2. Kinh Ví Dụ Con Rắn Nước

234. Tôi nghe như vầy – một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của Anāthapiṇḍika. Bấy giờ, có một tỳ khưu tên là Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đã khởi lên tà kiến như sau: “Theo như ta hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại.” Nhiều tỳ khưu đã nghe rằng: “Tỳ khưu tên là Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đã khởi lên tà kiến như sau: ‘Theo như ta hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại.’” Bấy giờ, các tỳ khưu ấy đi đến chỗ tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên; sau khi đến, họ nói với tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, điều này: “Này hiền giả Ariṭṭha, có thật chăng hiền giả đã khởi lên tà kiến như sau: ‘Theo như ta hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại’?” “Đúng vậy, chư hiền giả, theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại.”

Bấy giờ, các tỳ khưu ấy, vì muốn tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, từ bỏ tà kiến ấy, nên đã thẩm vấn, tra hỏi, và chất vấn: “Này hiền giả Ariṭṭha, đừng nói như vậy, đừng xuyên tạc Thế Tôn; vì xuyên tạc Thế Tôn là không tốt, Thế Tôn đã không nói như vậy. Này hiền giả Ariṭṭha, bằng nhiều phương cách, các chướng ngại pháp đã được Thế Tôn tuyên bố là chướng ngại, và chúng quả thật đủ để gây ra chướng ngại cho người thực hành. Các dục đã được Thế Tôn tuyên bố là ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn. Các dục đã được Thế Tôn tuyên bố là ví như khúc xương... ví như miếng thịt... ví như bó đuốc cỏ... ví như hố than hừng... ví như giấc mộng... ví như đồ vay mượn... ví như trái cây... ví như lò mổ... ví như cọc nhọn... ví như đầu rắn, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hiểm ở đây càng nhiều hơn.” Dù đã được các tỳ khưu ấy thẩm vấn, tra hỏi, và chất vấn như vậy, tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, vẫn ngoan cố, chấp chặt, và khăng khăng giữ lấy tà kiến ấy, nói rằng: “Đúng vậy, chư hiền giả, theo như tôi hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại.”

235. Khi các tỳ khưu ấy không thể làm cho tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, từ bỏ tà kiến ấy, bấy giờ họ đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các tỳ khưu ấy bạch với Thế Tôn điều này: “Bạch Thế Tôn, tỳ khưu tên là Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đã khởi lên tà kiến như sau: ‘Theo như con hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại.’ Bạch Thế Tôn, chúng con đã nghe rằng: ‘Tỳ khưu tên là Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đã khởi lên tà kiến như sau: “Theo như con hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại.”’ Bấy giờ, bạch Thế Tôn, chúng con đi đến chỗ tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên; sau khi đến, chúng con nói với tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, điều này: ‘Có thật chăng, này hiền giả Ariṭṭha, hiền giả đã khởi lên tà kiến như sau: “Theo như con hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng, những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng, không đủ để gây ra chướng ngại”?’”

Bạch Thế Tôn, khi được hỏi như vậy, Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đã nói với chúng con rằng: ‘Thưa chư hiền, tôi hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng như thế này: những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng thì không đủ để gây ra chướng ngại.’ Bạch Thế Tôn, sau đó, chúng con, vì muốn Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, từ bỏ tà kiến xấu xa ấy, đã gạn hỏi, thẩm vấn, và chất vấn rằng: ‘Này hiền giả Ariṭṭha, chớ có nói như vậy, chớ có xuyên tạc Thế Tôn. Việc xuyên tạc Thế Tôn là không tốt. Thế Tôn sẽ không nói như vậy. Này hiền giả Ariṭṭha, bằng nhiều phương tiện, các chướng ngại pháp đã được Thế Tôn tuyên bố là chướng ngại, và khi thực hành chúng thì đủ để gây ra chướng ngại. Các dục đã được Thế Tôn tuyên bố là ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não; ở đây, sự nguy hiểm là nhiều hơn. Các dục đã được Thế Tôn tuyên bố ví như bộ xương khô... ví như đầu rắn, nhiều đau khổ, nhiều phiền não; ở đây, sự nguy hiểm là nhiều hơn.’ Bạch Thế Tôn, dù đã được chúng con gạn hỏi, thẩm vấn, và chất vấn như vậy, Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, vẫn cố chấp, bám víu, và khăng khăng giữ lấy tà kiến xấu xa ấy, và nói rằng: ‘Thưa chư hiền, tôi hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng như thế này: những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng thì không đủ để gây ra chướng ngại.’ Bạch Thế Tôn, vì chúng con không thể làm cho Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, từ bỏ tà kiến xấu xa ấy, nên chúng con đã trình báo việc này lên Thế Tôn.

236. Khi ấy, Thế Tôn gọi một Tỳ khưu và bảo: ‘Này Tỳ khưu, hãy đi, nhân danh Ta, hãy gọi Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, và nói: ‘Hiền giả Ariṭṭha, Bậc Đạo Sư cho gọi hiền giả.’’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Vị Tỳ khưu ấy vâng lời Thế Tôn, đi đến chỗ Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên; sau khi đến, vị ấy nói với Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên: ‘Hiền giả Ariṭṭha, Bậc Đạo Sư cho gọi hiền giả.’ ‘Vâng, thưa hiền giả.’ Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đáp lời vị Tỳ khưu ấy, rồi đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Khi Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn nói với vị ấy rằng: ‘Này Ariṭṭha, có thật chăng một tà kiến xấu xa như thế này đã khởi lên nơi ngươi: ‘Tôi hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng như thế này: những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng thì không đủ để gây ra chướng ngại.’?’

‘Bạch Thế Tôn, quả thật con hiểu Pháp do Thế Tôn thuyết giảng như thế này: những pháp được Thế Tôn gọi là các chướng ngại pháp, khi thực hành chúng thì không đủ để gây ra chướng ngại.’ ‘Này kẻ ngu kia, ngươi đã nghe Ta thuyết giảng Pháp như vậy cho ai? Này kẻ ngu kia, chẳng phải Ta đã bằng nhiều phương tiện tuyên bố các chướng ngại pháp là chướng ngại hay sao? Và khi thực hành chúng thì đủ để gây ra chướng ngại. Chẳng phải Ta đã tuyên bố các dục là ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não; ở đây, sự nguy hiểm là nhiều hơn hay sao? Chẳng phải Ta đã tuyên bố các dục ví như bộ xương khô... ví như miếng thịt... ví như bó đuốc cỏ... ví như hố than hừng... ví như giấc mộng... ví như đồ vay mượn... ví như cây có quả... ví như cái thớt... ví như cây cọc nhọn... ví như đầu rắn, nhiều đau khổ, nhiều phiền não; ở đây, sự nguy hiểm là nhiều hơn hay sao? Thế mà, này kẻ ngu kia, do ngươi đã nắm giữ sai lạc, ngươi vừa xuyên tạc chúng Ta, vừa tự đào hố chôn mình, và còn tạo ra nhiều điều vô phước. Này kẻ ngu kia, điều đó sẽ đem lại cho ngươi sự bất hạnh và đau khổ trong một thời gian dài.’

Khi ấy, Thế Tôn nói với các Tỳ khưu: ‘Này các Tỳ khưu, các ngươi nghĩ thế nào? Tỳ khưu Ariṭṭha này, trước kia là người huấn luyện kên kên, có được chút hơi ấm nào trong Pháp và Luật này không?’ ‘Làm sao có được, bạch Thế Tôn? Thưa không, bạch Thế Tôn.’ Khi được nói như vậy, Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, ngồi im lặng, bối rối, vai rũ, cúi đầu, trầm ngâm, không thể đáp lời. Khi ấy, Thế Tôn, biết được Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên, đang im lặng, bối rối, vai rũ, cúi đầu, trầm ngâm, không thể đáp lời, liền nói với Tỳ khưu Ariṭṭha, trước kia là người huấn luyện kên kên: ‘Này kẻ ngu kia, ngươi sẽ được biết đến bởi chính tà kiến xấu xa này của ngươi. Bây giờ Ta sẽ hỏi các Tỳ khưu ở đây.’

237. Bấy giờ, Thế Tôn gọi các Tỳ khưu: "Này các Tỳ khưu, có phải các ngươi cũng hiểu Pháp do ta thuyết giảng giống như Tỳ khưu Ariṭṭha này, người trước kia làm nghề huấn luyện kên kên, do tự mình chấp thủ sai lầm mà đã xuyên tạc Như Lai, tự đào bới (chính mình), và tạo ra nhiều điều bất thiện không?" "Bạch Thế Tôn, không phải vậy. Bạch Thế Tôn, quả thật, bằng nhiều phương diện, các pháp chướng ngại đã được Thế Tôn nói là chướng ngại; và chúng quả thật đủ để gây ra chướng ngại cho người thực hành chúng. Các dục đã được Thế Tôn nói là ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Các dục đã được Thế Tôn nói là ví như khúc xương khô... ví như đầu rắn, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn." "Lành thay, lành thay, này các Tỳ khưu! Lành thay, này các Tỳ khưu, các ngươi đã hiểu Pháp do ta thuyết giảng như vậy. Này các Tỳ khưu, quả thật, bằng nhiều phương diện, các pháp chướng ngại đã được ta nói đến, và chúng quả thật đủ để gây ra chướng ngại cho người thực hành chúng. Các dục đã được ta nói là ít vị ngọt, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Các dục đã được ta nói là ví như khúc xương khô... ví như đầu rắn, nhiều đau khổ, nhiều phiền não, sự nguy hiểm ở đây lại nhiều hơn. Thế nhưng, Tỳ khưu Ariṭṭha này, người trước kia làm nghề huấn luyện kên kên, do tự mình chấp thủ sai lầm mà đã xuyên tạc Như Lai, tự đào bới (chính mình), và tạo ra nhiều điều bất thiện. Điều ấy sẽ đem lại bất hạnh và đau khổ lâu dài cho kẻ ngu si ấy. Này các Tỳ khưu, việc một người có thể hưởng thụ các dục (vật chất) mà lại tách rời khỏi các dục (phiền não), tách rời khỏi tưởng về dục, tách rời khỏi tầm về dục — trường hợp này không thể xảy ra."

238. Này các Tỳ khưu, ở đây, có những kẻ ngu si học tập Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ, Cảm hứng ngữ, Như thị ngữ, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, và Phương quảng. Sau khi học tập Chánh pháp ấy, họ không dùng trí tuệ để thẩm sát ý nghĩa của các pháp ấy. Vì không dùng trí tuệ để thẩm sát ý nghĩa, nên các pháp ấy không đưa đến sự kham nhẫn thẩm sát. Họ học tập Chánh pháp chỉ với lợi ích là để chỉ trích và với lợi ích là để thoát khỏi sự tranh luận. Và mục đích mà vì đó họ học tập Chánh pháp, thì họ lại không thể nghiệm được mục đích ấy. Đối với họ, các pháp ấy do bị chấp thủ sai lầm, nên sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu dài. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì đã chấp thủ sai lầm các pháp.

Này các Tỳ khưu, ví như một người đàn ông cần rắn, tìm rắn, đi lang thang để tìm rắn. Người ấy có thể thấy một con rắn lớn. Người ấy có thể bắt nó ở thân hoặc ở đuôi. Con rắn ấy có thể quay lại cắn vào tay, vào cánh tay, hay vào một trong các chi phần lớn nhỏ nào đó của người ấy. Do nhân duyên ấy, người ấy có thể đi đến chỗ chết hoặc chịu đau khổ gần như chết. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì đã bắt rắn sai cách. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, ở đây, có những kẻ ngu si học tập Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ, Cảm hứng ngữ, Như thị ngữ, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, và Phương quảng. Sau khi học tập Chánh pháp ấy, họ không dùng trí tuệ để thẩm sát ý nghĩa của các pháp ấy. Vì không dùng trí tuệ để thẩm sát ý nghĩa, nên các pháp ấy không đưa đến sự kham nhẫn thẩm sát. Họ học tập Chánh pháp chỉ với lợi ích là để chỉ trích và với lợi ích là để thoát khỏi sự tranh luận. Và mục đích mà vì đó họ học tập Chánh pháp, thì họ lại không thể nghiệm được mục đích ấy. Đối với họ, các pháp ấy do bị chấp thủ sai lầm, nên sẽ đưa đến bất hạnh và đau khổ lâu dài. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì đã chấp thủ sai lầm các pháp.

239. Nhưng ở đây, này các Tỳ khưu, có những thiện nam tử học tập Chánh pháp – Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ, Cảm hứng ngữ, Như thị ngữ, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, và Phương quảng. Sau khi học tập Chánh pháp ấy, họ dùng trí tuệ để thẩm sát ý nghĩa của các pháp ấy. Vì dùng trí tuệ để thẩm sát ý nghĩa, nên các pháp ấy đưa đến sự kham nhẫn thẩm sát. Họ không học tập Chánh pháp với lợi ích là để chỉ trích, cũng không với lợi ích là để thoát khỏi sự tranh luận. Và mục đích mà vì đó họ học tập Chánh pháp, thì họ thể nghiệm được mục đích ấy. Đối với họ, các pháp ấy do được chấp thủ đúng đắn, nên sẽ đưa đến hạnh phúc và an lạc lâu dài. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì đã chấp thủ đúng đắn các pháp.

“Này các Tỷ kheo, ví như một người đàn ông cần rắn, đi tìm rắn, trong khi lùng sục rắn. Người ấy có thể thấy một con rắn lớn. Người ấy có thể dùng một cây gậy có nạng chận nó xuống, đè nó xuống thật chặt. Sau khi đã dùng cây gậy có nạng đè nó xuống thật chặt, người ấy có thể nắm chặt cổ nó. Này các Tỷ kheo, dầu cho con rắn ấy có thể dùng thân của nó quấn lấy tay, hay cánh tay, hay bất cứ một chi phần nào của người ấy, nhưng người ấy sẽ không vì lý do đó mà phải chết hay chịu đau khổ gần như chết. Vì sao vậy? Này các Tỷ kheo, vì con rắn đã được bắt một cách khéo léo. Cũng vậy, này các Tỷ kheo, ở đây có một số thiện nam tử học Pháp: Kinh, Ứng tụng, Ký thuyết, Kệ ngôn, Cảm hứng ngữ, Như thị thuyết, Bổn sanh, Vị tằng hữu pháp, và Phương quảng. Sau khi học Pháp ấy, họ dùng trí tuệ để thẩm sát ý nghĩa của các pháp ấy. Khi họ dùng trí tuệ thẩm sát ý nghĩa, các pháp ấy trở nên sáng tỏ. Họ không học Pháp với mục đích để chỉ trích, cũng không với mục đích để thoát khỏi sự chỉ trích. Và mục đích mà họ học Pháp, họ thể nghiệm được mục đích ấy. Đối với họ, các pháp ấy được khéo nắm giữ, sẽ đưa đến lợi ích, hạnh phúc lâu dài. Vì sao vậy? Này các Tỷ kheo, vì các pháp đã được nắm giữ một cách khéo léo. Vì vậy, này các Tỷ kheo, đối với những lời dạy của Ta mà các ngươi hiểu được ý nghĩa, hãy ghi nhớ nó như vậy. Còn đối với những lời dạy của Ta mà các ngươi không hiểu được ý nghĩa, thì về điều đó, các ngươi nên hỏi lại Ta, hoặc hỏi lại các vị Tỷ kheo có kinh nghiệm.”

240. “Này các Tỷ kheo, Ta sẽ thuyết cho các ngươi một pháp môn ví như chiếc bè, để vượt qua, không phải để nắm giữ. Hãy lắng nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Bạch Thế Tôn, vâng ạ.” Các Tỷ kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau: “Này các Tỷ kheo, ví như một người đi trên một đoạn đường dài. Người ấy có thể thấy một vùng nước lớn, bờ bên này đầy nguy hiểm và sợ hãi, bờ bên kia an ổn, không sợ hãi; nhưng không có thuyền để đưa qua, cũng không có cầu để đi từ bờ này sang bờ kia. Người ấy có thể nghĩ như sau: ‘Vùng nước này thật lớn, bờ bên này đầy nguy hiểm và sợ hãi, bờ bên kia an ổn, không sợ hãi; nhưng không có thuyền để đưa qua, cũng không có cầu để đi từ bờ này sang bờ kia. Hay là ta hãy thu gom cỏ, cây, cành và lá, kết lại thành một chiếc bè, rồi nương vào chiếc bè ấy, dùng tay và chân nỗ lực, an toàn vượt qua bờ bên kia.’ Và rồi, này các Tỷ kheo, người ấy thu gom cỏ, cây, cành và lá, kết lại thành một chiếc bè, rồi nương vào chiếc bè ấy, dùng tay và chân nỗ lực, an toàn vượt qua bờ bên kia. Sau khi đã vượt qua, đến bờ bên kia, người ấy có thể nghĩ như sau: ‘Chiếc bè này thật hữu ích cho ta; nương vào chiếc bè này, dùng tay và chân nỗ lực, ta đã an toàn vượt qua bờ bên kia. Hay là ta hãy đội chiếc bè này lên đầu, hoặc vác nó trên vai, rồi đi đến bất cứ nơi nào ta muốn.’ Này các Tỷ kheo, các ngươi nghĩ sao? Người ấy làm như vậy có phải là đã làm điều nên làm đối với chiếc bè ấy không?” “Bạch Thế Tôn, không phải vậy.” “Và người ấy phải làm thế nào, này các Tỷ kheo, mới là làm điều nên làm đối với chiếc bè ấy? Ở đây, này các Tỷ kheo, sau khi đã vượt qua, đến bờ bên kia, người ấy có thể nghĩ như sau: ‘Chiếc bè này thật hữu ích cho ta; nương vào chiếc bè này, dùng tay và chân nỗ lực, ta đã an toàn vượt qua bờ bên kia. Hay là ta hãy kéo chiếc bè này lên bờ, hoặc để nó trôi trên nước, rồi đi đến bất cứ nơi nào ta muốn.’ Này các Tỷ kheo, người ấy làm như vậy mới là đã làm điều nên làm đối với chiếc bè ấy. Cũng vậy, này các Tỷ kheo, Ta đã thuyết pháp môn ví như chiếc bè, để vượt qua, không phải để nắm giữ. Này các Tỷ kheo, các ngươi là những người hiểu rõ pháp môn ví như chiếc bè đã được thuyết giảng, ngay cả các pháp (thiện) cũng phải từ bỏ, huống chi là các phi pháp (bất thiện).”

241. Này các Tỳ khưu, có sáu trú xứ của tà kiến này. Thế nào là sáu? Này các Tỳ khưu, ở đây, kẻ phàm phu ít nghe, không được thấy các bậc Thánh, không thuần thục Thánh pháp, không tu tập Thánh pháp; không được thấy các bậc chân nhân, không thuần thục pháp của bậc chân nhân, không tu tập pháp của bậc chân nhân; người ấy quán sắc: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’; quán thọ: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’; quán tưởng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’; quán các hành: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’; và đối với những gì được thấy, được nghe, được cảm nhận, được nhận thức, được đạt đến, được tìm cầu, được ý suy tư, người ấy cũng quán rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’; và đối với trú xứ của tà kiến này: ‘Cái gì là thế giới, cái ấy là tự ngã; sau khi chết, tôi sẽ là thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không bị biến hoại, tôi sẽ tồn tại mãi mãi giống như sự vĩnh cửu’, người ấy cũng quán rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’. Và này các Tỳ khưu, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều, được thấy các bậc Thánh, thuần thục Thánh pháp, tu tập Thánh pháp; được thấy các bậc chân nhân, thuần thục pháp của bậc chân nhân, tu tập pháp của bậc chân nhân; vị ấy quán sắc: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi’; quán thọ: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi’; quán tưởng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi’; quán các hành: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi’; và đối với những gì được thấy, được nghe, được cảm nhận, được nhận thức, được đạt đến, được tìm cầu, được ý suy tư, vị ấy cũng quán rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi’; và đối với trú xứ của tà kiến này: ‘Cái gì là thế giới, cái ấy là tự ngã; sau khi chết, tôi sẽ là thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không bị biến hoại, tôi sẽ tồn tại mãi mãi giống như sự vĩnh cửu’, vị ấy cũng quán rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi’. Vị ấy, do quán như vậy, không bị lo âu sầu muộn về cái không có thật’.

242. Khi được nói như vậy, một Tỳ khưu bạch với đức Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, có thể có sự lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên ngoài không?’ – ‘Có thể có, này Tỳ khưu,’ đức Thế Tôn đáp. ‘Ở đây, này Tỳ khưu, có người khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Than ôi, trước kia ta đã có cái ấy; than ôi, bây giờ ta không có cái ấy. Mong sao ta có được cái ấy; than ôi, ta không thể có được cái ấy.’ Người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực khóc lóc, đi đến mê loạn. Này Tỳ khưu, như vậy là có sự lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên ngoài.’

‘Bạch Thế Tôn, có thể có sự không lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên ngoài không?’ – ‘Có thể có, này Tỳ khưu,’ đức Thế Tôn đáp. ‘Ở đây, này Tỳ khưu, có người không khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Than ôi, trước kia ta đã có cái ấy; than ôi, bây giờ ta không có cái ấy. Mong sao ta có được cái ấy; than ôi, ta không thể có được cái ấy.’ Người ấy không sầu muộn, không mệt mỏi, không than khóc, không đấm ngực khóc lóc, không đi đến mê loạn. Này Tỳ khưu, như vậy là có sự không lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên ngoài.’

‘Bạch Thế Tôn, có thể có sự lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên trong không?’ – ‘Có thể có, này Tỳ khưu,’ đức Thế Tôn đáp. ‘Ở đây, này Tỳ khưu, có người có tà kiến như sau: ‘Cái gì là thế giới, cái ấy là tự ngã; sau khi chết, tôi sẽ là thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không bị biến hoại, tôi sẽ tồn tại mãi mãi giống như sự vĩnh cửu.’ Người ấy nghe đức Như Lai hoặc đệ tử của Như Lai thuyết pháp để nhổ bật tất cả các trú xứ, chấp thủ, thiên kiến, cố chấp, tùy miên của tà kiến; để làm lắng dịu tất cả các hành; để từ bỏ tất cả các sanh y; để đoạn tận ái; để ly tham, để đoạn diệt, để đạt đến Niết-bàn. Người ấy khởi lên ý nghĩ: ‘Chắc chắn ta sẽ bị đoạn diệt! Chắc chắn ta sẽ bị hủy diệt! Chắc chắn ta sẽ không còn tồn tại!’ Người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực khóc lóc, đi đến mê loạn. Này Tỳ khưu, như vậy là có sự lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên trong.’

‘Bạch Thế Tôn, có thể có sự không lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên trong không?’ – ‘Có thể có, này Tỳ khưu,’ đức Thế Tôn đáp. ‘Ở đây, này Tỳ khưu, có người không có tà kiến như sau: ‘Cái gì là thế giới, cái ấy là tự ngã; sau khi chết, tôi sẽ là thường còn, bền vững, vĩnh cửu, không bị biến hoại, tôi sẽ tồn tại mãi mãi giống như sự vĩnh cửu.’ Người ấy nghe đức Như Lai hoặc đệ tử của Như Lai thuyết pháp để nhổ bật tất cả các trú xứ, chấp thủ, thiên kiến, cố chấp, tùy miên của tà kiến; để làm lắng dịu tất cả các hành; để từ bỏ tất cả các sanh y; để đoạn tận ái; để ly tham, để đoạn diệt, để đạt đến Niết-bàn. Người ấy không khởi lên ý nghĩ: ‘Chắc chắn ta sẽ bị đoạn diệt! Chắc chắn ta sẽ bị hủy diệt! Chắc chắn ta sẽ không còn tồn tại!’ Người ấy không sầu muộn, không mệt mỏi, không than khóc, không đấm ngực khóc lóc, không đi đến mê loạn. Này Tỳ khưu, như vậy là có sự không lo âu sầu muộn về cái không có thật ở bên trong.’

243. “Này các tỳ khưu, các ông nên nắm giữ vật sở hữu ấy, là vật sở hữu thường còn, bền vững, vĩnh cửu, có bản chất không biến đổi, và sẽ tồn tại y như thế mãi mãi. Này các tỳ khưu, các ông có thấy vật sở hữu nào là vật sở hữu thường còn, bền vững, vĩnh cửu, có bản chất không biến đổi, và sẽ tồn tại y như thế mãi mãi không?” “Bạch Thế Tôn, không có việc ấy.” “Lành thay, này các tỳ khưu. Này các tỳ khưu, Ta cũng không thấy vật sở hữu nào là vật sở hữu thường còn, bền vững, vĩnh cửu, có bản chất không biến đổi, và sẽ tồn tại y như thế mãi mãi.

“Này các tỳ khưu, các ông nên chấp thủ vào sự chấp thủ ngã luận ấy, là sự chấp thủ ngã luận mà khi chấp thủ vào thì sầu, bi, khổ, ưu, não không khởi lên. Này các tỳ khưu, các ông có thấy sự chấp thủ ngã luận nào mà khi chấp thủ vào thì sầu, bi, khổ, ưu, não không khởi lên không?” “Bạch Thế Tôn, không có việc ấy.” “Lành thay, này các tỳ khưu. Này các tỳ khưu, Ta cũng không thấy sự chấp thủ ngã luận nào mà khi chấp thủ vào thì sầu, bi, khổ, ưu, não không khởi lên.

“Này các tỳ khưu, các ông nên nương tựa vào nơi nương tựa của tà kiến ấy, là nơi nương tựa của tà kiến mà khi nương tựa vào thì sầu, bi, khổ, ưu, não không khởi lên. Này các tỳ khưu, các ông có thấy nơi nương tựa của tà kiến nào mà khi nương tựa vào thì sầu, bi, khổ, ưu, não không khởi lên không?” “Bạch Thế Tôn, không có việc ấy.” “Lành thay, này các tỳ khưu. Này các tỳ khưu, Ta cũng không thấy nơi nương tựa của tà kiến nào mà khi nương tựa vào thì sầu, bi, khổ, ưu, não không khởi lên.”

244. “Này các tỳ khưu, khi có tự ngã, có phải sẽ có ‘cái thuộc về tự ngã của ta’ không?”

“Này các tỳ khưu, khi có ‘cái thuộc về tự ngã’, có phải sẽ có ‘tự ngã của ta’ không?” “Bạch Thế Tôn, đúng là như vậy.”

“Này các tỳ khưu, khi tự ngã và cái thuộc về tự ngã không thể được tìm thấy một cách chân thật và vững chắc, thì nơi trú của tà kiến này: ‘Thế giới ấy là tự ngã ấy, sau khi chết ta sẽ trở thành thường còn, bền vững, vĩnh cửu, có bản chất không biến đổi, và ta sẽ tồn tại y như thế mãi mãi’ – này các tỳ khưu, đây há chẳng phải là một giáo lý hoàn toàn và trọn vẹn của kẻ ngu sao?”

“Bạch Thế Tôn, làm sao lại không phải chứ? Bạch Thế Tôn, đó quả thật là một giáo lý hoàn toàn và trọn vẹn của kẻ ngu.”

“Này các tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, sắc là thường còn hay vô thường?”

“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”

“Và cái gì vô thường, cái ấy là khổ hay là lạc?”

“Bạch Thế Tôn, là khổ.”

“Và cái gì vô thường, là khổ, có bản chất biến đổi, có thích hợp để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?”

“Bạch Thế Tôn, không có việc ấy.”

“Này các tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, thọ... tưởng... các hành... thức là thường còn hay vô thường?”

“Bạch Thế Tôn, là vô thường.”

“Và cái gì vô thường, cái ấy là khổ hay là lạc?”

“Bạch Thế Tôn, là khổ.”

“Và cái gì vô thường, là khổ, có bản chất biến đổi, có thích hợp để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?”

“Bạch Thế Tôn, không có việc ấy.”

“Do đó, này các tỳ khưu, bất cứ sắc nào, dù là quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, thấp kém hay cao thượng, xa hay gần, tất cả sắc nên được thấy như thật bằng chánh trí tuệ rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’ Bất cứ thọ nào... bất cứ tưởng nào... bất cứ các hành nào... bất cứ thức nào, dù là quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, thấp kém hay cao thượng, xa hay gần, tất cả thức nên được thấy như thật bằng chánh trí tuệ rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi.’”

245. “Thấy như vậy, này các tỳ khưu, vị Thánh đệ tử có học thức trở nên nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên ly tham, do ly tham nên được giải thoát. Trong sự giải thoát, trí tuệ khởi lên rằng: ‘Đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa.’ Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu này được gọi là người đã nhấc then cài, cũng được gọi là người đã lấp hào rãnh, cũng được gọi là người đã nhổ cột trụ, cũng được gọi là người không có thanh chắn, cũng được gọi là bậc Thánh đã hạ cờ, đã đặt gánh nặng xuống, đã được giải thoát khỏi các ràng buộc.

“Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu đã nhấc then cài? Này các tỳ khưu, ở đây, vô minh của vị tỳ khưu đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho như thân cây ta-la, đã được làm cho không còn hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai. Này các tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu đã nhấc then cài.

“Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu đã lấp hào rãnh? Này các tỳ khưu, ở đây, sự luân hồi sanh tử dẫn đến tái sanh của vị tỳ khưu đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho như thân cây ta-la, đã được làm cho không còn hiện hữu, có bản chất không sanh khởi trong tương lai. Này các tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu đã lấp hào rãnh.

Này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu đã nhổ lên cột trụ? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu đã đoạn tận ái dục, đã được cắt đứt tận gốc rễ, được làm cho như thân cây tala bị chặt ngọn, được làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai. Này các Tỳ khưu, như vậy là vị Tỳ khưu đã nhổ lên cột trụ.

Này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu không còn thanh chắn? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu đã đoạn tận năm hạ phần kiết sử, đã được cắt đứt tận gốc rễ, được làm cho như thân cây tala bị chặt ngọn, được làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai. Này các Tỳ khưu, như vậy là vị Tỳ khưu không còn thanh chắn.

Này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu là bậc Thánh, đã hạ cờ, đã đặt gánh nặng xuống, đã được giải thoát? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị Tỳ khưu đã đoạn tận ngã mạn, đã được cắt đứt tận gốc rễ, được làm cho như thân cây tala bị chặt ngọn, được làm cho không còn hiện hữu, có đặc tính không sanh khởi trong tương lai. Này các Tỳ khưu, như vậy là vị Tỳ khưu là bậc Thánh, đã hạ cờ, đã đặt gánh nặng xuống, đã được giải thoát.

246. Này các Tỳ khưu, đối với vị Tỳ khưu có tâm giải thoát như vậy, các vị trời cùng với Thiên chủ, Phạm thiên, và Chúa tể chúng sanh dù tìm kiếm cũng không thể tìm ra: ‘Đây là thức của Như Lai nương tựa.’ Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, Ta nói rằng Như Lai không thể tìm thấy dấu vết ngay trong hiện tại. Này các Tỳ khưu, vì Ta nói như vậy, tuyên bố như vậy, nên một số Sa-môn, Bà-la-môn đã vu khống Ta một cách không có thật, trống rỗng, dối trá, không đúng sự thật rằng: ‘Sa-môn Gotama là người theo thuyết đoạn diệt, Ngài chủ trương sự cắt đứt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sanh hiện hữu.’ Này các Tỳ khưu, như Ta không phải là người như vậy, như Ta không nói như vậy, các Sa-môn, Bà-la-môn ấy đã vu khống Ta một cách không có thật, trống rỗng, dối trá, không đúng sự thật rằng: ‘Sa-môn Gotama là người theo thuyết đoạn diệt, Ngài chủ trương sự cắt đứt, sự hủy hoại, sự không tồn tại của một chúng sanh hiện hữu.’ Này các Tỳ khưu, cả xưa và nay, Ta chỉ trình bày về khổ và sự diệt khổ. Này các Tỳ khưu, trong trường hợp ấy, nếu những người khác mắng nhiếc, phỉ báng, quấy rầy, làm phiền não Như Lai, thì này các Tỳ khưu, ở Như Lai không có sự tức giận, không có sự bất mãn, không có sự không hài lòng trong tâm.

Này các Tỳ khưu, trong trường hợp ấy, nếu những người khác cúng dường, tôn trọng, quý mến, đảnh lễ Như Lai, thì này các Tỳ khưu, ở Như Lai không có sự vui thích, không có sự hân hoan, không có sự phấn chấn trong tâm. Này các Tỳ khưu, trong trường hợp ấy, nếu những người khác cúng dường, tôn trọng, quý mến, đảnh lễ Như Lai, thì này các Tỳ khưu, ở Như Lai có suy nghĩ như sau: ‘Đối với những gì đã được liễu tri từ trước, họ đang thực hiện những hành vi như vậy đối với chúng.’ Do đó, này các Tỳ khưu, nếu những người khác mắng nhiếc, phỉ báng, quấy rầy, làm phiền não các ngươi, thì ở các ngươi không nên có sự tức giận, không có sự bất mãn, không có sự không hài lòng trong tâm. Do đó, này các Tỳ khưu, nếu những người khác cúng dường, tôn trọng, quý mến, đảnh lễ các ngươi, thì ở các ngươi không nên có sự vui thích, không có sự hân hoan, không có sự phấn chấn trong tâm. Do đó, này các Tỳ khưu, nếu những người khác cúng dường, tôn trọng, quý mến, đảnh lễ các ngươi, thì các ngươi nên có suy nghĩ như sau: ‘Đối với những gì đã được liễu tri từ trước, họ đang thực hiện những hành vi như vậy đối với chúng.’

247. Do đó, này các Tỳ khưu, những gì không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Và này các Tỳ khưu, cái gì không phải của các ngươi? Này các Tỳ khưu, sắc không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Này các Tỳ khưu, thọ không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Này các Tỳ khưu, tưởng không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Này các Tỳ khưu, các hành không phải của các ngươi, hãy từ bỏ chúng; việc các ngươi từ bỏ chúng sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Này các Tỳ khưu, thức không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Này các Tỳ khưu, các ngươi nghĩ thế nào? Nếu có người mang đi, đốt, hoặc làm bất cứ điều gì theo ý muốn đối với cỏ, củi, cành, và lá trong khu vườn Jetavana này, liệu các ngươi có suy nghĩ rằng: ‘Người ta đang mang chúng tôi đi, đốt chúng tôi, hoặc làm bất cứ điều gì theo ý muốn đối với chúng tôi’ không?” “Bạch Thế Tôn, không ạ.” “Vì sao vậy?” “Bạch Thế Tôn, vì những thứ ấy không phải là tự ngã của chúng con, cũng không phải là những gì thuộc về tự ngã của chúng con.” “Cũng vậy, này các Tỳ khưu, những gì không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Và này các Tỳ khưu, cái gì không phải của các ngươi? Này các Tỳ khưu, sắc không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài. Này các Tỳ khưu, thọ... tưởng... các hành... Này các Tỳ khưu, thức không phải của các ngươi, hãy từ bỏ nó; việc các ngươi từ bỏ nó sẽ mang lại lợi ích và an lạc lâu dài.

248. Này các Tỳ khưu, Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy. Này các Tỳ khưu, khi Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy, thì đối với những vị Tỳ khưu là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, việc cần làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, thì không còn vòng luân hồi để có thể được nêu rõ. Này các Tỳ khưu, Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy. Này các Tỳ khưu, khi Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy, thì những vị Tỳ khưu nào đã đoạn trừ năm hạ phần kiết sử, tất cả các vị ấy đều là bậc hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cõi ấy, không còn trở lại thế gian này nữa. Này các Tỳ khưu, Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy. Này các Tỳ khưu, khi Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy, thì những vị Tỳ khưu nào đã đoạn trừ ba kiết sử, tham sân si đã được làm cho muội lược, tất cả các vị ấy đều là bậc Nhất lai, chỉ trở lại thế gian này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Này các Tỳ khưu, Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy. Này các Tỳ khưu, khi Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy, thì những vị Tỳ khưu nào đã đoạn trừ ba kiết sử, tất cả các vị ấy đều là bậc Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn hướng đến giác ngộ. Này các Tỳ khưu, Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy. Này các Tỳ khưu, khi Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy, thì những vị Tỳ khưu nào là bậc Tùy Pháp hành, Tùy Tín hành, tất cả các vị ấy đều hướng đến giác ngộ. Này các Tỳ khưu, Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy. Này các Tỳ khưu, khi Pháp đã được Ta khéo thuyết giảng như thế, được làm cho hiển lộ, được mở ra, được trình bày, không còn mảnh vải che đậy, thì những vị nào chỉ có niềm tin, chỉ có lòng thương mến đối với Ta, tất cả các vị ấy đều hướng đến cõi trời.

Thế Tôn đã thuyết như vậy. Các vị Tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Ví Dụ Con Rắn Nước, bài thứ hai, đã chấm dứt.