11. Kinh Phân Biệt Sự Thật

371. Tôi nghe như vầy – một thời đức Thế Tôn trú ở Bārāṇasī (Ba-la-nại), tại Isipatana (chư Tiên đọa xứ), trong Migadāya (vườn Lộc Uyển). Tại đấy, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: "Này các tỳ khưu". "Bạch ngài" – các vị tỳ khưu ấy vâng đáp đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

"Này các tỳ khưu, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Migadāya, đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã chuyển vận bánh xe Pháp vô thượng, không thể bị ai trong đời, dù là sa-môn hay bà-la-môn, chư thiên, ma vương, hay phạm thiên, hay bất cứ ai khác, làm cho xoay ngược lại được, đó là: sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về bốn Thánh đế. Bốn Thánh đế nào? Sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Khổ; sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Nguồn Gốc Của Khổ; sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Sự Diệt Khổ; sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Con Đường Đưa Đến Sự Diệt Khổ. Này các tỳ khưu, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Migadāya, đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã chuyển vận bánh xe Pháp vô thượng, không thể bị ai trong đời, dù là sa-môn hay bà-la-môn, chư thiên, ma vương, hay phạm thiên, hay bất cứ ai khác, làm cho xoay ngược lại được, đó là: sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về bốn Thánh đế này."

"Này các tỳ khưu, hãy thân cận Sāriputta và Moggallāna; này các tỳ khưu, hãy gần gũi Sāriputta và Moggallāna. Các vị tỳ khưu có trí tuệ là những người hỗ trợ cho các bạn đồng phạm hạnh. Này các tỳ khưu, Sāriputta ví như người mẹ sanh, còn Moggallāna ví như người vú nuôi đứa trẻ đã được sanh ra. Này các tỳ khưu, Sāriputta dẫn dắt đến quả Tu-đà-hoàn, Moggallāna dẫn dắt đến mục đích tối thượng. Này các tỳ khưu, Sāriputta có khả năng chỉ dạy, thuyết giảng, tuyên bố, thiết lập, khai mở, phân tích, làm cho hiển lộ bốn Thánh đế một cách chi tiết." Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ từ chỗ ngồi đứng dậy và đi vào tịnh xá.

372. Bấy giờ, không lâu sau khi đức Thế Tôn rời đi, tôn giả Sāriputta gọi các vị tỳ khưu: "Này chư hiền". "Thưa hiền giả" – các vị tỳ khưu ấy vâng đáp tôn giả Sāriputta. Tôn giả Sāriputta đã nói điều này:

"Này chư hiền, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong Migadāya, đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã chuyển vận bánh xe Pháp vô thượng, không thể bị ai trong đời, dù là sa-môn hay bà-la-môn, chư thiên, ma vương, hay phạm thiên, hay bất cứ ai khác, làm cho xoay ngược lại được, đó là: sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về bốn Thánh đế. Bốn Thánh đế nào? Sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Khổ; sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Nguồn Gốc Của Khổ; sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Sự Diệt Khổ; sự chỉ dạy, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho hiển lộ về Thánh đế về Con Đường Đưa Đến Sự Diệt Khổ."

373. "Này chư hiền, Thánh đế về Khổ là gì? Sanh là khổ, già là khổ, chết là khổ; sầu, bi, khổ, ưu, não cũng là khổ; cầu không được cũng là khổ; tóm lại, năm thủ uẩn là khổ."

Này chư hiền, thế nào là sanh? Sự sanh, sự sanh khởi, sự nhập thai, sự tái sanh, sự xuất hiện của các uẩn, sự thành tựu các xứ của các chúng sanh ấy trong các loài chúng sanh ấy, này chư hiền, đây được gọi là sanh.

Này chư hiền, thế nào là già? Sự già, sự lão hóa, răng rụng, tóc bạc, da nhăn, tuổi thọ suy giảm, các căn chín muồi của các chúng sanh ấy trong các loài chúng sanh ấy, này chư hiền, đây được gọi là già.

Này chư hiền, thế nào là chết? Sự từ bỏ, sự ra đi, sự tan rã, sự biến mất, sự chết, cái chết, sự mệnh chung, sự tan rã của các uẩn, sự vất bỏ thân xác, sự đoạn tuyệt của mạng căn của các chúng sanh ấy từ các loài chúng sanh ấy, này chư hiền, đây được gọi là chết.

Này chư hiền, thế nào là sầu? Này chư hiền, đối với người gặp phải một tai họa nào đó, bị xúc chạm bởi một pháp khổ nào đó, sự sầu muộn, sự than van, trạng thái sầu muộn, nội sầu, nội sầu sâu sắc, này chư hiền, đây được gọi là sầu.

Này chư hiền, thế nào là bi? Này chư hiền, đối với người gặp phải một tai họa nào đó, bị xúc chạm bởi một pháp khổ nào đó, sự than khóc, sự bi ai, sự than vãn, sự kể lể, trạng thái than khóc, trạng thái bi ai, này chư hiền, đây được gọi là bi.

Này chư hiền, thế nào là khổ? Này chư hiền, sự khổ thuộc về thân, sự không thoải mái thuộc về thân, cảm thọ khổ, không thoải mái sanh ra từ thân xúc, này chư hiền, đây được gọi là khổ.

Này chư hiền, thế nào là ưu? Này chư hiền, sự khổ thuộc về tâm, sự không thoải mái thuộc về tâm, cảm thọ khổ, không thoải mái sanh ra từ ý xúc, này chư hiền, đây được gọi là ưu.

Này chư hiền, thế nào là não? Này chư hiền, đối với người gặp phải một tai họa nào đó, bị xúc chạm bởi một pháp khổ nào đó, sự mệt nhọc, sự kiệt sức, trạng thái mệt nhọc, trạng thái kiệt sức, này chư hiền, đây được gọi là não.

Này chư hiền, thế nào là cầu không được là khổ? Này chư hiền, đối với các chúng sanh có pháp sanh, ý muốn như vầy khởi lên: ‘Ôi, mong rằng chúng ta không có pháp sanh; mong rằng sự sanh không đến với chúng ta!’ Nhưng điều này không thể đạt được do ý muốn. Đây cũng là cầu không được là khổ. Này chư hiền, đối với các chúng sanh có pháp già... này chư hiền, đối với các chúng sanh có pháp bệnh... này chư hiền, đối với các chúng sanh có pháp chết... này chư hiền, đối với các chúng sanh có pháp sầu, bi, khổ, ưu, não, ý muốn như vầy khởi lên: ‘Ôi, mong rằng chúng ta không có pháp sầu, bi, khổ, ưu, não; mong rằng sầu, bi, khổ, ưu, não không đến với chúng ta!’ Nhưng điều này không thể đạt được do ý muốn. Đây cũng là cầu không được là khổ.

Này chư hiền, thế nào là tóm lại năm thủ uẩn là khổ? Đó là: sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, thức thủ uẩn. Này chư hiền, đây được gọi là tóm lại năm thủ uẩn là khổ. Này chư hiền, đây được gọi là Thánh đế về Khổ.

374. Này chư hiền, thế nào là Thánh đế về Nguồn gốc của Khổ? Chính là ái này, đưa đến tái sanh, câu hữu với hỷ và tham, thích thú chỗ này chỗ kia, tức là: dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Này chư hiền, đây được gọi là Thánh đế về Nguồn gốc của Khổ.

Này chư hiền, thế nào là Thánh đế về sự Diệt Khổ? Chính là sự đoạn diệt, ly tham không còn dư tàn đối với chính ái ấy, sự từ bỏ, sự xả ly, sự giải thoát, sự không chấp thủ. Này chư hiền, đây được gọi là Thánh đế về sự Diệt Khổ.

375. Này chư hiền, thế nào là Thánh đế về Con đường đưa đến Diệt Khổ? Chính là Thánh đạo Tám ngành này, tức là: chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định.

Này chư hiền, thế nào là chánh kiến? Này chư hiền, trí tuệ về khổ, trí tuệ về nguồn gốc của khổ, trí tuệ về sự diệt khổ, trí tuệ về con đường đưa đến diệt khổ, này chư hiền, đây được gọi là chánh kiến.

Này chư hiền, thế nào là chánh tư duy? Tư duy về ly dục, tư duy về vô sân, tư duy về vô hại, này chư hiền, đây được gọi là chánh tư duy.

Này chư hiền, thế nào là chánh ngữ? Sự từ bỏ nói dối, sự từ bỏ nói đâm thọc, sự từ bỏ nói lời thô ác, sự từ bỏ nói lời vô ích, này chư hiền, đây được gọi là chánh ngữ.

Này chư hiền, thế nào là chánh nghiệp? Sự từ bỏ sát sanh, sự từ bỏ lấy của không cho, sự từ bỏ tà dâm trong các dục, này chư hiền, đây được gọi là chánh nghiệp.

Này chư hiền, thế nào là chánh mạng? Này chư hiền, ở đây, vị Thánh đệ tử từ bỏ tà mạng, nuôi sống bằng chánh mạng. Này chư hiền, đây được gọi là chánh mạng.

“Này chư hiền, thế nào là chánh tinh tấn? Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu đối với các pháp ác, bất thiện chưa sanh, khởi lên ý muốn không cho sanh khởi, cố gắng, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, nỗ lực; đối với các pháp ác, bất thiện đã sanh, khởi lên ý muốn đoạn trừ, cố gắng, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, nỗ lực; đối với các pháp thiện chưa sanh, khởi lên ý muốn làm cho sanh khởi, cố gắng, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, nỗ lực; đối với các pháp thiện đã sanh, khởi lên ý muốn duy trì, không bị lu mờ, được tăng trưởng, quảng đại, tu tập, viên mãn, cố gắng, khởi sự tinh tấn, nâng đỡ tâm, nỗ lực. Này chư hiền, đây được gọi là ‘chánh tinh tấn’.”

“Này chư hiền, thế nào là chánh niệm? Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu trú, quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú, quán thọ trên các thọ... này... vị ấy trú, quán tâm trên tâm... vị ấy trú, quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Này chư hiền, đây được gọi là ‘chánh niệm’.”

“Này chư hiền, thế nào là chánh định? Này chư hiền, ở đây vị tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Do diệt tầm và tứ, vị ấy chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, nội tĩnh nhất tâm, không tầm không tứ. Do ly hỷ, vị ấy trú xả... này... thiền thứ ba... trú. Này chư hiền, đây được gọi là ‘chánh định’. Này chư hiền, đây được gọi là ‘Khổ Diệt Đạo Thánh Đế’.”

“Này chư hiền, bởi đức Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, tại Bārāṇasī, ở Isipatana, trong vườn Lộc Uyển, bánh xe Pháp vô thượng đã được chuyển vận, không thể bị đảo ngược bởi sa-môn hay bà-la-môn, hay chư thiên, hay ma vương, hay phạm thiên, hay bởi bất cứ ai ở trên đời; tức là, sự chỉ rõ, sự thuyết giảng, sự tuyên bố, sự thiết lập, sự khai mở, sự phân tích, sự làm cho sáng tỏ về bốn Thánh đế này.”

Tôn giả Sāriputta đã nói như vậy. Các vị tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Tôn giả Sāriputta.

Kinh Phân Tích về Sự Thật, kinh thứ mười một, chấm dứt.