10. Kinh Vekhanasa

278. Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong vườn của ông Anāthapiṇḍika ở Jetavana. Lúc bấy giờ, du sĩ Vekhanasa đi đến chỗ Đức Thế Tôn; sau khi đến, ông đã cùng Đức Thế Tôn trao đổi những lời chào hỏi thân thiện. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện và đáng ghi nhớ, ông đứng sang một bên. Đứng một bên, du sĩ Vekhanasa thốt lên lời cảm hứng trước sự hiện diện của Đức Thế Tôn: ‘Đây là sắc tướng tối thượng, đây là sắc tướng tối thượng!’

‘Này Kaccāna, tại sao ông lại nói: ‘Đây là sắc tướng tối thượng, đây là sắc tướng tối thượng’? Này Kaccāna, sắc tướng tối thượng đó là gì?’

‘Thưa Tôn giả Gotama, sắc tướng mà không có sắc tướng nào khác cao thượng hơn hay vi diệu hơn, đó là sắc tướng tối thượng.’

‘Vậy, này Kaccāna, sắc tướng mà không có sắc tướng nào khác cao thượng hơn hay vi diệu hơn, đó là gì?’

‘Thưa Tôn giả Gotama, sắc tướng mà không có sắc tướng nào khác cao thượng hơn hay vi diệu hơn, đó là sắc tướng tối thượng.’

‘Này Kaccāna, lời nói này của ông thật dài dòng. Ông nói: ‘Thưa Tôn giả Gotama, sắc tướng mà không có sắc tướng nào khác cao thượng hơn hay vi diệu hơn, đó là sắc tướng tối thượng,’ nhưng ông lại không chỉ rõ được sắc tướng đó. Này Kaccāna, ví như có người đàn ông nói rằng: ‘Tôi mong muốn, tôi yêu mến người phụ nữ đẹp nhất xứ này.’ Người ta có thể hỏi anh ta: ‘Này anh bạn, người phụ nữ đẹp nhất xứ mà anh mong muốn, yêu mến đó, anh có biết cô ấy thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá hay Thủ-đà-la không?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Không.’ Người ta có thể hỏi anh ta: ‘Này anh bạn, người phụ nữ đẹp nhất xứ mà anh mong muốn, yêu mến đó, anh có biết cô ấy tên gì, dòng họ gì... cao, thấp hay trung bình... da đen, da vàng hay da ngăm... ở làng nào, thị trấn nào hay thành phố nào không?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Không.’ Người ta có thể hỏi anh ta: ‘Này anh bạn, người mà anh không biết, không thấy, anh lại mong muốn, yêu mến sao?’ Khi được hỏi như vậy, anh ta trả lời: ‘Vâng.’

“Này Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Phải chăng khi sự việc là như vậy, lời nói của người đàn ông ấy trở thành lời nói vô căn cứ?” “Thưa Tôn giả Gotama, chắc chắn rồi, khi sự việc là như vậy, lời nói của người đàn ông ấy trở thành lời nói vô căn cứ.” “Này Kaccāna, cũng giống như vậy, ông nói: ‘Thưa Tôn giả Gotama, vì không có sắc tướng nào khác cao thượng hơn hay thù thắng hơn sắc tướng ấy, nên đó là sắc tướng tối thượng’, nhưng ông lại không thể trình bày rõ về sắc tướng ấy.” “Thưa Tôn giả Gotama, ví như một viên ngọc lưu ly đẹp, thuần chủng, tám cạnh, được chế tác khéo léo, đặt trên tấm thảm len màu vàng nhạt, nó chiếu sáng, rực rỡ, và chói lọi. Tự ngã có sắc tướng như vậy, sau khi chết, nó không bệnh tật.”

279. “Này Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Giữa một bên là viên ngọc lưu ly đẹp, thuần chủng, tám cạnh, được chế tác khéo léo, đặt trên tấm thảm len màu vàng nhạt, nó chiếu sáng, rực rỡ, và chói lọi, và một bên là con đom đóm trong đêm tối mịt mù, trong hai sắc tướng này, sắc tướng nào đẹp hơn và thù thắng hơn?” “Thưa Tôn giả Gotama, con đom đóm trong đêm tối mịt mù, sắc tướng này trong hai sắc tướng là đẹp hơn và thù thắng hơn.”

“Này Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Giữa một bên là con đom đóm trong đêm tối mịt mù, và một bên là ngọn đèn dầu trong đêm tối mịt mù, trong hai sắc tướng này, sắc tướng nào đẹp hơn và thù thắng hơn?” “Thưa Tôn giả Gotama, ngọn đèn dầu trong đêm tối mịt mù, sắc tướng này trong hai sắc tướng là đẹp hơn và thù thắng hơn.”

“Này Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Giữa một bên là ngọn đèn dầu trong đêm tối mịt mù, và một bên là đống lửa lớn trong đêm tối mịt mù, trong hai sắc tướng này, sắc tướng nào đẹp hơn và thù thắng hơn?” “Thưa Tôn giả Gotama, đống lửa lớn trong đêm tối mịt mù, sắc tướng này trong hai sắc tướng là đẹp hơn và thù thắng hơn.”

“Này Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Giữa một bên là đống lửa lớn trong đêm tối mịt mù, và một bên là sao mai trên bầu trời trong sáng, không mây, vào lúc rạng đông, trong hai sắc tướng này, sắc tướng nào đẹp hơn và thù thắng hơn?” “Thưa Tôn giả Gotama, sao mai trên bầu trời trong sáng, không mây, vào lúc rạng đông, sắc tướng này trong hai sắc tướng là đẹp hơn và thù thắng hơn.” “Này Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Giữa một bên là sao mai trên bầu trời trong sáng, không mây, vào lúc rạng đông, và một bên là mặt trăng vào lúc nửa đêm, không bị che khuất, trên bầu trời trong sáng, không mây, vào ngày trai giới rằm, trong hai sắc tướng này, sắc tướng nào đẹp hơn và thù thắng hơn?” “Thưa Tôn giả Gotama, mặt trăng vào lúc nửa đêm, không bị che khuất, trên bầu trời trong sáng, không mây, vào ngày trai giới rằm, sắc tướng này trong hai sắc tướng là đẹp hơn và thù thắng hơn.” “Này Kaccāna, ông nghĩ thế nào về điều này? Giữa một bên là mặt trăng vào lúc nửa đêm, không bị che khuất, trên bầu trời trong sáng, không mây, vào ngày trai giới rằm, và một bên là mặt trời vào lúc giữa trưa, không bị che khuất, trên bầu trời trong sáng, không mây, vào mùa thu, tháng cuối của mùa mưa, trong hai sắc tướng này, sắc tướng nào đẹp hơn và thù thắng hơn?” “Thưa Tôn giả Gotama, mặt trời vào lúc giữa trưa, không bị che khuất, trên bầu trời trong sáng, không mây, vào mùa thu, tháng cuối của mùa mưa – sắc tướng này trong hai sắc tướng là đẹp hơn và thù thắng hơn.” “Này Kaccāna, có rất nhiều, rất nhiều chư thiên không hưởng ánh sáng của mặt trăng và mặt trời này, Ta biết họ. Tuy nhiên, Ta không nói rằng: ‘Không có sắc tướng nào khác cao thượng hơn hay thù thắng hơn sắc tướng ấy’. Thế nhưng, này Kaccāna, ông lại nói rằng sắc tướng thấp kém hơn và thua sút hơn cả con đom đóm lại là sắc tướng tối thượng; và ông không thể trình bày rõ về sắc tướng ấy.”

280. “Này Kaccāna, có năm dục trưởng dưỡng này. Năm là những gì? Các sắc được nhận biết bởi mắt, khả ái, đáng yêu, dễ chịu, có hình tướng đáng mến, liên hệ đến dục, đáng tham đắm; các tiếng được nhận biết bởi tai...; các mùi được nhận biết bởi mũi...; các vị được nhận biết bởi lưỡi...; các vật xúc chạm được nhận biết bởi thân, khả ái, đáng yêu, dễ chịu, có hình tướng đáng mến, liên hệ đến dục, đáng tham đắm – này Kaccāna, đây là năm dục trưởng dưỡng. Này Kaccāna, lạc và hỷ nào sanh khởi do duyên năm dục trưởng dưỡng này, đây được gọi là dục lạc. Như vậy, từ các dục có dục lạc; vượt trên dục lạc có dục lạc tối thượng, và đó được gọi là tối thượng.”

Khi được nói vậy, du sĩ Vekhanasa bạch với Thế Tôn rằng: “Thật hy hữu, thưa Tôn giả Gotama, thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Lời này đã được Tôn giả Gotama khéo nói thay: ‘Có dục lạc từ các dục, có lạc tối thượng của dục vượt trên dục lạc, và ở đó (lạc tối thượng) được gọi là cao tột.’ (Thưa Tôn giả Gotama, có dục lạc từ các dục, có lạc tối thượng của dục vượt trên dục lạc, và ở đó (lạc tối thượng) được gọi là cao tột.)” – “Này Kaccāna, thật khó cho ông, một người có quan điểm khác, có sự chấp nhận khác, có sở thích khác, có sự thực hành khác, có vị thầy khác, để biết được các dục, hay dục lạc, hay lạc tối thượng của dục. Này Kaccāna, những vị Tỳ-khưu nào là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, việc cần làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, chính các vị ấy mới có thể biết được các dục, hay dục lạc, hay lạc tối thượng của dục.”

281. Khi được nói vậy, du sĩ Vekhanasa tức giận, không hài lòng, muốn chỉ trích Thế Tôn, muốn phỉ báng Thế Tôn, muốn nói xấu Thế Tôn, nghĩ rằng: “Sa-môn Gotama sẽ bị làm cho bối rối,” bèn bạch với Thế Tôn rằng: “Cũng vậy, ở đời này có một số Sa-môn, Bà-la-môn không biết quá khứ, không thấy tương lai, nhưng lại tự nhận rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa, chúng tôi biết rõ như vậy.’ Lời nói này của họ chỉ là trò cười, chỉ là danh suông, chỉ là trống rỗng, chỉ là vô ích.” – “Này Kaccāna, những Sa-môn, Bà-la-môn nào không biết quá khứ, không thấy tương lai, mà tự nhận rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa, chúng tôi biết rõ như vậy,’ thì sự khiển trách đúng pháp đối với họ là như vậy. Hơn nữa, này Kaccāna, hãy để quá khứ qua một bên, hãy để tương lai qua một bên. Hãy đến đây, người có trí, không xảo trá, không gian manh, có bản chất ngay thẳng, Ta sẽ giáo huấn, Ta sẽ thuyết pháp. Người thực hành theo như lời đã giáo huấn, không bao lâu sẽ tự mình biết, tự mình thấy rằng: ‘Thật vậy, sự giải thoát khỏi sự trói buộc một cách chân chánh là như thế này, đó là sự trói buộc của vô minh.’ Ví như, này Kaccāna, một đứa trẻ non nớt, yếu ớt, nằm ngửa, bị trói bởi năm sợi dây, với sợi dây thứ năm ở cổ. Do sự lớn lên của nó, do sự chín muồi của các căn, những sợi dây trói ấy sẽ được cởi bỏ. Nó sẽ biết ‘ta đã được giải thoát,’ nhưng không biết về sự trói buộc. Cũng vậy, này Kaccāna, hãy đến đây, người có trí, không xảo trá, không gian manh, có bản chất ngay thẳng, Ta sẽ giáo huấn, Ta sẽ thuyết pháp. Người thực hành theo như lời đã giáo huấn, không bao lâu sẽ tự mình biết, tự mình thấy rằng: ‘Thật vậy, sự giải thoát khỏi sự trói buộc một cách chân chánh là như thế này, đó là sự trói buộc của vô minh.’”

Khi được nói vậy, du sĩ Vekhanasa bạch với Thế Tôn rằng: “Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama… (lược)… Xin Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là một người cận sự nam, kể từ hôm nay cho đến trọn đời đã quy y.”

Kinh Vekhanasa, kinh thứ mười, kết thúc.

Phẩm Du Sĩ, phẩm thứ ba, kết thúc.

Puṇḍarīka, Aggivacchagotta, Mahāvacchagotta, Dīghanakha, Māgaṇḍiya, Sandaka, Mahāsakuludāyi, Samaṇamuṇḍika, Cūḷasakuludāyi, và Vekhanasa. Đây là phẩm cao quý.