2. Kinh Đại Không

185. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakka, tại Kapilavatthu, trong tu viện Nigrodha. Lúc bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang bát và y, đi vào Kapilavatthu để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Kapilavatthu, sau bữa ăn, khi đã đi khất thực về, ngài đi đến tu viện của Kāḷakhemaka người Sakka để nghỉ ban ngày. Vào lúc ấy, trong tu viện của Kāḷakhemaka người Sakka, có nhiều chỗ ở được sửa soạn sẵn. Thế Tôn đã thấy nhiều chỗ ở được sửa soạn sẵn trong tu viện của Kāḷakhemaka người Sakka. Sau khi thấy, Thế Tôn khởi lên ý nghĩ này: ‘Có nhiều chỗ ở được sửa soạn sẵn trong tu viện của Kāḷakhemaka người Sakka. Phải chăng có nhiều tỳ khưu đang trú ở đây?’”

186. Vào lúc ấy, Tôn giả Ānanda cùng với nhiều vị tỳ khưu đang làm công việc may y tại tu viện của Ghaṭā người Sakka. Lúc bấy giờ, vào buổi chiều, Thế Tôn ra khỏi nơi độc cư, đi đến tu viện của Ghaṭā người Sakka; sau khi đến, ngài ngồi xuống trên chỗ đã được soạn sẵn. Sau khi ngồi xuống, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, có nhiều chỗ ở được sửa soạn sẵn trong tu viện của Kāḷakhemaka người Sakka. Phải chăng có nhiều tỳ khưu đang trú ở đó?’ ‘Bạch Thế Tôn, có nhiều chỗ ở được sửa soạn sẵn trong tu viện của Kāḷakhemaka người Sakka. Nhiều vị tỳ khưu đang trú ở đó. Bạch Thế Tôn, đây là thời gian may y của chúng con.’”

Này Ānanda, vị tỳ khưu ưa thích hội chúng, vui thích trong hội chúng, chuyên tâm ưa thích hội chúng, ưa thích đoàn thể, vui thích trong đoàn thể, hoan hỷ trong đoàn thể là không tốt đẹp. Này Ānanda, quả thật, vị tỳ khưu ưa thích hội chúng, vui thích trong hội chúng, chuyên tâm ưa thích hội chúng, ưa thích đoàn thể, vui thích trong đoàn thể, hoan hỷ trong đoàn thể, mà có thể dễ dàng đạt được, không khó khăn đạt được, không mệt nhọc đạt được hạnh phúc của sự xuất ly, hạnh phúc của sự viễn ly, hạnh phúc của sự an tịnh, hạnh phúc của sự giác ngộ — trường hợp này không xảy ra. Và này Ānanda, vị tỳ khưu nào sống một mình, tách khỏi hội chúng, đối với vị tỳ khưu ấy, điều này có thể được trông đợi: vị ấy sẽ dễ dàng đạt được, không khó khăn đạt được, không mệt nhọc đạt được hạnh phúc của sự xuất ly, hạnh phúc của sự viễn ly, hạnh phúc của sự an tịnh, hạnh phúc của sự giác ngộ — trường hợp này có xảy ra.

Này Ānanda, quả thật, vị tỳ khưu ưa thích hội chúng, vui thích trong hội chúng, chuyên tâm ưa thích hội chúng, ưa thích đoàn thể, vui thích trong đoàn thể, hoan hỷ trong đoàn thể, mà có thể chứng đạt và an trú trong tâm giải thoát khả ái, có thời hạn, hoặc tâm giải thoát vô thời hạn, không bị lay chuyển — trường hợp này không xảy ra. Và này Ānanda, vị tỳ khưu nào sống một mình, tách khỏi hội chúng, đối với vị tỳ khưu ấy, điều này có thể được trông đợi: vị ấy sẽ chứng đạt và an trú trong tâm giải thoát khả ái, có thời hạn, hoặc tâm giải thoát vô thời hạn, không bị lay chuyển — trường hợp này có xảy ra.

Này Ānanda, Ta không thấy một sắc pháp nào, mà do sự biến đổi và đổi khác của sắc pháp ấy, nơi người có tham ái và vui thích, lại không khởi lên sầu, bi, khổ, ưu, não.

187. Và này Ānanda, sự an trú này đã được Như Lai giác ngộ, đó là: do không tác ý đến tất cả các tướng, chứng đạt và an trú trong nội không. Này Ānanda, nếu khi Như Lai đang an trú trong sự an trú này, có các tỳ khưu, tỳ khưu ni, cận sự nam, cận sự nữ, vua chúa, các đại thần, các người ngoại đạo, các đệ tử của người ngoại đạo đến yết kiến. Này Ānanda, khi ấy, Như Lai với tâm hướng về viễn ly, xuôi về viễn ly, nghiêng về viễn ly, sống tách biệt, ưa thích xuất ly, hoàn toàn thoát khỏi các pháp là trú xứ của lậu hoặc, chỉ nói những lời liên quan đến việc khuyến khích ra về. Vì vậy, này Ānanda, nếu vị tỳ khưu mong muốn: ‘Mong rằng ta chứng đạt và an trú trong nội không,’ thì này Ānanda, vị tỳ khưu ấy nên an lập tâm, thu nhiếp tâm, nhất tâm, và định tâm ngay trong nội tâm.

188. Và này Ānanda, thế nào là vị tỳ khưu an lập tâm, thu nhiếp tâm, nhất tâm, và định tâm ngay trong nội tâm? Này Ānanda, ở đây, vị tỳ khưu ly dục, ly các pháp bất thiện... chứng đạt và an trú thiền thứ nhất... chứng đạt và an trú thiền thứ tư. Này Ānanda, như vậy là vị tỳ khưu an lập tâm, thu nhiếp tâm, nhất tâm, và định tâm ngay trong nội tâm. Vị ấy tác ý đến nội không. Khi vị ấy tác ý đến nội không, tâm không đi vào, không lắng yên, không an trú, không giải thoát trong tính không. Khi sự việc là như vậy, này Ānanda, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Khi ta tác ý đến nội không, tâm của ta không đi vào, không lắng yên, không an trú, không giải thoát trong nội không.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác ở đó. Vị ấy tác ý đến ngoại không... vị ấy tác ý đến nội ngoại không... vị ấy tác ý đến sự bất động. Khi vị ấy tác ý đến sự bất động, tâm không đi vào, không lắng yên, không an trú, không giải thoát trong sự bất động. Khi sự việc là như vậy, này Ānanda, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Khi ta tác ý đến sự bất động, tâm của ta không đi vào, không lắng yên, không an trú, không giải thoát trong sự bất động.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác ở đó.

Này Ānanda, vị tỳ khưu ấy nên an lập tâm, thu nhiếp tâm, nhất tâm, và định tâm ngay trong nội tâm, trong chính tướng định ban đầu ấy. Vị ấy tác ý đến nội không. Khi vị ấy tác ý đến nội không, tâm đi vào, lắng yên, an trú, và giải thoát trong nội không. Khi sự việc là như vậy, này Ānanda, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Khi ta tác ý đến nội không, tâm của ta đi vào, lắng yên, an trú, và giải thoát trong nội không.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác ở đó. Vị ấy tác ý đến ngoại không... vị ấy tác ý đến nội ngoại không... vị ấy tác ý đến sự bất động. Khi vị ấy tác ý đến sự bất động, tâm đi vào, lắng yên, an trú, và giải thoát trong sự bất động. Khi sự việc là như vậy, này Ānanda, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Khi ta tác ý đến sự bất động, tâm của ta đi vào, lắng yên, an trú, và giải thoát trong sự bất động.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác ở đó.

189. Này Ānanda, nếu tâm của vị tỳ khưu đang an trú trong pháp an trú này hướng đến việc kinh hành, vị ấy kinh hành (với suy nghĩ): ‘Khi ta đang kinh hành như thế này, các pháp ác bất thiện là tham ái và ưu phiền sẽ không tuôn chảy vào.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy. Này Ānanda, nếu tâm của vị tỳ khưu đang an trú trong pháp an trú này hướng đến việc đứng, vị ấy đứng (với suy nghĩ): ‘Khi ta đang đứng như thế này, các pháp ác bất thiện là tham ái và ưu phiền sẽ không tuôn chảy vào.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy. Này Ānanda, nếu tâm của vị tỳ khưu đang an trú trong pháp an trú này hướng đến việc ngồi, vị ấy ngồi (với suy nghĩ): ‘Khi ta đang ngồi như thế này, các pháp ác bất thiện là tham ái và ưu phiền sẽ không tuôn chảy vào.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy. Này Ānanda, nếu tâm của vị tỳ khưu đang an trú trong pháp an trú này hướng đến việc nằm, vị ấy nằm (với suy nghĩ): ‘Khi ta đang nằm như thế này, các pháp ác bất thiện là tham ái và ưu phiền sẽ không tuôn chảy vào.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy.

Này Ānanda, nếu tâm của vị tỳ khưu đang an trú trong pháp an trú này hướng đến việc nói chuyện, vị ấy (suy nghĩ): ‘Câu chuyện nào là hạ liệt, thô tục, phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn, chẳng hạn như: chuyện vua chúa, chuyện trộm cướp, chuyện đại thần, chuyện quân đội, chuyện sợ hãi, chuyện chiến tranh, chuyện ăn, chuyện uống, chuyện y phục, chuyện giường nằm, chuyện vòng hoa, chuyện hương liệu, chuyện bà con, chuyện xe cộ, chuyện làng mạc, chuyện thị tứ, chuyện thành phố, chuyện xứ sở, chuyện phụ nữ, chuyện rượu chè, chuyện đường phố, chuyện bến nước, chuyện người đã khuất, chuyện tạp nham, chuyện thế gian, chuyện biển cả, hay chuyện thịnh suy – ta sẽ không nói những câu chuyện như vậy.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy. Và này Ānanda, câu chuyện nào có tác dụng gọt giũa, hỗ trợ cho tâm được giải thoát khỏi các triền cái, hoàn toàn đưa đến sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, chẳng hạn như: chuyện thiểu dục, chuyện tri túc, chuyện viễn ly, chuyện không giao du, chuyện tinh tấn, chuyện giới luật, chuyện định, chuyện tuệ, chuyện giải thoát, chuyện giải thoát tri kiến – ta sẽ nói những câu chuyện như vậy.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy.

Này Ānanda, nếu tâm của vị tỳ khưu đang an trú trong pháp an trú này hướng đến việc suy tầm, vị ấy (suy nghĩ): ‘Những suy tầm nào là hạ liệt, thô tục, phàm phu, không phải của bậc Thánh, không liên quan đến lợi ích, không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn, chẳng hạn như: dục tầm, sân tầm, và hại tầm – ta sẽ không suy tầm những loại suy tầm như vậy.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy. Và này Ānanda, những suy tầm nào là của bậc Thánh, có khả năng đưa ra khỏi (khổ đau), hướng dẫn người thực hành đến sự chấm dứt hoàn toàn khổ đau, chẳng hạn như: ly dục tầm, vô sân tầm, và vô hại tầm – ta sẽ suy tầm những loại suy tầm như vậy.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy.

190. Này Ānanda, có năm loại dục trưởng dưỡng này. Năm loại nào? Các sắc pháp được nhận biết qua mắt, là những gì đáng mong cầu, đáng khao khát, đáng hài lòng, có hình thức đáng yêu, liên hệ đến dục vọng, có tính quyến rũ; các thanh được nhận biết qua tai... các hương được nhận biết qua mũi... các vị được nhận biết qua lưỡi... các xúc pháp được nhận biết qua thân, là những gì đáng mong cầu, đáng khao khát, đáng hài lòng, có hình thức đáng yêu, liên hệ đến dục vọng, có tính quyến rũ – này Ānanda, đây là năm loại dục trưởng dưỡng. Về vấn đề này, vị tỳ khưu cần phải thường xuyên quán xét tâm của mình: ‘Đối với năm loại dục trưởng dưỡng này, ở nơi này hay nơi khác, có sự vận hành của tâm khởi lên nơi ta hay không?’ Này Ānanda, nếu trong khi quán xét, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Đối với năm loại dục trưởng dưỡng này, ở nơi này hay nơi khác, có sự vận hành của tâm khởi lên nơi ta,’ thì này Ānanda, khi sự việc là như vậy, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Dục và tham đối với năm loại dục trưởng dưỡng này vẫn chưa được ta từ bỏ.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy. Nhưng này Ānanda, nếu trong khi quán xét, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Đối với năm loại dục trưởng dưỡng này, ở nơi này hay nơi khác, không có sự vận hành của tâm khởi lên nơi ta,’ thì này Ānanda, khi sự việc là như vậy, vị tỳ khưu biết như sau: ‘Dục và tham đối với năm loại dục trưởng dưỡng này đã được ta từ bỏ.’ Như vậy, vị ấy có tỉnh giác về việc ấy.

191. Này Ānanda, có năm thủ uẩn này là nơi mà vị tỳ khưu nên an trú với sự quán xét về sanh diệt: ‘Đây là sắc, đây là sự sanh khởi của sắc, đây là sự đoạn diệt của sắc. Đây là thọ… đây là tưởng… đây là các hành… đây là thức, đây là sự sanh khởi của thức, đây là sự đoạn diệt của thức.’ Trong khi vị ấy an trú với sự quán xét về sanh diệt ở năm thủ uẩn này, ngã mạn nào có mặt ở năm thủ uẩn thì được đoạn tận. Này Ānanda, khi được như vậy, vị tỳ khưu biết được như vầy: ‘Ngã mạn nào có mặt ở năm thủ uẩn này đã được ta đoạn tận.’ Do đó, vị ấy có sự tỉnh giác ở nơi ấy. Này Ānanda, các pháp này hoàn toàn thiện, có nguồn gốc từ điều thiện, là bậc Thánh, là siêu thế, không bị Ác Ma xâm nhập. Này Ānanda, ngươi nghĩ thế nào? Thấy được lợi ích gì mà người đệ tử nên đi theo bậc Đạo Sư, cho dù bị xua đuổi?” “Bạch Thế Tôn, các pháp của chúng con có Thế Tôn là cội rễ, có Thế Tôn là người hướng dẫn, có Thế Tôn là nơi nương tựa. Bạch Thế Tôn, lành thay, mong rằng ý nghĩa của lời nói này sẽ được chính Thế Tôn giải thích. Sau khi nghe từ Thế Tôn, các vị tỳ khưu sẽ ghi nhớ.”

192. “Này Ānanda, người đệ tử không nên đi theo bậc Đạo Sư vì lý do này, tức là kinh, ứng tụng, và ký thuyết. Vì sao vậy? Này Ānanda, vì rằng trong một thời gian dài, các pháp ấy đã được vị ấy lắng nghe, ghi nhớ, thực hành bằng lời nói, quán xét bằng ý, và được khéo thông đạt bằng trí tuệ. Này Ānanda, còn câu chuyện nào có tác dụng làm cho giảm thiểu (phiền não), thích hợp cho việc giải thoát tâm khỏi các triền cái, hoàn toàn đưa đến sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn, chính là: câu chuyện về thiểu dục, câu chuyện về tri túc, câu chuyện về độc cư, câu chuyện về không giao du, câu chuyện về tinh tấn, câu chuyện về giới, câu chuyện về định, câu chuyện về tuệ, câu chuyện về giải thoát, câu chuyện về giải thoát tri kiến – này Ānanda, chính vì lý do của loại câu chuyện như vậy mà người đệ tử nên đi theo bậc Đạo Sư, cho dù bị xua đuổi.”

“Này Ānanda, khi được như vậy, có sự nguy hại cho vị thầy; khi được như vậy, có sự nguy hại cho người đệ tử; khi được như vậy, có sự nguy hại cho đời sống phạm hạnh.”

193. “Và này Ānanda, thế nào là sự nguy hại cho vị thầy? Này Ānanda, ở đây, có vị đạo sư nào đó đi đến trú xứ vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, hang động, sơn động, nghĩa địa, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Trong khi vị ấy đang sống một mình như vậy, các vị bà-la-môn gia chủ ở thị tứ và ở thôn quê thường lui tới. Khi được các vị bà-la-môn gia chủ ở thị tứ và ở thôn quê thường lui tới, vị ấy trở nên say đắm, trở nên tham lam, quay về với sự sung túc. Này Ānanda, điều này được gọi là sự nguy hại cho vị thầy. Do sự nguy hại cho vị thầy, các pháp ác, bất thiện, làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, có sầu muộn, có quả khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai đã giết chết vị ấy. Này Ānanda, như vậy là sự nguy hại cho vị thầy.”

194. “Và này Ānanda, thế nào là sự nguy hại cho người đệ tử? Này Ānanda, lại nữa, người đệ tử của vị đạo sư ấy, trong khi noi theo sự độc cư của vị đạo sư ấy, đi đến trú xứ vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, hang động, sơn động, nghĩa địa, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Trong khi vị ấy đang sống một mình như vậy, các vị bà-la-môn gia chủ ở thị tứ và ở thôn quê thường lui tới. Khi được các vị bà-la-môn gia chủ ở thị tứ và ở thôn quê thường lui tới, vị ấy trở nên say đắm, trở nên tham lam, quay về với sự sung túc. Này Ānanda, điều này được gọi là sự nguy hại cho người đệ tử. Do sự nguy hại cho người đệ tử, các pháp ác, bất thiện, làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, có sầu muộn, có quả khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai đã giết chết vị ấy. Này Ānanda, như vậy là sự nguy hại cho người đệ tử.”

195. “Này Ānanda, thế nào là tai họa cho phạm hạnh? Này Ānanda, ở đây, Như Lai xuất hiện ở đời, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị ấy tìm đến trú xứ vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, hang đá, động núi, nghĩa địa, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các vị Bà-la-môn gia chủ, cả ở thị trấn lẫn ở thôn quê, thường lui tới. Khi được các vị Bà-la-môn gia chủ, cả ở thị trấn lẫn ở thôn quê, lui tới, vị ấy không khởi lên sự mê đắm, không rơi vào tham ái, không quay lại với sự sung túc. Này Ānanda, nhưng một vị đệ tử của vị Đạo Sư ấy, trong khi noi theo sự viễn ly của vị Đạo Sư ấy, cũng tìm đến trú xứ vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, hang đá, động núi, nghĩa địa, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Khi vị ấy sống viễn ly như vậy, các vị Bà-la-môn gia chủ, cả ở thị trấn lẫn ở thôn quê, thường lui tới. Khi được các vị Bà-la-môn gia chủ, cả ở thị trấn lẫn ở thôn quê, lui tới, vị ấy khởi lên sự mê đắm, rơi vào tham ái, quay lại với sự sung túc. Này Ānanda, đây được gọi là tai họa cho người sống phạm hạnh. Do tai họa cho phạm hạnh này, các pháp ác, bất thiện, làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, có phiền não, có quả khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai đã giết chết vị ấy. Này Ānanda, tai họa cho phạm hạnh xảy ra như vậy đó.”

“Này Ānanda, trong các tai họa ấy, tai họa về vị thầy và tai họa về đệ tử, thì tai họa cho phạm hạnh này có quả khổ đau hơn, có quả cay đắng hơn, và còn đưa đến đọa xứ.”

196. “Do đó, này Ānanda, ở đây các ngươi hãy đối xử với Ta như bạn bè, đừng đối xử như kẻ thù. Điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho các ngươi.”

“Này Ānanda, thế nào là các đệ tử đối xử với Đạo Sư như kẻ thù, không như bạn bè? Này Ānanda, ở đây, Đạo Sư vì lòng bi mẫn, vì tìm cầu lợi ích, do lòng bi mẫn mà thuyết pháp cho các đệ tử: ‘Điều này vì lợi ích của các ngươi, điều này vì hạnh phúc của các ngươi’. Các đệ tử của vị ấy không muốn nghe, không lắng tai, không hướng tâm đến trí tuệ, và sống vượt ra ngoài lời giáo huấn của Đạo Sư. Này Ānanda, như vậy là các đệ tử đối xử với Đạo Sư như kẻ thù, không như bạn bè.”

“Này Ānanda, thế nào là các đệ tử đối xử với Đạo Sư như bạn bè, không như kẻ thù? Này Ānanda, ở đây, Đạo Sư vì lòng bi mẫn, vì tìm cầu lợi ích, do lòng bi mẫn mà thuyết pháp cho các đệ tử: ‘Điều này vì lợi ích của các ngươi, điều này vì hạnh phúc của các ngươi’. Các đệ tử của vị ấy muốn nghe, lắng tai, hướng tâm đến trí tuệ, và không sống vượt ra ngoài lời giáo huấn của Đạo Sư. Này Ānanda, như vậy là các đệ tử đối xử với Đạo Sư như bạn bè, không như kẻ thù.”

“Do đó, này Ānanda, ở đây các ngươi hãy đối xử với Ta như bạn bè, đừng đối xử như kẻ thù. Điều đó sẽ mang lại lợi ích và hạnh phúc lâu dài cho các ngươi. Này Ānanda, Ta sẽ không đối xử với các ngươi như người thợ gốm đối với đồ gốm còn sống, chưa nung. Này Ānanda, Ta sẽ nói, khiển trách và khiển trách; này Ānanda, Ta sẽ nói, vạch rõ và vạch rõ. Ai là cốt lõi, người đó sẽ đứng vững.”

Thế Tôn đã nói như vậy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Đại Không thứ hai chấm dứt.