1. Kinh Nhất Dạ Hiền Giả

272. Tôi nghe như vầy: Một thời, đức Thế Tôn trú tại Sāvatthī, ở Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Tại đấy, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu.' – 'Bạch Thế Tôn,' các vị tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói điều này: 'Này các tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các con phần tóm tắt và phần giải rộng của bài kinh Nhất Dạ Hiền Giả. Các con hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý; Ta sẽ nói.' – 'Vâng, bạch Thế Tôn,' các vị tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói điều này:

“Đừng truy tìm quá khứ, đừng ước vọng tương lai. Cái gì đã qua, cái ấy đã đoạn tận; và tương lai thì chưa đến.

“Và ai thấy rõ pháp hiện tại ngay tại đây tại đó, một cách không lay động, không đổi dời, bậc trí nên làm cho tăng trưởng tuệ giác ấy.

“Hôm nay cần phải nỗ lực, ai biết cái chết ngày mai? Vì chúng ta không có sự thỏa thuận nào với tử thần và đại quân của nó.

“Người sống như vậy, nhiệt tâm, không mệt mỏi ngày đêm, bậc Thánh, bậc Mâu-ni gọi vị ấy thật sự là người có một đêm tốt lành.”

277. ‘Này chư Hiền, thế nào là truy tìm quá khứ? ‘Trong quá khứ, ta đã có sắc như thế này,’ người ấy khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có thọ như thế này,’ người ấy khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có tưởng như thế này,’ người ấy khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có các hành như thế này,’ người ấy khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có thức như thế này,’ người ấy khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. Này chư Hiền, như vậy là truy tìm quá khứ.

Này chư Hiền, thế nào là không truy tìm quá khứ? ‘Trong quá khứ, ta đã có sắc như thế này,’ người ấy không khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có thọ như thế này,’ người ấy không khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có tưởng như thế này,’ người ấy không khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có các hành như thế này,’ người ấy không khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Trong quá khứ, ta đã có thức như thế này,’ người ấy không khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. Này chư Hiền, như vậy là không truy tìm quá khứ.

Này chư Hiền, thế nào là ước vọng tương lai? ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có sắc như thế này,’ người ấy khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có thọ như thế này,’... ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có tưởng như thế này,’... ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có các hành như thế này,’... ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có thức như thế này,’ người ấy khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. Này chư Hiền, như vậy là ước vọng tương lai.

Này chư Hiền, thế nào là không ước vọng tương lai? ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có sắc như thế này,’ người ấy không khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có thọ như thế này,’... ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có tưởng như thế này,’... ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có các hành như thế này,’... ‘Mong rằng trong tương lai, ta sẽ có thức như thế này,’ người ấy không khởi lên sự hoan hỷ ở nơi đó. Này chư Hiền, như vậy là không ước vọng tương lai.

Này chư Hiền, thế nào là bị lôi cuốn bởi các pháp hiện tại? Ở đây, này chư Hiền, kẻ phàm phu ít nghe, không thấy các bậc Thánh, không thuần thục pháp của bậc Thánh, không tu tập pháp của bậc Thánh; không thấy các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp của bậc Chân nhân, không tu tập pháp của bậc Chân nhân, xem sắc là tự ngã, hoặc tự ngã có sắc, hoặc sắc ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong sắc; xem thọ... xem tưởng... xem các hành... xem thức là tự ngã, hoặc tự ngã có thức, hoặc thức ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong thức. Này chư Hiền, như vậy là bị lôi cuốn bởi các pháp hiện tại.

“Này các hiền hữu, thế nào là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại? Này các hiền hữu, ở đây, vị Thánh đệ tử có nghe nhiều, thường thấy các bậc Thánh, thông thạo Thánh pháp, khéo huấn luyện trong Thánh pháp, thường thấy các bậc chân nhân, thông thạo pháp của bậc chân nhân, khéo huấn luyện trong pháp của bậc chân nhân, không quán sắc là tự ngã, hay tự ngã là có sắc, hay sắc ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong sắc; không quán thọ… không quán tưởng… không quán các hành… không quán thức là tự ngã, hay tự ngã là có thức, hay thức ở trong tự ngã, hay tự ngã ở trong thức. Này các hiền hữu, như vậy là không bị lôi cuốn trong các pháp hiện tại.”

“Không nên truy tìm quá khứ, không nên mong đợi tương lai. Cái gì đã qua, cái ấy đã được đoạn tận. Cái gì chưa đến, cái ấy chưa tới.”

“Vị nào thấy rõ pháp hiện tại, ở ngay tại chỗ đó, không bị lôi cuốn, không bị lay động, bậc trí ấy nên làm cho tăng trưởng pháp ấy.”

“Hôm nay phải tinh tấn làm việc cần làm. Ai biết được cái chết ngày mai? Vì rằng chúng ta không có hẹn ước gì với tử thần có đại quân kia.”

“Vị sống như vậy, nhiệt tâm, không mệt mỏi ngày đêm, vị ấy thật được gọi là 'người có một đêm an lành', bậc Thánh, bậc Mâu-ni đã nói như vậy.”

“Bạch Thế Tôn, con đã chỉ bày, khuyến khích, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ các Tỳ khưu bằng pháp thoại như vậy, con đã nói về phần đề cương và phần phân tích của kinh Nhất Dạ Hiền Giả.”

Thế Tôn đã nói như vậy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.