4. Kinh Tiểu Phương Quảng

460. Tôi nghe như vầy – một thời Thế Tôn trú ở Rājagaha, tại Veḷuvana, chỗ nuôi dưỡng các con sóc. Bấy giờ, cư sĩ Visākha đi đến chỗ tỳ khưu ni Dhammadinnā; sau khi đến, đảnh lễ tỳ khưu ni Dhammadinnā rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, cư sĩ Visākha bạch tỳ khưu ni Dhammadinnā như sau: ‘Thưa sư tỷ, ‘thân kiến, thân kiến’ được nói đến. Thưa sư tỷ, thế nào được Thế Tôn gọi là thân kiến?’ ‘Này hiền giả Visākha, năm thủ uẩn này được Thế Tôn gọi là thân kiến, đó là: sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, và thức thủ uẩn. Này hiền giả Visākha, năm thủ uẩn này được Thế Tôn gọi là thân kiến.’”

“Thưa Tôn giả, hay thay!” Cư sĩ Visākha sau khi hoan hỷ, tán thán lời dạy của Tỳ khưu ni Dhammadinnā, đã hỏi thêm một câu hỏi nữa: “Thưa Tôn giả, người ta nói: ‘Tập khởi của thân kiến, tập khởi của thân kiến’. Thưa Tôn giả, cái gì được Thế Tôn gọi là tập khởi của thân kiến?” “Này hiền hữu Visākha, chính ái này đưa đến tái sanh, đi cùng với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc nơi này nơi kia, tức là: dục ái, hữu ái, và phi hữu ái. Này hiền hữu Visākha, đây được Thế Tôn gọi là tập khởi của thân kiến.”

“Thưa Tôn giả, người ta nói: ‘Sự đoạn diệt của thân kiến, sự đoạn diệt của thân kiến’. Thưa Tôn giả, cái gì được Thế Tôn gọi là sự đoạn diệt của thân kiến?”

“Này hiền hữu Visākha, sự đoạn diệt không còn dư tàn, sự từ bỏ, sự xả ly, sự giải thoát, sự không chấp thủ chính ái ấy. Này hiền hữu Visākha, đây được Thế Tôn gọi là sự đoạn diệt của thân kiến.”

“Thưa Tôn giả, người ta nói: ‘Con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến, con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến’. Thưa Tôn giả, con đường nào được Thế Tôn gọi là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến?”

“Này hiền hữu Visākha, chính là Thánh đạo Tám ngành này được Thế Tôn gọi là con đường đưa đến sự đoạn diệt của thân kiến, tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.”

“Thưa Tôn giả, có phải sự chấp thủ chính là năm thủ uẩn, hay sự chấp thủ là khác với năm thủ uẩn?” “Này hiền hữu Visākha, sự chấp thủ không phải là năm thủ uẩn, mà sự chấp thủ cũng không khác với năm thủ uẩn. Này hiền hữu Visākha, cái gì là dục và tham đối với năm thủ uẩn, đó chính là sự chấp thủ trong ấy.”

461. “Thưa Tôn giả, làm thế nào có thân kiến?” “Này hiền hữu Visākha, ở đây, kẻ phàm phu ít nghe, không thấy các bậc Thánh, không thuần thục Thánh pháp, không tu tập Thánh pháp; không thấy các bậc Chân nhân, không thuần thục Chân nhân pháp, không tu tập Chân nhân pháp, quán sắc là tự ngã, hoặc tự ngã có sắc, hoặc sắc ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong sắc. Thọ... Tưởng... Các hành... Thức, quán thức là tự ngã, hoặc tự ngã có thức, hoặc thức ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong thức. Này hiền hữu Visākha, như vậy là có thân kiến.”

“Thưa Tôn giả, làm thế nào không có thân kiến?”

“Này hiền hữu Visākha, ở đây, vị Thánh đệ tử có nghe, thấy các bậc Thánh, thuần thục Thánh pháp, tu tập Thánh pháp; thấy các bậc Chân nhân, thuần thục Chân nhân pháp, tu tập Chân nhân pháp, không quán sắc là tự ngã, không quán tự ngã có sắc, không quán sắc ở trong tự ngã, không quán tự ngã ở trong sắc. Không quán thọ... không quán tưởng... không quán các hành... không quán thức là tự ngã, không quán tự ngã có thức, không quán thức ở trong tự ngã, không quán tự ngã ở trong thức. Này hiền hữu Visākha, như vậy là không có thân kiến.”

462. “Thưa Tôn giả, thế nào là Thánh đạo Tám ngành?”

“Này hiền hữu Visākha, đây chính là Thánh đạo Tám ngành, tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.” “Thưa Tôn giả, Thánh đạo Tám ngành là pháp hữu vi hay pháp vô vi?”

“Này hiền hữu Visākha, Thánh đạo Tám ngành là pháp hữu vi.”

“Thưa Tôn giả, có phải ba uẩn được bao gồm trong Thánh đạo Tám ngành, hay Thánh đạo Tám ngành được bao gồm trong ba uẩn?”

“Này hiền hữu Visākha, không phải ba uẩn được bao gồm trong Thánh đạo Tám ngành, mà Thánh đạo Tám ngành được bao gồm trong ba uẩn. Này hiền hữu Visākha, chánh ngữ, chánh nghiệp, và chánh mạng, những pháp này được bao gồm trong giới uẩn. Chánh tinh tấn, chánh niệm, và chánh định, những pháp này được bao gồm trong định uẩn. Chánh kiến và chánh tư duy, những pháp này được bao gồm trong tuệ uẩn.”

“Thưa Tôn giả, thế nào là định, những pháp nào là tướng của định, những pháp nào là tư trợ của định, và thế nào là sự tu tập định?”

“Này hiền hữu Visākha, sự nhất tâm nào của tâm, đó là định; bốn niệm xứ là tướng của định; bốn chánh cần là tư trợ của định. Sự thực hành, sự tu tập, sự làm cho sung mãn chính những pháp ấy, đây là sự tu tập định ở đây.”

463. “Thưa Tôn giả, có bao nhiêu loại hành?”

“Này hiền hữu Visākha, có ba loại hành này: thân hành, khẩu hành, và tâm hành.”

“Thưa Tôn giả, thế nào là thân hành, thế nào là khẩu hành, thế nào là tâm hành?”

“Này hiền hữu Visākha, hơi thở vô, hơi thở ra là thân hành; tầm và tứ là khẩu hành; tưởng và thọ là tâm hành.”

“Thưa Tôn giả, vì sao hơi thở vô hơi thở ra là thân hành, vì sao tầm và tứ là khẩu hành, vì sao tưởng và thọ là tâm hành?”

“Này hiền giả Visākha, hơi thở vô hơi thở ra là thuộc về thân, các pháp này liên hệ đến thân, do đó hơi thở vô hơi thở ra là thân hành. Này hiền giả Visākha, trước hết có tầm có tứ, sau rồi mới phát ra lời nói, do đó tầm và tứ là khẩu hành. Tưởng và thọ là thuộc về tâm, các pháp này liên hệ đến tâm, do đó tưởng và thọ là tâm hành.”

464. “Thưa Tôn giả, sự chứng đạt Diệt Thọ Tưởng Định xảy ra như thế nào?”

“Này hiền giả Visākha, vị Tỷ-kheo đang nhập Diệt Thọ Tưởng Định không khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Ta sẽ nhập Diệt Thọ Tưởng Định’, hay ‘Ta đang nhập Diệt Thọ Tưởng Định’, hay ‘Ta đã nhập Diệt Thọ Tưởng Định’. Mà trái lại, tâm của vị ấy đã được tu tập từ trước, chính tâm ấy đưa đến trạng thái như vậy.”

“Thưa Tôn giả, đối với vị Tỷ-kheo đang nhập Diệt Thọ Tưởng Định, những pháp nào diệt trước: thân hành, khẩu hành, hay tâm hành?” “Này hiền giả Visākha, đối với vị Tỷ-kheo đang nhập Diệt Thọ Tưởng Định, khẩu hành diệt trước, sau đó thân hành, rồi sau đó tâm hành.”

“Thưa Tôn giả, sự xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định xảy ra như thế nào?”

“Này hiền giả Visākha, vị Tỷ-kheo đang xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định không khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Ta sẽ xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định’, hay ‘Ta đang xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định’, hay ‘Ta đã xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định’. Mà trái lại, tâm của vị ấy đã được tu tập từ trước, chính tâm ấy đưa đến trạng thái như vậy.”

“Thưa Tôn giả, đối với vị Tỷ-kheo đang xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định, những pháp nào sanh khởi trước: thân hành, khẩu hành, hay tâm hành?” “Này hiền giả Visākha, đối với vị Tỷ-kheo đang xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định, tâm hành sanh khởi trước, sau đó thân hành, rồi sau đó khẩu hành.”

“Thưa Tôn giả, vị Tỷ-kheo đã xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định được bao nhiêu loại xúc chạm đến?” “Này hiền giả Visākha, vị Tỷ-kheo đã xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định được ba loại xúc chạm đến: không xúc, vô tướng xúc, và vô nguyện xúc.”

“Thưa Tôn giả, tâm của vị Tỷ-kheo đã xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định hướng về đâu, xuôi về đâu, nghiêng về đâu?” “Này hiền giả Visākha, tâm của vị Tỷ-kheo đã xuất khỏi Diệt Thọ Tưởng Định hướng về viễn ly, xuôi về viễn ly, nghiêng về viễn ly.”

465. “Thưa Tôn giả, có bao nhiêu loại thọ?”

“Này hiền giả Visākha, có ba loại thọ này: lạc thọ, khổ thọ, và bất khổ bất lạc thọ.”

“Thưa Tôn giả, thế nào là lạc thọ, thế nào là khổ thọ, thế nào là bất khổ bất lạc thọ?”

“Này hiền giả Visākha, bất cứ cảm giác nào, thuộc thân hay thuộc tâm, mà lạc và dễ chịu – đây là lạc thọ. Này hiền giả Visākha, bất cứ cảm giác nào, thuộc thân hay thuộc tâm, mà khổ và khó chịu – đây là khổ thọ. Này hiền giả Visākha, bất cứ cảm giác nào, thuộc thân hay thuộc tâm, mà không dễ chịu cũng không khó chịu – đây là bất khổ bất lạc thọ.”

“Thưa Tôn giả, lạc thọ là lạc ở điểm nào, là khổ ở điểm nào? Khổ thọ là lạc ở điểm nào, là khổ ở điểm nào? Bất khổ bất lạc thọ là lạc ở điểm nào, là khổ ở điểm nào?”

“Này hiền giả Visākha, lạc thọ là lạc khi nó tồn tại, là khổ khi nó biến đổi; khổ thọ là khổ khi nó tồn tại, là lạc khi nó biến đổi; bất khổ bất lạc thọ là lạc khi có trí tuệ biết rõ, là khổ khi không có trí tuệ biết rõ.”

“Thưa Tôn giả, tùy miên nào tiềm ẩn trong lạc thọ, tùy miên nào tiềm ẩn trong khổ thọ, tùy miên nào tiềm ẩn trong bất khổ bất lạc thọ?”

“Này hiền giả Visākha, tham tùy miên tiềm ẩn trong lạc thọ, sân tùy miên tiềm ẩn trong khổ thọ, và vô minh tùy miên tiềm ẩn trong bất khổ bất lạc thọ.”

“Thưa Tôn giả, có phải tham tùy miên tiềm ẩn trong tất cả lạc thọ, sân tùy miên tiềm ẩn trong tất cả khổ thọ, và vô minh tùy miên tiềm ẩn trong tất cả bất khổ bất lạc thọ không?”

“Này hiền giả Visākha, không phải tham tùy miên tiềm ẩn trong tất cả lạc thọ, không phải sân tùy miên tiềm ẩn trong tất cả khổ thọ, và không phải vô minh tùy miên tiềm ẩn trong tất cả bất khổ bất lạc thọ.”

“Thưa Tôn giả, đối với lạc thọ, điều gì cần phải được đoạn trừ? Đối với khổ thọ, điều gì cần phải được đoạn trừ? Đối với bất khổ bất lạc thọ, điều gì cần phải được đoạn trừ?”

“Này hiền hữu Visākha, đối với lạc thọ, tùy miên tham ái cần phải được đoạn trừ; đối với khổ thọ, tùy miên sân hận cần phải được đoạn trừ; đối với thọ bất khổ bất lạc, tùy miên vô minh cần phải được đoạn trừ.”

“Thưa Tôn giả, có phải tùy miên tham ái cần phải được đoạn trừ đối với tất cả lạc thọ, tùy miên sân hận cần phải được đoạn trừ đối với tất cả khổ thọ, tùy miên vô minh cần phải được đoạn trừ đối với tất cả thọ bất khổ bất lạc không?”

“Này hiền hữu Visākha, không phải tùy miên tham ái cần được đoạn trừ đối với tất cả lạc thọ, không phải tùy miên sân hận cần được đoạn trừ đối với tất cả khổ thọ, không phải tùy miên vô minh cần được đoạn trừ đối với tất cả thọ bất khổ bất lạc. Này hiền hữu Visākha, ở đây, vị tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Vị ấy đoạn trừ tham ái nhờ vào trạng thái ấy, và tùy miên tham ái không tiềm ẩn ở nơi đó. Này hiền hữu Visākha, ở đây, vị tỳ khưu suy xét như vầy: ‘Khi nào ta sẽ chứng và trú vào cảnh giới mà các bậc Thánh hiện đang chứng và trú?’ Như vậy, khi vị ấy khởi lên lòng khao khát đối với các sự giải thoát vô thượng, do duyên khao khát ấy mà ưu sanh khởi. Vị ấy đoạn trừ sân hận nhờ vào trạng thái ấy, và tùy miên sân hận không tiềm ẩn ở nơi đó. Này hiền hữu Visākha, ở đây, vị tỳ khưu xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã sanh từ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Vị ấy đoạn trừ vô minh nhờ vào trạng thái ấy, và tùy miên vô minh không tiềm ẩn ở nơi đó.”

466. “Thưa Tôn giả, cái gì là đối phần của lạc thọ?”

“Này hiền hữu Visākha, đối phần của lạc thọ là khổ thọ.”

“Thưa Tôn giả, cái gì là đối phần của khổ thọ?”

“Này hiền hữu Visākha, đối phần của khổ thọ là lạc thọ.”

“Thưa Tôn giả, cái gì là đối phần của thọ bất khổ bất lạc?”

“Này hiền hữu Visākha, đối phần của thọ bất khổ bất lạc là vô minh.”

“Thưa Tôn giả, cái gì là đối phần của vô minh?”

“Này hiền hữu Visākha, đối phần của vô minh là minh.”

“Thưa Tôn giả, cái gì là đối phần của minh?”

“Này hiền hữu Visākha, đối phần của minh là giải thoát.”

“Thưa Tôn giả, cái gì là đối phần của giải thoát?”

“Này hiền hữu Visākha, đối phần của giải thoát là Niết-bàn.”

“Thưa Tôn giả, cái gì là đối phần của Niết-bàn?” “Này hiền hữu Visākha, hiền hữu đã đi quá giới hạn của câu hỏi, đã không thể nắm bắt được điểm tận cùng của các câu hỏi. Này hiền hữu Visākha, vì phạm hạnh thể nhập vào Niết-bàn, có Niết-bàn là đích đến, có Niết-bàn là cứu cánh. Và này hiền hữu Visākha, nếu hiền hữu muốn, hãy đến gần Thế Tôn và hỏi Ngài về ý nghĩa này. Như Thế Tôn trả lời cho hiền hữu, hiền hữu hãy ghi nhớ như vậy.”

467. Bấy giờ, cư sĩ Visākha hoan hỷ, tín thọ lời nói của tỳ khưu ni Dhammadinnā, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ tỳ khưu ni Dhammadinnā, đi nhiễu quanh theo phía bên phải, rồi đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên xong, cư sĩ Visākha trình bày lại với Thế Tôn toàn bộ cuộc đối thoại đã diễn ra với tỳ khưu ni Dhammadinnā. Khi được nói như vậy, Thế Tôn bảo cư sĩ Visākha điều này: “Này Visākha, tỳ khưu ni Dhammadinnā là bậc hiền trí. Này Visākha, tỳ khưu ni Dhammadinnā có trí tuệ lớn. Này Visākha, nếu ông hỏi ta về ý nghĩa này, ta cũng sẽ trả lời giống hệt như tỳ khưu ni Dhammadinnā đã trả lời. Đây chính là ý nghĩa của nó. Và ông hãy ghi nhớ như vậy.”

Thế Tôn đã nói như vậy. Cư sĩ Visākha, với tâm hoan hỷ, đã tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Tiểu Phân Biệt, bài thứ tư, kết thúc.