cận đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.”

365. Bấy giờ, đức vua Pasenadi xứ Kosala cho gọi Dīgha Kārāyana và nói: “Này Kārāyana thân hữu, những gốc cây này thật khả ái, thật làm phát sinh tịnh tín, ít tiếng động, ít huyên náo, vắng người, thích hợp cho nơi kín đáo, thích hợp cho việc độc cư thiền tịnh, chính là những nơi mà chúng ta đã từng hầu cận Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy. Này Kārāyana thân hữu, hiện nay Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy, đang trú ở đâu?” “Tâu Đại vương, có một thị trấn của dòng họ Sakya tên là Medāḷupa. Hiện nay Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy, đang trú ở đấy.” “Này Kārāyana thân hữu, thị trấn Medāḷupa của dòng họ Sakya cách thị trấn này bao xa?” “Tâu Đại vương, không xa lắm, khoảng ba do-tuần. Có thể đi đến nơi trong phần còn lại của ngày.” “Vậy thì, này Kārāyana thân hữu, hãy thắng những cỗ xe tốt nhất. Chúng ta sẽ đi yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.” “Tâu Thiên tử, xin vâng.” Dīgha Kārāyana vâng lời đức vua Pasenadi xứ Kosala, cho thắng những cỗ xe tốt nhất, rồi đến trình báo với đức vua Pasenadi xứ Kosala: “Tâu Thiên tử, những cỗ xe tốt nhất đã được thắng sẵn cho ngài. Nay ngài biết đây là thời điểm thích hợp.” Bấy giờ, đức vua Pasenadi xứ Kosala lên một cỗ xe tốt, cùng với những cỗ xe tốt khác rời khỏi thị trấn, đi về hướng thị trấn Medāḷupa của dòng họ Sakya. Ngài đã đến được thị trấn Medāḷupa của dòng họ Sakya ngay trong phần còn lại của ngày hôm đó. Ngài đi về hướng khu vườn. Đi xe đến hết đoạn đường dành cho xe, ngài xuống xe và đi bộ vào khu vườn.

366. Vào lúc bấy giờ, có nhiều vị Tỳ-khưu đang đi kinh hành ở ngoài trời. Bấy giờ, đức vua Pasenadi xứ Kosala đi đến chỗ các vị Tỳ-khưu ấy; sau khi đến, ngài nói với các vị Tỳ-khưu ấy rằng: “Bạch chư Tôn giả, hiện nay Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy, đang trú ở đâu? Chúng tôi muốn được yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.” “Tâu Đại vương, kia là ngôi tịnh xá có cửa đang đóng. Xin ngài hãy đi đến đấy một cách im lặng, không vội vã bước vào hiên nhà, rồi hắng giọng và gõ vào then cửa. Thế Tôn sẽ mở cửa cho ngài.” Bấy giờ, đức vua Pasenadi xứ Kosala liền ở đấy trao gươm và khăn vành cho Dīgha Kārāyana. Bấy giờ, Dīgha Kārāyana khởi lên ý nghĩ này: “Nay đức vua muốn được riêng tư. Ta nên đứng lại chính tại đây.” Bấy giờ, đức vua Pasenadi xứ Kosala đi đến ngôi tịnh xá có cửa đang đóng một cách im lặng, không vội vã bước vào hiên nhà, rồi hắng giọng và gõ vào then cửa. Thế Tôn mở cửa. Bấy giờ, đức vua Pasenadi xứ Kosala bước vào tịnh xá, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn, dùng miệng hôn và dùng tay xoa bóp chân của Thế Tôn, rồi xưng danh: “Bạch Thế Tôn, con là vua Pasenadi xứ Kosala; bạch Thế Tôn, con là vua Pasenadi xứ Kosala.”

367. “Thưa Đại vương, ngài thấy có mục đích lợi ích gì mà lại thực hiện sự hết mực khiêm cung và biểu lộ lòng quý mến như vậy đối với thân này?” “Bạch Thế Tôn, đối với Thế Tôn, con có sự nhận thức hợp pháp này: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Chánh Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn là những vị khéo thực hành.’ Bạch Thế Tôn, ở đây con thấy có một số Sa-môn, Bà-la-môn thực hành phạm hạnh có giới hạn trong mười năm, hai mươi năm, ba mươi năm, hay bốn mươi năm. Về sau, họ tắm gội sạch sẽ, thoa dầu thơm, cắt sửa râu tóc, rồi tận hưởng, vui đùa, thỏa thích với năm dục công đức. Còn ở đây, bạch Thế Tôn, con thấy các vị Tỳ-khưu thực hành phạm hạnh viên mãn, thanh tịnh trọn đời, cho đến hơi thở cuối cùng. Bạch Thế Tôn, ngoài giáo pháp này, con không thấy ở đâu khác có phạm hạnh viên mãn và thanh tịnh như vậy. Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự nhận thức hợp pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Chánh Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn là những vị khéo thực hành.’”

368. “Lại nữa, bạch Thế Tôn, các vị vua tranh chấp với các vị vua, các Sát-đế-lỵ tranh chấp với các Sát-đế-lỵ, các Bà-la-môn tranh chấp với các Bà-la-môn, các gia chủ tranh chấp với các gia chủ; mẹ tranh cãi với con trai, con trai tranh cãi với mẹ; cha tranh cãi với con trai, con trai tranh cãi với cha; anh em tranh cãi với chị em, chị em tranh cãi với anh em; bạn bè tranh cãi với bạn bè. Còn ở đây, bạch Thế Tôn, con thấy các vị Tỳ-khưu sống hòa hợp, hoan hỷ với nhau, không tranh cãi, như nước hòa với sữa, nhìn nhau với ánh mắt thân ái. Bạch Thế Tôn, ngoài giáo pháp này, con không thấy ở đâu khác có một hội chúng hòa hợp như vậy. Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự nhận thức hợp pháp của con đối với Thế Tôn: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, Chánh Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, chúng Tăng đệ tử của Thế Tôn là những vị khéo thực hành.’”

369. “Bạch Thế Tôn, lại nữa, con đi kinh hành, đi dạo từ khu vườn này đến khu vườn khác, từ công viên này đến công viên khác. Ở đó, con thấy một số vị Sa-môn, Bà-la-môn gầy gò, thô kệch, xấu xí, da dẻ xanh xao vàng vọt, thân thể nổi đầy gân, dường như không thu hút được ánh mắt của người nhìn. Bạch Thế Tôn, con suy nghĩ thế này: ‘Chắc chắn các vị tôn giả này sống đời phạm hạnh mà không hoan hỷ, hoặc có làm điều ác nghiệp nào đó rồi che giấu; vì vậy nên các vị tôn giả này mới gầy gò, thô kệch, xấu xí, da dẻ xanh xao vàng vọt, thân thể nổi đầy gân, dường như không thu hút được ánh mắt của người nhìn.’ Con bèn đến gần họ và hỏi: ‘Tại sao các tôn giả lại gầy gò, thô kệch, xấu xí, da dẻ xanh xao vàng vọt, thân thể nổi đầy gân, dường như không thu hút được ánh mắt của người nhìn?’ Họ trả lời: ‘Thưa Đại vương, chúng tôi mắc phải chứng bệnh di truyền.’ Nhưng ở đây, bạch Thế Tôn, con lại thấy các vị Tỳ-khưu hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan, vui thích, các căn viên mãn, ít lo lắng, không còn lông tóc dựng đứng, sống bằng vật thực của người khác cúng dường, an trú với tâm như loài nai. Bạch Thế Tôn, con suy nghĩ thế này: ‘Chắc chắn các vị tôn giả này đã biết được một pháp thù thắng cao thượng, tuần tự trước sau trong giáo pháp của Thế Tôn; vì vậy nên các vị tôn giả này mới hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan, vui thích, các căn viên mãn, ít lo lắng, không còn lông tóc dựng đứng, sống bằng vật thực của người khác cúng dường, an trú với tâm như loài nai.’ Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy luận hợp pháp của con về Thế Tôn: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, giáo pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Tăng đoàn đệ tử của Thế Tôn là những người khéo thực hành.’”

370. “Bạch Thế Tôn, lại nữa, con là vua, thuộc dòng Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh; con có quyền xử tử người đáng bị xử tử, phạt tiền người đáng bị phạt tiền, hoặc trục xuất người đáng bị trục xuất. Bạch Thế Tôn, khi con đang ngồi xử án, thỉnh thoảng lại có người xen vào lời nói của con. Con không thể ngăn họ, dù đã nói: ‘Này các khanh, khi ta đang ngồi xử án, xin đừng xen vào lời nói của ta, xin các khanh hãy đợi đến khi ta nói xong.’ Bạch Thế Tôn, họ vẫn cứ thỉnh thoảng xen vào lời nói của con. Nhưng ở đây, bạch Thế Tôn, con thấy các vị Tỳ-khưu; vào lúc Thế Tôn thuyết pháp cho hội chúng hàng trăm người, lúc ấy không hề có tiếng hắt hơi hay tiếng ho của các vị đệ tử Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, đã từng có lần Thế Tôn thuyết pháp cho hội chúng hàng trăm người. Trong lúc đó, một vị đệ tử của Thế Tôn ho lên. Một vị đồng phạm hạnh khác đã dùng đầu gối huých vị ấy và nói: ‘Xin tôn giả hãy im lặng, xin tôn giả đừng gây ra tiếng động; bậc Đạo sư, Thế Tôn của chúng ta đang thuyết pháp.’ Bạch Thế Tôn, con suy nghĩ thế này: ‘Thật kỳ diệu thay, thưa quý vị! Thật hy hữu thay, thưa quý vị! Thật vậy, một hội chúng được khéo huấn luyện như thế này mà không cần đến roi vọt, không cần đến khí giới!’ Bạch Thế Tôn, con không thấy một hội chúng nào khác ở ngoài giáo pháp này mà được huấn luyện khéo léo như vậy. Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy luận hợp pháp của con về Thế Tôn: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, giáo pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Tăng đoàn đệ tử của Thế Tôn là những người khéo thực hành.’”

371. “Bạch Thế Tôn, lại nữa, ở đây con thấy có một số học giả dòng Sát-đế-lỵ, những người thông thái, tinh thông ngoại luận, giống như những tay cung thiện xạ có thể bắn trúng một sợi lông. Họ đi đây đi đó, dường như để phá tan các tà kiến bằng trí tuệ của mình. Họ nghe tin: ‘Này quý vị, Sa-môn Gotama sẽ đến làng kia hoặc thị trấn kia.’ Họ bèn chuẩn bị câu hỏi: ‘Chúng ta sẽ đến gần Sa-môn Gotama và hỏi câu này. Nếu được hỏi như vậy, ngài trả lời thế này, thì chúng ta sẽ bắt bẻ luận điểm của ngài như thế này; và nếu được hỏi như vậy, ngài trả lời thế kia, thì chúng ta cũng sẽ bắt bẻ luận điểm của ngài như thế kia.’ Họ nghe tin: ‘Này quý vị, Sa-môn Gotama đã đến làng kia hoặc thị trấn kia.’ Họ bèn đi đến chỗ Thế Tôn. Thế Tôn dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn và hoan hỷ. Sau khi được Thế Tôn dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn và hoan hỷ, họ đã không hỏi Thế Tôn câu hỏi nào cả, huống nữa là bắt bẻ luận điểm? Trái lại, họ đã trở thành đệ tử của Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy luận hợp pháp của con về Thế Tôn: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Giác, giáo pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Tăng đoàn đệ tử của Thế Tôn là những người khéo thực hành.’”

372. “Bạch Thế Tôn, lại nữa, ở đây con thấy có một số vị học giả Bà-la-môn… gia chủ… Sa-môn, những người tinh tế, thông thạo các học thuyết khác, giống như những tay cung thủ có thể bắn xuyên qua sợi lông. Họ dường như đi khắp nơi, dùng trí tuệ của mình để phá vỡ các tà kiến. Họ nghe rằng: ‘Này các bạn, Sa-môn Gotama chắc chắn sẽ đến làng kia hoặc thị trấn kia.’ Họ chuẩn bị câu hỏi: ‘Chúng ta sẽ đến gặp Sa-môn Gotama và hỏi câu này. Nếu được hỏi như vậy, ngài trả lời thế này, chúng ta sẽ bắt bẻ ngài như thế này; và nếu được hỏi như vậy, ngài trả lời thế kia, chúng ta cũng sẽ bắt bẻ ngài như thế kia.’ Họ nghe rằng: ‘Này các bạn, Sa-môn Gotama đã đến làng kia hoặc thị trấn kia.’ Họ liền đến nơi Thế Tôn ngự. Thế Tôn dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ họ. Được Thế Tôn dùng pháp thoại chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ, họ không hỏi Thế Tôn câu hỏi nào, huống chi là bắt bẻ? Trái lại, họ chỉ xin Thế Tôn cho phép được xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Thế Tôn cho họ xuất gia. Sau khi xuất gia như vậy, họ sống một mình, nơi thanh vắng, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, và không bao lâu, họ đã tự mình chứng ngộ với thắng trí ngay trong hiện tại, đạt đến và an trú vào mục đích vô thượng của phạm hạnh mà vì đó các thiện nam tử đã chân chánh từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Họ đã nói như sau: ‘Suýt nữa thì chúng ta đã bị hoại vong! Suýt nữa thì chúng ta đã bị tiêu vong! Trước đây, khi chưa phải là Sa-môn, chúng ta tự nhận là Sa-môn; khi chưa phải là Bà-la-môn, chúng ta tự nhận là Bà-la-môn; khi chưa phải là A-la-hán, chúng ta tự nhận là A-la-hán. Nhưng nay, chúng ta thực sự là Sa-môn, nay chúng ta thực sự là Bà-la-môn, nay chúng ta thực sự là A-la-hán.’ Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy luận theo Pháp của con về Thế Tôn: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Tăng đoàn đệ tử của Thế Tôn là bậc thiện hạnh.’”

373. “Bạch Thế Tôn, lại nữa, hai người thợ mộc này, Isidatta và Purāṇa, ăn cơm của con, dùng xe của con; con là người ban cho họ phương tiện sinh sống, là người mang lại danh tiếng cho họ; thế nhưng họ không tỏ lòng tôn kính đối với con như đối với Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, đã có lần, khi con đang dẫn quân ra trận, để thử hai người thợ mộc Isidatta và Purāṇa này, con đã đến ở tại một nơi trú ngụ chật hẹp. Khi ấy, bạch Thế Tôn, hai người thợ mộc Isidatta và Purāṇa này, sau khi trải qua phần lớn đêm trong pháp thoại, họ đã nằm xuống, quay đầu về hướng có Thế Tôn và quay chân về phía con. Bạch Thế Tôn, con đã suy nghĩ thế này: ‘Thật kỳ diệu thay, thưa các bạn! Thật hy hữu thay, thưa các bạn! Hai người thợ mộc Isidatta và Purāṇa này ăn cơm của ta, dùng xe của ta; ta là người ban cho họ phương tiện sinh sống, là người mang lại danh tiếng cho họ; thế nhưng họ không tỏ lòng tôn kính đối với ta như đối với Thế Tôn. Chắc chắn rằng các vị hiền giả này biết được một pháp đặc biệt, cao thượng, từ thấp đến cao, trong giáo pháp của Thế Tôn.’ Bạch Thế Tôn, đây cũng là sự suy luận theo Pháp của con về Thế Tôn: ‘Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác, Pháp được Thế Tôn khéo thuyết giảng, Tăng đoàn đệ tử của Thế Tôn là bậc thiện hạnh.’”

374. “Bạch Thế Tôn, lại nữa, Thế Tôn cũng là dòng Sát-đế-lỵ, con cũng là dòng Sát-đế-lỵ; Thế Tôn cũng là người nước Kosala, con cũng là người nước Kosala; Thế Tôn cũng đã tám mươi tuổi, con cũng đã tám mươi tuổi. Bạch Thế Tôn, chính vì lý do Thế Tôn cũng là dòng Sát-đế-lỵ, con cũng là dòng Sát-đế-lỵ; Thế Tôn cũng là người nước Kosala, con cũng là người nước Kosala; Thế Tôn cũng đã tám mươi tuổi, con cũng đã tám mươi tuổi; nên con thấy xứng đáng để tỏ lòng tôn kính tột bậc đối với Thế Tôn, để thể hiện sự quý mến thân tình. Bạch Thế Tôn, giờ đây chúng con xin phép đi; chúng con có nhiều công việc, nhiều phận sự phải làm.” “Thưa Đại vương, bây giờ ngài hãy làm những gì ngài cho là phải thời.” Bấy giờ, vua Pasenadi xứ Kosala đứng dậy khỏi chỗ ngồi, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu quanh theo chiều bên phải rồi ra về. Khi vua Pasenadi xứ Kosala vừa đi khỏi không bao lâu, Thế Tôn bảo các Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu, vua Pasenadi xứ Kosala này, sau khi nói lên những lời tán thán Pháp, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra về. Này các Tỳ khưu, hãy học thuộc lòng những lời tán thán Pháp này; này các Tỳ khưu, hãy ghi nhớ những lời tán thán Pháp này; này các Tỳ khưu, hãy thọ trì những lời tán thán Pháp này. Này các Tỳ khưu, những lời tán thán Pháp này có lợi ích, là nền tảng của phạm hạnh.”

Thế Tôn đã thuyết như vậy. Các Tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Tán Thán Pháp, kinh thứ chín, kết thúc.