10. Kinh Tiểu Dụ Lõi Cây

312. Tôi nghe như vầy. Một thời, đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong khu vườn của ông Anāthapiṇḍika, tại Jetavana. Lúc bấy giờ, bà-la-môn Piṅgalakoccha đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đã cùng đức Thế Tôn nói lên lời chào mừng. Sau khi trao đổi những lời chào mừng thân hữu, đáng ghi nhớ, ông ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, bà-la-môn Piṅgalakoccha bạch với đức Thế Tôn rằng: ‘Thưa ngài Gotama, có những sa-môn, bà-la-môn này là những vị có đoàn thể, có giáo chúng, là giáo chủ, nổi tiếng, có danh vọng, là người sáng lập giáo phái, được nhiều người xem là bậc thiện trí, đó là: Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañcaya Belaṭṭhaputta, Nigaṇṭha Nāṭaputta. Tất cả các vị ấy, theo như lời tự nhận của họ, đã chứng ngộ, hay tất cả đều không chứng ngộ, hay là có một số vị đã chứng ngộ và một số vị không chứng ngộ?’ ‘Thôi đi, này bà-la-môn, hãy để câu hỏi ấy qua một bên: “Tất cả các vị ấy, theo như lời tự nhận của họ, đã chứng ngộ, hay tất cả đều không chứng ngộ, hay là có một số vị đã chứng ngộ và một số vị không chứng ngộ?” Này bà-la-môn, Ta sẽ thuyết pháp cho ông, hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.’ ‘Vâng, thưa ngài.’ Bà-la-môn Piṅgalakoccha đã vâng đáp đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

313. ‘Này bà-la-môn, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, lại bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, rồi chặt lấy cành lá, mang đi và nghĩ rằng: ‘Đây là lõi cây’. Một người có mắt, sau khi thấy người ấy, có thể nói như sau: ‘Vị này quả thật đã không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Do vậy, vị này, trong khi cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, đã bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, bỏ qua vỏ ngoài, rồi chặt lấy cành lá, mang đi và nghĩ rằng: “Đây là lõi cây”. Và mục đích cần phải thực hiện với lõi cây, mục đích ấy vị ấy sẽ không đạt được.’

314. ‘Hoặc nữa, này bà-la-môn, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, lại bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, rồi chặt lấy vỏ ngoài, mang đi và nghĩ rằng: ‘Đây là lõi cây’. Một người có mắt, sau khi thấy người ấy, có thể nói như sau: ‘Vị này quả thật đã không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Do vậy, vị này, trong khi cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, đã bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ trong, rồi chặt lấy vỏ ngoài, mang đi và nghĩ rằng: “Đây là lõi cây”. Và mục đích cần phải thực hiện với lõi cây, mục đích ấy vị ấy sẽ không đạt được.’

315. ‘Hoặc nữa, này bà-la-môn, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, lại bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, rồi chặt lấy vỏ trong, mang đi và nghĩ rằng: ‘Đây là lõi cây’. Một người có mắt, sau khi thấy người ấy, có thể nói như sau: ‘Vị này quả thật đã không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Do vậy, vị này, trong khi cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, đã bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, rồi chặt lấy vỏ trong, mang đi và nghĩ rằng: “Đây là lõi cây”. Và mục đích cần phải thực hiện với lõi cây, mục đích ấy vị ấy sẽ không đạt được.’

316. ‘Hoặc nữa, này bà-la-môn, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, lại bỏ qua lõi cây, rồi chặt lấy giác cây, mang đi và nghĩ rằng: ‘Đây là lõi cây’. Một người có mắt, sau khi thấy người ấy, có thể nói như sau: ‘Vị này quả thật đã không biết lõi cây, không biết giác cây, không biết vỏ trong, không biết vỏ ngoài, không biết cành lá. Do vậy, vị này, trong khi cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn, đứng thẳng, có lõi, đã bỏ qua lõi cây, rồi chặt lấy giác cây, mang đi và nghĩ rằng: “Đây là lõi cây”. Và mục đích cần phải thực hiện với lõi cây, mục đích ấy vị ấy sẽ không đạt được.’

317. Này Bà-la-môn, lại nữa, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, trong khi đi tìm lõi cây, đối với một cây đại thọ có lõi cây đang đứng vững, người ấy sau khi đốn chính phần lõi cây, đã mang đi và biết rằng: ‘Đây là lõi cây’. Một người có mắt trông thấy người ấy, bèn nói như vầy: ‘Vị thiện nhân này quả thật đã biết lõi cây, đã biết giác cây, đã biết vỏ cây, đã biết vỏ mỏng, đã biết cành lá. Vì vậy, vị thiện nhân này, người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, trong khi đi tìm lõi cây, đối với một cây đại thọ có lõi cây đang đứng vững, sau khi đốn chính phần lõi cây, đã mang đi và biết rằng: ‘Đây là lõi cây’. Và việc gì cần làm với lõi cây, người ấy sẽ hưởng được lợi ích đó.’

318. Này Bà-la-môn, cũng tương tự như vậy, ở đây, có hạng người do có đức tin nên đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, với suy nghĩ rằng: ‘Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não; bị khổ đau chìm đắm, bị khổ đau chi phối. Mong rằng sự chấm dứt toàn bộ khối khổ này có thể được biết đến!’ Vị ấy, sau khi đã xuất gia như vậy, lại làm phát sanh lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng. Vị ấy hài lòng và mãn nguyện với lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng ấy. Do lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng ấy, vị ấy tự tán dương mình và chê bai người khác rằng: ‘Ta là người có lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng, còn các vị tỳ khưu khác này thì không được biết đến, ít có uy tín.’ Và đối với các pháp khác cao thượng hơn và thù thắng hơn lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng, vị ấy không khởi lên ước muốn, không tinh tấn để chứng ngộ các pháp ấy, trở nên biếng nhác và buông thả. Này Bà-la-môn, ví như người kia cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, trong khi đi tìm lõi cây, đối với một cây đại thọ có lõi cây đang đứng vững, đã bỏ qua chính phần lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ cây, bỏ qua vỏ mỏng, rồi đốn lấy cành lá, mang đi và nghĩ rằng: ‘Đây là lõi cây’. Và việc gì cần làm với lõi cây, người ấy sẽ không hưởng được lợi ích đó. Này Bà-la-môn, Ta tuyên bố rằng người này cũng tương tự như ví dụ ấy.

319. Này Bà-la-môn, lại nữa, ở đây, có hạng người do có đức tin nên đã xuất gia, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, với suy nghĩ rằng: ‘Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não; bị khổ đau chìm đắm, bị khổ đau chi phối. Mong rằng sự chấm dứt toàn bộ khối khổ này có thể được biết đến!’ Vị ấy, sau khi đã xuất gia như vậy, lại làm phát sanh lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng. Vị ấy không hài lòng, không mãn nguyện với lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng ấy. Do lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng ấy, vị ấy không tự tán dương mình, không chê bai người khác. Và đối với các pháp khác cao thượng hơn và thù thắng hơn lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng, vị ấy khởi lên ước muốn, tinh tấn để chứng ngộ các pháp ấy, không biếng nhác và không buông thả. Vị ấy thành tựu sự toàn hảo về giới. Vị ấy hài lòng và mãn nguyện với sự toàn hảo về giới ấy. Do sự toàn hảo về giới ấy, vị ấy tự tán dương mình và chê bai người khác rằng: ‘Ta là người có giới hạnh, có thiện pháp, còn các vị tỳ khưu khác này thì theo ác giới, theo ác pháp.’ Và đối với các pháp khác cao thượng hơn và thù thắng hơn sự toàn hảo về giới, vị ấy không khởi lên ước muốn, không tinh tấn để chứng ngộ các pháp ấy, trở nên biếng nhác và buông thả. Này Bà-la-môn, ví như người kia cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, trong khi đi tìm lõi cây, đối với một cây đại thọ có lõi cây đang đứng vững, đã bỏ qua chính phần lõi cây, bỏ qua giác cây, bỏ qua vỏ cây, rồi đốn lấy vỏ mỏng, mang đi và nghĩ rằng: ‘Đây là lõi cây’. Và việc gì cần làm với lõi cây, người ấy sẽ không hưởng được lợi ích đó. Này Bà-la-môn, Ta tuyên bố rằng người này cũng tương tự như ví dụ ấy.

320. Này Bà la môn, ở đây, có người do đức tin xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nghĩ rằng: ‘Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não; bị chìm đắm trong đau khổ, bị đau khổ chi phối. Mong rằng sự chấm dứt toàn bộ khối đau khổ này có thể được biết đến.’ Vị ấy sau khi xuất gia như vậy, liền tạo ra được lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng. Vị ấy không hoan hỷ, không mãn nguyện với lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng ấy. Vị ấy không vì lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng ấy mà tán dương mình, chê bai người khác. Và đối với những pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng, vị ấy khởi lên ước muốn, nỗ lực để chứng ngộ các pháp ấy, có ý chí không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu giới cụ túc. Vị ấy hoan hỷ với giới cụ túc ấy, nhưng không vì thế mà mãn nguyện. Vị ấy không vì giới cụ túc ấy mà tán dương mình, chê bai người khác. Và đối với những pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn giới cụ túc, vị ấy khởi lên ước muốn, nỗ lực để chứng ngộ các pháp ấy, có ý chí không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu định cụ túc. Vị ấy hoan hỷ, mãn nguyện với định cụ túc ấy. Vị ấy vì định cụ túc ấy mà tán dương mình, chê bai người khác rằng: ‘Ta có định, có nhất tâm; còn các vị Tỳ khưu khác này thì không được định tĩnh, tâm bị phân tán.’ Và đối với những pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn định cụ túc, vị ấy không khởi lên ước muốn, không nỗ lực để chứng ngộ các pháp ấy, có ý chí thối chuyển và buông lơi. Này Bà la môn, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, trong khi đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn đang đứng thẳng có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, bỏ qua giác cây, rồi đốn lấy vỏ trong, mang đi và nghĩ rằng đó là ‘lõi cây’. Và bất cứ công việc gì cần làm với lõi cây, mục đích ấy của người ấy sẽ không thành tựu. Này Bà la môn, Ta nói rằng người này cũng tương tự như ví dụ ấy.

321. Này Bà la môn, ở đây, có người do đức tin xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, nghĩ rằng: ‘Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, ... (như trên) ... sự chấm dứt có thể được biết đến.’ Vị ấy sau khi xuất gia như vậy, liền tạo ra được lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng. Vị ấy không hoan hỷ, không mãn nguyện với lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng ấy. Vị ấy không vì lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng ấy mà tán dương mình, chê bai người khác. Và đối với những pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn lợi dưỡng, cung kính, và danh tiếng, vị ấy khởi lên ước muốn, nỗ lực để chứng ngộ các pháp ấy, có ý chí không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu giới cụ túc. Vị ấy hoan hỷ với giới cụ túc ấy, nhưng không vì thế mà mãn nguyện. Vị ấy không vì giới cụ túc ấy mà tán dương mình, chê bai người khác. Và đối với những pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn giới cụ túc, vị ấy khởi lên ước muốn, nỗ lực để chứng ngộ các pháp ấy, có ý chí không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu định cụ túc. Vị ấy hoan hỷ với định cụ túc ấy, nhưng không vì thế mà mãn nguyện. Vị ấy không vì định cụ túc ấy mà tán dương mình, chê bai người khác. Và đối với những pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn định cụ túc, vị ấy khởi lên ước muốn, nỗ lực để chứng ngộ các pháp ấy, có ý chí không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu tri kiến. Vị ấy hoan hỷ, mãn nguyện với tri kiến ấy. Vị ấy vì tri kiến ấy mà tán dương mình, chê bai người khác rằng: ‘Ta sống biết và thấy; còn các vị Tỳ khưu khác này sống không biết, không thấy.’ Và đối với những pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến, vị ấy không khởi lên ước muốn, không nỗ lực để chứng ngộ các pháp ấy, có ý chí thối chuyển và buông lơi. Này Bà la môn, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, trong khi đi tìm lõi cây, đối với một cây lớn đang đứng thẳng có lõi cây, người ấy bỏ qua lõi cây, rồi đốn lấy giác cây, mang đi và nghĩ rằng đó là ‘lõi cây’. Và bất cứ công việc gì cần làm với lõi cây, mục đích ấy của người ấy sẽ không thành tựu. Này Bà la môn, Ta nói rằng người này cũng tương tự như ví dụ ấy.

322. Này Bà-la-môn, ở đây, có người do có tín tâm, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia với ý nghĩ: ‘Ta bị chìm đắm trong sanh, già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não; bị khổ xâm chiếm, bị khổ áp bức. Mong sao toàn bộ khối khổ này có thể được chấm dứt.’ Vị ấy sau khi xuất gia như vậy, thành tựu được lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng. Vị ấy không vì lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng ấy mà tự mãn, không cho rằng chí nguyện đã viên mãn. Vị ấy không vì lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng ấy mà tán dương mình, chê bai người. Và vị ấy khởi lên ước muốn, tinh tấn để chứng ngộ các pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn lợi dưỡng, cung kính, và danh vọng; vị ấy có sự nỗ lực không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu được giới thành tựu. Vị ấy nhờ giới thành tựu ấy mà tự mãn, nhưng chí nguyện vẫn chưa viên mãn. Vị ấy không vì giới thành tựu ấy mà tán dương mình, chê bai người. Và vị ấy khởi lên ước muốn, tinh tấn để chứng ngộ các pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn giới thành tựu; vị ấy có sự nỗ lực không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu được định thành tựu. Vị ấy nhờ định thành tựu ấy mà tự mãn, nhưng chí nguyện vẫn chưa viên mãn. Vị ấy không vì định thành tựu ấy mà tán dương mình, chê bai người. Và vị ấy khởi lên ước muốn, tinh tấn để chứng ngộ các pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn định thành tựu; vị ấy có sự nỗ lực không thối chuyển và không buông lơi. Vị ấy thành tựu được tri kiến. Vị ấy nhờ tri kiến ấy mà tự mãn, nhưng chí nguyện vẫn chưa viên mãn. Vị ấy không vì tri kiến ấy mà tán dương mình, chê bai người. Và vị ấy khởi lên ước muốn, tinh tấn để chứng ngộ các pháp khác cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến; vị ấy có sự nỗ lực không thối chuyển và không buông lơi.

323. Này Bà-la-môn, những pháp nào cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến? Này Bà-la-môn, ở đây, vị tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái có tầm, có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sanh. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu diệt tầm và tứ, chứng và trú Nhị thiền, một trạng thái nội tĩnh nhất tâm, không tầm không tứ, với hỷ và lạc do định sanh. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ, chứng và trú Tam thiền, trạng thái mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu xả lạc, xả khổ, diệt trừ hỷ ưu đã có từ trước, chứng và trú Tứ thiền, một trạng thái không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng, chấm dứt các đối ngại tưởng, không tác ý đến các dị tưởng, với ý niệm ‘hư không là vô biên’, chứng và trú Không Vô Biên Xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, với ý niệm ‘thức là vô biên’, chứng và trú Thức Vô Biên Xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, với ý niệm ‘không có gì cả’, chứng và trú Vô Sở Hữu Xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn Vô Sở Hữu Xứ, chứng và trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

Lại nữa, này Bà-la-môn, vị tỳ khưu vượt qua hoàn toàn Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, chứng và trú Diệt Thọ Tưởng Định. Và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Này Bà-la-môn, pháp này cũng cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến. Này Bà-la-môn, những pháp này là cao thượng hơn, vi diệu hơn tri kiến.

324. Này Bà-la-môn, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi quanh để tìm lõi cây, đối với một cây lớn đang đứng vững có lõi cây, người ấy chỉ đốn lấy lõi cây rồi mang đi, và biết rằng: ‘Đây là lõi cây’. Và bất cứ công việc gì cần làm với lõi cây, mục đích ấy của người ấy sẽ được thành tựu. Này Bà-la-môn, Ta nói rằng người này cũng tương tự như ví dụ ấy.

Này Bà-la-môn, như vậy, phạm hạnh này không phải vì lợi ích là lợi lộc, cung kính, danh tiếng; không phải vì lợi ích là sự thành tựu giới hạnh; không phải vì lợi ích là sự thành tựu định tâm; không phải vì lợi ích là tri kiến. Này Bà-la-môn, mà chính là tâm giải thoát bất động này, phạm hạnh này là vì mục đích ấy, đây là lõi cây, đây là mục đích cuối cùng.

Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Piṅgalakoccha bạch với Đức Thế Tôn rằng: ‘Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, thưa Tôn giả Gotama! ... (v.v.) ... Mong Tôn giả Gotama hãy ghi nhận con là một cận sự nam đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời.’

Kinh Ví Dụ Lõi Cây Nhỏ, bài kinh thứ mười, đã chấm dứt.

Phẩm Ví Dụ, phẩm thứ ba, đã chấm dứt.

Moḷiyaphagguna và Ariṭṭha, Vammika ở Andhavana, Rathavinīta, Nivāpa; Pāsarāsi, Kaṇeru, Voi Lớn, Sāropama, và lại là Piṅgalakoccha.