3. Kinh Bậc Chân Nhân

105. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú tại Sāvatthī, trong vườn của ông Anāthapiṇḍika, tại Jetavana. Tại đó, Thế Tôn gọi các Tỳ khưu: ‘Này các Tỳ khưu.’ ‘Bạch Thế Tôn,’ các Tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau: ‘Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các ngươi về pháp của bậc chân nhân và pháp của kẻ phi chân nhân. Hãy lắng nghe và khéo tác ý, Ta sẽ nói.’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn,’ các Tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau:

Này các Tỳ khưu, thế nào là pháp của kẻ phi chân nhân? Ở đây, này các Tỳ khưu, kẻ phi chân nhân xuất gia từ một gia đình cao quý. Vị ấy suy xét như sau: ‘Ta xuất gia từ một gia đình cao quý, còn các Tỳ khưu khác này không xuất gia từ gia đình cao quý.’ Do vì xuất thân cao quý ấy, vị ấy tự tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây là pháp của kẻ phi chân nhân. Còn bậc chân nhân, này các Tỳ khưu, suy xét như sau: ‘Không phải do xuất thân cao quý mà các pháp tham, các pháp sân, hay các pháp si đi đến đoạn tận. Dù một người không xuất gia từ gia đình cao quý, nhưng nếu vị ấy là người thực hành đúng pháp và tùy pháp, thực hành chánh hạnh, sống thuận pháp, thì vị ấy đáng được cúng dường, đáng được tán thán ở đây.’ Vị ấy, lấy sự thực hành làm trọng, do vì xuất thân cao quý ấy mà không tự tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây là pháp của bậc chân nhân.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không chân chánh xuất gia từ gia tộc lớn... cho đến... xuất gia từ gia tộc có tài sản lớn... cho đến... xuất gia từ gia tộc có tài sản dồi dào. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Ta đây xuất gia từ gia tộc có tài sản dồi dào, còn các Tỳ khưu khác này không xuất gia từ gia tộc có tài sản dồi dào.’ Do vì có tài sản dồi dào ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như vầy: ‘Không phải do vì có tài sản dồi dào mà các pháp tham được đoạn tận, các pháp sân được đoạn tận, hay các pháp si được đoạn tận. Dầu cho vị ấy không xuất gia từ gia tộc có tài sản dồi dào, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, là người sống thuận pháp, thì vị ấy ở đây đáng được cúng dường, vị ấy ở đây đáng được tán thán.’ Vị ấy chỉ lấy sự thực hành làm cốt lõi, do vì có tài sản dồi dào ấy mà không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

106. Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không chân chánh là người nổi tiếng, có danh vọng. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Ta đây là người nổi tiếng, có danh vọng, còn các Tỳ khưu khác này không được biết đến, ít uy lực.’ Do sự nổi tiếng ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như vầy: ‘Không phải do sự nổi tiếng mà các pháp tham được đoạn tận, các pháp sân được đoạn tận, hay các pháp si được đoạn tận. Dầu cho vị ấy không phải là người nổi tiếng, có danh vọng, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, là người sống thuận pháp, thì vị ấy ở đây đáng được cúng dường, vị ấy ở đây đáng được tán thán.’ Vị ấy chỉ lấy sự thực hành làm cốt lõi, do sự nổi tiếng ấy mà không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không chân chánh là người được lợi lộc về y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Ta đây là người được lợi lộc về y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh, còn các Tỳ khưu khác này không được lợi lộc về y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh.’ Do sự được lợi lộc ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như vầy: ‘Không phải do sự được lợi lộc mà các pháp tham được đoạn tận, các pháp sân được đoạn tận, hay các pháp si được đoạn tận. Dầu cho vị ấy không phải là người được lợi lộc về y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, là người sống thuận pháp, thì vị ấy ở đây đáng được cúng dường, vị ấy ở đây đáng được tán thán.’ Vị ấy chỉ lấy sự thực hành làm cốt lõi, do sự được lợi lộc ấy mà không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không chân chánh là người đa văn. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Ta đây là người đa văn, còn các Tỳ khưu khác này không phải là người đa văn.’ Do sự đa văn ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như vầy: ‘Không phải do sự đa văn mà các pháp tham được đoạn tận, các pháp sân được đoạn tận, hay các pháp si được đoạn tận. Dầu cho vị ấy không phải là người đa văn, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, là người sống thuận pháp, thì vị ấy ở đây đáng được cúng dường, vị ấy ở đây đáng được tán thán.’ Vị ấy chỉ lấy sự thực hành làm cốt lõi, do sự đa văn ấy mà không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không chân chánh là người trì luật. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Ta đây là người trì luật, còn các Tỳ khưu khác này không phải là người trì luật.’ Do sự trì luật ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như vầy: ‘Không phải do sự trì luật mà các pháp tham được đoạn tận, các pháp sân được đoạn tận, hay các pháp si được đoạn tận. Dầu cho vị ấy không phải là người trì luật, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, là người sống thuận pháp, thì vị ấy ở đây đáng được cúng dường, vị ấy ở đây đáng được tán thán.’ Vị ấy chỉ lấy sự thực hành làm cốt lõi, do sự trì luật ấy mà không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

"Lại nữa, này các Tỳ khưu, người không chân chánh là người thuyết Pháp. Vị ấy suy xét như sau: 'Ta là người thuyết Pháp, còn các Tỳ khưu khác này thì không phải là người thuyết Pháp.' Do vì là người thuyết Pháp, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, người chân chánh suy xét như sau: 'Chắc chắn không phải do là người thuyết Pháp mà các pháp tham đi đến đoạn tận, các pháp sân đi đến đoạn tận, hay các pháp si đi đến đoạn tận. Dù cho không phải là người thuyết Pháp, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, vị ấy ở đấy đáng được cúng dường, vị ấy ở đấy đáng được tán thán.' Vị ấy lấy sự thực hành làm cốt lõi, do vì là người thuyết Pháp, đã không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người chân chánh.

107. "Lại nữa, này các Tỳ khưu, người không chân chánh là người sống ở rừng. Vị ấy suy xét như sau: 'Ta là người sống ở rừng, còn các Tỳ khưu khác này thì không phải là người sống ở rừng.' Do vì là người sống ở rừng, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, người chân chánh suy xét như sau: 'Chắc chắn không phải do là người sống ở rừng mà các pháp tham đi đến đoạn tận, các pháp sân đi đến đoạn tận, hay các pháp si đi đến đoạn tận. Dù cho không phải là người sống ở rừng, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, vị ấy ở đấy đáng được cúng dường, vị ấy ở đấy đáng được tán thán.' Vị ấy lấy sự thực hành làm cốt lõi, do vì là người sống ở rừng, đã không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người chân chánh.

"Lại nữa, này các Tỳ khưu, người không chân chánh là người mặc y phấn tảo. Vị ấy suy xét như sau: 'Ta là người mặc y phấn tảo, còn các Tỳ khưu khác này thì không phải là người mặc y phấn tảo.' Do vì là người mặc y phấn tảo, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, người chân chánh suy xét như sau: 'Chắc chắn không phải do là người mặc y phấn tảo mà các pháp tham đi đến đoạn tận, các pháp sân đi đến đoạn tận, hay các pháp si đi đến đoạn tận. Dù cho không phải là người mặc y phấn tảo, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, vị ấy ở đấy đáng được cúng dường, vị ấy ở đấy đáng được tán thán.' Vị ấy lấy sự thực hành làm cốt lõi, do vì là người mặc y phấn tảo, đã không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người chân chánh.

"Lại nữa, này các Tỳ khưu, người không chân chánh là người sống bằng khất thực. Vị ấy suy xét như sau: 'Ta là người sống bằng khất thực, còn các Tỳ khưu khác này thì không phải là người sống bằng khất thực.' Do vì là người sống bằng khất thực, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, người chân chánh suy xét như sau: 'Chắc chắn không phải do là người sống bằng khất thực mà các pháp tham đi đến đoạn tận, các pháp sân đi đến đoạn tận, hay các pháp si đi đến đoạn tận. Dù cho không phải là người sống bằng khất thực, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, vị ấy ở đấy đáng được cúng dường, vị ấy ở đấy đáng được tán thán.' Vị ấy lấy sự thực hành làm cốt lõi, do vì là người sống bằng khất thực, đã không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người chân chánh.

"Lại nữa, này các Tỳ khưu, người không chân chánh là người sống dưới gốc cây. Vị ấy suy xét như sau: 'Ta là người sống dưới gốc cây, còn các Tỳ khưu khác này thì không phải là người sống dưới gốc cây.' Do vì là người sống dưới gốc cây, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không chân chánh. Và này các Tỳ khưu, người chân chánh suy xét như sau: 'Chắc chắn không phải do là người sống dưới gốc cây mà các pháp tham đi đến đoạn tận, các pháp sân đi đến đoạn tận, hay các pháp si đi đến đoạn tận. Dù cho không phải là người sống dưới gốc cây, nhưng vị ấy thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, vị ấy ở đấy đáng được cúng dường, vị ấy ở đấy đáng được tán thán.' Vị ấy lấy sự thực hành làm cốt lõi, do vì là người sống dưới gốc cây, đã không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người chân chánh.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không phải bậc chân nhân là người thực hành hạnh ở nghĩa địa... ... là người thực hành hạnh ở ngoài trời... là người thực hành hạnh thường ngồi... là người thực hành hạnh dùng bất cứ sàng tọa nào được sắp sẵn... là người thực hành hạnh nhất tọa thực. Vị ấy suy xét như sau: ‘Ta là người thực hành hạnh nhất tọa thực, còn các Tỳ khưu khác này không phải là người thực hành hạnh nhất tọa thực’. Do hạnh nhất tọa thực ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không phải bậc chân nhân. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như sau: ‘Chắc chắn không phải do hạnh nhất tọa thực mà các pháp tham đi đến đoạn tận, các pháp sân đi đến đoạn tận, hay các pháp si đi đến đoạn tận. Dầu cho vị ấy không phải là người thực hành hạnh nhất tọa thực, nhưng nếu vị ấy là người thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp, thì vị ấy ở đây đáng được cúng dường, vị ấy ở đây đáng được tán thán’. Vị ấy chỉ lấy sự thực hành làm cốt lõi, do hạnh nhất tọa thực ấy, không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

108. Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không phải bậc chân nhân ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú Thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ. Vị ấy suy xét như sau: ‘Ta là người đắc định Thiền thứ nhất, còn các Tỳ khưu khác này không đắc định Thiền thứ nhất’. Do sự đắc định Thiền thứ nhất ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không phải bậc chân nhân. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như sau: ‘Đối với cả sự đắc định Thiền thứ nhất, đức Thế Tôn cũng đã nói về trạng thái không dính mắc. Do bất cứ điều gì mà họ tưởng tri, sự việc lại trở thành khác đi so với điều ấy’. Vị ấy chỉ lấy trạng thái không dính mắc làm cốt lõi, do sự đắc định Thiền thứ nhất ấy, không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không phải bậc chân nhân làm cho tịnh chỉ tầm và tứ, chứng và trú Thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm... ... Thiền thứ ba... chứng và trú Thiền thứ tư. Vị ấy suy xét như sau: ‘Ta là người đắc định Thiền thứ tư, còn các Tỳ khưu khác này không đắc định Thiền thứ tư’. Do sự đắc định Thiền thứ tư ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không phải bậc chân nhân. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như sau: ‘Đối với cả sự đắc định Thiền thứ tư, đức Thế Tôn cũng đã nói về trạng thái không dính mắc. Do bất cứ điều gì mà họ tưởng tri, sự việc lại trở thành khác đi so với điều ấy’. Vị ấy chỉ lấy trạng thái không dính mắc làm cốt lõi, do sự đắc định Thiền thứ tư ấy, không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không phải bậc chân nhân, do vượt qua hoàn toàn các sắc tưởng, do làm cho biến mất các đối ngại tưởng, do không tác ý đến các dị tưởng, nghĩ rằng ‘hư không là vô biên’, chứng và trú Không Vô Biên Xứ. Vị ấy suy xét như sau: ‘Ta là người đắc định Không Vô Biên Xứ, còn các Tỳ khưu khác này không đắc định Không Vô Biên Xứ’. Do sự đắc định Không Vô Biên Xứ ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không phải bậc chân nhân. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như sau: ‘Đối với cả sự đắc định Không Vô Biên Xứ, đức Thế Tôn cũng đã nói về trạng thái không dính mắc. Do bất cứ điều gì mà họ tưởng tri, sự việc lại trở thành khác đi so với điều ấy’. Vị ấy chỉ lấy trạng thái không dính mắc làm cốt lõi, do sự đắc định Không Vô Biên Xứ ấy, không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, người không phải bậc chân nhân, do vượt qua hoàn toàn Không Vô Biên Xứ, nghĩ rằng ‘thức là vô biên’, chứng và trú Thức Vô Biên Xứ. Vị ấy suy xét như sau: ‘Ta là người đắc định Thức Vô Biên Xứ, còn các Tỳ khưu khác này không đắc định Thức Vô Biên Xứ’. Do sự đắc định Thức Vô Biên Xứ ấy, vị ấy tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của người không phải bậc chân nhân. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như sau: ‘Đối với cả sự đắc định Thức Vô Biên Xứ, đức Thế Tôn cũng đã nói về trạng thái không dính mắc. Do bất cứ điều gì mà họ tưởng tri, sự việc lại trở thành khác đi so với điều ấy’. Vị ấy chỉ lấy trạng thái không dính mắc làm cốt lõi, do sự đắc định Thức Vô Biên Xứ ấy, không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.

“Này các Tỳ khưu, lại nữa, phi chân nhân sau khi vượt qua hoàn toàn Thức Vô Biên Xứ, với ý niệm ‘không có gì cả’, chứng đạt và an trú Vô Sở Hữu Xứ. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Ta đã đắc định Vô Sở Hữu Xứ, còn các Tỳ khưu khác này thì không đắc định Vô Sở Hữu Xứ’. Vị ấy, do định Vô Sở Hữu Xứ ấy, tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của phi chân nhân. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như vầy: ‘Trạng thái không dính mắc đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng ngay cả đối với định Vô Sở Hữu Xứ. Bởi vì, phàm người ta tưởng tượng theo cách nào, thì sự việc lại thành ra khác đi’. Vị ấy, sau khi đặt trạng thái không dính mắc làm cốt lõi, do định Vô Sở Hữu Xứ ấy, không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.”

“Này các Tỳ khưu, lại nữa, phi chân nhân sau khi vượt qua hoàn toàn Vô Sở Hữu Xứ, chứng đạt và an trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Vị ấy suy xét như vầy: ‘Ta đã đắc định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, còn các Tỳ khưu khác này thì không đắc định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ’. Vị ấy, do định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ ấy, tán dương mình, chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của phi chân nhân. Và này các Tỳ khưu, bậc chân nhân suy xét như vầy: ‘Trạng thái không dính mắc đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng ngay cả đối với định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Bởi vì, phàm người ta tưởng tượng theo cách nào, thì sự việc lại thành ra khác đi’. Vị ấy, sau khi đặt trạng thái không dính mắc làm cốt lõi, do định Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ ấy, không tán dương mình, không chê bai người khác. Này các Tỳ khưu, đây cũng là pháp của bậc chân nhân.”

“Này các Tỳ khưu, lại nữa, bậc chân nhân sau khi vượt qua hoàn toàn Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, chứng đạt và an trú Diệt Thọ Tưởng Định. Và sau khi thấy bằng trí tuệ, các lậu hoặc của vị ấy được đoạn tận. Này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu này không tưởng tượng về bất cứ điều gì, không tưởng tượng ở bất cứ nơi đâu, không tưởng tượng bởi bất cứ cái gì.”

Đức Thế Tôn đã thuyết điều này. Các Tỳ khưu ấy, với tâm hoan hỷ, đã tán thưởng lời dạy của Đức Thế Tôn.

Kinh Bậc Chân Nhân, thứ ba, đã kết thúc.