1. Tiểu Kinh Không Tánh

176. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Pubbārāma, giảng đường của Migāramātā. Lúc bấy giờ, vào buổi chiều, Tôn giả Ānanda từ chỗ độc cư đứng dậy, đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Tôn giả Ānanda bạch Thế Tôn: 'Bạch Thế Tôn, có một thời Thế Tôn trú ở giữa dân Sakka, tại một thị trấn của dòng họ Sakka tên là Nagarakā. Tại đấy, bạch Thế Tôn, con đã được nghe từ chính kim khẩu của Thế Tôn, đã được tiếp nhận từ chính kim khẩu của Ngài: 'Này Ānanda, hiện nay Ta thường trú với không trú.' Bạch Thế Tôn, có phải con đã nghe đúng, đã tiếp nhận đúng, đã tác ý đúng, đã ghi nhớ đúng không ạ?' 'Chắc chắn rồi, này Ānanda, ngươi đã nghe đúng, đã tiếp nhận đúng, đã tác ý đúng, đã ghi nhớ đúng. Xưa cũng như nay, này Ānanda, Ta thường trú với không trú. Ví như, này Ānanda, giảng đường của Migāramātā này trống không voi, bò, ngựa, ngựa cái; trống không vàng và bạc; trống không sự tụ hội của đàn ông và đàn bà; và chỉ có cái không trống không này, tức là sự hợp nhất duyên vào Tăng chúng. Cũng vậy, này Ānanda, vị tỳ khưu không tác ý đến tưởng về làng, không tác ý đến tưởng về người, tác ý đến sự hợp nhất duyên vào tưởng về rừng. Tâm của vị ấy hướng vào, tịnh tín, an trú, và chuyên nhất vào tưởng về rừng. Vị ấy biết như sau: ‘Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên tưởng về làng, những phiền não ấy không có ở đây. Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên tưởng về người, những phiền não ấy không có ở đây. Chỉ có một lượng phiền não này, tức là sự hợp nhất duyên vào tưởng về rừng.’ Vị ấy biết: ‘Tưởng này trống không tưởng về làng.’ Vị ấy biết: ‘Tưởng này trống không tưởng về người.’ Vị ấy biết: ‘Và chỉ có cái không trống không này, tức là sự hợp nhất duyên vào tưởng về rừng.’ Như vậy, đối với những gì không có ở đó, vị ấy thấy nó là trống không. Còn đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy biết: ‘Cái này, đang hiện hữu, có ở đây.’ Như vậy, này Ānanda, đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, và hoàn toàn trong sạch.

177. Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu không tác ý đến tưởng về người, không tác ý đến tưởng về rừng, tác ý đến sự hợp nhất duyên vào tưởng về đất. Tâm của vị ấy hướng vào, tịnh tín, an trú, và chuyên nhất vào tưởng về đất. Ví như, này Ānanda, một tấm da bò đực được căng thẳng bởi một trăm cái cọc, không còn nếp nhăn; cũng vậy, này Ānanda, vị tỳ khưu không tác ý đến tất cả những gì trên mặt đất này như chỗ cao, chỗ thấp, sông ngòi hiểm trở, nơi có gốc cây và gai góc, núi non không bằng phẳng, mà tác ý đến sự hợp nhất duyên vào tưởng về đất. Tâm của vị ấy hướng vào, tịnh tín, an trú, và chuyên nhất vào tưởng về đất. Vị ấy biết như sau: ‘Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên tưởng về người, những phiền não ấy không có ở đây. Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên tưởng về rừng, những phiền não ấy không có ở đây. Chỉ có một lượng phiền não này, tức là sự hợp nhất duyên vào tưởng về đất.’ Vị ấy biết: ‘Tưởng này trống không tưởng về người.’ Vị ấy biết: ‘Tưởng này trống không tưởng về rừng.’ Vị ấy biết: ‘Và chỉ có cái không trống không này, tức là sự hợp nhất duyên vào tưởng về đất.’ Như vậy, đối với những gì không có ở đó, vị ấy thấy nó là trống không. Còn đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy biết: ‘Cái này, đang hiện hữu, có ở đây.’ Như vậy, này Ānanda, đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, và hoàn toàn trong sạch.

178. Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu không tác ý đến tưởng về rừng, không tác ý đến tưởng về đất, tác ý đến sự hợp nhất duyên vào tưởng Không Vô Biên Xứ. Tâm của vị ấy hướng vào, tịnh tín, an trú, và chuyên nhất vào tưởng Không Vô Biên Xứ. Vị ấy biết như sau: ‘Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên tưởng về rừng, những phiền não ấy không có ở đây. Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên tưởng về đất, những phiền não ấy không có ở đây. Chỉ có một lượng phiền não này, tức là sự hợp nhất duyên vào tưởng Không Vô Biên Xứ.’ Vị ấy biết: ‘Tưởng này trống không tưởng về rừng.’ Vị ấy biết: ‘Tưởng này trống không tưởng về đất.’ Vị ấy biết: ‘Và chỉ có cái không trống không này, tức là sự hợp nhất duyên vào tưởng Không Vô Biên Xứ.’ Như vậy, đối với những gì không có ở đó, vị ấy thấy nó là trống không. Còn đối với những gì còn lại ở đó, vị ấy biết: ‘Cái này, đang hiện hữu, có ở đây.’ Như vậy, này Ānanda, đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, và hoàn toàn trong sạch.

179. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu không tác ý đến địa tưởng, không tác ý đến Không Vô Biên Xứ tưởng, vị ấy tác ý đến sự nhất thể do duyên Thức Vô Biên Xứ tưởng. Tâm của vị ấy nhảy vào, lắng yên, an trú, và hướng đến Thức Vô Biên Xứ tưởng. Vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên địa tưởng, chúng không có ở đây. Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên Không Vô Biên Xứ tưởng, chúng không có ở đây. Chỉ có một lượng phiền não này, tức là sự nhất thể do duyên Thức Vô Biên Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với địa tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với Không Vô Biên Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Và có sự không-không này, tức là sự nhất thể do duyên Thức Vô Biên Xứ tưởng.’ Như vậy, vị ấy quán xét điều không có ở đó là không, và đối với điều còn lại ở đó, vị ấy tuệ tri: ‘Cái này đang hiện hữu, nó có mặt.’ Này Ānanda, như vậy đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, và hoàn toàn trong sạch.

180. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu không tác ý đến Không Vô Biên Xứ tưởng, không tác ý đến Thức Vô Biên Xứ tưởng, vị ấy tác ý đến sự nhất thể do duyên Vô Sở Hữu Xứ tưởng. Tâm của vị ấy nhảy vào, lắng yên, an trú, và hướng đến Vô Sở Hữu Xứ tưởng. Vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên Không Vô Biên Xứ tưởng, chúng không có ở đây. Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên Thức Vô Biên Xứ tưởng, chúng không có ở đây. Chỉ có một lượng phiền não này, tức là sự nhất thể do duyên Vô Sở Hữu Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với Không Vô Biên Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với Thức Vô Biên Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Và có sự không-không này, tức là sự nhất thể do duyên Vô Sở Hữu Xứ tưởng.’ Như vậy, vị ấy quán xét điều không có ở đó là không, và đối với điều còn lại ở đó, vị ấy tuệ tri: ‘Cái này đang hiện hữu, nó có mặt.’ Này Ānanda, như vậy đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, và hoàn toàn trong sạch.

181. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu không tác ý đến Thức Vô Biên Xứ tưởng, không tác ý đến Vô Sở Hữu Xứ tưởng, vị ấy tác ý đến sự nhất thể do duyên Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ tưởng. Tâm của vị ấy nhảy vào, lắng yên, an trú, và hướng đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ tưởng. Vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên Thức Vô Biên Xứ tưởng, chúng không có ở đây. Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên Vô Sở Hữu Xứ tưởng, chúng không có ở đây. Chỉ có một lượng phiền não này, tức là sự nhất thể do duyên Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với Thức Vô Biên Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với Vô Sở Hữu Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Và có sự không-không này, tức là sự nhất thể do duyên Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ tưởng.’ Như vậy, vị ấy quán xét điều không có ở đó là không, và đối với điều còn lại ở đó, vị ấy tuệ tri: ‘Cái này đang hiện hữu, nó có mặt.’ Này Ānanda, như vậy đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, và hoàn toàn trong sạch.

182. Này Ānanda, lại nữa, vị tỳ khưu không tác ý đến Vô Sở Hữu Xứ tưởng, không tác ý đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ tưởng, vị ấy tác ý đến sự nhất thể do duyên vô tướng tâm định. Tâm của vị ấy nhảy vào, lắng yên, an trú, và hướng đến vô tướng tâm định. Vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên Vô Sở Hữu Xứ tưởng, chúng không có ở đây. Những phiền não nào có thể khởi lên do duyên Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ tưởng, chúng không có ở đây. Chỉ có một lượng phiền não này, tức là sáu xứ này do duyên thân này và có mạng căn làm điều kiện.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với Vô Sở Hữu Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Trạng thái tưởng này là không với Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ tưởng.’ Vị ấy tuệ tri: ‘Và có sự không-không này, tức là sáu xứ này do duyên thân này và có mạng căn làm điều kiện.’ Như vậy, vị ấy quán xét điều không có ở đó là không, và đối với điều còn lại ở đó, vị ấy tuệ tri: ‘Cái này đang hiện hữu, nó có mặt.’ Này Ānanda, như vậy đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, và hoàn toàn trong sạch.

183. “Lại nữa, này Ānanda, vị tỳ khưu không tác ý đến tưởng Vô Sở Hữu Xứ, không tác ý đến tưởng Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, vị ấy tác ý đến sự nhất thể do duyên vào vô tướng tâm định. Tâm của vị ấy đi vào, lắng yên, an trú, và hướng đến trong vô tướng tâm định. Vị ấy biết rõ như vầy: ‘Vô tướng tâm định này cũng là pháp hữu vi, do tác ý mà có.’ Vị ấy biết rõ: ‘Phàm cái gì là pháp hữu vi, do tác ý mà có, cái ấy là vô thường, có bản chất là hoại diệt.’ Đối với vị ấy, người biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, khởi lên trí tuệ rằng: ‘Đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn trở lại trạng thái này nữa.’ Vị ấy biết rõ như vầy: ‘Những phiền não nào có thể có do duyên vào dục lậu, chúng không có ở đây. Những phiền não nào có thể có do duyên vào hữu lậu, chúng không có ở đây. Những phiền não nào có thể có do duyên vào vô minh lậu, chúng không có ở đây. Chỉ có một mức độ phiền não này, tức là sáu xứ này do duyên vào thân này và được điều kiện bởi mạng sống.’ Vị ấy biết rõ: ‘Trạng thái tưởng này không có dục lậu.’ Vị ấy biết rõ: ‘Trạng thái tưởng này không có hữu lậu.’ Vị ấy biết rõ: ‘Trạng thái tưởng này không có vô minh lậu.’ Vị ấy biết rõ: ‘Chỉ có sự không trống không này, tức là sáu xứ này do duyên vào thân này và được điều kiện bởi mạng sống.’ Như vậy, cái gì không có ở đó, vị ấy xem là trống không đối với cái ấy. Còn cái gì còn lại ở đó, vị ấy biết rõ: ‘Cái hiện hữu này có mặt.’ Này Ānanda, như vậy đối với vị ấy, sự nhập vào tánh không này trở thành chân thật, không sai lệch, thanh tịnh, tối thượng, và vô song.

184. “Này Ānanda, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong quá khứ đã thành tựu và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô song, tất cả các vị ấy đều đã thành tựu và an trú trong chính tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô song này. Này Ānanda, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong tương lai sẽ thành tựu và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô song, tất cả các vị ấy đều sẽ thành tựu và an trú trong chính tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô song này. Này Ānanda, bất cứ Sa-môn hay Bà-la-môn nào trong hiện tại đang thành tựu và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô song, tất cả các vị ấy đều đang thành tựu và an trú trong chính tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô song này. Vì vậy, này Ānanda, các ngươi phải học tập như vầy: ‘Chúng ta sẽ thành tựu và an trú trong tánh không thanh tịnh, tối thượng, vô song.’”

Thế Tôn đã nói như vậy. Tôn giả Ānanda hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Tiểu Không, thứ nhất, chấm dứt.