4. Kinh Sợ Hãi và Khiếp Đảm

34. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Bấy giờ, Bà-la-môn Jāṇussoṇi đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông cùng với Thế Tôn nói lời chào hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi, thăm viếng xã giao, ông ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Bà-la-môn Jāṇussoṇi bạch với Thế Tôn: “Thưa Tôn giả Gotama, những thiện gia nam tử nào vì Tôn giả Gotama mà có lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, Tôn giả Gotama là người dẫn đầu của họ, Tôn giả Gotama là người giúp đỡ nhiều cho họ, Tôn giả Gotama là người khuyến khích họ; và chúng sanh đó noi theo tấm gương của Tôn giả Gotama.” “Này Bà-la-môn, đúng vậy, này Bà-la-môn, đúng vậy! Này Bà-la-môn, những thiện gia nam tử nào vì ta mà có lòng tin xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, ta là người dẫn đầu của họ, ta là người giúp đỡ nhiều cho họ, ta là người khuyến khích họ; và chúng sanh đó noi theo tấm gương của ta.” “Thưa Tôn giả Gotama, những trú xứ trong rừng sâu, nơi hẻo lánh thật khó kham nhẫn; độc cư thật khó thực hành; thật khó tìm được niềm vui trong sự cô độc. Con nghĩ rằng, các khu rừng dường như cướp đi tâm trí của vị tỳ khưu không đắc định.” “Này Bà-la-môn, đúng vậy, này Bà-la-môn, đúng vậy! Những trú xứ trong rừng sâu, nơi hẻo lánh thật khó kham nhẫn; độc cư thật khó thực hành; thật khó tìm được niềm vui trong sự cô độc. Ta nghĩ rằng, các khu rừng dường như cướp đi tâm trí của vị tỳ khưu không đắc định.”

35. “Này Bà-la-môn, đối với ta cũng vậy, trước khi giác ngộ, khi chưa chứng ngộ hoàn toàn, trong khi còn là Bồ-tát, ta đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Những trú xứ trong rừng sâu, nơi hẻo lánh thật khó kham nhẫn; độc cư thật khó thực hành; thật khó tìm được niềm vui trong sự cô độc. Ta nghĩ rằng, các khu rừng dường như cướp đi tâm trí của vị tỳ khưu không đắc định.’ Này Bà-la-môn, ta lại khởi lên ý nghĩ này: ‘Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có thân nghiệp không trong sạch mà sống trong những trú xứ rừng sâu, nơi hẻo lánh, chính vì nguyên nhân lỗi lầm do thân nghiệp không trong sạch ấy mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó chiêu cảm sự sợ hãi và khiếp đảm bất thiện. Nhưng ta không phải là người có thân nghiệp không trong sạch mà sống trong những trú xứ rừng sâu, nơi hẻo lánh; ta có thân nghiệp trong sạch. Trong số các bậc Thánh có thân nghiệp trong sạch sống trong những trú xứ rừng sâu, nơi hẻo lánh, ta là một trong số đó.’ Này Bà-la-môn, khi thấy được sự trong sạch của thân nghiệp này nơi tự thân, ta càng thêm vững tin để sống trong rừng.

36. “Này Bà-la-môn, ta lại khởi lên ý nghĩ này: ‘Những Sa-môn hay Bà-la-môn nào có khẩu nghiệp không trong sạch… cho đến… có ý nghiệp không trong sạch… cho đến… có mạng sống không trong sạch mà sống trong những trú xứ rừng sâu, nơi hẻo lánh, chính vì nguyên nhân lỗi lầm do mạng sống không trong sạch ấy mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó chiêu cảm sự sợ hãi và khiếp đảm bất thiện. Nhưng ta không phải là người có mạng sống không trong sạch mà sống trong những trú xứ rừng sâu, nơi hẻo lánh; ta có mạng sống trong sạch. Trong số các bậc Thánh có mạng sống trong sạch sống trong những trú xứ rừng sâu, nơi hẻo lánh, ta là một trong số đó.’ Này Bà-la-môn, khi thấy được sự trong sạch của mạng sống này nơi tự thân, ta càng thêm vững tin để sống trong rừng.

37. Này Bà-la-môn, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào có lòng tham ái, có sự tham muốn mãnh liệt đối với các dục, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do lỗi lầm là có lòng tham ái và có sự tham muốn mãnh liệt đối với các dục mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy đã mời gọi sự sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Còn Ta, Ta không phải là người có lòng tham ái, có sự tham muốn mãnh liệt đối với các dục, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người không có lòng tham ái. Quả thật, trong số các bậc Thánh không có lòng tham ái mà trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số ấy.’ Này Bà-la-môn, khi tự mình nhận thấy được trạng thái không tham ái này, Ta đã có thêm sự vững tin để trú ngụ trong rừng.

38. Này Bà-la-môn, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tâm sân hận, có ý định ác độc, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do lỗi lầm là có tâm sân hận và có ý định ác độc mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy đã mời gọi sự sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Còn Ta, Ta không phải là người có tâm sân hận, có ý định ác độc, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người có tâm từ. Quả thật, trong số các bậc Thánh có tâm từ mà trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số ấy.’ Này Bà-la-môn, khi tự mình nhận thấy được trạng thái có tâm từ này, Ta đã có thêm sự vững tin để trú ngụ trong rừng.

39. Này Bà-la-môn, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào bị hôn trầm và thụy miên xâm chiếm, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do lỗi lầm là bị hôn trầm và thụy miên xâm chiếm mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy đã mời gọi sự sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Còn Ta, Ta không phải là người bị hôn trầm và thụy miên xâm chiếm, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người đã thoát khỏi hôn trầm và thụy miên. Quả thật, trong số các bậc Thánh đã thoát khỏi hôn trầm và thụy miên mà trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số ấy.’ Này Bà-la-môn, khi tự mình nhận thấy được trạng thái đã thoát khỏi hôn trầm và thụy miên này, Ta đã có thêm sự vững tin để trú ngụ trong rừng.

40. Này Bà-la-môn, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào có tâm trạo cử, không được an tịnh, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do lỗi lầm là có tâm trạo cử và không được an tịnh mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy đã mời gọi sự sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Còn Ta, Ta không phải là người có tâm trạo cử, không được an tịnh, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người có tâm đã được an tịnh. Quả thật, trong số các bậc Thánh có tâm đã được an tịnh mà trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số ấy.’ Này Bà-la-môn, khi tự mình nhận thấy được trạng thái có tâm đã được an tịnh này, Ta đã có thêm sự vững tin để trú ngụ trong rừng.

41. Này Bà-la-môn, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào có lòng hoài nghi, có sự do dự, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do lỗi lầm là có lòng hoài nghi và có sự do dự mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy đã mời gọi sự sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Còn Ta, Ta không phải là người có lòng hoài nghi, có sự do dự, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người đã vượt qua sự do dự. Quả thật, trong số các bậc Thánh đã vượt qua sự do dự mà trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số ấy.’ Này Bà-la-môn, khi tự mình nhận thấy được trạng thái đã vượt qua sự do dự này, Ta đã có thêm sự vững tin để trú ngụ trong rừng.

42. Này Bà-la-môn, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào có sự tự tán dương và hủy báng người khác, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do lỗi lầm là có sự tự tán dương và hủy báng người khác mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy đã mời gọi sự sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Còn Ta, Ta không phải là người có sự tự tán dương và hủy báng người khác, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người không tự tán dương, không hủy báng người khác. Quả thật, trong số các bậc Thánh không tự tán dương, không hủy báng người khác mà trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số ấy.’ Này Bà-la-môn, khi tự mình nhận thấy được trạng thái không tự tán dương và không hủy báng người khác này, Ta đã có thêm sự vững tin để trú ngụ trong rừng.

43. Này Bà-la-môn, Ta đã suy nghĩ như sau: ‘Bất kỳ Sa-môn hay Bà-la-môn nào có sự kinh hãi, có bản chất nhút nhát, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do lỗi lầm là có sự kinh hãi và có bản chất nhút nhát mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy đã mời gọi sự sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Còn Ta, Ta không phải là người có sự kinh hãi, có bản chất nhút nhát, mà lại trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người đã thoát khỏi sự dựng tóc gáy. Quả thật, trong số các bậc Thánh đã thoát khỏi sự dựng tóc gáy mà trú ngụ ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số ấy.’ Này Bà-la-môn, khi tự mình nhận thấy được trạng thái đã thoát khỏi sự dựng tóc gáy này, Ta đã có thêm sự vững tin để trú ngụ trong rừng.

44. Này Bà la môn, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào mong cầu lợi lộc, cung kính, và danh tiếng mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do bất thiện là mong cầu lợi lộc, cung kính, và danh tiếng ấy mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó đã mời gọi nỗi sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Nhưng Ta không phải vì mong cầu lợi lộc, cung kính, và danh tiếng mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người thiểu dục. Quả thật, trong số các bậc Thánh thiểu dục sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số đó.’ Này Bà la môn, khi tự mình thấy rõ được đức tính thiểu dục này, Ta càng thêm vững tâm để sống trong rừng.

45. Này Bà la môn, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào lười biếng, thiếu tinh tấn mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do bất thiện là lười biếng, thiếu tinh tấn ấy mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó đã mời gọi nỗi sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Nhưng Ta không phải là người lười biếng, thiếu tinh tấn mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người tinh cần. Quả thật, trong số các bậc Thánh tinh cần sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số đó.’ Này Bà la môn, khi tự mình thấy rõ được đức tính tinh cần này, Ta càng thêm vững tâm để sống trong rừng.

46. Này Bà la môn, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào thất niệm, không tỉnh giác mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do bất thiện là thất niệm, không tỉnh giác ấy mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó đã mời gọi nỗi sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Nhưng Ta không phải là người thất niệm, không tỉnh giác mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người an trú chánh niệm. Quả thật, trong số các bậc Thánh an trú chánh niệm sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số đó.’ Này Bà la môn, khi tự mình thấy rõ được trạng thái an trú chánh niệm này, Ta càng thêm vững tâm để sống trong rừng.

47. Này Bà la môn, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào không định tĩnh, tâm tán loạn mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do bất thiện là không định tĩnh, tâm tán loạn ấy mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó đã mời gọi nỗi sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Nhưng Ta không phải là người không định tĩnh, tâm tán loạn mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người có đầy đủ định. Quả thật, trong số các bậc Thánh có đầy đủ định sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số đó.’ Này Bà la môn, khi tự mình thấy rõ được sự đầy đủ định này, Ta càng thêm vững tâm để sống trong rừng.

48. Này Bà la môn, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào ngu si, đần độn mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, chính vì lý do bất thiện là ngu si, đần độn ấy mà các vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính đó đã mời gọi nỗi sợ hãi và kinh hoàng bất thiện. Nhưng Ta không phải là người ngu si, đần độn mà sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm; Ta là người có đầy đủ trí tuệ. Quả thật, trong số các bậc Thánh có đầy đủ trí tuệ sống ở những trú xứ xa xôi trong rừng sâu núi thẳm, Ta là một trong số đó.’ Này Bà la môn, khi tự mình thấy rõ được sự đầy đủ trí tuệ này, Ta càng thêm vững tâm để sống trong rừng.

Mười sáu pháp môn đã hoàn tất.

49. “Này Bà la môn, Ta đã khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Ta nên trú tại những nơi trú xứ như các ngôi đền trong vườn, đền trong rừng, đền dưới gốc cây, những nơi đáng kinh sợ, rợn tóc gáy, vào những đêm đặc biệt được biết đến, được ghi nhận—như đêm mười bốn, đêm rằm, và đêm mồng tám của mỗi nửa tháng—biết đâu ta có thể thấy được sự kinh hãi và khiếp sợ ấy.’ Này Bà la môn, rồi sau đó, vào những đêm đặc biệt được biết đến, được ghi nhận—như đêm mười bốn, đêm rằm, và đêm mồng tám của mỗi nửa tháng—Ta đã trú tại những nơi trú xứ như các ngôi đền trong vườn, đền trong rừng, đền dưới gốc cây, những nơi đáng kinh sợ, rợn tóc gáy. Và này Bà la môn, trong khi Ta đang trú ở đó, có con nai đi đến, hoặc con công làm rơi một cành cây khô, hoặc gió thổi xào xạc đống lá cây; Ta liền khởi lên ý nghĩ: ‘Chắc hẳn đây là sự kinh hãi và khiếp sợ đang đến.’ Này Bà la môn, Ta lại khởi lên ý nghĩ: ‘Tại sao ta lại phải sống chỉ để mong chờ sự sợ hãi? Khi sự kinh hãi và khiếp sợ ấy đến với ta trong tư thế nào, ta nên ở nguyên trong tư thế ấy mà nhiếp phục nó.’ Này Bà la môn, khi sự kinh hãi và khiếp sợ ấy đến lúc Ta đang đi kinh hành, Ta không đứng lại, không ngồi, không nằm, cho đến khi nhiếp phục được sự kinh hãi và khiếp sợ ấy ngay trong lúc đang đi kinh hành. Này Bà la môn, khi sự kinh hãi và khiếp sợ ấy đến lúc Ta đang đứng, Ta không đi kinh hành, không ngồi, không nằm, cho đến khi nhiếp phục được sự kinh hãi và khiếp sợ ấy ngay trong lúc đang đứng. Này Bà la môn, khi sự kinh hãi và khiếp sợ ấy đến lúc Ta đang ngồi, Ta không nằm, không đứng, không đi kinh hành, cho đến khi nhiếp phục được sự kinh hãi và khiếp sợ ấy ngay trong lúc đang ngồi. Này Bà la môn, khi sự kinh hãi và khiếp sợ ấy đến lúc Ta đang nằm, Ta không ngồi, không đứng, không đi kinh hành, cho đến khi nhiếp phục được sự kinh hãi và khiếp sợ ấy ngay trong lúc đang nằm.”

50. “Này Bà la môn, có những Sa-môn, Bà-la-môn, trong khi trời đang là đêm, họ lại nhận thức là ngày; trong khi trời đang là ngày, họ lại nhận thức là đêm. Ta nói rằng đây là sự trú trong si mê của các Sa-môn, Bà-la-môn ấy. Còn Ta, này Bà la môn, trong khi trời đang là đêm, Ta nhận thức là đêm; trong khi trời đang là ngày, Ta nhận thức là ngày. Này Bà la môn, nếu có người muốn nói một cách chân chánh rằng: ‘Một chúng sanh có pháp không si mê đã xuất hiện ở đời, vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư Thiên và loài người,’ thì người ấy, khi nói một cách chân chánh, chính là nói về Ta vậy: ‘Một chúng sanh có pháp không si mê đã xuất hiện ở đời, vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư Thiên và loài người.’”

51. “Này Bà la môn, tinh tấn của Ta được khơi dậy, không thụ động; niệm được thiết lập, không quên lãng; thân được khinh an, không giao động; tâm được định tĩnh, nhất tâm. Này Bà la môn, Ta ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái có tầm, có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sanh. Ta diệt tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái nội tĩnh nhất tâm, không tầm, không tứ, với hỷ và lạc do định sanh. Ta ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’, chứng và trú Thiền thứ ba. Ta xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước, chứng và trú Thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh.”

52. Với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không tỳ vết, không phiền não, mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, không dao động như vậy, Ta hướng tâm đến Túc Mạng Minh. Ta nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, cụ thể là: một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, bốn kiếp, năm kiếp, mười kiếp, hai mươi kiếp, ba mươi kiếp, bốn mươi kiếp, năm mươi kiếp, một trăm kiếp, một ngàn kiếp, một trăm ngàn kiếp; nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp thành hoại. ‘Ở nơi kia, ta có tên như vậy, dòng họ như vậy, giai cấp như vậy, ăn uống như vậy, trải nghiệm khổ lạc như vậy, tuổi thọ như vậy. Chết ở nơi đó, ta được sanh ra ở nơi này. Ở nơi đây, ta cũng có tên như vậy, dòng họ như vậy, giai cấp như vậy, ăn uống như vậy, trải nghiệm khổ lạc như vậy, tuổi thọ như vậy. Chết ở nơi đó, ta được sanh ra ở đây.’ Như vậy, Ta nhớ lại nhiều đời sống quá khứ với các tướng trạng và chi tiết. Này Bà-la-môn, đó là minh thứ nhất mà Ta đã chứng đắc trong canh đầu của đêm. Vô minh đã được diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã được diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi, cũng như đối với người sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần.

53. Với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không tỳ vết, không phiền não, mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, không dao động như vậy, Ta hướng tâm đến Sanh Tử Minh. Với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, Ta thấy các chúng sanh đang chết, đang sanh, hèn hạ, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, thiện thú, ác thú. Ta biết rõ chúng sanh tùy theo nghiệp của họ: ‘Chư vị này, những chúng sanh này thành tựu thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, chấp thủ các hành vi do tà kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn chư vị này, những chúng sanh này thành tựu thân thiện hạnh, khẩu thiện hạnh, ý thiện hạnh, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, chấp thủ các hành vi do chánh kiến; sau khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào thiện thú, thiên giới.’ Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, Ta thấy các chúng sanh đang chết, đang sanh, hèn hạ, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, thiện thú, ác thú. Ta biết rõ chúng sanh tùy theo nghiệp của họ. Này Bà-la-môn, đó là minh thứ hai mà Ta đã chứng đắc trong canh giữa của đêm. Vô minh đã được diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã được diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi, cũng như đối với người sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần.

54. Với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không tỳ vết, không phiền não, mềm mại, dễ sử dụng, vững chắc, không dao động như vậy, Ta hướng tâm đến Lậu Tận Minh. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là Khổ’. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là nguyên nhân của Khổ’. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là sự diệt Khổ’. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt Khổ’. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là các lậu hoặc’. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là nguyên nhân của các lậu hoặc’. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là sự diệt tận các lậu hoặc’. Ta đã như thật tuệ tri: ‘Đây là con đường đưa đến sự diệt tận các lậu hoặc’. Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm của Ta đã giải thoát khỏi dục lậu, tâm của Ta đã giải thoát khỏi hữu lậu, tâm của Ta đã giải thoát khỏi vô minh lậu. Nơi vị đã giải thoát, trí khởi lên: ‘Ta đã được giải thoát’. Ta đã tuệ tri: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa’. Này Bà-la-môn, đó là minh thứ ba mà Ta đã chứng đắc trong canh cuối của đêm. Vô minh đã được diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã được diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi, cũng như đối với người sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần.

55. Này Bà-la-môn, ông có thể nghĩ rằng: ‘Chắc hẳn Sa-môn Gotama ngày nay vẫn chưa ly tham, chưa ly sân, chưa ly si, vì thế nên ngài mới sống ở những trú xứ nơi rừng núi, xa xôi hẻo lánh.’ Nhưng này Bà-la-môn, không nên nhìn nhận như vậy. Này Bà-la-môn, do thấy hai lý do mà Ta sống ở những trú xứ nơi rừng núi, xa xôi hẻo lánh: đó là thấy được sự an lạc trú trong hiện tại của chính Ta, và vì lòng bi mẫn đối với thế hệ mai sau.

56. “Thật vậy, Tôn giả Gotama đã có lòng thương tưởng đến thế hệ mai sau, giống như một bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama! Thật tuyệt vời, thưa Tôn giả Gotama! Ví như, thưa Tôn giả Gotama, người ta lật ngửa vật bị úp, hay mở ra vật bị che kín, hay chỉ đường cho người bị lạc, hay cầm ngọn đèn dầu trong bóng tối để ‘người có mắt sẽ thấy các sắc’; cũng vậy, Pháp đã được Tôn giả Gotama tuyên thuyết bằng nhiều phương tiện. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỳ khưu Tăng. Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là một nam cư sĩ đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời.”

Kinh Sợ Hãi và Khiếp Đảm, thứ tư, kết thúc.