3. Kinh Đại Khổ Uẩn

163. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Lúc bấy giờ, một số đông Tỳ khưu, vào buổi sáng, đắp y, mang bát và y, vào thành Sāvatthī để khất thực. Rồi các Tỳ khưu ấy suy nghĩ: 'Còn quá sớm để đi khất thực ở Sāvatthī. Hay là chúng ta hãy đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo.' Rồi các Tỳ khưu ấy đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo; sau khi đến, họ cùng các du sĩ ngoại đạo ấy nói chuyện chào hỏi thân hữu; sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu đáng ghi nhớ, họ ngồi xuống một bên. Khi các Tỳ khưu ấy đang ngồi một bên, các du sĩ ngoại đạo ấy nói với họ rằng: 'Thưa các hiền hữu, Sa-môn Gotama tuyên thuyết sự liễu tri các dục, chúng tôi cũng tuyên thuyết sự liễu tri các dục. Thưa các hiền hữu, Sa-môn Gotama tuyên thuyết sự liễu tri các sắc, chúng tôi cũng tuyên thuyết sự liễu tri các sắc. Thưa các hiền hữu, Sa-môn Gotama tuyên thuyết sự liễu tri các thọ, chúng tôi cũng tuyên thuyết sự liễu tri các thọ. Ở đây, thưa các hiền hữu, có sự đặc biệt gì, có sự khác biệt gì, có sự dị biệt gì giữa Sa-môn Gotama và chúng tôi, tức là về pháp thoại và pháp thoại, về giáo huấn và giáo huấn?' Lúc bấy giờ, các Tỳ khưu ấy không hoan hỷ, cũng không phản đối lời nói của các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ, không phản đối, họ từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi, với ý nghĩ: 'Chúng ta sẽ hiểu ý nghĩa của lời nói này nơi Thế Tôn.'

164. Rồi các Tỳ khưu ấy, sau khi đi khất thực ở Sāvatthī, sau bữa ăn, khi đã đi khất thực trở về, liền đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Khi đã ngồi một bên, các Tỳ khưu ấy bạch với Thế Tôn: 'Bạch Thế Tôn, ở đây, chúng con vào buổi sáng, đắp y, mang bát và y, vào thành Sāvatthī để khất thực. Bạch Thế Tôn, chúng con đã suy nghĩ: 'Còn quá sớm để đi khất thực ở Sāvatthī. Hay là chúng ta hãy đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo.' Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con đã đi đến khu vườn của các du sĩ ngoại đạo; sau khi đến, chúng con đã cùng các du sĩ ngoại đạo ấy nói chuyện chào hỏi thân hữu; sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu đáng ghi nhớ, chúng con đã ngồi xuống một bên. Bạch Thế Tôn, khi chúng con đang ngồi một bên, các du sĩ ngoại đạo ấy đã nói với chúng con rằng: 'Thưa các hiền hữu, Sa-môn Gotama tuyên thuyết sự liễu tri các dục, chúng tôi cũng tuyên thuyết sự liễu tri các dục. Thưa các hiền hữu, Sa-môn Gotama tuyên thuyết sự liễu tri các sắc, chúng tôi cũng tuyên thuyết sự liễu tri các sắc. Thưa các hiền hữu, Sa-môn Gotama tuyên thuyết sự liễu tri các thọ, chúng tôi cũng tuyên thuyết sự liễu tri các thọ. Ở đây, thưa các hiền hữu, có sự đặc biệt gì, có sự khác biệt gì, có sự dị biệt gì giữa Sa-môn Gotama và chúng tôi, tức là về pháp thoại và pháp thoại, về giáo huấn và giáo huấn?' Rồi, bạch Thế Tôn, chúng con đã không hoan hỷ, cũng không phản đối lời nói của các du sĩ ngoại đạo ấy; không hoan hỷ, không phản đối, chúng con đã từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi, với ý nghĩ: 'Chúng ta sẽ hiểu ý nghĩa của lời nói này nơi Thế Tôn.'

165. Này các Tỳ khưu, các du sĩ ngoại đạo có quan điểm như vậy, các ông nên nói với họ như sau: 'Thưa các hiền hữu, vị ngọt của các dục là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì? Vị ngọt của các sắc là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì? Vị ngọt của các thọ là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì?' Này các Tỳ khưu, khi được hỏi như vậy, các du sĩ ngoại đạo sẽ không thể trả lời được, và hơn nữa, họ sẽ rơi vào tình trạng khốn đốn. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì đó không phải là lĩnh vực của họ. Này các Tỳ khưu, Ta không thấy một ai trong thế giới này với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, trong chúng Sa-môn, Bà-la-môn, trong loài người và chư Thiên, có thể làm cho tâm hài lòng bằng cách giải đáp những câu hỏi này, ngoại trừ Như Lai, hoặc đệ tử của Như Lai, hoặc người đã nghe từ đây.

166. Và này các Tỳ khưu, vị ngọt của các dục là gì? Này các Tỳ khưu, có năm dục trưởng dưỡng này. Năm loại nào? Các sắc do mắt nhận biết, khả ái, khả hỷ, khả ý, đẹp đẽ, liên hệ đến dục, hấp dẫn; các tiếng do tai nhận biết... các mùi do mũi nhận biết... các vị do lưỡi nhận biết... các vật xúc chạm do thân nhận biết, khả ái, khả hỷ, khả ý, đẹp đẽ, liên hệ đến dục, hấp dẫn – này các Tỳ khưu, đó là năm dục trưởng dưỡng. Này các Tỳ khưu, do duyên năm dục trưởng dưỡng này mà khởi lên lạc và hỷ -- đây là vị ngọt của các dục.

167. Này các Tỳ khưu, sự nguy hại của các dục là gì? Này các Tỳ khưu, ở đây, một thiện nam tử mưu sinh bằng một nghề nghiệp nào đó – hoặc bằng nghề ấn tín, hoặc bằng nghề kế toán, hoặc bằng nghề tính toán, hoặc bằng nghề nông, hoặc bằng nghề buôn bán, hoặc bằng nghề chăn nuôi, hoặc bằng nghề bắn cung, hoặc bằng nghề phục vụ vua chúa, hoặc bằng một nghề nào khác – bị cái lạnh áp bức, bị cái nóng áp bức, bị muỗi, ruồi, gió, nắng, các loài bò sát xúc chạm, chịu đựng đói khát đến chết; Này các Tỳ khưu, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên các dục.

Này Mahānāma, sự nguy hại của các dục là gì? Này Mahānāma, ở đây, người thiện nam tử sinh sống bằng nghề nghiệp nào đó – hoặc bằng nghề tính tay, hoặc bằng nghề kế toán, hoặc bằng nghề tính toán tổng hợp, hoặc bằng nghề nông, hoặc bằng nghề buôn bán, hoặc bằng nghề chăn nuôi gia súc, hoặc bằng nghề bắn cung, hoặc bằng nghề phục vụ vua chúa, hoặc bằng một nghề nào khác; bị cái lạnh áp bức, bị cái nóng áp bức, bị tổn hại bởi sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, các loài bò sát, chết vì đói khát. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Này Mahānāma, nếu người thiện nam tử ấy, trong khi nỗ lực, cố gắng, tinh tấn như vậy, mà những tài sản ấy không thành tựu, người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực kêu la, đi đến si mê (nghĩ rằng): ‘Ôi, sự nỗ lực của ta thật là vô ích! Ôi, sự cố gắng của ta thật là không kết quả!’. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Này Mahānāma, nếu người thiện nam tử ấy, trong khi nỗ lực, cố gắng, tinh tấn như vậy, mà những tài sản ấy được thành tựu, người ấy vì lý do phải bảo vệ những tài sản ấy mà cảm nhận sự khổ, ưu (nghĩ rằng): ‘Làm sao để tài sản của ta không bị vua chúa lấy đi, không bị trộm cướp lấy đi, không bị lửa thiêu, không bị nước cuốn, không bị những người thừa kế không thương mến lấy đi?’. Trong khi người ấy bảo vệ, gìn giữ như vậy, những tài sản ấy bị vua chúa lấy đi, hoặc bị trộm cướp lấy đi, hoặc bị lửa thiêu, hoặc bị nước cuốn, hoặc bị những người thừa kế không thương mến lấy đi. Người ấy sầu muộn, mệt mỏi, than khóc, đấm ngực kêu la, đi đến si mê (nghĩ rằng): ‘Cái gì ta đã có, cái đó nay cũng không còn!’. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục, vua chúa cũng tranh cãi với vua chúa, giai cấp Sát-đế-lỵ cũng tranh cãi với giai cấp Sát-đế-lỵ, giai cấp Bà-la-môn cũng tranh cãi với giai cấp Bà-la-môn, gia chủ cũng tranh cãi với gia chủ, mẹ cũng tranh cãi với con trai, con trai cũng tranh cãi với mẹ, cha cũng tranh cãi với con trai, con trai cũng tranh cãi với cha, anh em trai tranh cãi với nhau, anh em trai tranh cãi với chị em gái, chị em gái tranh cãi với anh em trai, bạn bè cũng tranh cãi với bạn bè. Họ ở đó, khi đã rơi vào cãi vã, xung đột, tranh chấp, họ tấn công lẫn nhau bằng tay, tấn công bằng cục đất, tấn công bằng gậy, tấn công bằng vũ khí. Họ ở đó đi đến cái chết, hoặc (chịu) sự khổ gần bằng cái chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục, họ cầm lấy gươm và khiên, đeo cung và ống tên, xông vào trận chiến nơi hai bên dàn trận, trong khi tên đang được bắn, lao đang được phóng, gươm đang loé sáng. Họ ở đó bị bắn bằng tên, bị đâm bằng lao, bị chém đầu bằng gươm. Họ ở đó đi đến cái chết, hoặc (chịu) sự khổ gần bằng cái chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục, họ cầm lấy gươm và khiên, đeo cung và ống tên, xông vào các công sự được trát bằng vữa nóng, trong khi tên đang được bắn, lao đang được phóng, gươm đang loé sáng. Họ ở đó bị bắn bằng tên, bị đâm bằng lao, bị dội bằng phân bò sôi, bị đè bẹp bằng những khúc gỗ, bị chém đầu bằng gươm. Họ ở đó đi đến cái chết, hoặc (chịu) sự khổ gần bằng cái chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, là một khối khổ hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm nguồn gốc, do dục làm nơi nương tựa, chính vì nhân duyên là các dục.

“Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục mà họ phá vách tường, cướp phá, đột nhập nhà, chặn đường, thông gian với vợ người. Rồi các vua chúa bắt kẻ ấy và áp dụng nhiều hình phạt khác nhau: đánh bằng roi da, đánh bằng roi mây, đánh bằng gậy ngắn; chặt tay, chặt chân, chặt cả tay chân; cắt tai, cắt mũi, cắt cả tai mũi; họ thực hiện hình phạt ‘cháo sọ người’, hình phạt ‘đầu ốc xà cừ’, hình phạt ‘miệng Rāhu’, hình phạt ‘vòng hoa lửa’, hình phạt ‘đuốc tay’, hình phạt ‘cuộn cỏ lau’, hình phạt ‘áo vỏ cây’, hình phạt ‘con nai’, hình phạt ‘móc câu thịt’, hình phạt ‘đồng tiền’, hình phạt ‘tẩm kiềm’, hình phạt ‘xoay chốt cửa’, hình phạt ‘ghế rơm’; họ tưới dầu sôi, cho chó đói ăn thịt, đóng cọc xiên qua người lúc còn sống, và dùng gươm chặt đầu. Tại đó, họ phải chịu cái chết hoặc đau khổ đến chết. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, một khối đau khổ ngay trong hiện tại, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục.”

“Lại nữa, này Mahānāma, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục mà họ thực hành thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh. Do thực hành thân ác hạnh, khẩu ác hạnh, ý ác hạnh, sau khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này Mahānāma, đây cũng là sự nguy hại của các dục, một khối đau khổ trong tương lai, do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, chính vì dục.”

Này các Tỳ khưu, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không tuệ tri như thật vị ngọt là vị ngọt, sự nguy hại là sự nguy hại, và sự xuất ly là sự xuất ly của các dục, thì việc họ chắc chắn sẽ tự mình liễu tri các dục, hoặc sẽ khích lệ người khác để đạt được điều đó, để người thực hành sẽ liễu tri các dục – trường hợp này không xảy ra. Và này các Tỳ khưu, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào tuệ tri như thật vị ngọt là vị ngọt, sự nguy hại là sự nguy hại, và sự xuất ly là sự xuất ly của các dục, thì việc họ chắc chắn sẽ tự mình liễu tri các dục, hoặc sẽ khích lệ người khác để đạt được điều đó, để người thực hành sẽ liễu tri các dục – trường hợp này có xảy ra.

171. Này các Tỳ khưu, vị ngọt của các sắc là gì? Ví như, này các Tỳ khưu, một thiếu nữ dòng Sát-đế-lỵ, hay dòng Bà-la-môn, hay dòng gia chủ, khoảng mười lăm hay mười sáu tuổi, không quá cao, không quá thấp, không quá gầy, không quá mập, không quá đen, không quá trắng. Này các Tỳ khưu, vào lúc ấy, vẻ đẹp của nàng có phải là tuyệt hảo không? ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn’. Này các Tỳ khưu, do duyên vào vẻ đẹp ấy mà lạc và hỷ sanh khởi – đây là vị ngọt của các sắc.

Này các Tỳ khưu, sự nguy hại của các sắc là gì? Ở đây, này các Tỳ khưu, vào một thời gian sau, người ta có thể thấy chính người phụ nữ ấy, tám mươi, chín mươi, hay một trăm tuổi, già nua, lưng còng như kèo nhà, gù lưng, phải chống gậy, đi run rẩy, bệnh hoạn, tuổi xuân đã qua, răng rụng, tóc bạc, tóc lơ thơ, đầu hói, da nhăn, thân lốm đốm tàn nhang. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào? Vẻ đẹp trước kia đã biến mất, sự nguy hại đã hiện rõ, phải không? ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn’. Này các Tỳ khưu, đây cũng là sự nguy hại của các sắc.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người ta có thể thấy chính người phụ nữ ấy bị bệnh, đau khổ, bệnh nặng, nằm vấy bẩn trong phân và nước tiểu của chính mình, được người khác đỡ dậy, được người khác đặt nằm xuống. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào? Vẻ đẹp trước kia đã biến mất, sự nguy hại đã hiện rõ, phải không? ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn’. Này các Tỳ khưu, đây cũng là sự nguy hại của các sắc.

172. Này các Tỳ khưu, lại nữa, người ta có thể thấy thi thể của chính người phụ nữ ấy bị quăng bỏ trong nghĩa địa – chết một ngày, hai ngày, hay ba ngày, sình trương, xanh bầm, chảy mủ. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào? Vẻ đẹp trước kia đã biến mất, sự nguy hại đã hiện rõ, phải không? ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn’. Này các Tỳ khưu, đây cũng là sự nguy hại của các sắc.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị ấy có thể thấy chính thân thể của người chị em ấy bị quăng bỏ trong nghĩa địa – đang bị quạ mổ ăn, hoặc đang bị diều hâu mổ ăn, hoặc đang bị kên kên mổ ăn, hoặc đang bị chim ưng mổ ăn, hoặc đang bị chó ăn, hoặc đang bị cọp ăn, hoặc đang bị báo ăn, hoặc đang bị chó rừng ăn, hoặc đang bị các loài sinh vật khác nhau ăn. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào về điều ấy? Sắc tướng xinh đẹp trước kia, nó đã biến mất, sự nguy hại đã hiện rõ phải không? ‘Bạch Thế Tôn, đúng vậy’. Này các Tỳ khưu, đây cũng là sự nguy hại của các sắc.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị ấy có thể thấy chính thân thể của người chị em ấy bị quăng bỏ trong nghĩa địa – một bộ xương còn dính thịt và máu, được nối với nhau bằng gân; một bộ xương không còn thịt nhưng dính đầy máu, được nối với nhau bằng gân; một bộ xương không còn thịt và máu, được nối với nhau bằng gân; các xương không còn nối với nhau, vương vãi khắp các phương và các hướng phụ – một nơi là xương tay, một nơi là xương chân, một nơi là xương mắt cá, một nơi là xương ống chân, một nơi là xương đùi, một nơi là xương hông, một nơi là xương sườn, một nơi là xương sống, một nơi là xương vai, một nơi là xương cổ, một nơi là xương hàm, một nơi là xương răng, một nơi là hộp sọ. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào về điều ấy? Sắc tướng xinh đẹp trước kia, nó đã biến mất, sự nguy hại đã hiện rõ phải không? ‘Bạch Thế Tôn, đúng vậy’. Này các Tỳ khưu, đây cũng là sự nguy hại của các sắc.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị ấy có thể thấy chính thân thể của người chị em ấy bị quăng bỏ trong nghĩa địa – những khúc xương trắng, có màu như vỏ ốc xà cừ; những khúc xương chất thành đống, đã qua nhiều năm; những khúc xương đã mục rã, trở thành bột. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào về điều ấy? Sắc tướng xinh đẹp trước kia, nó đã biến mất, sự nguy hại đã hiện rõ phải không? ‘Bạch Thế Tôn, đúng vậy’. Này các Tỳ khưu, đây cũng là sự nguy hại của các sắc.

Và này các Tỳ khưu, sự xuất ly khỏi các sắc là gì? Này các Tỳ khưu, sự điều phục dục tham, sự đoạn tận dục tham đối với các sắc – đây là sự xuất ly khỏi các sắc.

Này các Tỳ khưu, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không tuệ tri như thật vị ngọt là vị ngọt, sự nguy hại là sự nguy hại, và sự xuất ly là sự xuất ly của các sắc, thì chắc chắn rằng họ sẽ tự mình liễu tri các sắc, hoặc sẽ khuyến khích người khác để đạt được điều ấy, để người thực hành theo sẽ liễu tri các sắc – trường hợp này không xảy ra. Và này các Tỳ khưu, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào tuệ tri như thật vị ngọt là vị ngọt, sự nguy hại là sự nguy hại, và sự xuất ly là sự xuất ly của các sắc, thì chắc chắn rằng họ sẽ tự mình liễu tri các sắc, hoặc sẽ khuyến khích người khác để đạt được điều ấy, để người thực hành theo sẽ liễu tri các sắc – trường hợp này có xảy ra.

173. Và này các Tỳ khưu, vị ngọt của các cảm thọ là gì? Ở đây, này các Tỳ khưu, Tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Này các Tỳ khưu, vào lúc mà Tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ, vào lúc ấy, vị ấy không có tác ý làm khổ mình, không có tác ý làm khổ người, cũng không có tác ý làm khổ cả hai; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm thọ một cảm giác không có phiền não. Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố rằng sự không phiền não là vị ngọt tối thượng của các cảm thọ.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, Tỳ khưu với sự chấm dứt tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm... (v.v.)... Này các Tỳ khưu, vào lúc Tỳ khưu, do ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, thân cảm sự lạc thọ mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’, chứng và trú thiền thứ ba... (v.v.)... Này các Tỳ khưu, vào lúc Tỳ khưu, do xả lạc và xả khổ, do diệt trừ hỷ và ưu đã có từ trước, chứng và trú thiền thứ tư, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh, vào lúc ấy, vị ấy không có tác ý làm khổ mình, không có tác ý làm khổ người, cũng không có tác ý làm khổ cả hai; vào lúc ấy, vị ấy chỉ cảm thọ một cảm giác không có phiền não. Này các Tỳ khưu, Ta tuyên bố rằng sự không phiền não là vị ngọt tối thượng của các cảm thọ.

174. Và này các Tỳ khưu, sự nguy hại của các cảm thọ là gì? Này các Tỳ khưu, việc các cảm thọ là vô thường, là khổ, có tính chất biến hoại – đây là sự nguy hại của các cảm thọ.

Và này các Tỳ khưu, sự xuất ly khỏi các cảm thọ là gì? Này các Tỳ khưu, sự điều phục dục tham, sự đoạn tận dục tham đối với các cảm thọ – đây là sự xuất ly khỏi các cảm thọ.

Này các Tỳ khưu, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào không như thật tuệ tri vị ngọt của các cảm thọ là vị ngọt, sự nguy hiểm là sự nguy hiểm, và sự xuất ly là sự xuất ly, thì không thể có trường hợp này: rằng tự mình họ sẽ liễu tri cảm thọ, hoặc sẽ khuyến khích người khác thực hành để liễu tri cảm thọ. Và này các Tỳ khưu, những Sa-môn hay Bà-la-môn nào như thật tuệ tri vị ngọt của các cảm thọ là vị ngọt, sự nguy hiểm là sự nguy hiểm, và sự xuất ly là sự xuất ly, thì có thể có trường hợp này: rằng tự mình họ sẽ liễu tri cảm thọ, và sẽ khuyến khích người khác thực hành để liễu tri cảm thọ.

Thế Tôn đã thuyết như vậy. Các Tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy.

Kinh Đại Khổ Uẩn, phẩm thứ ba, kết thúc.