8. Kinh Viên Mật

199. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakka, tại Kapilavatthu, trong tu viện Nigrodhārāma. Bấy giờ, Thế Tôn vào buổi sáng, đắp y, mang y bát, đi vào thành Kapilavatthu để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Kapilavatthu, sau bữa ăn, trên đường đi khất thực trở về, Ngài đi đến khu rừng lớn để nghỉ ban ngày. Sau khi đi vào khu rừng lớn, Ngài ngồi nghỉ ban ngày dưới gốc cây Beluvalaṭṭhikā. Lúc ấy, Daṇḍapāṇi thuộc dòng họ Sakka, trong khi đi dạo, đi kinh hành, cũng đi đến khu rừng lớn. Sau khi đi vào khu rừng lớn, ông ta đi đến chỗ cây Beluvalaṭṭhikā, nơi có Thế Tôn; sau khi đến gần, ông ta đã trao đổi lời chào hỏi thân mật với Thế Tôn. Sau khi trao đổi xong những lời chào hỏi thân mật, đáng ghi nhớ, ông ta chống gậy đứng một bên. Đứng một bên, Daṇḍapāṇi thuộc dòng họ Sakka đã nói với Thế Tôn điều này: “Sa-môn chủ trương điều gì, tuyên thuyết điều gì?” “Này hiền hữu, với chủ trương nào mà vị Sa-môn không tranh chấp với bất kỳ ai trong thế gian, cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, trong chúng sanh cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người; và do nhân duyên nào mà các tưởng không còn ám ảnh vị Bà-la-môn ấy, người sống ly dục, không còn hoài nghi, đã đoạn trừ hối hận, đã hết tham ái trong các cõi hữu -- này hiền hữu, Ta có chủ trương như vậy, Ta tuyên thuyết như vậy.”

Khi được nói như vậy, Daṇḍapāṇi thuộc dòng họ Sakka lắc đầu, lè lưỡi, nhăn trán thành ba nếp, chống gậy rồi bỏ đi.

200. Rồi Thế Tôn, vào buổi chiều, xuất khỏi nơi độc cư, đi đến tu viện Nigrodhārāma; sau khi đến, Ngài ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi xuống, Thế Tôn gọi các Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu, ở đây, vào buổi sáng, Ta đã đắp y, mang y bát, đi vào thành Kapilavatthu để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Kapilavatthu, sau bữa ăn, trên đường đi khất thực trở về, Ta đã đi đến khu rừng lớn để nghỉ ban ngày. Sau khi đi vào khu rừng lớn, Ta đã ngồi nghỉ ban ngày dưới gốc cây Beluvalaṭṭhikā. Này các Tỳ khưu, Daṇḍapāṇi thuộc dòng họ Sakka, trong khi đi dạo, đi kinh hành, cũng đã đi đến khu rừng lớn. Sau khi đi vào khu rừng lớn, ông ta đã đi đến chỗ cây Beluvalaṭṭhikā, nơi có Ta; sau khi đến gần, ông ta đã trao đổi lời chào hỏi thân mật với Ta. Sau khi trao đổi xong những lời chào hỏi thân mật, đáng ghi nhớ, ông ta chống gậy đứng một bên. Này các Tỳ khưu, đứng một bên, Daṇḍapāṇi thuộc dòng họ Sakka đã nói với Ta điều này: ‘Sa-môn chủ trương điều gì, tuyên thuyết điều gì?’”

“Này các Tỳ khưu, khi được nói như vậy, Ta đã nói với Daṇḍapāṇi thuộc dòng họ Sakka điều này: ‘Này hiền hữu, với chủ trương nào mà vị Sa-môn không tranh chấp với bất kỳ ai trong thế gian, cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, trong chúng sanh cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người; và do nhân duyên nào mà các tưởng không còn ám ảnh vị Bà-la-môn ấy, người sống ly dục, không còn hoài nghi, đã đoạn trừ hối hận, đã hết tham ái trong các cõi hữu -- này hiền hữu, Ta có chủ trương như vậy, Ta tuyên thuyết như vậy.’ Này các Tỳ khưu, khi được nói như vậy, Daṇḍapāṇi thuộc dòng họ Sakka đã lắc đầu, lè lưỡi, nhăn trán thành ba nếp, chống gậy rồi bỏ đi.”

201. Khi được nói như vậy, một Tỳ khưu bạch với Thế Tôn điều này: “Bạch Thế Tôn, vậy Thế Tôn có chủ trương gì mà không tranh chấp với bất kỳ ai trong thế gian, cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, trong chúng sanh cùng với Sa-môn, Bà-la-môn, cùng với chư Thiên và loài người? Và bạch Thế Tôn, do nhân duyên nào mà các tưởng không còn ám ảnh Thế Tôn, người sống ly dục, không còn hoài nghi, đã đoạn trừ hối hận, đã hết tham ái trong các cõi hữu?” “Này Tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các nhóm tưởng hý luận khởi lên nơi một người, nếu ở nơi đó không có gì để hoan hỷ, không có gì để tán dương, không có gì để chấp thủ, thì đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên tham, đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên sân, đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên kiến, đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên nghi, đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên mạn, đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên hữu ái, đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên vô minh; đây chính là sự chấm dứt của việc cầm gậy, cầm vũ khí, cãi cọ, tranh chấp, tranh luận, nói ‘mày, mày’, nói xấu, nói dối. Ở đây, những pháp ác, bất thiện này được đoạn diệt không còn dư sót.” Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, Thiện Thệ đứng dậy từ chỗ ngồi và đi vào tịnh xá.

202. Bấy giờ, sau khi Thế Tôn ra đi không bao lâu, các vị tỳ khưu ấy đã khởi lên suy nghĩ này: – ‘Này chư hiền, Thế Tôn đã nêu lên đề mục này một cách tóm tắt cho chúng ta, không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá: ‘Này tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các loại tưởng hý luận ám ảnh một người. Nếu ở đây không có gì để hoan hỷ, không có gì để chào đón, không có gì để dính mắc, thì đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên tham ái… cho đến… chính tại đây, các pháp ác bất thiện này được đoạn diệt không còn dư sót’. Vậy ai có thể phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt, mà ý nghĩa chưa được phân tích chi tiết này?’ Bấy giờ, các vị tỳ khưu ấy lại khởi lên suy nghĩ này: – ‘Vị Tôn giả Mahākaccāna này được Bậc Đạo Sư tán thán và được các vị đồng phạm hạnh có trí tuệ kính trọng. Tôn giả Mahākaccāna có khả năng phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt, mà ý nghĩa chưa được phân tích chi tiết này. Hay là chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả Mahākaccāna; sau khi đến, chúng ta sẽ hỏi Tôn giả Mahākaccāna về ý nghĩa này.’

Rồi các vị tỳ khưu ấy đi đến chỗ Tôn giả Mahākaccāna; sau khi đến, họ đã cùng Tôn giả Mahākaccāna chào hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện và đáng ghi nhớ, họ ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các vị tỳ khưu ấy bạch với Tôn giả Mahākaccāna điều này: – ‘Thưa hiền giả Kaccāna, Thế Tôn đã nêu lên đề mục này một cách tóm tắt cho chúng ta, không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá: ‘Này tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các loại tưởng hý luận ám ảnh một người. Nếu ở đây không có gì để hoan hỷ, không có gì để chào đón, không có gì để dính mắc, thì đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên tham ái… cho đến… chính tại đây, các pháp ác bất thiện này được đoạn diệt không còn dư sót’. Thưa hiền giả Kaccāna, sau khi Thế Tôn ra đi không bao lâu, chúng tôi đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Này chư hiền, Thế Tôn đã nêu lên đề mục này một cách tóm tắt cho chúng ta, không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá: ‘Này tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các loại tưởng hý luận ám ảnh một người. Nếu ở đây không có gì để hoan hỷ, không có gì để chào đón, không có gì để dính mắc, thì đây chính là sự chấm dứt của các tùy miên tham ái… cho đến… chính tại đây, các pháp ác bất thiện này được đoạn diệt không còn dư sót’. Vậy ai có thể phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt, mà ý nghĩa chưa được phân tích chi tiết này?’ Thưa hiền giả Kaccāna, chúng tôi lại khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị Tôn giả Mahākaccāna này được Bậc Đạo Sư tán thán và được các vị đồng phạm hạnh có trí tuệ kính trọng, Tôn giả Mahākaccāna có khả năng phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt, mà ý nghĩa chưa được phân tích chi tiết này. Hay là chúng ta hãy đi đến chỗ Tôn giả Mahākaccāna; sau khi đến, chúng ta sẽ hỏi Tôn giả Mahākaccāna về ý nghĩa này’. Xin Tôn giả Mahākaccāna hãy phân tích cho.’

203. – ‘Này chư hiền, ví như một người cần lõi cây, tìm kiếm lõi cây, đi tìm lõi cây, khi thấy một cây lớn có lõi cây đang đứng vững, lại bỏ qua gốc, bỏ qua thân, và nghĩ rằng lõi cây nên được tìm ở cành lá; sự việc này của các Tôn giả cũng tương tự như vậy, khi Bậc Đạo Sư đang hiện diện, các vị lại bỏ qua Thế Tôn ấy mà nghĩ rằng nên hỏi chúng tôi về ý nghĩa này. Này chư hiền, Thế Tôn ấy, vị biết những gì cần biết, thấy những gì cần thấy, là con mắt, là trí tuệ, là Chánh pháp, là Phạm thiên, là người thuyết giảng, là người tuyên bố, là người dẫn đến mục đích, là người ban cho sự bất tử, là Pháp chủ, là Như Lai. Đó chính là lúc các vị nên hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn sẽ giải thích cho các vị như thế nào, các vị nên ghi nhớ như thế ấy.’ – ‘Thưa hiền giả Kaccāna, chắc chắn là vậy, Thế Tôn, vị biết những gì cần biết, thấy những gì cần thấy, là con mắt, là trí tuệ, là Chánh pháp, là Phạm thiên, là người thuyết giảng, là người tuyên bố, là người dẫn đến mục đích, là người ban cho sự bất tử, là Pháp chủ, là Như Lai. Đó chính là lúc chúng tôi nên hỏi Thế Tôn về ý nghĩa này. Thế Tôn sẽ giải thích cho chúng tôi như thế nào, chúng tôi sẽ ghi nhớ như thế ấy. Tuy nhiên, Tôn giả Mahākaccāna được Bậc Đạo Sư tán thán và được các vị đồng phạm hạnh có trí tuệ kính trọng, Tôn giả Mahākaccāna có khả năng phân tích chi tiết ý nghĩa của đề mục đã được Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt, mà ý nghĩa chưa được phân tích chi tiết này. Xin Tôn giả Mahākaccāna, không xem đó là gánh nặng, hãy phân tích cho.’ – ‘Vậy thì, này chư hiền, hãy lắng nghe, và hãy khéo tác ý, tôi sẽ nói.’ – ‘Vâng, thưa hiền giả.’ – các vị tỳ khưu ấy đã đáp lời Tôn giả Mahākaccāna. Tôn giả Mahākaccāna đã nói điều này: –

204. “Này chư hiền, thật vậy, đức Thế Tôn sau khi đã nêu lên lời chỉ dạy vắn tắt cho chúng ta mà không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tịnh xá – ‘Này Tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các loại tưởng thuộc về hý luận ám ảnh một người. Nếu ở đây không có sự hoan hỷ, không có sự chào đón, không có sự chấp thủ, thì đây chính là sự chấm dứt các tùy miên tham… (vân vân)… chính ở đây, các pháp ác bất thiện ấy được đoạn diệt không còn dư tàn.’ Này chư hiền, đối với lời chỉ dạy vắn tắt này đã được đức Thế Tôn nêu lên nhưng ý nghĩa chi tiết chưa được phân tích, tôi hiểu ý nghĩa chi tiết của nó như vầy –”

“Này chư hiền, do duyên con mắt và các sắc, nhãn thức sanh khởi; sự gặp gỡ của ba pháp này là xúc; do duyên xúc, thọ sanh khởi; cái gì được cảm thọ, cái ấy được tưởng tri; cái gì được tưởng tri, cái ấy được tầm tứ; cái gì được tầm tứ, cái ấy được hý luận; do nhân duyên của cái được hý luận, các loại tưởng thuộc về hý luận ám ảnh một người đối với các sắc được nhận biết bởi nhãn thức trong quá khứ, tương lai, và hiện tại. Này chư hiền, do duyên lỗ tai và các tiếng, nhĩ thức sanh khởi… (vân vân)… Này chư hiền, do duyên lỗ mũi và các mùi, tỷ thức sanh khởi… (vân vân)… Này chư hiền, do duyên lưỡi và các vị, thiệt thức sanh khởi… (vân vân)… Này chư hiền, do duyên thân và các vật xúc chạm, thân thức sanh khởi… (vân vân)… Này chư hiền, do duyên ý và các pháp, ý thức sanh khởi; sự gặp gỡ của ba pháp này là xúc; do duyên xúc, thọ sanh khởi; cái gì được cảm thọ, cái ấy được tưởng tri; cái gì được tưởng tri, cái ấy được tầm tứ; cái gì được tầm tứ, cái ấy được hý luận; do nhân duyên của cái được hý luận, các loại tưởng thuộc về hý luận ám ảnh một người đối với các pháp được nhận biết bởi ý thức trong quá khứ, tương lai, và hiện tại.”

“Này chư hiền, thật vậy, khi có con mắt, có các sắc, có nhãn thức, trường hợp để chế định về xúc là có thể có. Khi có sự chế định về xúc, trường hợp để chế định về thọ là có thể có. Khi có sự chế định về thọ, trường hợp để chế định về tưởng là có thể có. Khi có sự chế định về tưởng, trường hợp để chế định về tầm tứ là có thể có. Khi có sự chế định về tầm tứ, trường hợp để chế định về sự ám ảnh của các loại tưởng thuộc về hý luận là có thể có. Này chư hiền, thật vậy, khi có lỗ tai, có các tiếng… (vân vân)… khi có lỗ mũi, có các mùi… (vân vân)… khi có lưỡi, có các vị… (vân vân)… khi có thân, có các vật xúc chạm… (vân vân)… khi có ý, có các pháp, có ý thức, trường hợp để chế định về xúc là có thể có. Khi có sự chế định về xúc, trường hợp để chế định về thọ là có thể có. Khi có sự chế định về thọ, trường hợp để chế định về tưởng là có thể có. Khi có sự chế định về tưởng, trường hợp để chế định về tầm tứ là có thể có. Khi có sự chế định về tầm tứ, trường hợp để chế định về sự ám ảnh của các loại tưởng thuộc về hý luận là có thể có.”

“Này chư hiền, thật vậy, khi không có con mắt, không có các sắc, không có nhãn thức, trường hợp để chế định về xúc là không thể có. Khi không có sự chế định về xúc, trường hợp để chế định về thọ là không thể có. Khi không có sự chế định về thọ, trường hợp để chế định về tưởng là không thể có. Khi không có sự chế định về tưởng, trường hợp để chế định về tầm tứ là không thể có. Khi không có sự chế định về tầm tứ, trường hợp để chế định về sự ám ảnh của các loại tưởng thuộc về hý luận là không thể có. Này chư hiền, thật vậy, khi không có lỗ tai, không có các tiếng… (vân vân)… khi không có lỗ mũi, không có các mùi… (vân vân)… khi không có lưỡi, không có các vị… (vân vân)… khi không có thân, không có các vật xúc chạm… (vân vân)… khi không có ý, không có các pháp, không có ý thức, trường hợp để chế định về xúc là không thể có. Khi không có sự chế định về xúc, trường hợp để chế định về thọ là không thể có. Khi không có sự chế định về thọ, trường hợp để chế định về tưởng là không thể có. Khi không có sự chế định về tưởng, trường hợp để chế định về tầm tứ là không thể có. Khi không có sự chế định về tầm tứ, trường hợp để chế định về sự ám ảnh của các loại tưởng thuộc về hý luận là không thể có.”

“Này chư hiền, thật vậy, đức Thế Tôn sau khi đã nêu lên lời chỉ dạy vắn tắt cho chúng ta mà không phân tích ý nghĩa một cách chi tiết, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tịnh xá – ‘Này Tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các loại tưởng thuộc về hý luận ám ảnh một người. Nếu ở đây không có sự hoan hỷ, không có sự chào đón, không có sự chấp thủ, thì đây chính là sự chấm dứt các tùy miên tham… (vân vân)… chính ở đây, các pháp ác bất thiện ấy được đoạn diệt không còn dư tàn.’ Này chư hiền, đối với lời chỉ dạy vắn tắt này đã được đức Thế Tôn nêu lên nhưng ý nghĩa chi tiết chưa được phân tích, tôi hiểu ý nghĩa chi tiết của nó như vầy. Tuy nhiên, nếu các tôn giả muốn, các vị hãy đến gần chính đức Thế Tôn và hỏi lại về ý nghĩa này. Như thế nào đức Thế Tôn giải thích cho chúng ta, các vị hãy ghi nhớ như vậy.”

205. Bấy giờ, các vị tỳ khưu ấy, sau khi hoan hỷ, tán thán lời dạy của tôn giả Mahākaccāna, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến nơi đức Thế Tôn; sau khi đến, đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, các vị tỳ khưu ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: – ‘Bạch Thế Tôn, điều mà đức Thế Tôn, sau khi đã nêu lên đề mục một cách tóm tắt, đã không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá là: ‘Này tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các loại tưởng hý luận tấn công một người. Nếu ở đây không có gì đáng hoan hỷ, đáng tán dương, đáng chấp thủ, thì đó chính là sự chấm dứt của các tùy miên tham ái... cho đến... chính ở đây, các pháp ác bất thiện ấy được đoạn diệt không còn dư tàn.’ Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, khi đức Thế Tôn vừa mới đi khỏi, đã có suy nghĩ này: ‘Này chư hiền, đức Thế Tôn, sau khi đã nêu lên đề mục một cách tóm tắt, đã không phân tích ý nghĩa một cách rộng rãi, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy đi vào tịnh xá là: ‘‘Này tỳ khưu, do nhân duyên nào mà các loại tưởng hý luận tấn công một người. Nếu ở đây không có gì đáng hoan hỷ, đáng tán dương, đáng chấp thủ, thì đó chính là sự chấm dứt của các tùy miên tham ái, là sự chấm dứt của các tùy miên sân hận, là sự chấm dứt của các tùy miên tà kiến, là sự chấm dứt của các tùy miên nghi ngờ, là sự chấm dứt của các tùy miên ngã mạn, là sự chấm dứt của các tùy miên hữu ái, là sự chấm dứt của các tùy miên vô minh, là sự chấm dứt của việc cầm gậy, cầm vũ khí, cãi cọ, tranh chấp, tranh luận, nói lời ‘mày, mày’, nói lời đâm thọc, nói lời dối trá. Chính ở đây, các pháp ác bất thiện ấy được đoạn diệt không còn dư tàn.’’ Vậy ai có thể phân tích một cách rộng rãi ý nghĩa của đề mục này đã được đức Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt mà chưa được phân tích rộng rãi?’ Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, đã có suy nghĩ này: ‘Tôn giả Mahākaccāna này được bậc Đạo Sư tán thán và được các vị đồng phạm hạnh có trí ca ngợi, và tôn giả Mahākaccāna có khả năng phân tích một cách rộng rãi ý nghĩa của đề mục này đã được đức Thế Tôn nêu lên một cách tóm tắt mà chưa được phân tích rộng rãi. Vậy chúng ta hãy đi đến nơi tôn giả Mahākaccāna; sau khi đến, chúng ta hãy hỏi tôn giả Mahākaccāna về ý nghĩa này.’ Bạch Thế Tôn, bấy giờ chúng con đã đi đến nơi tôn giả Mahākaccāna; sau khi đến, chúng con đã hỏi tôn giả Mahākaccāna về ý nghĩa này. Bạch Thế Tôn, đối với chúng con, tôn giả Mahākaccāna đã phân tích ý nghĩa bằng những phương cách này, bằng những câu chữ này, bằng những từ ngữ này.’ – ‘Này các tỳ khưu, Mahākaccāna là bậc hiền trí; này các tỳ khưu, Mahākaccāna có trí tuệ lớn. Này các tỳ khưu, nếu các ngươi hỏi ta về ý nghĩa này, ta cũng sẽ giải thích y như vậy, như đã được Mahākaccāna giải thích. Đây chính là ý nghĩa của nó. Và các ngươi hãy ghi nhớ như vậy.’

Khi được nói như vậy, tôn giả Ānanda đã bạch với đức Thế Tôn điều này: – ‘Bạch Thế Tôn, ví như một người bị đói khát và yếu sức hành hạ, tìm được một viên mật ong. Người ấy nếm từ bất cứ chỗ nào, cũng chỉ cảm nhận được vị ngọt ngon, đậm đà. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, một vị tỳ khưu có trí, có bản chất thông minh, khi dùng trí tuệ để quán xét ý nghĩa của pháp môn này từ bất cứ chỗ nào, cũng chỉ cảm nhận được sự hoan hỷ, cảm nhận được sự tịnh tín trong tâm. Bạch Thế Tôn, pháp môn này tên là gì?’ – ‘Vì vậy, này Ānanda, ngươi hãy ghi nhớ pháp môn này là ‘Pháp môn Viên Mật Ong’.’

Đức Thế Tôn đã nói điều này. Tôn giả Ānanda, với tâm hoan hỷ, đã tán thán lời dạy của đức Thế Tôn.

Kinh Viên Mật Ong, kinh thứ tám, đã chấm dứt.