1. Kinh Devadaha

1. Tôi nghe như vầy: Một thời, Đức Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Sakya, tại một thị trấn của dòng họ Sakya tên là Devadaha. Tại đấy, Đức Thế Tôn gọi các tỳ khưu: "Này các tỳ khưu." "Bạch Thế Tôn," các tỳ khưu ấy vâng đáp Đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn nói lời này: "Này các tỳ khưu, có một số sa-môn, bà-la-môn có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: 'Bất cứ điều gì mà người này cảm thọ, hoặc là lạc, hoặc là khổ, hoặc là không khổ không lạc, tất cả điều ấy đều do nhân đã làm từ trước. Như vậy, do sự chấm dứt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do sự không làm các nghiệp mới, trong tương lai sẽ không có hậu quả; do trong tương lai không có hậu quả nên nghiệp được đoạn tận; do nghiệp đoạn tận nên khổ được đoạn tận; do khổ đoạn tận nên thọ được đoạn tận; do thọ đoạn tận nên tất cả khổ sẽ được tiêu trừ.' Này các tỳ khưu, các Ni-kiền-tử có thuyết như vậy.

Này các tỳ khưu, Ta đã đến gần các Ni-kiền-tử có thuyết như vậy và nói như vầy: 'Này chư hiền Ni-kiền-tử, có thật chăng các ngài có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: "Bất cứ điều gì mà người này cảm thọ, hoặc là lạc, hoặc là khổ, hoặc là không khổ không lạc, tất cả điều ấy đều do nhân đã làm từ trước. Như vậy, do sự chấm dứt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do sự không làm các nghiệp mới, trong tương lai sẽ không có hậu quả; do trong tương lai không có hậu quả nên nghiệp được đoạn tận; do nghiệp đoạn tận nên khổ được đoạn tận; do khổ đoạn tận nên thọ được đoạn tận; do thọ đoạn tận nên tất cả khổ sẽ được tiêu trừ"?' Này các tỳ khưu, các Ni-kiền-tử ấy, khi được Ta hỏi như vậy, đã thừa nhận: 'Đúng vậy.'

Ta nói với họ như vầy: 'Này chư hiền Ni-kiền-tử, vậy các ngài có biết chăng: "Chúng ta trong quá khứ đã từng có mặt, chứ không phải là không từng có mặt"?' 'Thưa hiền giả, chúng tôi không biết điều này.'

'Này chư hiền Ni-kiền-tử, vậy các ngài có biết chăng: "Chúng ta trong quá khứ đã từng làm ác nghiệp, chứ không phải là không từng làm"?' 'Thưa hiền giả, chúng tôi không biết điều này.'

'Này chư hiền Ni-kiền-tử, vậy các ngài có biết chăng: "Chúng ta đã làm ác nghiệp loại này hay loại này"?' 'Thưa hiền giả, chúng tôi không biết điều này.'

'Này chư hiền Ni-kiền-tử, vậy các ngài có biết chăng: "Chừng này khổ đã được tiêu trừ, chừng này khổ cần phải được tiêu trừ, khi chừng này khổ được tiêu trừ thì tất cả khổ sẽ được tiêu trừ"?' 'Thưa hiền giả, chúng tôi không biết điều này.'

'Này chư hiền Ni-kiền-tử, vậy các ngài có biết chăng sự đoạn trừ các pháp bất thiện, sự thành tựu các pháp thiện ngay trong hiện tại?' 'Thưa hiền giả, chúng tôi không biết điều này.'

2. Như vậy, này chư hiền Ni-kiền-tử, các ngài không biết: 'Chúng ta trong quá khứ đã từng có mặt, chứ không phải là không từng có mặt,' các ngài không biết: 'Chúng ta trong quá khứ đã từng làm ác nghiệp, chứ không phải là không từng làm,' các ngài không biết: 'Chúng ta đã làm ác nghiệp loại này hay loại này,' các ngài không biết: 'Chừng này khổ đã được tiêu trừ, chừng này khổ cần phải được tiêu trừ, khi chừng này khổ được tiêu trừ thì tất cả khổ sẽ được tiêu trừ,' các ngài không biết sự đoạn trừ các pháp bất thiện, sự thành tựu các pháp thiện ngay trong hiện tại; khi sự việc là như vậy, việc các tôn giả Ni-kiền-tử tuyên bố rằng: 'Bất cứ điều gì mà người này cảm thọ, hoặc là lạc, hoặc là khổ, hoặc là không khổ không lạc, tất cả điều ấy đều do nhân đã làm từ trước. Như vậy, do sự chấm dứt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do sự không làm các nghiệp mới, trong tương lai sẽ không có hậu quả; do trong tương lai không có hậu quả nên nghiệp được đoạn tận; do nghiệp đoạn tận nên khổ được đoạn tận; do khổ đoạn tận nên thọ được đoạn tận; do thọ đoạn tận nên tất cả khổ sẽ được tiêu trừ' là không thích hợp.

Nhưng này chư hiền Ni-kiền-tử, nếu các ngài biết: 'Chúng ta trong quá khứ đã từng có mặt, chứ không phải là không từng có mặt,' nếu các ngài biết: 'Chúng ta trong quá khứ đã từng làm ác nghiệp, chứ không phải là không từng làm,' nếu các ngài biết: 'Chúng ta đã làm ác nghiệp loại này hay loại này,' nếu các ngài biết: 'Chừng này khổ đã được tiêu trừ, chừng này khổ cần phải được tiêu trừ, khi chừng này khổ được tiêu trừ thì tất cả khổ sẽ được tiêu trừ,' nếu các ngài biết sự đoạn trừ các pháp bất thiện, sự thành tựu các pháp thiện ngay trong hiện tại; khi sự việc là như vậy, việc các tôn giả Ni-kiền-tử tuyên bố rằng: 'Bất cứ điều gì mà người này cảm thọ, hoặc là lạc, hoặc là khổ, hoặc là không khổ không lạc, tất cả điều ấy đều do nhân đã làm từ trước. Như vậy, do sự chấm dứt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do sự không làm các nghiệp mới, trong tương lai sẽ không có hậu quả; do trong tương lai không có hậu quả nên nghiệp được đoạn tận; do nghiệp đoạn tận nên khổ được đoạn tận; do khổ đoạn tận nên thọ được đoạn tận; do thọ đoạn tận nên tất cả khổ sẽ được tiêu trừ' là thích hợp.

3. “Này các hiền hữu Nigantha, ví như một người bị trúng mũi tên tẩm độc, được bôi thuốc dày đặc; do bị mũi tên đâm, người ấy cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Bạn bè, thân hữu, và bà con huyết thống của người ấy mời một vị thầy thuốc chuyên trị vết thương do tên bắn đến. Vị thầy thuốc ấy dùng dao rạch miệng vết thương của người ấy; do việc rạch miệng vết thương bằng dao, người ấy cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Vị thầy thuốc ấy dùng que dò để tìm mũi tên; do việc tìm mũi tên bằng que dò, người ấy cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Vị thầy thuốc ấy nhổ mũi tên ra; do việc nhổ mũi tên ra, người ấy cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Vị thầy thuốc ấy đắp thuốc tro vào miệng vết thương; do việc đắp thuốc tro vào miệng vết thương, người ấy cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Về sau, khi vết thương đã lành, da đã mọc lại, người ấy không còn bệnh, được an lạc, tự do, tự tại, đi đến bất cứ nơi nào mình muốn. Người ấy có thể suy nghĩ như sau: ‘Trước đây, ta đã bị trúng mũi tên tẩm độc, được bôi thuốc dày đặc. Do bị mũi tên đâm, ta đã cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Bạn bè, thân hữu, và bà con huyết thống của ta đã mời một vị thầy thuốc chuyên trị vết thương do tên bắn đến. Vị thầy thuốc ấy đã dùng dao rạch miệng vết thương của ta; do việc rạch miệng vết thương bằng dao, ta đã cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Vị thầy thuốc ấy đã dùng que dò để tìm mũi tên của ta; do việc tìm mũi tên bằng que dò, ta đã cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Vị thầy thuốc ấy đã nhổ mũi tên của ta ra; do việc nhổ mũi tên ra, ta đã cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Vị thầy thuốc ấy đã đắp thuốc tro vào miệng vết thương của ta; do việc đắp thuốc tro vào miệng vết thương, ta đã cảm thọ những cảm giác đau đớn, dữ dội, khốc liệt. Giờ đây, ta với vết thương đã lành, da đã mọc lại, không còn bệnh, được an lạc, tự do, tự tại, đi đến bất cứ nơi nào mình muốn.’”

“Này các hiền hữu Nigantha, cũng vậy, nếu các ông biết được rằng: ‘Chúng ta đã từng có mặt trong quá khứ, chứ không phải là không từng có mặt;’ nếu các ông biết được rằng: ‘Chúng ta đã từng làm ác nghiệp trong quá khứ, chứ không phải là không từng làm;’ nếu các ông biết được rằng: ‘Chúng ta đã làm ác nghiệp như thế này hay như thế kia;’ nếu các ông biết được rằng: ‘Chừng này khổ đã được đoạn tận, chừng này khổ cần phải được đoạn tận, và khi chừng này khổ được đoạn tận thì tất cả khổ sẽ được đoạn tận;’ nếu các ông biết được sự từ bỏ các pháp bất thiện và sự thành tựu các pháp thiện ngay trong hiện tại; thì này các hiền hữu Nigantha, khi được như vậy, việc giải thích của quý vị mới là hợp lý rằng: ‘Bất cứ cảm thọ nào mà người này cảm nhận, dù là lạc, khổ, hay không khổ không lạc, tất cả đều do nhân đã tạo trong quá khứ. Như vậy, do sự chấm dứt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do không tạo các nghiệp mới, nên trong tương lai không có sự tuôn chảy (của nghiệp); do không có sự tuôn chảy trong tương lai nên nghiệp được đoạn tận; do nghiệp đoạn tận nên khổ đoạn tận; do khổ đoạn tận nên cảm thọ đoạn tận; do cảm thọ đoạn tận nên tất cả khổ sẽ được đoạn tận.’”

“Và này, các hiền hữu Nigantha, vì các ông không biết rằng: ‘Chúng ta đã từng có mặt trong quá khứ, chứ không phải là không từng có mặt;’ vì các ông không biết rằng: ‘Chúng ta đã từng làm ác nghiệp trong quá khứ, chứ không phải là không từng làm;’ vì các ông không biết rằng: ‘Chúng ta đã làm ác nghiệp như thế này hay như thế kia;’ vì các ông không biết rằng: ‘Chừng này khổ đã được đoạn tận, chừng này khổ cần phải được đoạn tận, và khi chừng này khổ được đoạn tận thì tất cả khổ sẽ được đoạn tận;’ vì các ông không biết sự từ bỏ các pháp bất thiện và sự thành tựu các pháp thiện ngay trong hiện tại; cho nên, này các hiền hữu Nigantha, việc giải thích của quý vị là không hợp lý rằng: ‘Bất cứ cảm thọ nào mà người này cảm nhận, dù là lạc, khổ, hay không khổ không lạc, tất cả đều do nhân đã tạo trong quá khứ. Như vậy, do sự chấm dứt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do không tạo các nghiệp mới, nên trong tương lai không có sự tuôn chảy (của nghiệp); do không có sự tuôn chảy trong tương lai nên nghiệp được đoạn tận; do nghiệp đoạn tận nên khổ đoạn tận; do khổ đoạn tận nên cảm thọ đoạn tận; do cảm thọ đoạn tận nên tất cả khổ sẽ được đoạn tận.’”

4. Này các Tỳ khưu, khi được nói như vậy, các Ni-kiền-tử ấy đã nói với ta điều này: ‘Thưa hiền hữu, Ni-kiền-tử Nāṭaputta là bậc toàn tri, toàn kiến, tự nhận là có tri kiến một cách hoàn toàn. (Vị ấy nói): ‘Khi ta đang đi, hoặc đang đứng, hoặc đang ngủ, hoặc đang thức, tri kiến luôn luôn, liên tục hiện hữu nơi ta.’ Vị ấy đã nói như vầy: ‘Thưa các hiền hữu Ni-kiền-tử, chắc chắn các vị đã có ác nghiệp được làm từ trước, các vị hãy làm cho nó mòn đi bằng khổ hạnh khốc liệt này. Và điều gì ở đây, trong hiện tại, các vị được thu thúc thân, thu thúc khẩu, thu thúc ý, điều ấy là sự không làm ác nghiệp trong tương lai. Như vậy, do sự tiêu diệt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do sự không làm các nghiệp mới, sẽ không có sự tuôn chảy trong tương lai; do không có sự tuôn chảy trong tương lai, nghiệp được đoạn tận; do nghiệp được đoạn tận, khổ được đoạn tận; do khổ được đoạn tận, thọ được đoạn tận; do thọ được đoạn tận, tất cả khổ sẽ được chấm dứt.’ Và điều ấy chúng tôi vừa ý và kham nhẫn, và do đó chúng tôi hoan hỷ.’

5. Này các Tỳ khưu, khi được nói như vậy, ta đã nói với các Ni-kiền-tử ấy điều này: ‘Thưa các hiền hữu Ni-kiền-tử, có năm pháp này có hai loại quả ngay trong hiện tại. Năm pháp nào? Tín, sự ưa thích, sự nghe nói lại, sự suy xét theo các khía cạnh, sự chấp nhận quan điểm sau khi cân nhắc. Thưa các hiền hữu Ni-kiền-tử, năm pháp này có hai loại quả ngay trong hiện tại. Ở đây, đối với bậc đạo sư của các Tôn giả Ni-kiền-tử về quá khứ, tín là gì, sự ưa thích là gì, sự nghe nói lại là gì, sự suy xét theo các khía cạnh là gì, sự chấp nhận quan điểm sau khi cân nhắc là gì?’ Này các Tỳ khưu, khi nói như vậy, ta không thấy có sự phản luận hợp pháp nào từ các Ni-kiền-tử.

Này các Tỳ khưu, lại nữa, ta nói với các Ni-kiền-tử ấy như vầy: ‘Thưa các hiền hữu Ni-kiền-tử, các vị nghĩ thế nào? Vào lúc các vị có sự nỗ lực mãnh liệt, có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị có cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy không? Và vào lúc các vị không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị có không cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy không?’ ‘Thưa hiền hữu Gotama, vào lúc chúng tôi có sự nỗ lực mãnh liệt, có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy chúng tôi cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy. Và vào lúc chúng tôi không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy chúng tôi không cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy.’”

6. ‘Thưa các hiền hữu Ni-kiền-tử, như vậy, vào lúc các vị có sự nỗ lực mãnh liệt, có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy; và vào lúc các vị không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị không cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy. Khi sự việc là như vậy, thì việc các Tôn giả Ni-kiền-tử tuyên bố rằng: ‘Bất cứ điều gì mà cá nhân này cảm nhận, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều do nhân đã làm từ trước. Như vậy, do sự tiêu diệt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do sự không làm các nghiệp mới, sẽ không có sự tuôn chảy trong tương lai; do không có sự tuôn chảy trong tương lai, nghiệp được đoạn tận; do nghiệp được đoạn tận, khổ được đoạn tận; do khổ được đoạn tận, thọ được đoạn tận; do thọ được đoạn tận, tất cả khổ sẽ được chấm dứt’ là không hợp lý. Thưa các hiền hữu Ni-kiền-tử, nếu vào lúc các vị có sự nỗ lực mãnh liệt, có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị không cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy; và vào lúc các vị không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị lại cảm nhận những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, dữ dội do sự nỗ lực ấy; khi sự việc là như vậy, thì việc các Tôn giả Ni-kiền-tử tuyên bố rằng: ‘Bất cứ điều gì mà cá nhân này cảm nhận, hoặc lạc, hoặc khổ, hoặc phi khổ phi lạc, tất cả điều ấy đều do nhân đã làm từ trước. Như vậy, do sự tiêu diệt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, do sự không làm các nghiệp mới, sẽ không có sự tuôn chảy trong tương lai; do không có sự tuôn chảy trong tương lai, nghiệp được đoạn tận; do nghiệp được đoạn tận, khổ được đoạn tận; do khổ được đoạn tận, thọ được đoạn tận; do thọ được đoạn tận, tất cả khổ sẽ được chấm dứt’ là hợp lý.’

“Này các hiền hữu Nigaṇṭha, vì lẽ rằng khi các vị có sự nỗ lực mãnh liệt, sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị cảm thọ những khổ thọ mãnh liệt, đau đớn, do nỗ lực mà có; nhưng khi các vị không có sự nỗ lực mãnh liệt, không có sự tinh tấn mãnh liệt, vào lúc ấy các vị không cảm thọ những khổ thọ mãnh liệt, đau đớn, do nỗ lực mà có. Chính các vị, trong khi cảm thọ những nỗi khổ đau đớn do chính nỗ lực của mình gây ra, lại tin tưởng một cách sai lạc do vô minh, vô trí, si mê rằng: ‘Bất cứ điều gì con người này cảm thọ, dù lạc, hay khổ, hay bất khổ bất lạc, tất cả đều do nhân từ quá khứ. Như vậy, nhờ đoạn diệt các nghiệp cũ bằng khổ hạnh, nhờ không tạo nghiệp mới, sẽ không có sự tích lũy trong tương lai; do không tích lũy trong tương lai, nghiệp được đoạn tận; do nghiệp đoạn tận, khổ được đoạn tận; do khổ đoạn tận, thọ được đoạn tận; do thọ đoạn tận, tất cả khổ sẽ được tiêu trừ.’ Này các Tỳ-khưu, đối với những Nigaṇṭha có thuyết như vậy, Ta không thấy có một lý lẽ hợp đạo nào có thể phản bác được.”

7. “Này các Tỳ khưu, lại nữa, Ta nói với các Nigantha ấy như sau: ‘Này chư hiền Nigantha, các vị nghĩ thế nào về điều này: nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ trong hiện tại, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ trong tương lai không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Còn nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ trong tương lai, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ trong hiện tại không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Này chư hiền Nigantha, các vị nghĩ thế nào về điều này: nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ như lạc, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ như khổ không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Còn nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ như khổ, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ như lạc không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Này chư hiền Nigantha, các vị nghĩ thế nào về điều này: nghiệp này, là nghiệp đã chín muồi để cảm thọ, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp chưa chín muồi để cảm thọ không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Còn nghiệp này, là nghiệp chưa chín muồi để cảm thọ, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp đã chín muồi để cảm thọ không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Này chư hiền Nigantha, các vị nghĩ thế nào về điều này: nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ nhiều, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ ít không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Còn nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ ít, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ nhiều không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Này chư hiền Nigantha, các vị nghĩ thế nào về điều này: nghiệp này, là nghiệp có thể cảm thọ, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp không thể cảm thọ không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’ ‘Còn nghiệp này, là nghiệp không thể cảm thọ, có thể nào do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp có thể cảm thọ không?’ ‘Thưa hiền giả, không thể được.’”

8. “Này chư hiền Nigantha, như vậy, nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ trong hiện tại, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ trong tương lai, điều này là không thể được; còn nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ trong tương lai, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ trong hiện tại, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ như lạc, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ như khổ, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ như khổ, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ như lạc, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp đã chín muồi để cảm thọ, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp chưa chín muồi để cảm thọ, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp chưa chín muồi để cảm thọ, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp đã chín muồi để cảm thọ, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ nhiều, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ ít, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp phải được cảm thọ ít, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp phải được cảm thọ nhiều, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp có thể cảm thọ, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp không thể cảm thọ, điều này là không thể được; nghiệp này, là nghiệp không thể cảm thọ, do nỗ lực hay tinh tấn mà trở thành nghiệp có thể cảm thọ, điều này là không thể được. Khi sự việc là như vậy, sự nỗ lực của quý vị Nigantha là vô ích, sự tinh tấn là vô ích.”

“Này các Tỳ khưu, các Nigantha có thuyết như vậy. Này các Tỳ khưu, đối với các Nigantha có thuyết như vậy, có mười luận điểm và tùy luận điểm hợp pháp đi đến chỗ đáng bị khiển trách.”

9. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân đã được làm trong quá khứ; chắc chắn rằng, này các Tỳ khưu, các Ni-kiền-tử trong quá khứ đã là những người làm các hành vi xấu ác, vì rằng hiện tại họ cảm nhận những cảm thọ khổ đau, mãnh liệt, cay đắng như thế này. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là sự sáng tạo của một vị chúa tể; chắc chắn rằng, này các Tỳ khưu, các Ni-kiền-tử đã được tạo ra bởi một vị chúa tể độc ác, vì rằng hiện tại họ cảm nhận những cảm thọ khổ đau, mãnh liệt, cay đắng như thế này. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là bản chất của sự kết giao; chắc chắn rằng, này các Tỳ khưu, các Ni-kiền-tử đã có sự kết giao xấu ác, vì rằng hiện tại họ cảm nhận những cảm thọ khổ đau, mãnh liệt, cay đắng như thế này. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là dòng dõi; chắc chắn rằng, này các Tỳ khưu, các Ni-kiền-tử thuộc dòng dõi xấu ác, vì rằng hiện tại họ cảm nhận những cảm thọ khổ đau, mãnh liệt, cay đắng như thế này. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là sự nỗ lực trong hiện tại; chắc chắn rằng, này các Tỳ khưu, các Ni-kiền-tử có sự nỗ lực trong hiện tại như thế này, vì rằng hiện tại họ cảm nhận những cảm thọ khổ đau, mãnh liệt, cay đắng như thế này.

Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân đã được làm trong quá khứ, các Ni-kiền-tử đáng bị khiển trách; và nếu chúng sanh không cảm thọ lạc và khổ do nhân đã được làm trong quá khứ, các Ni-kiền-tử cũng đáng bị khiển trách. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là sự sáng tạo của một vị chúa tể, các Ni-kiền-tử đáng bị khiển trách; và nếu chúng sanh không cảm thọ lạc và khổ do nhân là sự sáng tạo của một vị chúa tể, các Ni-kiền-tử cũng đáng bị khiển trách. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là bản chất của sự kết giao, các Ni-kiền-tử đáng bị khiển trách; và nếu chúng sanh không cảm thọ lạc và khổ do nhân là bản chất của sự kết giao, các Ni-kiền-tử cũng đáng bị khiển trách. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là dòng dõi, các Ni-kiền-tử đáng bị khiển trách; và nếu chúng sanh không cảm thọ lạc và khổ do nhân là dòng dõi, các Ni-kiền-tử cũng đáng bị khiển trách. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc và khổ do nhân là sự nỗ lực trong hiện tại, các Ni-kiền-tử đáng bị khiển trách; và nếu chúng sanh không cảm thọ lạc và khổ do nhân là sự nỗ lực trong hiện tại, các Ni-kiền-tử cũng đáng bị khiển trách. Này các Tỳ khưu, các Ni-kiền-tử là những người có thuyết như vậy. Này các Tỳ khưu, đối với các Ni-kiền-tử có thuyết như vậy, mười luận điểm và hệ luận hợp lý này dẫn đến chỗ đáng bị khiển trách. Như vậy, này các Tỳ khưu, sự nỗ lực trở thành vô quả, sự tinh tấn trở thành vô quả.

10. Này các Tỳ khưu, thế nào là sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả? Ở đây, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu không hành hạ tự thân vốn không bị hành hạ bằng sự khổ đau, không từ bỏ niềm vui hợp pháp, và không bị say đắm trong niềm vui ấy. Vị ấy biết như sau: ‘Khi ta nỗ lực tạo tác đối với nguồn gốc của sự khổ này, nhờ vào sự tinh tấn tạo tác mà sự ly tham khởi lên; hoặc khi ta buông xả và tu tập tâm xả đối với nguồn gốc của sự khổ này, sự ly tham khởi lên’. Vị ấy, đối với nguồn gốc của sự khổ nào mà khi nỗ lực tạo tác, nhờ vào sự tinh tấn tạo tác mà sự ly tham khởi lên, vị ấy nỗ lực tạo tác ở đó. Và đối với nguồn gốc của sự khổ nào mà khi buông xả và tu tập tâm xả, sự ly tham khởi lên, vị ấy tu tập tâm xả ở đó. Khi vị ấy nỗ lực tạo tác đối với nguồn gốc của sự khổ đó, nhờ vào sự tinh tấn tạo tác mà sự ly tham khởi lên – như vậy sự khổ đó của vị ấy được tiêu trừ. Khi vị ấy buông xả và tu tập tâm xả đối với nguồn gốc của sự khổ đó, sự ly tham khởi lên – như vậy sự khổ đó của vị ấy được tiêu trừ.

11. “Này các Tỳ khưu, ví như có người đàn ông say đắm một người phụ nữ, tâm bị trói buộc, có ước muốn mãnh liệt, có khát khao mãnh liệt. Người ấy có thể nhìn thấy người phụ nữ ấy đang đứng, đang trò chuyện, đang cười đùa, đang mỉm cười cùng với một người đàn ông khác. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào? Có phải rằng khi người đàn ông ấy nhìn thấy người phụ nữ nọ đang đứng, đang trò chuyện, đang cười đùa, đang mỉm cười cùng với một người đàn ông khác, sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ khởi lên nơi người ấy không?” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” “Vì sao vậy?” “Bạch Thế Tôn, vì người đàn ông nọ say đắm người phụ nữ kia, tâm bị trói buộc, có ước muốn mãnh liệt, có khát khao mãnh liệt. Do đó, khi nhìn thấy người phụ nữ ấy đang đứng, đang trò chuyện, đang cười đùa, đang mỉm cười cùng với một người đàn ông khác, sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ khởi lên nơi người ấy.” “Rồi này các Tỳ khưu, người đàn ông ấy có thể suy nghĩ như sau: ‘Ta say đắm người phụ nữ kia, tâm bị trói buộc, có ước muốn mãnh liệt, có khát khao mãnh liệt. Vì ta nhìn thấy người phụ nữ nọ đang đứng, đang trò chuyện, đang cười đùa, đang mỉm cười cùng với một người đàn ông khác, nên sầu, bi, khổ, ưu, não khởi lên nơi ta. Vậy ta nên từ bỏ dục tham đối với người phụ nữ kia.’ Người ấy bèn từ bỏ dục tham đối với người phụ nữ kia. Vào một lúc khác, người ấy có thể nhìn thấy người phụ nữ ấy đang đứng, đang trò chuyện, đang cười đùa, đang mỉm cười cùng với một người đàn ông khác. Này các Tỳ khưu, các ông nghĩ thế nào? Có phải rằng khi người đàn ông ấy nhìn thấy người phụ nữ nọ đang đứng, đang trò chuyện, đang cười đùa, đang mỉm cười cùng với một người đàn ông khác, sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ khởi lên nơi người ấy không?” “Thưa không, bạch Thế Tôn.” “Vì sao vậy?” “Bạch Thế Tôn, vì người đàn ông nọ đã ly tham đối với người phụ nữ kia. Do đó, khi nhìn thấy người phụ nữ ấy đang đứng, đang trò chuyện, đang cười đùa, đang mỉm cười cùng với một người đàn ông khác, sầu, bi, khổ, ưu, não sẽ không khởi lên nơi người ấy.”

“Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu không hành hạ tự thân vốn không bị hành hạ bằng khổ đau, không từ bỏ lạc thú đúng pháp, và không bị say đắm trong lạc thú ấy. Vị ấy biết rõ như sau: ‘Khi ta nỗ lực tinh tấn đối với nhân sanh khổ này, sự ly tham sanh khởi do sự tinh tấn nỗ lực. Hoặc khi ta xả ly và tu tập tâm xả đối với nhân sanh khổ này, sự ly tham sanh khởi.’ Do đó, đối với nhân sanh khổ nào mà sự ly tham sanh khởi nhờ nỗ lực tinh tấn, vị ấy nỗ lực tinh tấn ở đó; còn đối với nhân sanh khổ nào mà sự ly tham sanh khởi nhờ xả ly và tu tập tâm xả, vị ấy tu tập tâm xả ở đó. Khi vị ấy nỗ lực tinh tấn đối với nhân sanh khổ ấy, sự ly tham sanh khởi do sự tinh tấn nỗ lực – như vậy, khổ đau ấy của vị ấy được đoạn trừ. Khi vị ấy xả ly và tu tập tâm xả đối với nhân sanh khổ ấy, sự ly tham sanh khởi – như vậy, khổ đau ấy của vị ấy được đoạn trừ. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.”

12. Này các Tỳ khưu, lại nữa, vị Tỳ khưu suy xét như sau: ‘Khi ta sống an lạc, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm; nhưng khi ta nỗ lực trong khổ đau, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng. Vậy ta hãy nỗ lực trong khổ đau.’ Vị ấy nỗ lực trong khổ đau. Khi vị ấy nỗ lực trong khổ đau, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng. Vào một thời gian sau, vị ấy không còn nỗ lực trong khổ đau nữa. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì mục đích mà vị Tỳ khưu ấy đã nỗ lực trong khổ đau, mục đích ấy đã được thành tựu. Do đó, vào một thời gian sau, vị ấy không còn nỗ lực trong khổ đau nữa. Này các Tỳ khưu, ví như người thợ làm tên hơ nóng mũi tên trên hai ngọn lửa, hơ xung quanh, làm cho nó ngay thẳng và dễ sử dụng. Này các Tỳ khưu, khi mũi tên của người thợ làm tên đã được hơ nóng trên hai ngọn lửa, hơ xung quanh, làm cho ngay thẳng và dễ sử dụng, thì vào một thời gian sau, người thợ làm tên ấy không còn hơ nóng mũi tên đó trên hai ngọn lửa, hơ xung quanh, làm cho nó ngay thẳng và dễ sử dụng nữa. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì mục đích mà người thợ làm tên đã hơ nóng mũi tên trên hai ngọn lửa, hơ xung quanh, làm cho nó ngay thẳng và dễ sử dụng, mục đích ấy đã được thành tựu. Do đó, vào một thời gian sau, người thợ làm tên không còn hơ nóng mũi tên trên hai ngọn lửa, hơ xung quanh, làm cho nó ngay thẳng và dễ sử dụng nữa. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu suy xét như sau: ‘Khi ta sống an lạc, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm; nhưng khi ta nỗ lực trong khổ đau, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng. Vậy ta hãy nỗ lực trong khổ đau.’ Vị ấy nỗ lực trong khổ đau. Khi vị ấy nỗ lực trong khổ đau, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng. Vào một thời gian sau, vị ấy không còn nỗ lực trong khổ đau nữa. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, vì mục đích mà vị Tỳ khưu ấy đã nỗ lực trong khổ đau, mục đích ấy đã được thành tựu. Do đó, vào một thời gian sau, vị ấy không còn nỗ lực trong khổ đau nữa. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.

13. Này các Tỳ khưu, lại nữa, ở đời này, một vị Như Lai xuất hiện, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn. Vị ấy, sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, đã tuyên thuyết thế giới này cùng với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với quần chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người. Vị ấy thuyết giảng giáo pháp toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú; trình bày đời sống phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, trong sạch. Một người gia chủ, hoặc con của gia chủ, hoặc một người sinh trong một gia đình nào khác, được nghe giáo pháp ấy. Sau khi nghe giáo pháp ấy, người ấy có được niềm tin nơi Như Lai. Với niềm tin đã có được, người ấy suy xét như sau: ‘Đời sống tại gia thì chật hẹp, là con đường của bụi bặm; đời sống xuất gia thì như hư không. Thật không dễ dàng cho người sống tại gia có thể thực hành đời sống phạm hạnh hoàn toàn đầy đủ, hoàn toàn trong sạch, trắng bạch như vỏ ốc. Vậy ta hãy cạo bỏ râu tóc, đắp y ca-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’ Vào một thời gian sau, người ấy từ bỏ tài sản, dù ít hay nhiều; từ bỏ quyến thuộc, dù ít hay nhiều; cạo bỏ râu tóc, đắp y ca-sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình.

14. Vị ấy, sau khi xuất gia như vậy, đã thành tựu học giới và đời sống của các Tỳ khưu, từ bỏ sát sanh, tránh xa sát sanh, đã bỏ trượng, bỏ đao, có lòng tàm, có lòng bi, sống với lòng thương xót đến lợi ích của tất cả chúng sanh hữu tình. Vị ấy từ bỏ việc lấy của không cho, tránh xa việc lấy của không cho, chỉ nhận vật đã được cho, chỉ mong đợi vật đã được cho, sống với tự thân trong sạch, không trộm cắp. Vị ấy từ bỏ hành vi không phạm hạnh, sống đời phạm hạnh, sống xa lìa, từ bỏ hành vi dâm dục, là pháp của thế gian. Vị ấy từ bỏ lời nói dối, tránh xa lời nói dối, là người nói lời chân thật, kết hợp lời chân thật, nói lời chắc chắn, đáng tin cậy, không lừa dối thế gian. Vị ấy từ bỏ lời nói đâm thọc, tránh xa lời nói đâm thọc; nghe điều gì ở đây, không đi nói ở nơi kia để gây chia rẽ những người này; hoặc nghe điều gì ở nơi kia, không đi nói lại với những người này để gây chia rẽ những người kia – như vậy, vị ấy là người hàn gắn những ai đã chia rẽ, hoặc củng cố những ai đã hòa hợp, vui thích trong sự hòa hợp, hoan hỷ trong sự hòa hợp, phấn khởi trong sự hòa hợp, chỉ nói những lời tạo ra sự hòa hợp. Vị ấy từ bỏ lời nói thô ác, tránh xa lời nói thô ác; vị ấy chỉ nói những lời không lỗi lầm, êm tai, dễ thương, đi vào lòng người, lịch sự, được nhiều người ưa thích, được nhiều người hài lòng. Vị ấy từ bỏ lời nói phù phiếm, tránh xa lời nói phù phiếm, là người nói đúng lúc, nói đúng sự thật, nói lời có ích, nói lời đúng Pháp, nói lời đúng Luật; vị ấy nói những lời đáng được ghi nhớ, có dẫn chứng, có giới hạn, và hợp với lợi ích vào đúng thời điểm. Vị ấy tránh xa việc phá hoại các loại hạt giống và cây cối. Vị ấy dùng bữa một lần, không ăn ban đêm, từ bỏ việc ăn sai thời. Vị ấy tránh xa việc xem múa, hát, nhạc, và các buổi trình diễn. Vị ấy tránh xa việc trang điểm, trang sức bằng cách đeo vòng hoa, thoa hương liệu và dầu thơm. Vị ấy tránh xa các loại giường ghế cao và lớn. Vị ấy tránh xa việc nhận vàng và bạc. Vị ấy tránh xa việc nhận ngũ cốc tươi. Vị ấy tránh xa việc nhận thịt tươi. Vị ấy tránh xa việc nhận phụ nữ và thiếu nữ. Vị ấy tránh xa việc nhận nô tỳ nam và nữ. Vị ấy tránh xa việc nhận dê và cừu. Vị ấy tránh xa việc nhận gà và heo. Vị ấy tránh xa việc nhận voi, bò, ngựa, và lừa. Vị ấy tránh xa việc nhận ruộng nương và đất đai. Vị ấy tránh xa việc làm người đưa tin và sứ giả. Vị ấy tránh xa việc mua và bán. Vị ấy tránh xa việc gian lận bằng cân, tiền, và thước đo. Vị ấy tránh xa các hành vi quanh co như nhận hối lộ, lừa đảo, và gian trá. Vị ấy tránh xa việc chặt, giết, trói, cướp bóc, cướp phá làng mạc, và các hành vi bạo lực.

Vị ấy biết đủ với y phục để che thân, với vật thực để nuôi bụng. Vị ấy đi bất cứ nơi đâu, cũng chỉ mang theo (y bát) của mình. Ví như con chim bay đi bất cứ nơi đâu, nó chỉ mang theo đôi cánh của mình làm hành trang; cũng vậy, Tỳ khưu biết đủ với y phục để che thân, với vật thực để nuôi bụng; vị ấy đi bất cứ nơi đâu, cũng chỉ mang theo (y bát) của mình. Vị ấy, sau khi đã thành tựu uẩn giới cao thượng này, cảm nhận được niềm hạnh phúc không thể chê trách ở nội tâm.

15. Vị ấy, sau khi thấy một sắc pháp bằng mắt, không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Bởi vì, nếu vị ấy sống không chế ngự nhãn căn, các pháp ác, bất thiện như tham ái và ưu phiền sẽ xâm chiếm, nên vị ấy thực hành để chế ngự nó, bảo vệ nhãn căn, đạt đến sự chế ngự trong nhãn căn. Sau khi nghe một âm thanh bằng tai... Sau khi ngửi một mùi hương bằng mũi... Sau khi nếm một vị bằng lưỡi... Sau khi cảm nhận một xúc chạm bằng thân... Sau khi nhận biết một pháp bằng ý, vị ấy không nắm giữ tướng chung, không nắm giữ tướng riêng. Bởi vì, nếu vị ấy sống không chế ngự ý căn, các pháp ác, bất thiện như tham ái và ưu phiền sẽ xâm chiếm, nên vị ấy thực hành để chế ngự nó, bảo vệ ý căn, đạt đến sự chế ngự trong ý căn. Vị ấy, sau khi đã thành tựu sự chế ngự các căn cao thượng này, cảm nhận được niềm hạnh phúc không bị phiền não quấy nhiễu ở nội tâm.

Vị ấy hành động với sự tỉnh giác khi đi tới, khi đi lui; hành động với sự tỉnh giác khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh; hành động với sự tỉnh giác khi co tay, khi duỗi tay; hành động với sự tỉnh giác khi mang y tăng-già-lê, bát và y; hành động với sự tỉnh giác khi ăn, uống, nhai, nếm; hành động với sự tỉnh giác khi đại tiện, tiểu tiện; hành động với sự tỉnh giác khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng.

16. Vị ấy, sau khi đã thành tựu uẩn giới cao thượng này, thành tựu sự thu thúc các căn cao thượng này, thành tựu chánh niệm và tỉnh giác cao thượng này, tìm đến một trú xứ vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, ngọn núi, hang động, khe núi, nghĩa địa, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Vị ấy, sau bữa ăn, sau khi đi khất thực về, ngồi xuống, xếp bằng kiết-già, giữ thân ngay thẳng, an lập chánh niệm hướng về phía trước. Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát khỏi tham ái, gột sạch tâm khỏi tham ái. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, có lòng thương xót đến lợi ích của tất cả chúng sanh hữu tình, gột sạch tâm khỏi sân hận. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát khỏi hôn trầm thụy miên, với tưởng về ánh sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi hôn trầm thụy miên. Từ bỏ trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo cử, với tâm nội tĩnh, gột sạch tâm khỏi trạo cử hối quá. Từ bỏ hoài nghi, vị ấy sống vượt qua hoài nghi, không còn phân vân đối với các pháp thiện, gột sạch tâm khỏi hoài nghi.

Vị ấy, sau khi từ bỏ năm triền cái này là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, đã ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú thiền thứ nhất, một trạng thái có tầm có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sanh. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu sau khi làm lắng dịu tầm và tứ, chứng và trú thiền thứ hai, một trạng thái nội tĩnh nhất tâm, không tầm không tứ, với hỷ và lạc do định sanh. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu do ly hỷ, trú xả, chánh niệm, tỉnh giác, và thân cảm giác lạc thọ. Vị ấy chứng và trú thiền thứ ba, trạng thái mà các bậc Thánh gọi là ‘xả niệm lạc trú’. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.

Lại nữa, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu do xả lạc và xả khổ, và do hỷ và ưu đã diệt từ trước, chứng và trú thiền thứ tư, một trạng thái không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.

17. Khi tâm đã định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm, dẫn tâm đến túc mạng minh. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, như là: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp thành hoại – ‘Ở nơi kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, ăn uống như thế này, trải nghiệm khổ lạc như thế này, tuổi thọ như thế này. Sau khi chết ở đó, ta sanh vào nơi kia. Ở đó, ta cũng có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, ăn uống như thế này, trải nghiệm khổ lạc như thế này, tuổi thọ như thế này. Sau khi chết ở đó, ta sanh vào đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ với các hình thức và chi tiết của chúng. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.

18. Khi tâm đã định tĩnh, thanh tịnh, trong sáng, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, vị ấy hướng tâm, dẫn tâm đến thiên nhãn minh. Với thiên nhãn thanh tịnh, siêu phàm, vị ấy thấy các chúng sanh đang chết, đang sanh, hèn hạ, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, may mắn, bất hạnh; vị ấy hiểu rõ chúng sanh tùy theo nghiệp của họ – ‘Thật vậy, những chúng sanh này, do thành tựu thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, chấp thủ các nghiệp theo tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn những chúng sanh này, do thành tựu thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, chấp thủ các nghiệp theo chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, đã sanh vào cõi lành, thiên giới.’ Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh, siêu phàm, vị ấy thấy các chúng sanh đang chết, đang sanh, hèn hạ, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, may mắn, bất hạnh; vị ấy hiểu rõ chúng sanh tùy theo nghiệp của họ. Này các Tỳ khưu, như vậy, sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả.

19. Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, sáng chói, không tỳ vết, không cấu uế, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, hướng tâm đến Lậu tận trí. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là Khổ’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là Khổ tập’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là Khổ diệt’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến Khổ diệt’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là nguyên nhân của các lậu hoặc’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là sự đoạn diệt các lậu hoặc’. Vị ấy tuệ tri như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt các lậu hoặc’. Đối với vị ấy, khi biết như vậy, thấy như vậy, tâm được giải thoát khỏi dục lậu, tâm được giải thoát khỏi hữu lậu, tâm được giải thoát khỏi vô minh lậu. Trong sự giải thoát, trí khởi lên: ‘Ta đã được giải thoát’. Vị ấy biết rõ: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa’. Này các Tỳ khưu, như vậy sự nỗ lực có kết quả, sự tinh tấn có kết quả. Này các Tỳ khưu, các đấng Như Lai là những vị có thuyết như vậy. Này các Tỳ khưu, đối với các đấng Như Lai có thuyết như vậy, mười cơ sở tán thán hợp với chánh pháp này sẽ đến.

20. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân nghiệp quá khứ, thì chắc chắn, này các Tỳ khưu, Như Lai trong quá khứ đã làm các thiện nghiệp, vì hiện tại Ngài cảm thọ các lạc thọ không lậu hoặc như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân đấng sáng tạo tạo ra, thì chắc chắn, này các Tỳ khưu, Như Lai đã được một đấng sáng tạo hiền thiện tạo ra, vì hiện tại Ngài cảm thọ các lạc thọ không lậu hoặc như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân duyên hội ngộ, thì chắc chắn, này các Tỳ khưu, Như Lai là người có sự hội ngộ tốt lành, vì hiện tại Ngài cảm thọ các lạc thọ không lậu hoặc như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân dòng dõi, thì chắc chắn, này các Tỳ khưu, Như Lai là người có dòng dõi tốt lành, vì hiện tại Ngài cảm thọ các lạc thọ không lậu hoặc như vậy. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân nỗ lực trong hiện tại, thì chắc chắn, này các Tỳ khưu, Như Lai là người có sự nỗ lực tốt lành trong hiện tại, vì hiện tại Ngài cảm thọ các lạc thọ không lậu hoặc như vậy.

Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân nghiệp quá khứ, Như Lai đáng được tán thán. Nếu chúng sanh không cảm thọ lạc khổ do nhân nghiệp quá khứ, Như Lai vẫn đáng được tán thán. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân đấng sáng tạo tạo ra, Như Lai đáng được tán thán. Nếu chúng sanh không cảm thọ lạc khổ do nhân đấng sáng tạo tạo ra, Như Lai vẫn đáng được tán thán. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân duyên hội ngộ, Như Lai đáng được tán thán. Nếu chúng sanh không cảm thọ lạc khổ do nhân duyên hội ngộ, Như Lai vẫn đáng được tán thán. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân dòng dõi, Như Lai đáng được tán thán. Nếu chúng sanh không cảm thọ lạc khổ do nhân dòng dõi, Như Lai vẫn đáng được tán thán. Này các Tỳ khưu, nếu chúng sanh cảm thọ lạc khổ do nhân nỗ lực trong hiện tại, Như Lai đáng được tán thán. Nếu chúng sanh không cảm thọ lạc khổ do nhân nỗ lực trong hiện tại, Như Lai vẫn đáng được tán thán. Này các Tỳ khưu, các đấng Như Lai là những vị có thuyết như vậy. Này các Tỳ khưu, đối với các đấng Như Lai có thuyết như vậy, mười cơ sở tán thán hợp với chánh pháp này sẽ đến.

Thế Tôn đã thuyết như vậy. Các Tỳ khưu ấy hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn.

Kinh Devadaha, phẩm thứ nhất, dứt.