6. Kinh Đại Saccaka

364. Tôi nghe như vầy. Một thời, Thế Tôn trú tại Vesālī, trong Đại Lâm, tại Trùng Các Giảng Đường. Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đã đắp y chỉnh tề, mang y bát, và có ý định vào thành Vesālī để khất thực. Lúc ấy, Saccaka con của Nigantha, đang đi kinh hành, dạo quanh để thư giãn, đã đi đến Đại Lâm, nơi có Trùng Các Giảng Đường. Tôn giả Ānanda thấy Saccaka con của Nigantha từ xa đi đến. Thấy vậy, Tôn giả bạch với Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, Saccaka con của Nigantha đang đi đến kia, một người thích tranh luận, tự cho là bậc trí, được nhiều người xem là bậc thánh. Bạch Thế Tôn, người này muốn tìm lỗi của Phật, muốn tìm lỗi của Pháp, muốn tìm lỗi của Tăng. Lành thay, bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn vì lòng bi mẫn mà ngồi xuống một lát.’ Thế Tôn bèn ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Bấy giờ, Saccaka con của Nigantha đi đến chỗ Thế Tôn. Sau khi đến, ông nói lời chào hỏi thân hữu với Thế Tôn. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân tình, đáng ghi nhớ, ông ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Saccaka con của Nigantha bạch với Thế Tôn rằng:

365. ‘Thưa ngài Gotama, có một số Sa-môn, Bà-la-môn sống chuyên tâm tu tập thân, chứ không tu tập tâm. Thưa ngài Gotama, họ cảm nhận những khổ thọ thuộc về thân. Thưa ngài Gotama, điều này đã từng xảy ra: khi một người bị khổ thọ thuộc về thân tác động, có thể đùi sẽ bị cứng đờ, tim có thể vỡ tung, máu nóng có thể trào ra từ miệng, người ấy có thể bị điên cuồng, tâm trí rối loạn. Thưa ngài Gotama, đối với người ấy, tâm này thuận theo thân, bị thân chi phối. Vì sao vậy? Vì tâm không được tu tập. Lại nữa, thưa ngài Gotama, có một số Sa-môn, Bà-la-môn sống chuyên tâm tu tập tâm, chứ không tu tập thân. Thưa ngài Gotama, họ cảm nhận những khổ thọ thuộc về tâm. Thưa ngài Gotama, điều này đã từng xảy ra: khi một người bị khổ thọ thuộc về tâm tác động, có thể đùi sẽ bị cứng đờ, tim có thể vỡ tung, máu nóng có thể trào ra từ miệng, người ấy có thể bị điên cuồng, tâm trí rối loạn. Thưa ngài Gotama, đối với người ấy, thân này thuận theo tâm, bị tâm chi phối. Vì sao vậy? Vì thân không được tu tập. Thưa ngài Gotama, tôi có suy nghĩ như sau: ‘Chắc chắn các đệ tử của ngài Gotama sống chuyên tâm tu tập tâm, chứ không tu tập thân.’’

366. “Này Aggivessana, ông đã nghe nói về sự tu dưỡng thân như thế nào?” “Thưa Tôn giả Gotama, ví như thế này – Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca, và Makkhali Gosāla – những vị này không mặc quần áo, hành xử tự do, liếm tay cho sạch. Họ không chấp nhận lời mời ‘xin mời đến’, không chấp nhận lời mời ‘xin hãy dừng lại’. Họ không nhận vật thực được mang đến trước mặt, không nhận vật thực được cúng dường riêng cho họ, không nhận lời thỉnh mời. Họ không nhận vật thực lấy từ miệng nồi, không nhận vật thực lấy từ miệng giỏ. Họ không nhận vật thực được cúng qua ngưỡng cửa, qua cây gậy, qua cái chày. Họ không nhận vật thực từ hai người đang ăn, từ phụ nữ mang thai, từ phụ nữ đang cho con bú, từ phụ nữ có quan hệ với đàn ông. Họ không nhận vật thực được quyên góp, không nhận ở nơi có chó đứng chờ, không nhận ở nơi có ruồi bu thành bầy. Họ không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu cất, không uống rượu men, không uống nước ngâm chua. Họ chỉ nhận vật thực ở một nhà và chỉ ăn một miếng, hoặc nhận ở hai nhà và ăn hai miếng… hoặc nhận ở bảy nhà và ăn bảy miếng. Họ sống chỉ với một bát nhỏ, hoặc sống với hai bát nhỏ… hoặc sống với bảy bát nhỏ. Họ ăn một ngày một lần, hoặc hai ngày một lần… hoặc bảy ngày một lần. Cứ như thế, họ sống theo hạnh thực hành việc ăn uống theo định kỳ, thậm chí là nửa tháng một lần.”

“Này Aggivessana, phải chăng họ sống được chỉ với chừng ấy thôi sao?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy đâu. Thưa Tôn giả Gotama, đôi khi họ ăn những vật thực loại cứng rất thượng hạng, dùng những vật thực loại mềm rất thượng hạng, nếm những vật thực loại liếm rất thượng hạng, uống những loại thức uống rất thượng hạng. Họ làm cho thân này được gọi là có sức mạnh, được gọi là phát triển, được gọi là béo tốt.”

“Này Aggivessana, cái mà họ từ bỏ trước đây rồi lại bồi đắp về sau, như vậy thân này có sự tăng trưởng và suy giảm. Này Aggivessana, còn về sự tu dưỡng tâm, ông đã nghe nói như thế nào?” Khi được Đức Thế Tôn hỏi về sự tu dưỡng tâm, Saccaka, con của người Nigaṇṭha, đã không thể trả lời đầy đủ.

367. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nói với Saccaka, con của người Nigaṇṭha, điều này: “Này Aggivessana, sự tu dưỡng thân mà ông đã nói trước đây, trong giới luật của bậc Thánh, đó không phải là sự tu dưỡng thân đúng pháp. Này Aggivessana, ông còn không biết về sự tu dưỡng thân, thì làm sao ông có thể biết về sự tu dưỡng tâm? Tuy nhiên, này Aggivessana, hãy nghe về thế nào là người có thân không được tu dưỡng và tâm không được tu dưỡng, và thế nào là người có thân được tu dưỡng và tâm được tu dưỡng. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” Saccaka, con của người Nigaṇṭha, đã vâng đáp Đức Thế Tôn: “Thưa vâng, Tôn giả.” Đức Thế Tôn đã nói điều này:

368. “Này Aggivessana, thế nào là người có thân không được tu dưỡng và tâm không được tu dưỡng? Này Aggivessana, ở đây, đối với kẻ phàm phu vô văn, một cảm thọ lạc khởi lên. Khi được cảm thọ lạc ấy xúc chạm, vị ấy trở nên tham ái đối với lạc và đi đến tình trạng tham ái đối với lạc. Cảm thọ lạc ấy của vị ấy diệt đi. Do sự diệt đi của cảm thọ lạc, một cảm thọ khổ khởi lên. Khi được cảm thọ khổ ấy xúc chạm, vị ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực khóc lóc, đi đến si mê. Này Aggivessana, đối với vị ấy, cảm thọ lạc đã khởi lên ấy chiếm cứ tâm mà tồn tại do thân không được tu dưỡng, và cảm thọ khổ đã khởi lên ấy chiếm cứ tâm mà tồn tại do tâm không được tu dưỡng. Này Aggivessana, đối với bất kỳ ai mà cả hai phương diện đều như vậy, cảm thọ lạc đã khởi lên chiếm cứ tâm mà tồn tại do thân không được tu dưỡng, và cảm thọ khổ đã khởi lên chiếm cứ tâm mà tồn tại do tâm không được tu dưỡng, thì này Aggivessana, như vậy là người có thân không được tu dưỡng và tâm không được tu dưỡng.

369. “Này Aggivessana, thế nào là người có thân được tu dưỡng và tâm được tu dưỡng? Này Aggivessana, ở đây, đối với vị Thánh đệ tử hữu văn, một cảm thọ lạc khởi lên. Khi được cảm thọ lạc ấy xúc chạm, vị ấy không trở nên tham ái đối với lạc và không đi đến tình trạng tham ái đối với lạc. Cảm thọ lạc ấy của vị ấy diệt đi. Do sự diệt đi của cảm thọ lạc, một cảm thọ khổ khởi lên. Khi được cảm thọ khổ ấy xúc chạm, vị ấy không sầu muộn, không mệt mỏi, không than khóc, không đấm ngực khóc lóc, không đi đến si mê. Này Aggivessana, đối với vị ấy, cảm thọ lạc đã khởi lên ấy không chiếm cứ tâm mà tồn tại do thân được tu dưỡng, và cảm thọ khổ đã khởi lên ấy không chiếm cứ tâm mà tồn tại do tâm được tu dưỡng. Này Aggivessana, đối với bất kỳ ai mà cả hai phương diện đều như vậy, cảm thọ lạc đã khởi lên không chiếm cứ tâm mà tồn tại do thân được tu dưỡng, và cảm thọ khổ đã khởi lên không chiếm cứ tâm mà tồn tại do tâm được tu dưỡng, thì này Aggivessana, như vậy là người có thân được tu dưỡng và tâm được tu dưỡng.”

370. ‘Bạch Tôn giả Gotama, con có lòng tịnh tín với ngài như vậy! Vì Tôn giả Gotama là người có thân được tu tập và có tâm được tu tập.’ ‘Này Aggivessana, chắc chắn lời nói này của ngươi đã được nói ra một cách công kích và ám chỉ, tuy nhiên ta sẽ giải thích cho ngươi. Này Aggivessana, kể từ khi ta cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà-sa, từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình, thì không có trường hợp nào mà một cảm thọ lạc khởi lên lại có thể chiếm lĩnh tâm ta mà tồn tại, hay một cảm thọ khổ khởi lên lại có thể chiếm lĩnh tâm ta mà tồn tại.’

‘Chắc hẳn Tôn giả Gotama không khởi lên loại cảm thọ lạc mà khi khởi lên có thể chiếm lĩnh tâm trí mà tồn tại; chắc hẳn Tôn giả Gotama không khởi lên loại cảm thọ khổ mà khi khởi lên có thể chiếm lĩnh tâm trí mà tồn tại.’

371. ‘Này Aggivessana, tại sao lại không? Này Aggivessana, ở đây, trước khi giác ngộ, khi chưa chứng ngộ, trong khi còn là Bồ-tát, ta đã có suy nghĩ này: ‘Đời sống gia đình thì chật chội, là con đường của bụi bặm; đời sống xuất gia thì như khoảng trời quang đãng. Thật không dễ cho người sống tại gia thực hành phạm hạnh một cách hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn trong sạch, như vỏ ốc được mài giũa. Vậy ta hãy cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà-sa, từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình.’ Này Aggivessana, sau một thời gian, khi ta còn trẻ, tóc đen nhánh, đầy đủ tuổi thanh xuân tốt đẹp, trong thời niên thiếu, trong khi cha mẹ không mong muốn, mặt đẫm lệ, đang khóc lóc, ta đã cạo bỏ râu tóc, khoác áo cà-sa, từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình. Sau khi xuất gia như vậy, trong khi tìm kiếm điều gì là thiện, truy tầm con đường tối thượng, an tịnh, cao cả, ta đã đi đến chỗ của Āḷāra Kālāma; sau khi đến, ta đã nói với Āḷāra Kālāma điều này: ‘Thưa hiền giả Kālāma, tôi muốn thực hành phạm hạnh trong giáo pháp và giới luật này.’ Này Aggivessana, khi được nói như vậy, Āḷāra Kālāma đã nói với ta điều này: ‘Mong hiền giả hãy ở lại, giáo pháp này là như vậy, nơi mà người có trí không bao lâu sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú vào giáo lý của bậc thầy mình.’ Này Aggivessana, ta đã không bao lâu, một cách nhanh chóng, học thuộc giáo pháp ấy. Này Aggivessana, chỉ với chừng ấy, chỉ bằng sự mấp máy môi, chỉ bằng lời nói suông, ta vừa nói lời của người có trí, vừa nói lời của bậc trưởng lão, và ta thừa nhận rằng: ‘Tôi biết, tôi thấy,’ cả ta và những người khác. Này Aggivessana, ta đã có suy nghĩ này: ‘Āḷāra Kālāma không phải chỉ tuyên bố giáo pháp này với đức tin đơn thuần rằng: ‘Ta tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú,’ chắc chắn Āḷāra Kālāma an trú trong khi biết và thấy giáo pháp này.’

‘Rồi này Aggivessana, ta đã đi đến chỗ của Āḷāra Kālāma; sau khi đến, ta đã nói với Āḷāra Kālāma điều này: ‘Thưa hiền giả Kālāma, ngài tuyên bố giáo pháp này đến mức độ nào, rằng: ‘Ta tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú?’ Này Aggivessana, khi được nói như vậy, Āḷāra Kālāma đã tuyên bố về Vô Sở Hữu Xứ. Này Aggivessana, ta đã có suy nghĩ này: ‘Không phải chỉ Āḷāra Kālāma mới có đức tin, ta cũng có đức tin; không phải chỉ Āḷāra Kālāma mới có tinh tấn, ta cũng có tinh tấn; không phải chỉ Āḷāra Kālāma mới có chánh niệm, ta cũng có chánh niệm; không phải chỉ Āḷāra Kālāma mới có định, ta cũng có định; không phải chỉ Āḷāra Kālāma mới có trí tuệ, ta cũng có trí tuệ. Vậy ta hãy nỗ lực để chứng ngộ giáo pháp mà Āḷāra Kālāma tuyên bố rằng ngài tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú.’ Này Aggivessana, ta đã không bao lâu, một cách nhanh chóng, tự mình với thắng trí chứng ngộ, đạt đến và an trú vào giáo pháp ấy.

“Này Aggivessana, rồi Ta đi đến chỗ Āḷāra Kālāma; sau khi đến, Ta nói với Āḷāra Kālāma: ‘Thưa Hiền giả Kālāma, có phải chỉ đến mức độ này, Ngài tuyên bố pháp này sau khi đã tự mình với thắng trí chứng ngộ và chứng đắc không?’ Khi được nói vậy, Āḷāra Kālāma trả lời: ‘Thưa Hiền giả, chính đến mức độ này, tôi tuyên bố pháp này sau khi đã tự mình với thắng trí chứng ngộ và chứng đắc.’ Ta nói: ‘Thưa Hiền giả, tôi cũng vậy, đến mức độ này, tôi đã tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và an trú trong pháp này.’ Āḷāra Kālāma nói: ‘Thật là một lợi ích cho chúng tôi, thưa Hiền giả, thật là một điều may mắn cho chúng tôi, khi chúng tôi được thấy một vị đồng phạm hạnh đáng kính như Ngài. Như vậy, pháp mà tôi tuyên bố sau khi đã tự mình với thắng trí chứng ngộ và chứng đắc, thì Ngài cũng đã tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và an trú trong pháp đó; pháp mà Ngài đã tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và an trú, thì tôi cũng tuyên bố pháp đó sau khi đã tự mình với thắng trí chứng ngộ và chứng đắc. Như vậy, pháp mà tôi biết thì Ngài cũng biết; pháp mà Ngài biết thì tôi cũng biết. Như vậy, tôi thế nào thì Ngài thế ấy, Ngài thế nào thì tôi thế ấy. Này Hiền giả, hãy lại đây, bây giờ cả hai chúng ta hãy cùng nhau lãnh đạo hội chúng này.’ Này Aggivessana, như vậy đó, Āḷāra Kālāma, là thầy của Ta, đã đặt Ta, là đệ tử, ngang hàng với chính mình, và đã tôn vinh Ta bằng sự tôn vinh cao quý nhất. Này Aggivessana, Ta suy nghĩ thế này: ‘Pháp này không đưa đến yếm ly, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn, mà chỉ đưa đến sự tái sanh vào cõi Vô Sở Hữu Xứ.’ Này Aggivessana, Ta, không hài lòng với pháp đó, đã nhàm chán và từ bỏ pháp đó mà ra đi.”

372. “Này Aggivessana, Ta, trong khi tìm kiếm điều thiện lành, tìm cầu trạng thái an tịnh, vô thượng, tối thắng, đã đi đến chỗ Udaka con của Rāma; sau khi đến, Ta nói với Udaka con của Rāma: ‘Thưa Hiền giả, tôi muốn thực hành phạm hạnh trong Pháp và Luật này.’ Này Aggivessana, khi được nói vậy, Udaka con của Rāma nói với Ta điều này: ‘Tôn giả cứ an trú, pháp này là như vậy, ở đây người có trí không bao lâu sẽ tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và an trú trong giáo lý của thầy mình.’ Này Aggivessana, Ta không bao lâu, một cách nhanh chóng, đã học thuộc pháp đó. Này Aggivessana, Ta, chỉ với mức độ mấp máy môi, với mức độ lời nói suông, đã nói lên lời của người có trí và lời của bậc trưởng lão, và Ta đã tuyên bố: ‘Tôi biết, tôi thấy,’ cả Ta và những người khác cũng vậy. Này Aggivessana, Ta suy nghĩ thế này: ‘Chắc chắn Rāma không phải chỉ với lòng tin suông mà tuyên bố pháp này rằng: ‘Tôi đã tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và an trú.’ Chắc chắn Rāma đã an trú, biết và thấy pháp này.’ Này Aggivessana, rồi Ta đi đến chỗ Udaka con của Rāma; sau khi đến, Ta nói với Udaka con của Rāma: ‘Thưa Hiền giả, Rāma đã tuyên bố pháp này đến mức độ nào, sau khi đã tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và nói rằng: ‘Tôi an trú’?’ Này Aggivessana, khi được nói vậy, Udaka con của Rāma đã tuyên bố về cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Này Aggivessana, Ta suy nghĩ thế này: ‘Không phải chỉ Rāma mới có đức tin, Ta cũng có đức tin; không phải chỉ Rāma mới có tinh tấn, Ta cũng có tinh tấn; không phải chỉ Rāma mới có chánh niệm, Ta cũng có chánh niệm; không phải chỉ Rāma mới có định, Ta cũng có định; không phải chỉ Rāma mới có trí tuệ, Ta cũng có trí tuệ. Ta nên nỗ lực để chứng ngộ pháp mà Rāma đã tuyên bố rằng ngài đã tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và an trú.’ Này Aggivessana, Ta, không bao lâu, một cách nhanh chóng, đã tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đắc và an trú trong pháp đó.”

Này Aggivessana, rồi Ta đi đến chỗ của Udaka Rāmaputta; sau khi đến, Ta nói với Udaka Rāmaputta điều này: ‘Thưa hiền giả, có phải chỉ đến mức độ này mà ngài Rāma, sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ, đạt đến, đã tuyên bố pháp này không?’ ‘Thưa hiền giả, đúng vậy, chỉ đến mức độ này mà ngài Rāma, sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ, đạt đến, đã tuyên bố pháp này.’ ‘Thưa hiền giả, tôi cũng vậy, chỉ đến mức độ này, sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ, đạt đến, tôi đang an trú trong pháp này.’ ‘Thưa hiền giả, thật là một lợi ích cho chúng tôi, thật là một điều may mắn cho chúng tôi, khi chúng tôi được gặp một vị đồng phạm hạnh như tôn giả. Như vậy, pháp nào mà ngài Rāma, sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ, đạt đến, đã tuyên bố, thì pháp ấy ngài, sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ, đạt đến, đang an trú; pháp nào mà ngài, sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ, đạt đến, đang an trú, thì pháp ấy ngài Rāma, sau khi tự mình thắng tri, chứng ngộ, đạt đến, đã tuyên bố. Như vậy, pháp nào ngài Rāma đã biết, pháp ấy ngài cũng biết; pháp nào ngài biết, pháp ấy ngài Rāma đã biết. Như vậy, ngài Rāma như thế nào, ngài cũng như thế ấy; ngài như thế nào, ngài Rāma cũng như thế ấy. Này hiền giả, bây giờ hãy đến, ngài hãy lãnh đạo hội chúng này.’ Này Aggivessana, như vậy đó, Udaka Rāmaputta, dù là đồng phạm hạnh với Ta, đã đặt Ta vào vị trí của một vị thầy, và đã cúng dường Ta với sự cúng dường cao quý. Này Aggivessana, Ta khởi lên ý nghĩ này: ‘Pháp này không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng tri, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn, mà chỉ đưa đến sự tái sanh vào cõi Phi tưởng phi phi tưởng xứ.’ Này Aggivessana, Ta, không thỏa mãn với pháp ấy, đã nhàm chán và từ bỏ pháp ấy mà ra đi.

373. Này Aggivessana, Ta, trong khi tìm kiếm cái gì là thiện, trong khi truy tầm trạng thái an tịnh vô thượng, đã du hành tuần tự qua xứ Magadha và đi đến Senānigama ở Uruvelā. Ở đó, Ta thấy một vùng đất khả ái, một khu rừng đáng ưa thích, một dòng sông đang chảy với nước trong, bến nước tốt, thật khả ái, và xung quanh là một ngôi làng để khất thực. Này Aggivessana, Ta khởi lên ý nghĩ này: ‘Thật vậy, thưa các vị, vùng đất này khả ái, khu rừng này đáng ưa thích, dòng sông này đang chảy với nước trong, bến nước tốt, thật khả ái, và xung quanh là một ngôi làng để khất thực. Nơi này thật thích hợp cho một thiện nam tử muốn tinh cần, để nỗ lực tinh cần.’ Này Aggivessana, Ta đã ngồi xuống ngay tại đó, với ý nghĩ: ‘Nơi này thích hợp để tinh cần.’

374. Này Aggivessana, lại nữa, ba ví dụ, kỳ diệu, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong Ta. Này Aggivessana, ví như một khúc củi tươi, còn nhựa, được đặt trong nước. Rồi một người đến, mang theo que đánh lửa phía trên, với ý nghĩ: ‘Ta sẽ tạo ra lửa, ta sẽ làm cho hơi nóng xuất hiện.’ Này Aggivessana, ông nghĩ thế nào? Người ấy, lấy que đánh lửa phía trên mà cọ xát vào khúc củi tươi, còn nhựa, được đặt trong nước kia, có thể tạo ra lửa, làm cho hơi nóng xuất hiện không?” “Thưa Tôn giả Gotama, không thể được.” “Vì sao vậy?” “Thưa Tôn giả Gotama, vì khúc củi kia vừa tươi, vừa còn nhựa, lại còn được đặt trong nước. Người ấy sẽ chỉ chuốc lấy mệt mỏi và phiền não mà thôi.” “Này Aggivessana, cũng vậy, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào sống không xa lìa các dục về thân và tâm, và lòng tham dục, ái dục, say đắm trong dục, khát ái trong dục, nhiệt não trong dục của họ đối với các dục chưa được đoạn trừ, chưa được lắng dịu ở bên trong; những vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy, dù họ có cảm thọ những cảm giác đau đớn, mãnh liệt, khốc liệt, cay đắng do nỗ lực tu tập, họ vẫn không có khả năng đạt đến tri kiến, đạt đến sự giác ngộ vô thượng. Và những vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy, dù họ không cảm thọ những cảm giác đau đớn, mãnh liệt, khốc liệt, cay đắng do nỗ lực tu tập, họ vẫn không có khả năng đạt đến tri kiến, đạt đến sự giác ngộ vô thượng. Này Aggivessana, đây là ví dụ thứ nhất, kỳ diệu, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong Ta.

375. “Này Aggivessana, lại nữa, một ví dụ thứ hai, phi thường, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong ta. Này Aggivessana, ví như có một khúc củi tươi, còn nhựa, được vớt lên khỏi nước và đặt trên đất khô. Rồi một người đi đến, mang theo que cọ xát phía trên, và nói: ‘Ta sẽ tạo ra lửa, ta sẽ làm cho hơi nóng xuất hiện’. Này Aggivessana, ngươi nghĩ thế nào? Người ấy lấy que cọ xát phía trên mà cọ xát vào khúc củi tươi, còn nhựa, đã được vớt lên khỏi nước và đặt trên đất khô kia, liệu có thể tạo ra lửa, làm cho hơi nóng xuất hiện được không?” “Thưa Tôn giả Gotama, điều này không thể được.” “Vì sao vậy?” “Thưa Tôn giả Gotama, vì khúc củi kia tuy đã được vớt lên khỏi nước và đặt trên đất khô, nhưng nó vẫn còn tươi và còn nhựa. Người ấy chỉ chuốc lấy mệt mỏi và thất vọng mà thôi.” Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào sống xa lìa các dục về phương diện thân và tâm, nhưng lòng tham dục, ái dục, mê đắm trong dục, khao khát dục, và nhiệt não vì dục đối với các dục ở bên trong vẫn chưa được đoạn trừ hoàn toàn, chưa được lắng dịu hoàn toàn, thì những vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy, dù cho có cảm nhận những cảm thọ đau đớn, mãnh liệt, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực tinh tấn, họ vẫn không có khả năng đạt đến trí tuệ, tri kiến, và sự giác ngộ vô thượng. Và dù cho họ không cảm nhận những cảm thọ đau đớn, mãnh liệt, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực tinh tấn, họ vẫn không có khả năng đạt đến trí tuệ, tri kiến, và sự giác ngộ vô thượng. Này Aggivessana, đây là ví dụ thứ hai, phi thường, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong ta.”

376. “Này Aggivessana, lại nữa, một ví dụ thứ ba, phi thường, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong ta. Này Aggivessana, ví như có một khúc củi khô, hết nhựa, được đặt xa khỏi nước, trên đất khô. Rồi một người đi đến, mang theo que cọ xát phía trên, và nói: ‘Ta sẽ tạo ra lửa, ta sẽ làm cho hơi nóng xuất hiện’. Này Aggivessana, ngươi nghĩ thế nào? Người ấy lấy que cọ xát phía trên mà cọ xát vào khúc củi khô, hết nhựa, đã được đặt xa khỏi nước, trên đất khô kia, liệu có thể tạo ra lửa, làm cho hơi nóng xuất hiện được không?” “Thưa Tôn giả Gotama, điều này có thể được.” “Vì sao vậy?” “Thưa Tôn giả Gotama, vì khúc củi kia vốn đã khô, hết nhựa, lại còn được đặt xa khỏi nước, trên đất khô.” Cũng vậy, này Aggivessana, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào sống xa lìa các dục về phương diện thân và tâm, và lòng tham dục, ái dục, mê đắm trong dục, khao khát dục, và nhiệt não vì dục đối với các dục ở bên trong đã được đoạn trừ hoàn toàn, đã được lắng dịu hoàn toàn, thì những vị Sa-môn, Bà-la-môn đáng kính ấy, dù cho có cảm nhận những cảm thọ đau đớn, mãnh liệt, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực tinh tấn, họ vẫn có khả năng đạt đến trí tuệ, tri kiến, và sự giác ngộ vô thượng. Và dù cho họ không cảm nhận những cảm thọ đau đớn, mãnh liệt, dữ dội, nhức nhối do sự nỗ lực tinh tấn, họ vẫn có khả năng đạt đến trí tuệ, tri kiến, và sự giác ngộ vô thượng. Này Aggivessana, đây là ví dụ thứ ba, phi thường, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong ta. Này Aggivessana, ba ví dụ này, phi thường, chưa từng được nghe trước đây, đã khởi lên trong ta.”

377. “Này Aggivessana, khi ấy ta suy nghĩ thế này: ‘Hay là ta nghiến răng, dùng lưỡi ép lên vòm miệng, rồi dùng tâm để chế ngự, đè nén, và hành hạ tâm?’ Này Aggivessana, rồi ta nghiến răng, dùng lưỡi ép lên vòm miệng, rồi dùng tâm để chế ngự, đè nén, và hành hạ tâm. Này Aggivessana, trong khi ta nghiến răng, dùng lưỡi ép lên vòm miệng, dùng tâm để chế ngự, đè nén, và hành hạ tâm, mồ hôi tuôn ra từ nách của ta. Này Aggivessana, ví như một người đàn ông khỏe mạnh nắm lấy đầu hoặc vai của một người đàn ông yếu hơn rồi chế ngự, đè nén, và hành hạ người ấy; cũng vậy, này Aggivessana, trong khi ta nghiến răng, dùng lưỡi ép lên vòm miệng, dùng tâm để chế ngự, đè nén, và hành hạ tâm, mồ hôi tuôn ra từ nách của ta. Này Aggivessana, tinh tấn của ta được khơi dậy, không uể oải; chánh niệm được thiết lập, không xao lãng. Nhưng thân của ta bị kích động và không được an tịnh, vì bị sự nỗ lực đau đớn ấy hành hạ. Dù vậy, này Aggivessana, cảm thọ đau đớn như thế khởi lên nơi ta cũng không chiếm lĩnh được tâm ta và tồn tại.”

378. Này Aggivessana, ta đã có suy nghĩ này: ‘Hay là ta thực hành thiền định không-hơi-thở.’ Này Aggivessana, ta đã ngưng hơi thở ra vào từ miệng và từ mũi. Này Aggivessana, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng và từ mũi, có tiếng động quá mức của các luồng gió thoát ra từ hai lỗ tai. Ví như tiếng động quá mức phát ra từ ống bễ của người thợ rèn đang được thổi, này Aggivessana, cũng giống như thế, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng và từ mũi, có tiếng động quá mức của các luồng gió thoát ra từ hai lỗ tai. Này Aggivessana, tuy nhiên nỗ lực của ta đã được khởi phát và không sụt giảm, chánh niệm đã được thiết lập và không xao lãng. Nhưng thân của ta bị kích động và không được an tịnh bởi chính sự khổ hạnh ấy, trong khi đang bị sự tinh tấn hành hạ. Này Aggivessana, dầu cho khổ thọ như thế đã khởi lên nơi ta, nó cũng không chiếm ngự và an trú trong tâm.

Này Aggivessana, ta đã có suy nghĩ này: ‘Hay là ta thực hành thiền định không-hơi-thở.’ Này Aggivessana, ta đã ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai. Này Aggivessana, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai, có các luồng gió quá mức đập vào đỉnh đầu. Ví như người đàn ông khỏe mạnh dùng mũi dùi sắc nhọn để khoan vào đỉnh đầu, này Aggivessana, cũng giống như thế, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai, có các luồng gió quá mức đập vào đỉnh đầu. Này Aggivessana, tuy nhiên nỗ lực của ta đã được khởi phát và không sụt giảm, chánh niệm đã được thiết lập và không xao lãng. Nhưng thân của ta bị kích động và không được an tịnh bởi chính sự khổ hạnh ấy, trong khi đang bị sự tinh tấn hành hạ. Này Aggivessana, dầu cho khổ thọ như thế đã khởi lên nơi ta, nó cũng không chiếm ngự và an trú trong tâm.

Này Aggivessana, ta đã có suy nghĩ này: ‘Hay là ta thực hành thiền định không-hơi-thở.’ Này Aggivessana, ta đã ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai. Này Aggivessana, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai, có những cơn đau đầu dữ dội. Ví như người đàn ông khỏe mạnh dùng một đoạn dây da chắc chắn để siết chặt quanh đầu, này Aggivessana, cũng giống như thế, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai, có những cơn đau đầu dữ dội. Này Aggivessana, tuy nhiên nỗ lực của ta đã được khởi phát và không sụt giảm, chánh niệm đã được thiết lập và không xao lãng. Nhưng thân của ta bị kích động và không được an tịnh bởi chính sự khổ hạnh ấy, trong khi đang bị sự tinh tấn hành hạ. Này Aggivessana, dầu cho khổ thọ như thế đã khởi lên nơi ta, nó cũng không chiếm ngự và an trú trong tâm.

Này Aggivessana, ta đã có suy nghĩ này: ‘Hay là ta thực hành thiền định không-hơi-thở.’ Này Aggivessana, ta đã ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai. Này Aggivessana, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai, có các luồng gió quá mức cắt xé trong bụng. Ví như người đồ tể lành nghề hoặc đệ tử của người đồ tể dùng con dao mổ bò sắc bén để cắt xé bụng, này Aggivessana, cũng giống như thế, khi ta ngưng hơi thở ra vào từ miệng, từ mũi, và từ tai, có các luồng gió quá mức cắt xé trong bụng. Này Aggivessana, tuy nhiên nỗ lực của ta đã được khởi phát và không sụt giảm, chánh niệm đã được thiết lập và không xao lãng. Nhưng thân của ta bị kích động và không được an tịnh bởi chính sự khổ hạnh ấy, trong khi đang bị sự tinh tấn hành hạ. Này Aggivessana, dầu cho khổ thọ như thế đã khởi lên nơi ta, nó cũng không chiếm ngự và an trú trong tâm.

Này Aggivessana, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Hay là Ta thực hành thiền không-hơi-thở.’ Thế rồi, này Aggivessana, Ta đã nín hơi thở ra vào qua miệng, qua mũi, và qua tai. Này Aggivessana, khi Ta nín hơi thở ra vào qua miệng, qua mũi, và qua tai, có một sự nóng cháy mãnh liệt khởi lên trong thân Ta. Này Aggivessana, ví như có hai người đàn ông lực lưỡng, nắm lấy một người đàn ông yếu hơn ở hai cánh tay rồi hơ nóng, nung đốt trên hố than hồng; cũng vậy, này Aggivessana, khi Ta nín hơi thở ra vào qua miệng, qua mũi, và qua tai, có một sự nóng cháy mãnh liệt khởi lên trong thân Ta. Này Aggivessana, tinh tấn của Ta đã được phát khởi, không thối chuyển; niệm được thiết lập, không quên lãng. Nhưng thân của Ta bị kích động, không được an tịnh, vì bị sự tinh cần khổ đau ấy khuất phục. Này Aggivessana, dù những cảm thọ khổ đau như vậy đã khởi lên nơi Ta, chúng cũng không chiếm lĩnh và an trú trong tâm Ta. Này Aggivessana, lại nữa, có các vị chư thiên thấy Ta rồi nói như vầy: ‘Sa-môn Gotama đã chết.’ Một số chư thiên khác nói như vầy: ‘Sa-môn Gotama chưa chết, nhưng đang hấp hối.’ Một số chư thiên khác lại nói như vầy: ‘Sa-môn Gotama chưa chết, cũng không đang hấp hối; Sa-môn Gotama là một vị A-la-hán, và trạng thái trú của một vị A-la-hán là như vậy.’

379. Này Aggivessana, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Hay là Ta thực hành việc tuyệt thực hoàn toàn.’ Bấy giờ, này Aggivessana, có các vị chư thiên đến gần Ta và nói như vầy: ‘Thưa ngài, ngài chớ nên thực hành việc tuyệt thực hoàn toàn. Nếu ngài thực hành việc tuyệt thực hoàn toàn, chúng tôi sẽ truyền dưỡng chất của chư thiên vào các lỗ chân lông của ngài, và ngài sẽ sống được nhờ vào đó.’ Này Aggivessana, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Nếu Ta tuyên bố là hoàn toàn không ăn, mà các vị chư thiên này lại truyền dưỡng chất của chư thiên vào các lỗ chân lông của Ta, và Ta sống được nhờ vào đó, thì đó sẽ là một sự dối trá đối với Ta.’ Thế rồi, này Aggivessana, Ta đã từ chối các vị chư thiên ấy và nói: ‘Thôi đi!’

380. Này Aggivessana, Ta đã khởi lên suy nghĩ như vầy: ‘Hay là Ta chỉ ăn từng chút một, từng muỗng một, hoặc là nước canh đậu xanh, hoặc là nước canh đậu ván, hoặc là nước canh đậu Hà Lan, hoặc là nước canh đậu lăng.’ Thế rồi, này Aggivessana, Ta đã ăn từng chút một, từng muỗng một, hoặc là nước canh đậu xanh, hoặc là nước canh đậu ván, hoặc là nước canh đậu Hà Lan, hoặc là nước canh đậu lăng. Này Aggivessana, khi Ta ăn từng chút một, từng muỗng một, hoặc là nước canh đậu xanh, hoặc là nước canh đậu ván, hoặc là nước canh đậu Hà Lan, hoặc là nước canh đậu lăng, thân Ta trở nên vô cùng gầy còm. Chỉ vì ăn quá ít, các tay chân của Ta trở nên như những đốt của cây leo āsīti hay cây leo kāḷā. Chỉ vì ăn quá ít, mông của Ta trở nên như móng chân lạc đà. Chỉ vì ăn quá ít, xương sống của Ta lồi lõm như một chuỗi hạt. Chỉ vì ăn quá ít, các xương sườn của Ta nhô ra gãy đổ như giàn kèo của một căn nhà cũ nát. Chỉ vì ăn quá ít, tròng mắt của Ta nằm sâu trong hốc mắt, trông như những ánh sao lấp lánh dưới đáy giếng sâu. Chỉ vì ăn quá ít, da đầu của Ta bị nhăn nheo, héo úa như một quả bầu đắng còn non bị cắt lìa rồi phơi ngoài nắng gió.

Này Aggivessana, khi Ta nghĩ: ‘Ta sẽ sờ da bụng,’ thì Ta lại nắm phải xương sống. Khi Ta nghĩ: ‘Ta sẽ sờ xương sống,’ thì Ta lại nắm phải da bụng. Này Aggivessana, chỉ vì ăn quá ít, da bụng của Ta đã dính sát vào xương sống. Này Aggivessana, khi Ta nghĩ: ‘Ta sẽ đi đại tiện hoặc tiểu tiện,’ thì Ta ngã úp mặt ngay tại chỗ đó, chỉ vì ăn quá ít. Này Aggivessana, để làm cho thân này dễ chịu, Ta dùng tay xoa bóp các chi thể. Này Aggivessana, khi Ta dùng tay xoa bóp các chi thể, những sợi lông có gốc đã mục rữa rụng khỏi thân Ta, chỉ vì ăn quá ít. Lại nữa, này Aggivessana, người ta thấy Ta rồi nói như vầy: ‘Sa-môn Gotama có màu da đen.’ Một số người khác nói: ‘Sa-môn Gotama không có màu da đen, Sa-môn Gotama có màu da sẫm.’ Một số người khác lại nói: ‘Sa-môn Gotama không có màu da đen, cũng không có màu da sẫm, Sa-môn Gotama có màu da như cá maṅgura.’ Này Aggivessana, màu da của Ta vốn rất trong sạch và sáng ngời, nhưng đã bị hư hoại đến mức như vậy, chỉ vì ăn quá ít.

381. Này Aggivessana, Ta đã khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã từng cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt, cay đắng do nỗ lực tinh tấn, thì cũng chỉ đến mức này là cùng, không thể hơn thế nữa. Bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt, cay đắng do nỗ lực tinh tấn, thì cũng chỉ đến mức này là cùng, không thể hơn thế nữa. Và bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong hiện tại đang cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt, cay đắng do nỗ lực tinh tấn, thì cũng chỉ đến mức này là cùng, không thể hơn thế nữa. Nhưng với pháp khổ hạnh cay đắng này, Ta vẫn không chứng đắc được pháp thượng nhân, tri kiến thù thắng của bậc Thánh. Hay là có một con đường nào khác để đi đến giác ngộ chăng?’ Này Aggivessana, Ta đã khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Ta nhớ lại, khi phụ thân là vua Thích-ca đang cày ruộng, Ta ngồi dưới bóng mát của cây diêm-phù-đề, ly dục, ly bất thiện pháp, đã chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Hay đây chính là con đường đi đến giác ngộ chăng?’ Này Aggivessana, theo sau ký ức ấy, thức của Ta khởi lên: ‘Đây chính là con đường đi đến giác ngộ.’ Này Aggivessana, Ta đã khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Tại sao Ta lại sợ hãi sự an lạc ấy, một sự an lạc xa lìa các dục, xa lìa các pháp bất thiện?’ Này Aggivessana, Ta đã khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Ta không sợ hãi sự an lạc ấy, một sự an lạc xa lìa các dục, xa lìa các pháp bất thiện.’

382. Này Aggivessana, Ta đã khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Không dễ gì chứng đắc được sự an lạc ấy với thân thể gầy mòn quá mức như thế này. Hay là Ta nên dùng vật thực thô, là cơm và cháo lúa mạch?’ Này Aggivessana, rồi Ta đã dùng vật thực thô, là cơm và cháo lúa mạch. Này Aggivessana, lúc bấy giờ có năm vị Tỳ-khưu đang hầu hạ Ta, với ý nghĩ: ‘Pháp nào Sa-môn Gotama chứng đắc được, ngài sẽ giảng dạy cho chúng ta.’ Này Aggivessana, khi Ta dùng vật thực thô, là cơm và cháo lúa mạch, năm vị Tỳ-khưu ấy đã chán nản và rời bỏ Ta, nói rằng: ‘Sa-môn Gotama đã trở nên sung túc, đã từ bỏ tinh tấn, đã quay về đời sống hưởng thụ.’

383. Này Aggivessana, sau khi dùng vật thực thô và lấy lại sức lực, Ta ly dục, ly bất thiện pháp, chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Này Aggivessana, dù cảm thọ an lạc như vậy khởi lên, nó cũng không xâm chiếm và ngự trị tâm Ta. Làm cho tầm và tứ lắng dịu, Ta chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm không tứ, nội tĩnh nhất tâm. Này Aggivessana, dù cảm thọ an lạc như vậy khởi lên, nó cũng không xâm chiếm và ngự trị tâm Ta. Ly hỷ, Ta trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự an lạc mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’, Ta chứng và trú Tam thiền. Này Aggivessana, dù cảm thọ an lạc như vậy khởi lên, nó cũng không xâm chiếm và ngự trị tâm Ta. Xả lạc, xả khổ, diệt hỷ ưu đã cảm thọ trước kia, Ta chứng và trú Tứ thiền, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Aggivessana, dù cảm thọ an lạc như vậy khởi lên, nó cũng không xâm chiếm và ngự trị tâm Ta.

384. Khi tâm đã được định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, Ta hướng tâm đến Túc mạng minh. Ta nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, như là: một đời... (v.v.)... Như vậy, Ta nhớ lại nhiều đời sống quá khứ với các nét đại cương và các chi tiết. Này Aggivessana, đây là minh thứ nhất Ta đã chứng đắc trong canh đầu của đêm; vô minh đã bị diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã bị diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi; như điều xảy ra cho người sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Này Aggivessana, dù cảm thọ an lạc như vậy khởi lên, nó cũng không xâm chiếm và ngự trị tâm Ta.

385. Khi tâm đã được định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, Ta hướng tâm đến Sanh tử minh. Với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, Ta thấy các chúng sanh chết đi và sanh lại, hèn hạ và cao sang, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh, Ta hiểu rõ chúng sanh trôi chảy theo nghiệp của họ... (v.v.)... Này Aggivessana, đây là minh thứ hai Ta đã chứng đắc trong canh giữa của đêm; vô minh đã bị diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã bị diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi; như điều xảy ra cho người sống không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần. Này Aggivessana, dù cảm thọ an lạc như vậy khởi lên, nó cũng không xâm chiếm và ngự trị tâm Ta.

386. Với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, không dao động như vậy, Ta đã hướng tâm đến Lậu tận trí. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là Khổ’. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là Khổ tập’. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là Khổ diệt’. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến Khổ diệt’. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là nguyên nhân của các lậu hoặc’. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là sự đoạn diệt các lậu hoặc’. Ta đã thắng tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt các lậu hoặc’. Đối với Ta, người biết như vậy, thấy như vậy, tâm đã giải thoát khỏi dục lậu, tâm đã giải thoát khỏi hữu lậu, tâm đã giải thoát khỏi vô minh lậu. Khi đã giải thoát, trí khởi lên: ‘Ta đã giải thoát’. Ta đã thắng tri: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa’. Này Aggivessana, đây là minh thứ ba đã được Ta chứng đắc trong canh cuối của đêm; vô minh đã bị diệt trừ, minh đã sanh khởi; bóng tối đã bị diệt trừ, ánh sáng đã sanh khởi; cũng như đối với người đang sống không dể duôi, nhiệt tâm, tinh cần. Này Aggivessana, lạc thọ như vậy đã khởi lên nơi Ta nhưng không chiếm giữ và tồn tại trong tâm của Ta.

387. Này Aggivessana, Ta biết rằng Ta đã thuyết pháp cho hội chúng hàng trăm người. Và mỗi một người trong số họ đều nghĩ rằng: ‘Sa-môn Gotama thuyết pháp nhắm riêng đến ta’. Nhưng này Aggivessana, không nên hiểu như vậy. Như Lai thuyết pháp cho những người khác chỉ vì mục đích để họ hiểu rõ. Này Aggivessana, sau khi kết thúc bài pháp thoại ấy, Ta an trú, lắng dịu, nhất tâm, và định tĩnh nội tâm ngay trong định tướng ban đầu ấy, nơi mà Ta thường xuyên an trú.

Điều này của Tôn giả Gotama thật đáng tin cậy, cũng như điều đó là của một vị A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác. Nhưng Tôn giả Gotama có biết là mình có ngủ ban ngày không? Này Aggivessana, Ta biết rằng, vào tháng cuối của mùa hạ, sau bữa ăn, sau khi đi khất thực về, Ta đã trải tấm tăng-già-lê gấp tư, và nằm xuống ngủ, nghiêng về phía bên phải, chánh niệm và tỉnh giác. Thưa Tôn giả Gotama, một số sa-môn, bà-la-môn gọi việc ấy là sống trong si mê. Này Aggivessana, không phải chỉ với chừng ấy mà một người trở thành si mê hay không si mê. Hơn nữa, này Aggivessana, thế nào là người si mê và thế nào là người không si mê, ngươi hãy nghe điều đó, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói. ‘Thưa vâng, Tôn giả.’ Saccaka, con của Nigaṇṭha, đã vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn đã nói điều này:

388. Này Aggivessana, đối với bất kỳ ai mà các lậu hoặc làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, gây phiền muộn, có quả báo là đau khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai, chưa được đoạn trừ, Ta gọi người ấy là ‘người si mê’. Này Aggivessana, chính vì chưa đoạn trừ các lậu hoặc mà một người trở thành si mê. Này Aggivessana, đối với bất kỳ ai mà các lậu hoặc làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, gây phiền muộn, có quả báo là đau khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai, đã được đoạn trừ, Ta gọi người ấy là ‘người không si mê’. Này Aggivessana, chính vì đã đoạn trừ các lậu hoặc mà một người trở thành không si mê.

Này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, gây phiền muộn, có quả báo là đau khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai, đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt tận gốc rễ, đã được làm như thân cây ta-la, đã được làm cho không thể hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai. Này Aggivessana, ví như cây ta-la bị chặt ngọn thì không thể nào mọc lại được nữa; cũng vậy, này Aggivessana, đối với Như Lai, các lậu hoặc làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, gây phiền muộn, có quả báo là đau khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai, đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt tận gốc rễ, đã được làm như thân cây ta-la, đã được làm cho không thể hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai.

389. Khi được nói như vậy, Saccaka, con của Nigaṇṭha, bạch với đức Thế Tôn điều này: – ‘Thật vi diệu, thưa ngài Gotama! Thật hy hữu, thưa ngài Gotama! Dầu cho ngài Gotama bị chất vấn một cách dồn dập, bị công kích bằng những lời lẽ gay gắt như thế, sắc da của ngài vẫn trong sáng và vẻ mặt của ngài vẫn thanh tịnh, giống như của một vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Thưa ngài Gotama, tôi nhớ lại đã từng tranh luận với Pūraṇa Kassapa. Khi bị tôi tranh luận, vị ấy đã trả lời quanh co, lảng sang chuyện khác, và biểu lộ sự tức giận, sân hận, và bất mãn. Nhưng với ngài Gotama, dầu bị chất vấn một cách dồn dập, bị công kích bằng những lời lẽ gay gắt như thế, sắc da của ngài vẫn trong sáng và vẻ mặt của ngài vẫn thanh tịnh, giống như của một vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Thưa ngài Gotama, tôi nhớ lại đã từng tranh luận với Makkhali Gosāla... Ajita Kesakambala... Pakudha Kaccāyana... Sañjaya Belaṭṭhaputta... Nigaṇṭha Nāṭaputta. Khi bị tôi tranh luận, vị ấy cũng đã trả lời quanh co, lảng sang chuyện khác, và biểu lộ sự tức giận, sân hận, và bất mãn. Nhưng với ngài Gotama, dầu bị chất vấn một cách dồn dập, bị công kích bằng những lời lẽ gay gắt như thế, sắc da của ngài vẫn trong sáng và vẻ mặt của ngài vẫn thanh tịnh, giống như của một vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Thưa ngài Gotama, giờ đây chúng tôi xin phép đi. Chúng tôi có nhiều công việc, nhiều phận sự phải làm’. – ‘Này Aggivessana, nay ông hãy làm theo những gì ông cho là phải thời’.

Bấy giờ, Saccaka, con của Nigaṇṭha, sau khi hoan hỷ, tán thán lời dạy của đức Thế Tôn, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và ra về.

Kinh Đại Saccaka, kinh thứ sáu, chấm dứt.