7. Kinh Gaṇaka Moggallāna

74. Tôi nghe như vầy – một thời, Thế Tôn trú tại Sāvatthī, ở Pubbārāma, trong lâu đài của mẹ Migāra. Bấy giờ, Bà-la-môn Gaṇaka Moggallāna đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông cùng Thế Tôn trao đổi lời chào hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi đáng ghi nhớ, ông ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Gaṇaka Moggallāna bạch với Thế Tôn lời này:

“Thưa Tôn giả Gotama, ví như lâu đài của mẹ Migāra này, người ta thấy có sự học tập tuần tự, hành động tuần tự, tiến trình tuần tự, cho đến tận bậc thang cuối cùng. Thưa Tôn giả Gotama, cũng vậy, đối với các Bà-la-môn này, người ta thấy có sự học tập tuần tự, hành động tuần tự, tiến trình tuần tự, trong việc học tập các kinh điển. Thưa Tôn giả Gotama, cũng vậy, đối với các cung thủ này, người ta thấy có sự học tập tuần tự, hành động tuần tự, tiến trình tuần tự, trong thuật bắn cung. Thưa Tôn giả Gotama, đối với chúng tôi là những người kế toán, sống bằng nghề kế toán, người ta cũng thấy có sự học tập tuần tự, hành động tuần tự, tiến trình tuần tự, trong việc tính toán. Thưa Tôn giả Gotama, khi chúng tôi nhận một người đệ tử, trước hết chúng tôi dạy họ đếm như vầy: ‘một là một, hai là hai, ba là ba, bốn là bốn, năm là năm, sáu là sáu, bảy là bảy, tám là tám, chín là chín, mười là mười.’ Thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi dạy họ đếm đến một trăm, và còn đếm xa hơn nữa. Thưa Tôn giả Gotama, liệu có thể thiết lập một sự học tập tuần tự, hành động tuần tự, tiến trình tuần tự tương tự như vậy trong Pháp và Luật này không?”

75. Này Bà la môn, trong Pháp và Luật này, có thể trình bày về sự tuần tự học tập, tuần tự hành động, tuần tự thực hành. Này Bà la môn, ví như một người luyện ngựa thiện xảo, sau khi nhận được một con ngựa thuần chủng tốt, trước tiên tập cho nó quen với việc đeo hàm thiếc, rồi sau đó mới tập cho nó những việc cao hơn. Cũng vậy, này Bà la môn, Như Lai sau khi nhận được một người cần được điều phục, trước tiên huấn luyện như vầy: ‘Này tỳ khưu, hãy đến đây, ngươi hãy là người có giới, hãy sống được thu thúc bởi sự thu thúc của giới bổn Pātimokkha, hãy đầy đủ oai nghi và hành xứ, thấy sự nguy hiểm trong những lỗi lầm dù là nhỏ nhặt, hãy thọ trì và học tập trong các học giới’.

Này Bà la môn, khi vị tỳ khưu là người có giới, sống được thu thúc bởi sự thu thúc của giới bổn Pātimokkha, đầy đủ oai nghi và hành xứ, thấy sự nguy hiểm trong những lỗi lầm dù là nhỏ nhặt, thọ trì và học tập trong các học giới, Như Lai huấn luyện vị ấy cao hơn nữa: ‘Này tỳ khưu, hãy đến đây, ngươi hãy là người có các căn được phòng hộ. Sau khi thấy sắc bằng mắt, đừng nắm giữ tướng chung, đừng nắm giữ tướng riêng. Do nhân nào mà nếu sống không thu thúc nhãn căn, các pháp ác, bất thiện là tham và ưu sẽ xâm chiếm, hãy thực hành để thu thúc nhân ấy; hãy hộ trì nhãn căn, hãy đạt đến sự thu thúc trong nhãn căn. Sau khi nghe tiếng bằng tai... sau khi ngửi hương bằng mũi... sau khi nếm vị bằng lưỡi... sau khi cảm xúc bằng thân... sau khi biết pháp bằng ý, đừng nắm giữ tướng chung, đừng nắm giữ tướng riêng. Do nhân nào mà nếu sống không thu thúc ý căn, các pháp ác, bất thiện là tham và ưu sẽ xâm chiếm, hãy thực hành để thu thúc nhân ấy; hãy hộ trì ý căn, hãy đạt đến sự thu thúc trong ý căn’.

Này Bà la môn, khi vị tỳ khưu là người có các căn được phòng hộ, Như Lai huấn luyện vị ấy cao hơn nữa: ‘Này tỳ khưu, hãy đến đây, ngươi hãy là người biết tiết độ trong ăn uống. Hãy suy xét một cách như lý và thọ dụng vật thực, không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để làm đẹp, mà chỉ để cho thân này được duy trì, được bảo dưỡng, để chấm dứt sự khổ não, để hỗ trợ cho phạm hạnh. Với suy nghĩ rằng: “Như vậy ta sẽ diệt trừ cảm thọ cũ, và sẽ không làm phát sinh cảm thọ mới. Sự điều độ, sự không bị chê trách, và sự sống an ổn sẽ có cho ta”’.

Này Bà la môn, khi vị tỳ khưu là người biết tiết độ trong ăn uống, Như Lai huấn luyện vị ấy cao hơn nữa: ‘Này tỳ khưu, hãy đến đây, ngươi hãy sống chuyên tâm vào sự tỉnh thức. Vào ban ngày, bằng cách đi kinh hành và ngồi, hãy gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại. Trong canh đầu của đêm, bằng cách đi kinh hành và ngồi, hãy gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại. Trong canh giữa của đêm, hãy thực hiện tư thế nằm của sư tử bằng hông bên phải, đặt chân này lên chân kia, có chánh niệm và tỉnh giác, tác ý đến tưởng về sự thức dậy. Trong canh cuối của đêm, sau khi thức dậy, bằng cách đi kinh hành và ngồi, hãy gột sạch tâm khỏi các pháp chướng ngại’.

Này Bà la môn, khi vị tỳ khưu là người chuyên tâm vào sự tỉnh thức, Như Lai huấn luyện vị ấy cao hơn nữa: ‘Này tỳ khưu, hãy đến đây, ngươi hãy là người đầy đủ chánh niệm và tỉnh giác. Hãy hành động với sự tỉnh giác khi đi tới, khi đi lui; khi nhìn thẳng, khi nhìn nghiêng; khi co lại, khi duỗi ra; trong việc mang y tăng-già-lê, bát và y; khi ăn, uống, nhai, nếm; trong việc đại tiện, tiểu tiện; khi đi, đứng, ngồi, ngủ, thức, nói, im lặng’.

Này Bà la môn, khi vị tỳ khưu là người đầy đủ chánh niệm và tỉnh giác, Như Lai huấn luyện vị ấy cao hơn nữa: ‘Này tỳ khưu, hãy đến đây, ngươi hãy tìm đến chỗ ở vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, núi, hang, động núi, nghĩa địa, lùm cây trong rừng, ngoài trời, đống rơm’. Vị ấy tìm đến chỗ ở vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, núi, hang, động núi, nghĩa địa, lùm cây trong rừng, ngoài trời, đống rơm. Sau bữa ăn, sau khi đi khất thực về, vị ấy ngồi xuống, xếp bằng kiết-già, giữ thân ngay thẳng, an trú chánh niệm trước mặt. Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm không tham ái, gột sạch tâm khỏi tham ái. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, có lòng thương tưởng đến lợi ích của tất cả chúng sanh, gột sạch tâm khỏi sân hận. Từ bỏ hôn trầm và thụy miên, vị ấy sống không có hôn trầm và thụy miên, có tưởng về ánh sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi hôn trầm và thụy miên. Từ bỏ trạo cử và hối quá, vị ấy sống không trạo cử, với tâm nội tĩnh, gột sạch tâm khỏi trạo cử và hối quá. Từ bỏ hoài nghi, vị ấy sống đã vượt qua hoài nghi, không còn phân vân đối với các thiện pháp, gột sạch tâm khỏi hoài nghi.

76. Vị ấy, sau khi đã từ bỏ năm triền cái này, là những cấu uế của tâm, là những thứ làm cho trí tuệ suy yếu, ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm có tứ. Do sự tịnh chỉ của tầm và tứ, vị ấy chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái hỷ lạc do định sanh, nội tĩnh nhất tâm... Do ly hỷ... vị ấy chứng và trú thiền thứ ba. Do xả lạc... vị ấy chứng và trú thiền thứ tư.

Này Bà-la-môn, đối với những vị Tỳ-khưu là bậc hữu học, tâm chưa thành tựu, đang mong cầu sự an ổn vô thượng thoát khỏi các ách縛, lời giáo huấn này của ta là như vậy. Còn đối với những vị Tỳ-khưu là bậc A-la-hán, các lậu hoặc đã tận, đã hoàn thành phạm hạnh, việc cần làm đã làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, các kiết sử trói buộc vào sự tồn tại đã được đoạn trừ, đã giải thoát nhờ chánh trí, những pháp này đưa đến sự an trú lạc trong hiện tại và đưa đến chánh niệm tỉnh giác.

Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Gaṇaka Moggallāna bạch với Thế Tôn lời này: 'Thưa Tôn giả Gotama, phải chăng tất cả các đệ tử của Tôn giả Gotama, khi được Tôn giả Gotama giáo giới như vậy, khuyên dạy như vậy, đều thành tựu được Niết-bàn, mục đích tối hậu, hay là có một số vị không thành tựu được?'. 'Này Bà-la-môn, một số đệ tử của ta, khi được ta giáo giới như vậy, khuyên dạy như vậy, đã thành tựu được Niết-bàn, mục đích tối hậu; còn một số vị thì không thành tựu được.'

Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, do duyên gì, khi mà Niết-bàn vẫn hiện hữu, con đường đưa đến Niết-bàn vẫn hiện hữu, Tôn giả Gotama là người khuyến khích vẫn hiện hữu; thế mà các đệ tử của Tôn giả Gotama, khi được Tôn giả Gotama giáo giới như vậy, khuyên dạy như vậy, một số vị thành tựu được Niết-bàn, mục đích tối hậu, còn một số vị lại không thành tựu được?

77. Này Bà-la-môn, vậy thì ta sẽ hỏi lại ông về vấn đề này. Ông hãy trả lời theo như ông thấy hợp lý. Này Bà-la-môn, ông nghĩ thế nào, ông có rành rẽ con đường đi đến thành Rājagaha không? 'Thưa vâng, Tôn giả, tôi rành rẽ con đường đi đến thành Rājagaha'. 'Này Bà-la-môn, ông nghĩ thế nào, giả sử có một người muốn đi đến thành Rājagaha đến đây. Người ấy đến gần ông và nói như sau: 'Thưa ngài, tôi muốn đi đến thành Rājagaha; xin ngài chỉ cho tôi con đường đến thành Rājagaha'. Ông sẽ nói với người ấy như sau: 'Này ông bạn, hãy đến đây, đây là con đường đi đến thành Rājagaha. Ông hãy đi một lúc theo con đường này, sau khi đi một lúc ông sẽ thấy một ngôi làng tên là... Ông hãy đi một lúc nữa, sau khi đi một lúc ông sẽ thấy một thị trấn tên là...; ông hãy đi một lúc nữa, sau khi đi một lúc ông sẽ thấy những khu vườn khả ái, những khu rừng khả ái, những vùng đất khả ái, những hồ sen khả ái của thành Rājagaha'. Người ấy, được ông giáo giới như vậy, khuyên dạy như vậy, lại đi theo con đường sai và đi ngược trở lại. Rồi một người thứ hai đến, cũng muốn đi đến thành Rājagaha. Người ấy đến gần ông và nói như sau: 'Thưa ngài, tôi muốn đi đến thành Rājagaha; xin ngài chỉ cho tôi con đường đến thành Rājagaha'. Ông sẽ nói với người ấy như sau: 'Này ông bạn, hãy đến đây, đây là con đường đi đến thành Rājagaha. Ông hãy đi một lúc theo con đường này, sau khi đi một lúc ông sẽ thấy một ngôi làng tên là...; ông hãy đi một lúc nữa, sau khi đi một lúc ông sẽ thấy một thị trấn tên là...; ông hãy đi một lúc nữa, sau khi đi một lúc ông sẽ thấy những khu vườn khả ái, những khu rừng khả ái, những vùng đất khả ái, những hồ sen khả ái của thành Rājagaha'. Người ấy, được ông giáo giới như vậy, khuyên dạy như vậy, đã đến thành Rājagaha một cách an toàn. Này Bà-la-môn, do nhân gì, do duyên gì, khi mà thành Rājagaha vẫn hiện hữu, con đường đi đến thành Rājagaha vẫn hiện hữu, và ông là người chỉ đường vẫn hiện hữu; thế mà một người, được ông giáo giới như vậy, khuyên dạy như vậy, lại đi theo con đường sai và đi ngược trở lại, còn người kia lại đến nơi một cách an toàn?'. 'Thưa Tôn giả Gotama, trong trường hợp này tôi có thể làm gì được? Thưa Tôn giả Gotama, tôi chỉ là người chỉ đường mà thôi.'

Cũng vậy, này Bà-la-môn, Niết-bàn vẫn hiện hữu, con đường đưa đến Niết-bàn vẫn hiện hữu, và ta là người khuyến khích vẫn hiện hữu; thế mà các đệ tử của ta, khi được ta giáo giới như vậy, khuyên dạy như vậy, một số vị thành tựu được Niết-bàn, mục đích tối hậu, còn một số vị lại không thành tựu được. Này Bà-la-môn, trong trường hợp này ta có thể làm gì được? Này Bà-la-môn, Như Lai chỉ là người chỉ đường mà thôi.

78. Khi được nói như vậy, bà-la-môn Gaṇakamoggallāna bạch với Thế Tôn: – Tôn giả Gotama, những người nào không có đức tin, vì sinh kế mà xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chứ không phải vì đức tin; họ xảo trá, lừa đảo, gian xảo, trạo cử, kiêu mạn, dao động, lắm lời, nói lời buông lung, không phòng hộ các căn, ăn uống không biết tiết độ, không chuyên tâm tỉnh giác, không quan tâm đến đời sống sa-môn, không hết lòng tôn kính học giới, sống buông thả, lười biếng, đi đầu trong việc thoái lui, từ bỏ gánh nặng trong đời sống viễn ly, biếng nhác, ít tinh tấn, thất niệm, không tỉnh giác, không định tĩnh, tâm tán loạn, thiếu trí tuệ, ngu độn; Tôn giả Gotama không chung sống với những người như vậy.

Còn những thiện nam tử nào có đức tin, xuất gia từ bỏ gia đình, sống không gia đình; họ không xảo trá, không lừa đảo, không gian xảo, không trạo cử, không kiêu mạn, không dao động, không lắm lời, không nói lời buông lung, phòng hộ các căn, ăn uống biết tiết độ, chuyên tâm tỉnh giác, quan tâm đến đời sống sa-môn, hết lòng tôn kính học giới, không sống buông thả, không lười biếng, từ bỏ gánh nặng trong việc thoái lui, đi đầu trong đời sống viễn ly, tinh tấn, quyết tâm, an trú chánh niệm, tỉnh giác, định tĩnh, tâm chuyên nhất, có trí tuệ, không ngu độn; Tôn giả Gotama chung sống với những người như vậy.

Tôn giả Gotama, ví như trong các loại hương rễ, hương trầm hương được xem là cao quý nhất; trong các loại hương lõi cây, hương chiên-đàn đỏ được xem là cao quý nhất; trong các loại hương hoa, hương hoa lài được xem là cao quý nhất; cũng vậy, lời giáo huấn của Tôn giả Gotama là cao quý nhất trong các pháp hiện tại.

Thật vi diệu, Tôn giả Gotama! Thật vi diệu, Tôn giả Gotama! Tôn giả Gotama, ví như người ta lật ngửa vật bị úp, hay mở ra vật bị che kín, hay chỉ đường cho người bị lạc, hay cầm ngọn đèn dầu trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả Gotama trình bày bằng nhiều phương tiện. Con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỳ-khưu Tăng. Mong Tôn giả Gotama ghi nhận con là một cận sự nam đã quy y kể từ hôm nay cho đến trọn đời.

Kinh Gaṇakamoggallāna, thứ bảy, chấm dứt.