4. Kinh Tiểu Khổ Uẩn

175. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở giữa các vị trong dòng họ Sakka (Thích-ca), tại Kapilavatthu (Ca-tỳ-la-vệ), trong tu viện Nigrodha (Ni-câu-luật). Bấy giờ, Mahānāma (Đại Danh) thuộc dòng họ Sakka đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Mahānāma thuộc dòng họ Sakka bạch Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã biết Pháp được Thế Tôn thuyết giảng như sau: ‘Tham là một tùy phiền não của tâm, sân là một tùy phiền não của tâm, si là một tùy phiền não của tâm.’ Và bạch Thế Tôn, mặc dù con biết Pháp được Thế Tôn thuyết giảng như vậy: ‘Tham là một tùy phiền não của tâm, sân là một tùy phiền não của tâm, si là một tùy phiền não của tâm,’ nhưng đôi khi các pháp tham vẫn chiếm cứ tâm con và tồn tại, các pháp sân vẫn chiếm cứ tâm con và tồn tại, các pháp si vẫn chiếm cứ tâm con và tồn tại. Bạch Thế Tôn, con suy nghĩ thế này: ‘Pháp nào trong nội tâm con chưa được đoạn trừ, do đó mà đôi khi các pháp tham vẫn chiếm cứ tâm con và tồn tại, các pháp sân vẫn chiếm cứ tâm con và tồn tại, các pháp si vẫn chiếm cứ tâm con và tồn tại?’”

176. Này Mahānāma, chính pháp ấy trong nội tâm ông chưa được đoạn trừ, do đó mà đôi khi các pháp tham vẫn chiếm cứ tâm ông và tồn tại, các pháp sân vẫn chiếm cứ tâm ông và tồn tại, các pháp si vẫn chiếm cứ tâm ông và tồn tại. Này Mahānāma, nếu pháp ấy trong nội tâm ông đã được đoạn trừ, ông sẽ không sống đời tại gia, sẽ không hưởng thụ các dục. Này Mahānāma, chính vì pháp ấy trong nội tâm ông chưa được đoạn trừ, nên ông sống đời tại gia, hưởng thụ các dục.

177. Này Mahānāma, dù cho vị Thánh đệ tử đã thấy rõ như thật bằng chánh trí tuệ rằng: ‘Các dục có ít vị ngọt, nhiều khổ đau, nhiều phiền não; sự nguy hiểm ở đây còn nhiều hơn,’ nhưng nếu vị ấy, ngoài các dục, ngoài các pháp bất thiện, không chứng được hỷ lạc, hoặc một trạng thái nào khác an tịnh hơn, thì vị ấy vẫn chưa phải là người không quay trở lại với các dục. Nhưng này Mahānāma, khi vị Thánh đệ tử đã thấy rõ như thật bằng chánh trí tuệ rằng: ‘Các dục có ít vị ngọt, nhiều khổ đau, nhiều phiền não; sự nguy hiểm ở đây còn nhiều hơn,’ và vị ấy, ngoài các dục, ngoài các pháp bất thiện, chứng được hỷ lạc, hoặc một trạng thái nào khác an tịnh hơn, thì vị ấy là người không quay trở lại với các dục.

Này Mahānāma, đối với Ta cũng vậy, trước khi giác ngộ, khi chưa chứng ngộ, còn là Bồ-tát, Ta đã thấy rõ như thật bằng chánh trí tuệ rằng: ‘Các dục có ít vị ngọt, nhiều khổ đau, nhiều phiền não; sự nguy hiểm ở đây còn nhiều hơn.’ Nhưng Ta, ngoài các dục, ngoài các pháp bất thiện, đã không chứng được hỷ lạc, hoặc một trạng thái nào khác an tịnh hơn; khi ấy, Ta chưa tự nhận mình là người không quay trở lại với các dục. Nhưng này Mahānāma, khi Ta đã thấy rõ như thật bằng chánh trí tuệ rằng: ‘Các dục có ít vị ngọt, nhiều khổ đau, nhiều phiền não; sự nguy hiểm ở đây còn nhiều hơn,’ và Ta, ngoài các dục, ngoài các pháp bất thiện, đã chứng được hỷ lạc, và một trạng thái khác an tịnh hơn; khi ấy, Ta tự nhận mình là người không quay trở lại với các dục.

178. Và này Mahānāma, thế nào là vị ngọt của các dục? Này Mahānāma, có năm loại dục công đức này. Năm loại nào? Các sắc do mắt nhận biết, khả ý, khả ái, khả lạc, đẹp đẽ, liên hệ đến dục, hấp dẫn; các tiếng do tai nhận biết... các hương do mũi nhận biết... các vị do lưỡi nhận biết... các vật xúc chạm do thân nhận biết, khả ý, khả ái, khả lạc, đẹp đẽ, liên hệ đến dục, hấp dẫn — này Mahānāma, đây là năm loại dục công đức. Này Mahānāma, do duyên năm loại dục công đức này mà khởi lên lạc và hỷ — đây là vị ngọt của các dục.

Này Mahānāma, sự nguy hại của các dục là gì? Này Mahānāma, ở đây, người thiện nam tử sinh sống bằng nghề nghiệp nào đó – hoặc bằng nghề tính tay, hoặc bằng nghề kế toán, hoặc bằng nghề tính toán tổng hợp, hoặc bằng nghề nông, hoặc bằng nghề buôn bán, hoặc bằng nghề chăn nuôi gia súc, hoặc bằng nghề bắn cung, hoặc bằng nghề phục vụ vua chúa, hoặc bằng một nghề nào khác; bị cái lạnh áp bức, bị cái nóng áp bức, bị tổn hại bởi sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, các loài bò sát, chết vì đói khát. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Này Mahānāma, nếu người thiện nam tử ấy, trong khi nỗ lực, cố gắng, tinh tấn như vậy, mà những tài sản ấy không thành tựu, người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực kêu la, đi đến si mê (nghĩ rằng): ‘Ôi, sự nỗ lực của ta thật là vô ích! Ôi, sự cố gắng của ta thật là không kết quả!’. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Này Mahānāma, nếu người thiện nam tử ấy, trong khi nỗ lực, cố gắng, tinh tấn như vậy, mà những tài sản ấy được thành tựu, người ấy vì lý do phải bảo vệ những tài sản ấy mà cảm nhận sự khổ, ưu (nghĩ rằng): ‘Làm sao để tài sản của ta không bị vua chúa lấy đi, không bị trộm cướp lấy đi, không bị lửa thiêu, không bị nước cuốn, không bị những người thừa kế không thương mến lấy đi?’. Trong khi người ấy bảo vệ, gìn giữ như vậy, những tài sản ấy bị vua chúa lấy đi, hoặc bị trộm cướp lấy đi, hoặc bị lửa thiêu, hoặc bị nước cuốn, hoặc bị những người thừa kế không thương mến lấy đi. Người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực kêu la, đi đến si mê (nghĩ rằng): ‘Cái gì ta đã có, cái đó nay cũng không còn!’. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục, vua chúa cũng tranh cãi với vua chúa, giai cấp Sát-đế-lỵ cũng tranh cãi với giai cấp Sát-đế-lỵ, giai cấp Bà-la-môn cũng tranh cãi với giai cấp Bà-la-môn, gia chủ cũng tranh cãi với gia chủ, mẹ cũng tranh cãi với con trai, con trai cũng tranh cãi với mẹ, cha cũng tranh cãi với con trai, con trai cũng tranh cãi với cha, anh em trai tranh cãi với nhau, anh em trai tranh cãi với chị em gái, chị em gái tranh cãi với anh em trai, bạn bè cũng tranh cãi với bạn bè. Họ ở đó, khi đã rơi vào cãi vã, xung đột, tranh chấp, họ tấn công lẫn nhau bằng tay, tấn công bằng cục đất, tấn công bằng gậy, tấn công bằng vũ khí. Họ ở đó đi đến cái chết, hoặc (chịu) sự khổ gần bằng cái chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục, họ cầm lấy gươm và khiên, đeo cung và ống tên, xông vào trận chiến nơi hai bên dàn trận, trong khi tên đang được bắn, lao đang được phóng, gươm đang loé sáng. Họ ở đó bị bắn bằng tên, bị đâm bằng lao, bị chém đầu bằng gươm. Họ ở đó đi đến cái chết, hoặc (chịu) sự khổ gần bằng cái chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục, họ cầm lấy gươm và khiên, đeo cung và ống tên, xông vào các công sự được trát bằng vữa nóng, trong khi tên đang được bắn, lao đang được phóng, gươm đang loé sáng. Họ ở đó bị bắn bằng tên, bị đâm bằng lao, bị dội bằng phân bò sôi, bị đè bẹp bằng những khúc gỗ, bị chém đầu bằng gươm. Họ ở đó đi đến cái chết, hoặc (chịu) sự khổ gần bằng cái chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

“Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục mà họ phá vách tường, cướp phá, đột nhập nhà, chặn đường, thông gian với vợ người. Rồi các vua chúa bắt kẻ ấy và áp dụng nhiều hình phạt khác nhau: đánh bằng roi da, đánh bằng roi mây, đánh bằng gậy ngắn; chặt tay, chặt chân, chặt cả tay chân; cắt tai, cắt mũi, cắt cả tai mũi; họ thực hiện hình phạt ‘cháo sọ người’, hình phạt ‘đầu ốc xà cừ’, hình phạt ‘miệng Rāhu’, hình phạt ‘vòng hoa lửa’, hình phạt ‘đuốc tay’, hình phạt ‘cuộn cỏ lau’, hình phạt ‘áo vỏ cây’, hình phạt ‘con nai’, hình phạt ‘móc câu thịt’, hình phạt ‘đồng tiền’, hình phạt ‘tẩm kiềm’, hình phạt ‘xoay chốt cửa’, hình phạt ‘ghế rơm’; họ tưới dầu sôi, cho chó đói ăn thịt, đóng cọc xiên qua người lúc còn sống, và dùng gươm chặt đầu. Tại đó, họ phải chịu cái chết hoặc đau khổ đến chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, một khối đau khổ ngay trong hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục.”

“Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục mà họ thực hành thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh. Do thực hành thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, sau khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, một khối đau khổ trong tương lai, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục.”

179. “Này Mahānāma, một thời ta ở tại Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa. Khi ấy, có nhiều Nigaṇṭha ở sườn núi Isigili, trên phiến đá đen, đứng thẳng, không chịu ngồi, cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt, nhói buốt. Này Mahānāma, vào buổi chiều, sau khi xuất thiền, ta đi đến chỗ các Nigaṇṭha ấy; sau khi đến, ta nói với các Nigaṇṭha ấy rằng: ‘Này các hiền giả Nigaṇṭha, tại sao quý vị đứng thẳng, không chịu ngồi, cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt, nhói buốt như vậy?’ Khi được hỏi vậy, này Mahānāma, các Nigaṇṭha ấy nói với ta rằng: ‘Hiền giả, Nigaṇṭha Nāṭaputta là bậc toàn tri, toàn kiến, tự nhận có tri kiến không dư sót rằng: “Khi đi, khi đứng, khi ngủ, khi thức, tri kiến luôn luôn, thường trực hiện hữu nơi ta.” Vị ấy nói như sau: “Này các Nigaṇṭha, các ông có nghiệp ác đã làm trong quá khứ, hãy làm cho nó tiêu mòn bằng khổ hạnh khốc liệt này. Và việc các ông hiện tại đây thu thúc thân, khẩu, ý, chính là không tạo nghiệp ác trong tương lai. Như vậy, do khổ hạnh làm tiêu mòn các nghiệp cũ, do không tạo các nghiệp mới, sẽ không có kết quả trong tương lai. Do không có kết quả trong tương lai, nghiệp được đoạn tận. Do nghiệp đoạn tận, khổ được đoạn tận. Do khổ đoạn tận, thọ được đoạn tận. Do thọ đoạn tận, tất cả đau khổ sẽ được tiêu trừ.” Lời dạy ấy chúng tôi chấp nhận và hài lòng, và do vậy chúng tôi hoan hỷ.’”

180. “Khi họ nói vậy, này Mahānāma, ta nói với các Nigaṇṭha ấy rằng: ‘Này các hiền giả Nigaṇṭha, quý vị có biết rằng: “Chúng ta đã từng có mặt trong quá khứ, không phải là không từng có mặt” không?’ ‘Thưa hiền giả, không.’ ‘Này các hiền giả Nigaṇṭha, quý vị có biết rằng: “Chúng ta đã từng làm nghiệp ác trong quá khứ, không phải là không từng làm” không?’ ‘Thưa hiền giả, không.’ ‘Này các hiền giả Nigaṇṭha, quý vị có biết rằng: “Chúng ta đã làm nghiệp ác như thế này hay như thế kia” không?’ ‘Thưa hiền giả, không.’ ‘Này các hiền giả Nigaṇṭha, quý vị có biết rằng: “Từng này khổ đã được tiêu trừ, hay từng này khổ cần phải được tiêu trừ, hay khi từng này khổ được tiêu trừ thì tất cả khổ sẽ được tiêu trừ” không?’ ‘Thưa hiền giả, không.’ ‘Này các hiền giả Nigaṇṭha, quý vị có biết sự đoạn trừ các pháp bất thiện và sự thành tựu các pháp thiện ngay trong hiện tại không?’ ‘Thưa hiền giả, không.’”

‘Này các hiền giả Nigantha, có phải các ông không biết rằng: ‘Chúng ta đã từng hiện hữu trong quá khứ, chứ không phải là không hiện hữu’? Các ông không biết rằng: ‘Chúng ta đã từng làm ác nghiệp trong quá khứ, chứ không phải là không làm’? Các ông không biết rằng: ‘Chúng ta đã làm ác nghiệp như thế này, như thế này’? Các ông không biết rằng: ‘Chừng này khổ đã được đoạn tận, chừng này khổ cần phải được đoạn tận, khi chừng này khổ được đoạn tận thì tất cả khổ sẽ được đoạn tận’? Các ông không biết sự từ bỏ các pháp bất thiện, sự thành tựu các pháp thiện ngay trong hiện tại? Này các hiền giả Nigantha, khi sự việc là như vậy, phải chăng những người nào ở đời hung bạo, tay vấy máu, làm các việc tàn ác, sau khi tái sanh làm người, họ xuất gia theo các Nigantha?’ ‘Này hiền giả Gotama, không phải lạc được chứng đắc bằng lạc, mà lạc được chứng đắc bằng khổ. Này hiền giả Gotama, nếu lạc được chứng đắc bằng lạc, thì vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, đã chứng đắc được lạc rồi; vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, đã sống an lạc hơn tôn giả Gotama rồi.’”

‘‘‘Chắc chắn các hiền giả Nigantha đã vội vàng, không suy xét mà nói ra lời nói rằng: ‘Này hiền giả Gotama, không phải lạc được chứng đắc bằng lạc, mà lạc được chứng đắc bằng khổ. Này hiền giả Gotama, nếu lạc được chứng đắc bằng lạc, thì vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, đã chứng đắc được lạc rồi; vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, đã sống an lạc hơn tôn giả Gotama rồi.’ Hơn nữa, chính ta nên được hỏi lại về vấn đề đó: ‘Trong số các vị, ai là người sống an lạc hơn, vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, hay tôn giả Gotama?’ ‘Thật vậy, hiền giả Gotama, chúng tôi đã vội vàng, không suy xét mà nói ra lời nói rằng: ‘Này hiền giả Gotama, không phải lạc được chứng đắc bằng lạc, mà lạc được chứng đắc bằng khổ. Này hiền giả Gotama, nếu lạc được chứng đắc bằng lạc, thì vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, đã chứng đắc được lạc rồi; vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, đã sống an lạc hơn tôn giả Gotama rồi.’ Hơn nữa, hãy gác chuyện đó lại, ngay bây giờ, chúng tôi xin hỏi tôn giả Gotama: ‘Trong số các vị, ai là người sống an lạc hơn, vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, hay tôn giả Gotama?’”

‘‘‘Này các hiền giả Nigantha, nếu vậy, ta sẽ hỏi lại chính các ông về vấn đề đó, các ông hãy trả lời theo như các ông thấy thích hợp. Này các hiền giả Nigantha, các ông nghĩ thế nào về điều này, vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, có thể an trú, thân không lay động, lời không nói ra, cảm thọ lạc thuần nhất trong suốt bảy ngày bảy đêm không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’”

‘‘‘Này các hiền giả Nigantha, các ông nghĩ thế nào về điều này, vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, có thể an trú, thân không lay động, lời không nói ra, trong sáu ngày đêm... vân vân... năm ngày đêm... bốn ngày đêm... ba ngày đêm... hai ngày đêm... một ngày một đêm, cảm thọ lạc thuần nhất không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’”

‘‘‘Còn ta, này các hiền giả Nigantha, ta có thể an trú, thân không lay động, lời không nói ra, cảm thọ lạc thuần nhất trong suốt một ngày một đêm. Còn ta, này các hiền giả Nigantha, ta có thể an trú, thân không lay động, lời không nói ra, trong hai ngày đêm... ba ngày đêm... bốn ngày đêm... năm ngày đêm... sáu ngày đêm... bảy ngày đêm, cảm thọ lạc thuần nhất. Này các hiền giả Nigantha, các ông nghĩ thế nào về điều này, khi sự việc là như vậy, ai là người sống an lạc hơn, vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya, hay là ta?’ ‘Khi sự việc là như vậy, chính tôn giả Gotama là người sống an lạc hơn vua Bimbisāra xứ Māgadha, thuộc dòng Seniya.’”

Đức Thế Tôn đã thuyết giảng điều này. Mahānāma thuộc dòng Thích Ca, với tâm hoan hỷ, đã tín thọ lời dạy của Đức Thế Tôn.

Kinh Tiểu Khổ Uẩn, thứ tư, đã chấm dứt.