8. Kinh Samaṇamuṇḍika

260. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, trong khu vườn của Anāthapiṇḍika. Bấy giờ, du sĩ Uggāhamāna, con của bà Samaṇamuṇḍikā, đang cư ngụ tại công viên của hoàng hậu Mallikā, trong một ngôi nhà một mái có hàng cây Tinduka, nơi dành cho các cuộc tranh luận, cùng với đại chúng du sĩ đông đảo, khoảng năm trăm vị. Khi ấy, người thợ mộc Pañcakaṅga đi ra khỏi Sāvatthī vào giữa trưa để yết kiến Thế Tôn. Rồi người thợ mộc Pañcakaṅga suy nghĩ thế này: ‘Nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn; Thế Tôn đang độc cư. Cũng không phải thời để yết kiến các vị Tỳ khưu đang tu tập tâm; các vị Tỳ khưu đang tu tập tâm cũng đang độc cư. Ta hãy đi đến công viên của hoàng hậu Mallikā, nơi có ngôi nhà một mái với hàng cây Tinduka, nơi dành cho các cuộc tranh luận, đến chỗ du sĩ Uggāhamāna, con của bà Samaṇamuṇḍikā thì hơn.’ Sau đó, người thợ mộc Pañcakaṅga đi đến công viên của hoàng hậu Mallikā, nơi có ngôi nhà một mái với hàng cây Tinduka, nơi dành cho các cuộc tranh luận, đến chỗ du sĩ Uggāhamāna, con của bà Samaṇamuṇḍikā.

Vào lúc ấy, du sĩ Uggāhamāna, con của bà Samaṇamuṇḍikā, đang ngồi cùng với đại chúng du sĩ đông đảo, ồn ào, với tiếng nói lớn, tiếng huyên náo, đang nói nhiều loại chuyện vô ích, như là: chuyện về vua, chuyện về trộm cướp, chuyện về đại thần, chuyện về quân đội, chuyện về sợ hãi, chuyện về chiến tranh, chuyện về đồ ăn, chuyện về thức uống, chuyện về y phục, chuyện về giường nằm, chuyện về vòng hoa, chuyện về hương liệu, chuyện về bà con, chuyện về xe cộ, chuyện về làng, chuyện về thị trấn, chuyện về thành phố, chuyện về xứ sở, chuyện về phụ nữ, chuyện về anh hùng, chuyện về đường phố, chuyện về bến nước, chuyện về người đã khuất, chuyện phiếm, chuyện về thế gian, chuyện về biển cả, chuyện về sự hiện hữu và không hiện hữu, vân vân.

Du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā, từ xa đã thấy người thợ mộc Pañcakaṅga đang đi đến. Thấy vậy, ông ta bảo chúng hội của mình: "Này quý vị, hãy giữ im lặng! Này quý vị, đừng làm ồn! Vị đệ tử này của Sa-môn Gotama, người thợ mộc Pañcakaṅga, đang đi đến. Trong số tất cả các vị đệ tử tại gia mặc y trắng của Sa-môn Gotama đang cư ngụ tại Sāvatthī, người thợ mộc Pañcakaṅga này là một trong số họ. Chắc chắn, những vị tôn giả ấy ưa thích sự im lặng, được huấn luyện trong sự im lặng, là những người tán thán sự im lặng. Có lẽ, sau khi biết chúng hội im lặng, vị ấy có thể nghĩ rằng nên đến gần." Khi ấy, các du sĩ ấy đã giữ im lặng.

261. Khi ấy, người thợ mộc Pañcakaṅga đi đến chỗ du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā; sau khi đến, đã trao đổi lời chào hỏi thân mật với du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā. Sau khi kết thúc câu chuyện chào hỏi đáng ghi nhớ, ông ngồi xuống một bên. Du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā, đã nói điều này với người thợ mộc Pañcakaṅga đang ngồi một bên: "Này gia chủ, tôi tuyên bố một người thành tựu bốn pháp là người thành tựu thiện pháp, người có thiện pháp tối thượng, người đã đạt đến thành tựu cao nhất, một vị Sa-môn không thể bị tranh cãi. Bốn pháp nào? Ở đây, này gia chủ, vị ấy không làm ác nghiệp bằng thân, không nói lời ác, không khởi lên tư duy ác, không nuôi mạng bằng tà mạng. Này gia chủ, chính với bốn pháp này, tôi tuyên bố một người là người thành tựu thiện pháp, người có thiện pháp tối thượng, người đã đạt đến thành tựu cao nhất, một vị Sa-môn không thể bị tranh cãi."

Khi ấy, người thợ mộc Pañcakaṅga không hoan hỷ cũng không phản đối lời nói của du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā. Không hoan hỷ, không phản đối, ông đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi, (nghĩ rằng): "Ta sẽ tìm hiểu ý nghĩa của lời nói này nơi Đức Thế Tôn." Khi ấy, người thợ mộc Pañcakaṅga đi đến chỗ Đức Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Đức Thế Tôn và ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, người thợ mộc Pañcakaṅga đã trình bày lại toàn bộ cuộc đối thoại với du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā, lên Đức Thế Tôn.

262. Khi được nói như vậy, Đức Thế Tôn đã nói điều này với người thợ mộc Pañcakaṅga: "Này người thợ mộc, nếu vậy thì một đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa sẽ là người thành tựu thiện pháp, người có thiện pháp tối thượng, người đã đạt đến thành tựu cao nhất, một vị Sa-môn không thể bị tranh cãi, theo như lời của du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā. Này người thợ mộc, vì rằng một đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa còn chưa có (ý niệm về) thân, thì làm sao có thể làm ác nghiệp bằng thân, ngoài việc chỉ cựa quậy? Này người thợ mộc, vì rằng một đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa còn chưa có (ý niệm về) lời nói, thì làm sao có thể nói lời ác, ngoài việc chỉ khóc la? Này người thợ mộc, vì rằng một đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa còn chưa có (ý niệm về) tư duy, thì làm sao có thể khởi tư duy ác, ngoài việc chỉ rên rỉ? Này người thợ mộc, vì rằng một đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa còn chưa có (ý niệm về) mạng sống, thì làm sao có thể nuôi tà mạng, ngoài việc bú sữa mẹ? Này người thợ mộc, nếu vậy thì một đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa sẽ là người thành tựu thiện pháp, người có thiện pháp tối thượng, người đã đạt đến thành tựu cao nhất, một vị Sa-môn không thể bị tranh cãi, theo như lời của du sĩ Uggāhamāna, con trai của Samaṇamuṇḍikā."

263. "Này người thợ mộc, Ta tuyên bố một người thành tựu bốn pháp không phải là người thành tựu thiện pháp, không phải là người có thiện pháp tối thượng, không phải là người đã đạt đến thành tựu cao nhất, không phải là một vị Sa-môn không thể bị tranh cãi, nhưng (hành vi của người ấy) chỉ vượt hơn đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa. Bốn pháp nào? Ở đây, này người thợ mộc, vị ấy không làm ác nghiệp bằng thân, không nói lời ác, không khởi lên tư duy ác, không nuôi mạng bằng tà mạng. Này người thợ mộc, chính với bốn pháp này, Ta tuyên bố một người không phải là người thành tựu thiện pháp, không phải là người có thiện pháp tối thượng, không phải là người đã đạt đến thành tựu cao nhất, không phải là một vị Sa-môn không thể bị tranh cãi, nhưng (hành vi của người ấy) chỉ vượt hơn đứa trẻ non nớt, ngây thơ, còn nằm ngửa."

"Này người thợ mộc, Ta tuyên bố một người thành tựu mười pháp là người thành tựu thiện pháp, người có thiện pháp tối thượng, người đã đạt đến thành tựu cao nhất, một vị Sa-môn không thể bị tranh cãi. Đây là những giới bất thiện; này người thợ mộc, Ta nói rằng điều đó cần phải được biết. Các giới bất thiện khởi sinh từ đây; này người thợ mộc, Ta nói rằng điều đó cần phải được biết. Ở đây, các giới bất thiện được đoạn diệt không còn dư tàn; này người thợ mộc, Ta nói rằng điều đó cần phải được biết. Người thực hành như vậy là người thực hành để đoạn diệt các giới bất thiện; này người thợ mộc, Ta nói rằng điều đó cần phải được biết."

‘Này người thợ mộc, đây là các giới thiện; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, các giới thiện có sự sanh khởi từ đây; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, ở đây các giới thiện được đoạn diệt không còn dư sót; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, người thực hành như vậy là đang thực hành để đoạn diệt các giới thiện; Ta nói rằng điều ấy cần được biết.

‘Này người thợ mộc, đây là các tầm bất thiện; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, các tầm bất thiện có sự sanh khởi từ đây; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, ở đây các tầm bất thiện được đoạn diệt không còn dư sót; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, người thực hành như vậy là đang thực hành để đoạn diệt các tầm bất thiện; Ta nói rằng điều ấy cần được biết.

‘Này người thợ mộc, đây là các tầm thiện; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, các tầm thiện có sự sanh khởi từ đây; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, ở đây các tầm thiện được đoạn diệt không còn dư sót; Ta nói rằng điều ấy cần được biết. Này người thợ mộc, người thực hành như vậy là đang thực hành để đoạn diệt các tầm thiện; Ta nói rằng điều ấy cần được biết.

264. ‘Và này người thợ mộc, thế nào là các giới bất thiện? Thân nghiệp bất thiện, khẩu nghiệp bất thiện, tà mạng – này người thợ mộc, những điều này được gọi là các giới bất thiện.

‘Và này người thợ mộc, các giới bất thiện này có gì là sự sanh khởi? Sự sanh khởi của chúng cũng đã được nói đến. Nên nói rằng: ‘Có tâm là sự sanh khởi.’ Tâm nào? Vì tâm cũng có nhiều, đa dạng, nhiều loại. Tâm nào có tham, có sân, có si; các giới bất thiện có sự sanh khởi từ đây.

‘Và này người thợ mộc, các giới bất thiện này được đoạn diệt không còn dư sót ở đâu? Sự đoạn diệt của chúng cũng đã được nói đến. Này người thợ mộc, ở đây vị tỳ khưu sau khi từ bỏ thân ác hạnh liền tu tập thân thiện hạnh, sau khi từ bỏ khẩu ác hạnh liền tu tập khẩu thiện hạnh, sau khi từ bỏ ý ác hạnh liền tu tập ý thiện hạnh, sau khi từ bỏ tà mạng liền sống bằng chánh mạng – chính ở đây, các giới bất thiện ấy được đoạn diệt không còn dư sót.

‘Và này người thợ mộc, người thực hành như thế nào là đang thực hành để đoạn diệt các giới bất thiện? Này người thợ mộc, ở đây vị tỳ khưu khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, duy trì tâm, và nỗ lực để không cho các pháp ác bất thiện chưa sanh được sanh khởi; vị ấy khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, duy trì tâm, và nỗ lực để từ bỏ các pháp ác bất thiện đã sanh; vị ấy khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, duy trì tâm, và nỗ lực để làm cho các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi; vị ấy khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, duy trì tâm, và nỗ lực vì sự duy trì, không quên lãng, sự tăng trưởng, sự lớn mạnh, sự tu tập, và sự viên mãn của các pháp thiện đã sanh. Này người thợ mộc, quả thật người thực hành như vậy là đang thực hành để đoạn diệt các giới bất thiện.

265. ‘Và này người thợ mộc, thế nào là các giới thiện? Thân nghiệp thiện, khẩu nghiệp thiện, và này người thợ mộc, Ta cũng nói rằng sự trong sạch về mạng sống là ở trong giới. Này người thợ mộc, những điều này được gọi là các giới thiện.

‘Và này người thợ mộc, các giới thiện này có gì là sự sanh khởi? Sự sanh khởi của chúng cũng đã được nói đến. Nên nói rằng: ‘Có tâm là sự sanh khởi.’ Tâm nào? Vì tâm cũng có nhiều, đa dạng, nhiều loại. Tâm nào không có tham, không có sân, không có si; các giới thiện có sự sanh khởi từ đây.

‘Và này người thợ mộc, các giới thiện này được đoạn diệt không còn dư sót ở đâu? Sự đoạn diệt của chúng cũng đã được nói đến. Này người thợ mộc, ở đây vị tỳ khưu là người có giới nhưng không phải là người bị giới chi phối, và vị ấy biết rõ như thật về tâm giải thoát và tuệ giải thoát ấy; nơi mà các giới thiện ấy của vị ấy được đoạn diệt không còn dư sót.

‘Và này người thợ mộc, người thực hành như thế nào là đang thực hành để đoạn diệt các giới thiện? Này người thợ mộc, ở đây vị tỳ khưu khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, duy trì tâm, và nỗ lực để không cho các pháp ác bất thiện chưa sanh được sanh khởi; ... để từ bỏ các pháp ác bất thiện đã sanh; ... để làm cho các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi; ... vị ấy khởi lên ý muốn, cố gắng, tinh tấn, duy trì tâm, và nỗ lực vì sự duy trì, không quên lãng, sự tăng trưởng, sự lớn mạnh, sự tu tập, và sự viên mãn của các pháp thiện đã sanh. Này người thợ mộc, quả thật người thực hành như vậy là đang thực hành để đoạn diệt các giới thiện.

266. ‘Và này người thợ mộc, thế nào là các tầm bất thiện? Tầm về dục, tầm về sân, tầm về hại – này người thợ mộc, những điều này được gọi là các tầm bất thiện.

‘Và này người thợ mộc, các tầm bất thiện này có gì là sự sanh khởi? Sự sanh khởi của chúng cũng đã được nói đến. Nên nói rằng: ‘Có tưởng là sự sanh khởi.’ Tưởng nào? Vì tưởng cũng có nhiều, đa dạng, nhiều loại. Tưởng về dục, tưởng về sân, tưởng về hại – các tầm bất thiện có sự sanh khởi từ đây.

Này người thợ mộc, và những tư duy bất thiện này được đoạn diệt không còn dư tàn ở đâu? Sự đoạn diệt của chúng cũng đã được nói đến. Này người thợ mộc, ở đây, vị tỳ khưu ly dục... cho đến... chứng và trú thiền thứ nhất; tại nơi đây, những tư duy bất thiện ấy được đoạn diệt không còn dư tàn.

Và này người thợ mộc, thế nào là người thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các tư duy bất thiện? Này người thợ mộc, ở đây, vị tỳ khưu khởi lên ý muốn, nỗ lực, tinh tấn, sách tấn tâm, quyết tâm để các pháp ác bất thiện chưa sanh không sanh khởi; ... để đoạn trừ các pháp ác bất thiện đã sanh...; ... để các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi...; ... để các pháp thiện đã sanh được duy trì, không bị lu mờ, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn, vị ấy khởi lên ý muốn, nỗ lực, tinh tấn, sách tấn tâm, quyết tâm. Này người thợ mộc, như vậy là người thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các tư duy bất thiện.

267. Và này người thợ mộc, thế nào là những tư duy thiện? Tư duy về sự xuất ly, tư duy về sự vô sân, tư duy về sự bất hại – này người thợ mộc, những điều này được gọi là các tư duy thiện.

Và này người thợ mộc, những tư duy thiện này do đâu sanh khởi? Sự sanh khởi của chúng cũng đã được nói đến. Phải nói rằng: ‘Do tưởng sanh khởi’. Tưởng là gì? Vì tưởng cũng có nhiều, nhiều loại, nhiều hình thức khác nhau. Tưởng về sự xuất ly, tưởng về sự vô sân, tưởng về sự bất hại – do những tưởng này mà các tư duy thiện sanh khởi.

Và này người thợ mộc, những tư duy thiện này được đoạn diệt không còn dư tàn ở đâu? Sự đoạn diệt của chúng cũng đã được nói đến. Này người thợ mộc, ở đây, vị tỳ khưu, do làm lắng dịu tầm và tứ... cho đến... chứng và trú thiền thứ hai; tại nơi đây, những tư duy thiện ấy được đoạn diệt không còn dư tàn.

Và này người thợ mộc, thế nào là người thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các tư duy thiện? Này người thợ mộc, ở đây, vị tỳ khưu khởi lên ý muốn, nỗ lực, tinh tấn, sách tấn tâm, quyết tâm để các pháp ác bất thiện chưa sanh không sanh khởi; ... để đoạn trừ các pháp ác bất thiện đã sanh...; ... để các pháp thiện chưa sanh được sanh khởi...; ... để các pháp thiện đã sanh được duy trì, không bị lu mờ, được tăng trưởng, được quảng đại, được tu tập, được viên mãn, vị ấy khởi lên ý muốn, nỗ lực, tinh tấn, sách tấn tâm, quyết tâm. Này người thợ mộc, như vậy là người thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các tư duy thiện.

268. Này người thợ mộc, Ta tuyên bố người nam nào thành tựu mười pháp này là người có thiện pháp viên mãn, có thiện pháp tối thượng, đã đạt đến thành tựu tối thượng, là vị sa-môn bất khả chiến bại? Này người thợ mộc, ở đây, vị tỳ khưu thành tựu chánh kiến vô học, thành tựu chánh tư duy vô học, thành tựu chánh ngữ vô học, thành tựu chánh nghiệp vô học, thành tựu chánh mạng vô học, thành tựu chánh tinh tấn vô học, thành tựu chánh niệm vô học, thành tựu chánh định vô học, thành tựu chánh trí vô học, thành tựu chánh giải thoát vô học. Này người thợ mộc, Ta tuyên bố người nam nào thành tựu mười pháp này là người có thiện pháp viên mãn, có thiện pháp tối thượng, đã đạt đến thành tựu tối thượng, là vị sa-môn bất khả chiến bại.

Thế Tôn đã nói như vậy. Người thợ mộc Pañcakaṅga hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Samaṇamuṇḍika, thứ tám, chấm dứt.