9. Kinh Đại Trăng Rằm

85. Tôi nghe như vầy – một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Pubbārāma, giảng đường của Migāramātā. Vào lúc bấy giờ, vào ngày Bố-tát, ngày rằm, trong đêm trăng tròn, Thế Tôn được Tăng chúng tỳ khưu vây quanh, đang ngồi ngoài trời. Bấy giờ, một vị tỳ khưu nào đó từ chỗ ngồi đứng dậy, đắp y lệch một bên vai, chắp tay hướng về phía Thế Tôn, và bạch với Thế Tôn điều này:

“Bạch Thế Tôn, con muốn hỏi Thế Tôn một vài điều, nếu Thế Tôn cho con cơ hội để giải đáp câu hỏi.” – “Này tỳ khưu, vậy thì ngươi hãy ngồi lại chỗ của mình và hỏi điều ngươi muốn.”

86. Bấy giờ, vị tỳ khưu ấy, sau khi ngồi lại chỗ của mình, đã bạch với Thế Tôn điều này: “Bạch Thế Tôn, có phải đây là năm thủ uẩn, tức là: sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, và thức thủ uẩn?” – “Này tỳ khưu, đây là năm thủ uẩn, tức là: sắc thủ uẩn, thọ thủ uẩn, tưởng thủ uẩn, hành thủ uẩn, và thức thủ uẩn.”

“Bạch Thế Tôn, lành thay.” Vị tỳ-khưu ấy sau khi hoan hỷ, tán thán lời dạy của Thế Tôn, đã hỏi Thế Tôn câu hỏi thêm nữa: “Bạch Thế Tôn, năm thủ uẩn này có gì làm gốc rễ?” “Này tỳ-khưu, năm thủ uẩn này có dục làm gốc rễ.” “Bạch Thế Tôn, có phải sự chấp thủ chính là năm thủ uẩn ấy, hay sự chấp thủ là khác với năm thủ uẩn?” “Này tỳ-khưu, sự chấp thủ không phải chính là năm thủ uẩn ấy, mà sự chấp thủ cũng không khác với năm thủ uẩn. Này tỳ-khưu, cái gì là dục tham trong năm thủ uẩn, cái ấy là sự chấp thủ ở nơi đó.”

“Bạch Thế Tôn, có thể có sự khác biệt về dục tham trong năm thủ uẩn không?” “Này tỳ-khưu, có thể có,” Thế Tôn nói. “Này tỳ-khưu, ở đây, có người khởi lên ý nghĩ như sau: ‘Mong rằng trong tương lai ta có sắc như thế này, mong rằng trong tương lai ta có thọ như thế này, mong rằng trong tương lai ta có tưởng như thế này, mong rằng trong tương lai ta có các hành như thế này, mong rằng trong tương lai ta có thức như thế này.’ Này tỳ-khưu, như vậy là có thể có sự khác biệt về dục tham trong năm thủ uẩn.”

“Bạch Thế Tôn, do mức độ nào mà các uẩn có tên gọi là 'uẩn'?” “Này tỳ-khưu, bất cứ sắc nào, dù quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, hạ liệt hay cao thượng, xa hay gần – đây được gọi là sắc uẩn. Bất cứ thọ nào, dù quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, hạ liệt hay cao thượng, xa hay gần – đây được gọi là thọ uẩn. Bất cứ tưởng nào, dù quá khứ, vị lai, hay hiện tại... xa hay gần – đây được gọi là tưởng uẩn. Bất cứ các hành nào, dù quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, hạ liệt hay cao thượng, xa hay gần – đây được gọi là hành uẩn. Bất cứ thức nào, dù quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, hạ liệt hay cao thượng, xa hay gần – đây được gọi là thức uẩn. Này tỳ-khưu, do mức độ như vậy mà các uẩn có tên gọi là 'uẩn'.”

“Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì mà sắc uẩn được biểu hiện? Do nhân gì, do duyên gì mà thọ uẩn được biểu hiện? Do nhân gì, do duyên gì mà tưởng uẩn được biểu hiện? Do nhân gì, do duyên gì mà hành uẩn được biểu hiện? Do nhân gì, do duyên gì mà thức uẩn được biểu hiện?”

“Này tỳ-khưu, bốn đại chủng là nhân, bốn đại chủng là duyên cho sắc uẩn được biểu hiện. Xúc là nhân, xúc là duyên cho thọ uẩn được biểu hiện. Xúc là nhân, xúc là duyên cho tưởng uẩn được biểu hiện. Xúc là nhân, xúc là duyên cho hành uẩn được biểu hiện. Này tỳ-khưu, danh-sắc là nhân, danh-sắc là duyên cho thức uẩn được biểu hiện.”

87. “Bạch Thế Tôn, làm thế nào thân kiến sanh khởi?” “Này tỳ-khưu, ở đây, kẻ phàm phu ít nghe, không thấy các bậc Thánh, không thuần thục Thánh pháp, không tu tập Thánh pháp; không thấy các bậc Chân nhân, không thuần thục pháp của bậc Chân nhân, không tu tập pháp của bậc Chân nhân, quán sắc là tự ngã, hoặc tự ngã có sắc, hoặc sắc ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong sắc; quán thọ là tự ngã, hoặc tự ngã có thọ, hoặc thọ ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong thọ; quán tưởng là tự ngã, hoặc tự ngã có tưởng, hoặc tưởng ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong tưởng; quán các hành là tự ngã, hoặc tự ngã có các hành, hoặc các hành ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong các hành; quán thức là tự ngã, hoặc tự ngã có thức, hoặc thức ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong thức. Này tỳ-khưu, như vậy là thân kiến sanh khởi.”

“Bạch Thế Tôn, làm thế nào thân kiến không sanh khởi?” “Này tỳ-khưu, ở đây, vị Thánh đệ tử nghe nhiều, thấy các bậc Thánh, thuần thục Thánh pháp, tu tập thuần thục Thánh pháp; thấy các bậc Chân nhân, thuần thục pháp của bậc Chân nhân, tu tập thuần thục pháp của bậc Chân nhân, không quán sắc là tự ngã, không quán tự ngã có sắc, không quán sắc ở trong tự ngã, không quán tự ngã ở trong sắc; không quán thọ là tự ngã, không quán tự ngã có thọ, không quán thọ ở trong tự ngã, không quán tự ngã ở trong thọ; không quán tưởng là tự ngã, không quán tự ngã có tưởng, không quán tưởng ở trong tự ngã, không quán tự ngã ở trong tưởng; không quán các hành là tự ngã, không quán tự ngã có các hành, không quán các hành ở trong tự ngã, không quán tự ngã ở trong các hành; không quán thức là tự ngã, không quán tự ngã có thức, không quán thức ở trong tự ngã, không quán tự ngã ở trong thức. Này tỳ-khưu, như vậy là thân kiến không sanh khởi.”

88. “Bạch ngài, vị ngọt của sắc là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì? Vị ngọt của thọ là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì? Vị ngọt của tưởng là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì? Vị ngọt của các hành là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì? Vị ngọt của thức là gì, sự nguy hại là gì, sự xuất ly là gì?” – “Này tỳ khưu, do duyên sắc mà khởi lên lạc và hỷ, đây là vị ngọt của sắc. Việc sắc là vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đây là sự nguy hại của sắc. Việc điều phục lòng tham dục, từ bỏ lòng tham dục ở nơi sắc, đây là sự xuất ly khỏi sắc. Này tỳ khưu, do duyên thọ... do duyên tưởng... do duyên các hành... do duyên thức mà khởi lên lạc và hỷ, đây là vị ngọt của thức. Việc thức là vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đây là sự nguy hại của thức. Việc điều phục lòng tham dục, từ bỏ lòng tham dục ở nơi thức, đây là sự xuất ly khỏi thức.”

89. “Bạch ngài, đối với người biết như thế nào, thấy như thế nào thì các tùy miên về ngã chấp, ngã sở chấp, và mạn ở nơi thân có thức này và ở bên ngoài trong tất cả các tướng đều không hiện hữu?” – “Này tỳ khưu, bất cứ sắc nào – quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, thấp kém hay cao thượng, xa hay gần – tất cả sắc ấy, vị ấy thấy với chánh trí tuệ đúng theo thực tánh rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ Bất cứ thọ nào... bất cứ tưởng nào... bất cứ các hành nào... bất cứ thức nào – quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, thấp kém hay cao thượng, xa hay gần – tất cả thức ấy, vị ấy thấy với chánh trí tuệ đúng theo thực tánh rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ Này tỳ khưu, chính do biết như vậy, thấy như vậy mà đối với vị ấy, các tùy miên về ngã chấp, ngã sở chấp, và mạn ở nơi thân có thức này và ở bên ngoài trong tất cả các tướng đều không hiện hữu.”

90. Bấy giờ, một tỳ khưu nọ khởi lên suy nghĩ trong tâm như sau: “Thưa các hiền giả, như vậy, sắc là vô ngã, thọ là vô ngã, tưởng là vô ngã, các hành là vô ngã, thức là vô ngã; vậy thì những nghiệp được tạo tác bởi cái vô ngã sẽ tác động đến tự ngã nào?” Bấy giờ, đức Thế Tôn, với tâm của mình, biết được suy nghĩ trong tâm của vị tỳ khưu ấy, bèn gọi các tỳ khưu: “Này các tỳ khưu, có trường hợp này, khi một kẻ ngu si ở đây, không hiểu biết, bị vô minh bao phủ, với tâm bị ái dục chi phối, có thể nghĩ rằng cần phải vượt qua giáo huấn của bậc Đạo Sư rằng: ‘Thưa các hiền giả, như vậy, sắc là vô ngã, thọ là vô ngã, tưởng là vô ngã, các hành là vô ngã, thức là vô ngã; vậy thì những nghiệp được tạo tác bởi cái vô ngã sẽ tác động đến tự ngã nào?’ Này các tỳ khưu, các ông đã được Ta huấn luyện kỹ lưỡng trong từng pháp môn.”

“Này các tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, sắc là thường hay vô thường?” – “Bạch ngài, là vô thường.” – “Cái gì vô thường thì là khổ hay lạc?” – “Bạch ngài, là khổ.” – “Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, có đáng để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?” – “Bạch ngài, không đáng.” – “Này các tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào, thọ... tưởng... các hành... thức là thường hay vô thường?” – “Bạch ngài, là vô thường.” – “Cái gì vô thường thì là khổ hay lạc?” – “Bạch ngài, là khổ.” – “Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, có đáng để xem xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?” – “Bạch ngài, không đáng.” – “Vì vậy, này các tỳ khưu, bất cứ sắc nào quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, thấp kém hay cao thượng, xa hay gần, tất cả sắc ấy phải được thấy với chánh trí tuệ đúng theo thực tánh rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ Bất cứ thọ nào... bất cứ tưởng nào... bất cứ các hành nào... bất cứ thức nào quá khứ, vị lai, hay hiện tại, bên trong hay bên ngoài, thô hay tế, thấp kém hay cao thượng, xa hay gần, tất cả thức ấy phải được thấy với chánh trí tuệ đúng theo thực tánh rằng: ‘Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải tự ngã của tôi.’ Này các tỳ khưu, khi thấy như vậy, vị Thánh đệ tử có học thức trở nên nhàm chán đối với sắc, nhàm chán đối với thọ, nhàm chán đối với tưởng, nhàm chán đối với các hành, nhàm chán đối với thức. Do nhàm chán nên ly tham, do ly tham nên được giải thoát. Trong sự giải thoát, khởi lên trí tuệ biết rằng: ‘Đã được giải thoát.’ Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa.’”

Đức Thế Tôn đã thuyết giảng như vậy. Các tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của đức Thế Tôn. Và trong khi bài pháp giải thích này đang được thuyết giảng, tâm của khoảng sáu mươi vị tỳ khưu đã được giải thoát khỏi các lậu hoặc do không còn chấp thủ.

Kinh Đại Rằm, bài kinh thứ chín, kết thúc.