Bản dịch
MIL 7.5.10 — CÂU HỎI VỀ TÍNH CHẤT CỦA LOÀI VOI
10. Hatthiṅgapañha
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều mà ngài nói là: ‘Năm tính chất của loài voi nên được hành trì,’ năm tính chất nên được hành trì ấy là các điều nào?”
“Tâu đại vương, giống như loài voi nghiền nát đất ngay trong khi đang di chuyển. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên nghiền nát tất cả phiền não ngay trong khi đang quán sát về thân. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhất của loài voi nên được hành trì.
BJT 2Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài voi nhìn quay đi với cả toàn bộ thân hình, chỉ ngước nhìn thẳng, không nhìn soi mói hướng này hướng khác. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên có sự nhìn quay đi với toàn bộ thân hình, không nên nhìn soi mói hướng này hướng khác, không nên ngước nhìn lên, không nên cúi nhìn xuống, nên có tầm nhìn khoảng cách bằng cái cày. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhì của loài voi nên được hành trì.
BJT 3Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài voi có chỗ ngủ không cố định, sau khi đi đến chỗ kiếm ăn thì không đi đến tại khu vực ấy vì mục đích chỗ ngụ, nó không có chỗ trú ngụ được thiết lập dài hạn. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên có chỗ ngủ không cố định, nên đi khất thực với sự không lưu luyến. Nếu vị hành minh sát nhìn thấy chỗ ngụ vừa lòng, phù hợp ở khu vực thích ý, là mái che, hoặc gốc cây, hoặc hang động, hoặc sườn núi, thì vị ấy nên đi đến chỗ trú ngụ ở ngay tại nơi ấy, không nên làm chỗ trú ngụ được thiết lập dài hạn. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ ba của loài voi nên được hành trì.
BJT 4Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài voi sau khi lặn xuống nước, sau khi lặn xuống hồ sen to lớn khổng lồ, được tràn đầy nước tinh khiết, không bợn nhơ, mát lạnh, được che phủ bởi các loài súng trắng, sen xanh, sen hồng, sen trắng, rồi đùa giỡn trò chơi cao quý của loài voi. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập, sau khi lặn xuống hồ sen to lớn là các sự thiết lập niệm, được đầy đủ nước cao quý là Giáo Pháp tinh khiết, không bợn nhơ, trong sạch, không bị vẩn đục, được che phủ bởi bông hoa giải thoát, thì nên rũ xuống, nên rũ sạch các pháp tạo tác nhờ vào trí tuệ, nên đùa giỡn trò chơi cao quý của người hành giả thiết tha tu tập. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ tư của loài voi nên được hành trì.
BJT 5Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài voi dở bàn chân lên có niệm, đặt bàn chân xuống có niệm. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên dở bàn chân lên có niệm có sự nhận biết rõ, đặt bàn chân xuống có niệm có sự nhận biết rõ, trong việc đi tới đi lui, trong việc co tay duỗi tay, nên có niệm có sự nhận biết rõ ở mọi nơi. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ năm của loài voi nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trội các vị Trời, nói đến ở Tương Ưng Bộ cao quý:
‘Lành thay sự thu thúc thân! Lành thay sự thu thúc lời nói!
Lành thay sự thu thúc ý! Lành thay sự thu thúc tất cả.
Người có liêm sỉ, đã phòng hộ tất cả, được gọi là: Vị đã được bảo vệ.’”
Câu hỏi về tính chất của loài voi là thứ mười.
Phẩm mối là phẩm thứ ba.
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
10. ‘‘Bhante nāgasena, ‘hatthissa pañca aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, hatthī nāma caranto yeva pathaviṃ dāleti, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena kāyaṃ sammasamāneneva sabbe kilesā dāletabbā. Idaṃ, mahārāja, hatthissa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
10. “Venerable Nāgasena, you say, ‘Five qualities of an elephant should be adopted.’ What are those five qualities that should be adopted?” “Just as, great king, an elephant while walking rends the earth, so too, great king, a yogi devoted to the practice, while contemplating the body, should rend all the defilements. This, great king, is the first quality of an elephant that should be adopted.”
10. “Bạch ngài Nāgasena, điều mà ngài nói: ‘Nên thọ trì năm đặc tính của con voi’, năm đặc tính ấy là những gì cần được thọ trì?” “Tâu Đại vương, ví như con voi khi đi thì làm nứt đất. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập chỉ bằng cách quán xét thân này mà phá tan tất cả phiền não. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ nhất của con voi cần được thọ trì.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī sabbakāyeneva apaloketi, ujukaṃ yeva pekkhati, na disāvidisā viloketi, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sabbakāyena apalokinā bhavitabbaṃ, na disāvidisā viloketabbā, na uddhaṃ ulloketabbaṃ, na adho oloketabbaṃ, yugamattapekkhinā bhavitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, hatthissa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
“Furthermore, great king, an elephant looks by turning its whole body; it looks straight ahead and does not glance in the various directions. So too, great king, a yogi engaged in the practice should look by turning his whole body; he should not glance in the various directions, he should not look up, he should not look down, but should be one who looks a yoke’s length ahead. This, great king, is the second quality of an elephant that should be adopted.”
“Lại nữa, tâu Đại vương, con voi nhìn bằng cả thân mình, chỉ nhìn thẳng, không nhìn các phương chính và phương phụ. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập nên nhìn bằng cả thân mình, không nên nhìn các phương chính và phương phụ, không nên nhìn lên, không nên nhìn xuống, nên nhìn trong tầm một ách cày. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ hai của con voi cần được thọ trì.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī anibaddhasayano gocarāyamanugantvā na tameva desaṃ vāsatthamupagacchati, na dhuvappatiṭṭhālayo, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena anibaddhasayanena bhavitabbaṃ, nirālayena piṇḍāya gantabbaṃ, yadi passati vipassako manuññaṃ patirūpaṃ ruciradese bhavaṃ maṇḍapaṃ vā rukkhamūlaṃ vā guhaṃ vā pabbhāraṃ vā, tattheva vāsamupagantabbaṃ, dhuvappatiṭṭhālayo na kātabbo. Idaṃ, mahārāja, hatthissa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
“Furthermore, great king, an elephant does not have a fixed resting place. Having gone to its feeding ground, it does not return to that same place to dwell; it does not have a permanent, established abode. So too, great king, a yogi engaged in the practice should not have a fixed resting place. He should go for alms without attachment. If the insight meditator sees a pleasant, suitable, and delightful place—a pavilion, the foot of a tree, a cave, or a mountain cleft—he should take up his dwelling right there, but he should not make it a permanent, established abode. This, great king, is the third quality of an elephant that should be adopted.”
“Lại nữa, tâu Đại vương, con voi không có chỗ ngủ cố định, khi đi kiếm ăn nó không quay lại chính nơi đó để ở, không có nơi ở cố định. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập nên không có chỗ ngủ cố định, nên đi khất thực không luyến ái. Nếu vị hành giả minh sát thấy một cái lều, một gốc cây, một hang động, hay một sườn núi vừa ý, thích hợp, ở một nơi đẹp đẽ, thì nên đến ở chính nơi đó; không nên tạo một nơi ở cố định. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ ba của con voi cần được thọ trì.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī udakaṃ ogāhitvā sucivimalasītalasalilaparipuṇṇaṃ kumuduppalapadumapuṇḍarīkasañchannaṃ mahatimahantaṃ padumasaraṃ ogāhitvā kīḷati gajavarakīḷaṃ, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sucivimalavippasannamanāviladhammavaravāripuṇṇaṃ vimuttikusumasañchannaṃ mahāsatipaṭṭhānapokkharaṇiṃ ogāhitvā ñāṇena saṅkhārā odhunitabbā vidhunitabbā, yogāvacarakīḷā kīḷitabbā. Idaṃ, mahārāja, hatthissa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
“Furthermore, great king, an elephant, having entered the water, enters a great lotus pond filled with clear, pure, cool water and covered with blue and red lotuses and white water lilies, and plays the noble elephant’s sport. So too, great king, a yogi engaged in the practice should enter the great lotus pond of the establishments of mindfulness—filled with the excellent water of the Dhamma that is pure, clear, serene, and untroubled, and covered with the flowers of liberation—and with knowledge he should shake off and scatter the formations, playing the yogi’s sport. This, great king, is the fourth quality of an elephant that should be adopted.”
“Lại nữa, tâu Đại vương, con voi khi xuống nước, nó xuống một hồ sen rộng lớn, đầy nước trong, không tì vết, mát lạnh, được bao phủ bởi hoa súng, hoa sen xanh, hoa sen hồng, hoa sen trắng, và vui đùa trò chơi của loài voi. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập nên đi vào hồ nước Đại Niệm Xứ, vốn đầy nước Chánh pháp cao thượng, trong sạch, không tì vết, trong sáng, không vẩn đục, được bao phủ bởi những đóa hoa giải thoát, và với trí tuệ, nên rũ bỏ, rũ sạch các pháp hữu vi, và nên vui đùa trò chơi của hành giả. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ tư của con voi cần được thọ trì.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, hatthī sato pādaṃ uddharati, sato pādaṃ nikkhipati, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena satena sampajānena pādaṃ uddharitabbaṃ, satena sampajānena pādaṃ nikkhipitabbaṃ, abhikkamapaṭikkame samiñjanapasāraṇe sabbattha satena sampajānena bhavitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, hatthissa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena saṃyuttanikāyavare –
“Furthermore, great king, an elephant mindfully lifts its foot and mindfully places its foot. So too, great king, a yogi engaged in the practice should lift his foot with mindfulness and clear comprehension and place his foot with mindfulness and clear comprehension. In going forward and returning, in bending and stretching, in all things he should act with mindfulness and clear comprehension. This, great king, is the fifth quality of an elephant that should be adopted. And this, great king, was spoken by the Blessed One, the god beyond gods, in the excellent Saṃyutta Nikāya:”
“Lại nữa, tâu Đại vương, con voi có chánh niệm khi dở chân lên, có chánh niệm khi đặt chân xuống. Tâu Đại vương, cũng tương tự y như thế, vị hành giả tu tập cần phải có chánh niệm tỉnh giác khi dở chân lên, cần phải có chánh niệm tỉnh giác khi đặt chân xuống, cần phải có chánh niệm tỉnh giác trong tất cả mọi trường hợp đi tới, đi lui, co vào, duỗi ra. Tâu Đại vương, đây là đặc điểm thứ năm của con voi cần được thực hành theo. Tâu Đại vương, điều này đã được đức Thế Tôn, bậc Trời của các Trời, nói đến trong bộ Tương Ưng Nikāya cao quý rằng:”
‘‘‘Kāyena saṃvaro sādhu, sādhu vācāya saṃvaro;
Manasā saṃvaro sādhu, sādhu sabbattha saṃvaro;
Sabbattha saṃvuto lajjī, rakkhitoti pavuccatī’’’ti.
“‘Good is restraint in body, good is restraint in speech; good is restraint in mind, good is restraint in all things. The conscientious one, restrained in all things, is said to be protected.’”
“‘Lành thay, phòng hộ về thân, Lành thay, phòng hộ về lời; Lành thay, phòng hộ về ý, Lành thay, phòng hộ mọi nơi. Vị có tàm, phòng hộ mọi nơi, được gọi là người được bảo vệ.’”
Hatthiṅgapañho dasamo.Upacikāvaggo catuttho.
The tenth question on the qualities of the elephant is concluded. The fourth chapter, on the termite, is concluded.
Câu hỏi về các đặc điểm của con voi là thứ mười. Phẩm Upacikā là thứ tư.
Tassuddānaṃ –
The summary:
Phần tóm lược:
Upacikā biḷāro ca, undūro vicchikena ca;
Nakulo siṅgālo migo,
Gorūpo varāho hatthinā dasāti.
The termite and the cat, the mouse and the scorpion; the mongoose, jackal, deer, ox, boar, and elephant—these are the ten.
Mối, mèo, và chuột, cùng với bò cạp; Chồn, chó rừng, nai, Bò đực, heo rừng, voi là mười.