Bản dịch
MIL 7.4.5 — CÂU HỎI VỀ TÍNH CHẤT CỦA NÚI
5. Pabbataṅgapañha
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều mà ngài nói là: ‘Năm tính chất của núi nên được hành trì,’ năm tính chất nên được hành trì ấy là các điều nào?”
“Tâu đại vương, giống như núi không bị dao động, không thể bị lay động, không có sự rúng động. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập về việc kính nể (hay) không kính nể, tôn vinh (hay) không tôn vinh, cung kính (hay) không cung kính, có danh tiếng (hay) không có danh tiếng, sự chê trách hay khen ngợi, an lạc hay khổ đau, được ưa thích hay không được ưa thích, trong mọi trường hợp, không nên luyến ái ở các vật gây luyến ái là các sắc-thinh-hương-vị-xúc-pháp, không nên sân ở các vật gây sân, không nên si mê ở các vật gây si mê, không bị lay động, không bị dao động, tợ như núi là không dao động. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhất của núi nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trội các vị Trời, nói đến:
‘Giống như tảng đá cứng rắn không lay chuyển bởi gió, tương tợ như thế các bậc trí không chao động giữa những sự chê khen.’
BJT 2Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, núi là cứng rắn, không giao du với bất cứ cái gì. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên cứng cỏi, không nên giao du, không nên thực hiện việc giao tiếp với bất cứ ai. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhì của núi nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trội các vị Trời, nói đến:
‘Không gần gũi với cả hai hạng người tại gia và hạng người xuất gia, không lai vãng các gia đình, ít ham muốn, ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.’
BJT 3Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, hạt giống không phát triển ở núi. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập không nên để cho các phiền não phát triển ở tâm của mình. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ ba của núi nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được trưởng lão Subhūti nói đến:
‘Khi nào tâm liên hệ dến ái luyến khởi lên ở tôi, sau khi tự bản thân quán xét, chỉ một mình tôi thuần hóa nó.
Ngươi bị luyến ái ở các vật gây luyến ái, bị sân ở các vật gây sân, bị si mê ở các vật gây si mê, ngươi hãy lìa khỏi khu rừng.
Chỗ trú ngụ này dành cho các vị đạo sĩ khổ hạnh thanh tịnh, không bị ô nhiễm, ngươi chớ làm ô uế sự thanh tịnh, ngươi hãy lìa khỏi khu rừng.’
BJT 4Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, núi thì vươn lên cao. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên vươn lên cao nhờ vào trí tuệ. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ tư của núi nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trội các vị Trời, nói đến:
‘Vào lúc bậc sáng trí xua đi sự xao lãng bằng sự không xao lãng, sau khi leo lên tòa lâu đài trí tuệ, không còn sầu muộn, nhìn xuống đám người bị sầu muộn, tợ như người sáng suốt đứng ở ngọn núi nhìn xuống những người ngu si đứng ở trên mặt đất.’
BJT 5Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, núi không bị nhô lên không bị lõm xuống. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập không nên thể hiện sự hứng chí hay nản lòng. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ năm của núi nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được nữ cư sĩ Cullasubhaddā nói đến trong lúc công bố về pháp Sa-môn của mình:
‘Thế gian hứng chí vì lợi lộc, nản lòng vì không lợi lộc. Những vị đứng yên một chỗ dầu có lợi lộc hay không có lợi lộc, những vị như thế ấy là những vị Sa-môn của tôi.’”
Câu hỏi về tính chất của núi là thứ năm.
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
5. ‘‘Bhante nāgasena, ‘pabbatassa pañca aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, pabbato acalo akampito † asampavedhī, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sammānane vimānane sakkāre asakkāre garukāre agarukāre yase ayase nindāya pasaṃsāya sukhe dukkhe iṭṭhāniṭṭhesu sabbattha rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammesu rajanīyesu na rajjitabbaṃ, dussanīyesu na dussitabbaṃ, muyhanīyesu na muyhitabbaṃ, na kampitabbaṃ na calitabbaṃ, pabbatena viya acalena bhavitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, pabbatassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena –
5. "Venerable Nāgasena, you say, 'Five qualities of a mountain are to be adopted.' What are these five qualities to be adopted?" "Just as, great king, a mountain is unmoving, unshaken, and untrembling, so too, great king, should a yogi devoted to meditation—amidst honor and dishonor, respect and disrespect, reverence and irreverence, fame and infamy, blame and praise, pleasure and pain, and amidst all agreeable and disagreeable sights, sounds, odors, tastes, tangibles, and mental objects—not be lustful toward what is enticing, not be hostile toward what is offensive, and not be deluded toward what is bewildering. He should not be shaken, he should not be moved; he should be unmoving like a mountain. This, great king, is the first quality of a mountain to be adopted. And this was spoken, great king, by the Blessed One, the god beyond gods:
5. “Bạch ngài Nāgasena, điều mà ngài đã nói là: ‘Nên ghi nhận năm đặc điểm của núi,’ năm đặc điểm cần được ghi nhận ấy là gì?” “Tâu Đại vương, giống như núi thì không di động, không rung chuyển, không lay động, cũng tương tự y như thế, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập thiền định, ở trong sự tôn kính và sự khinh miệt, sự trọng vọng và sự không trọng vọng, sự cung kính và sự không cung kính, danh tiếng và sự ô danh, sự chê bai và sự tán dương, sự an lạc và sự đau khổ, trong các điều đáng ưa thích và không đáng ưa thích, ở khắp mọi nơi trong các pháp là sắc, thinh, hương, vị, xúc, không nên tham ái đối với các điều đáng tham ái, không nên sân hận đối với các điều đáng sân hận, không nên si mê đối với các điều đáng si mê, không nên bị rung chuyển, không nên bị lay động, nên không di động giống như núi. Tâu Đại vương, đây là đặc điểm thứ nhất của núi cần được ghi nhận. Tâu Đại vương, điều này đã được đức Thế Tôn, bậc Thiên-nhơn-sư, thuyết giảng rằng: –”
‘‘‘Selo yathā ekaghano †, vātena na samīrati;
Evaṃ nindāpasaṃsāsu, na samiñjanti paṇḍitā’ti.
'As a solid rock is not shaken by the wind, so the wise are not moved by blame and praise.'
“‘Giống như tảng đá đặc chắc không bị gió làm cho lay động, cũng y như thế, các bậc hiền trí không bị lay động ở trong sự chê bai và tán dương.’”
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, pabbato thaddho na kenaci saṃsaṭṭho, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena thaddhena asaṃsaṭṭhena bhavitabbaṃ, na kenaci saṃsaggo karaṇīyo. Idaṃ, mahārāja, pabbatassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena –
Furthermore, great king, a mountain is firm and not associated with anything; so too, great king, should a yogi devoted to meditation be firm and unassociated, not forming an intimacy with anyone. This, great king, is the second quality of a mountain to be adopted. And this was spoken, great king, by the Blessed One, the god beyond gods:
Lại nữa, tâu Đại vương, núi thì cứng rắn, không trộn lẫn với bất cứ thứ gì. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập thiền định cần phải cứng rắn, không giao du, không nên giao du với bất cứ ai. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ hai của núi cần phải được ghi nhận. Tâu Đại vương, điều này đã được Đức Thế Tôn, bậc Thiên-nhơn-sư, nói đến:
‘‘‘Asaṃsaṭṭhaṃ gahaṭṭhehi, anāgārehi cūbhayaṃ;
Anokasārimappicchaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇa’nti.
'Unassociated with both householders and the homeless, wandering without a home, of few wishes—that one I call a brahmin.'
‘Người không giao du với cả hai, hàng tại gia và hàng xuất gia, người sống không quyến luyến, thiểu dục, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.’
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, pabbate bījaṃ na virūhati, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena sakamānase kilesā na virūhāpetabbā. Idaṃ, mahārāja, pabbatassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena subhūtinā –
Furthermore, great king, just as a seed does not sprout on a mountain, so too, great king, should a yogi devoted to meditation not allow the defilements to sprout in his own mind. This, great king, is the third quality of a mountain to be adopted. And this was spoken, great king, by the Elder Subhūti:
Lại nữa, tâu Đại vương, hạt giống không thể nảy mầm trên núi đá. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập thiền định không nên để cho các phiền não nảy mầm trong tâm của mình. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ ba của núi cần phải được ghi nhận. Tâu Đại vương, điều này đã được trưởng lão Subhūti nói đến:
‘‘‘Rāgūpasaṃhitaṃ cittaṃ, yadā uppajjate mama;
Sayaṃva paccavekkhāmi †, ekaggo † taṃ damemahaṃ.
'When a mind connected with lust arises in me, I myself reflect upon it; being concentrated, I subdue it.
‘Khi tâm tham ái khởi lên trong ta, ta tự mình quán xét, và với sự nhất tâm, ta chế ngự nó.
‘‘‘Rajjase † rajanīye ca, dussanīye ca dussase;
Muyhase † mohanīye ca, nikkhamassu vanā tuvaṃ.
'You are lustful toward the lust-inducing, you are hostile toward the hostility-inducing, and you are deluded by the delusion-inducing. You, get out of this forest!
‘Ngươi tham đắm trong những gì đáng tham đắm, ngươi sân hận trong những gì đáng sân hận, ngươi si mê trong những gì đáng si mê. Ngươi hãy ra khỏi khu rừng này!
‘‘‘Visuddhānaṃ ayaṃ vāso, nimmalānaṃ tapassinaṃ;
Mā kho visuddhaṃ dūsesi, nikkhamassu vanā tuva’nti.
'This is the dwelling of the pure, of stainless ascetics. Do not defile this pure place! You, get out of this forest!'
‘Đây là nơi ở của những bậc thanh tịnh, của những người tu khổ hạnh không tỳ vết. Đừng làm ô uế nơi thanh tịnh này. Ngươi hãy ra khỏi khu rừng này!’
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, pabbato accuggato, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena ñāṇaccuggatena bhavitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, pabbatassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena –
Furthermore, great king, just as a mountain is exceedingly lofty, so too, great king, should a yogi devoted to meditation be exceedingly lofty in wisdom. This, great king, is the fourth quality of a mountain to be adopted. And this was spoken, great king, by the Blessed One, the god beyond gods:
Lại nữa, tâu Đại vương, núi thì cao chót vót. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập thiền định cần phải cao vút về trí tuệ. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ tư của núi cần phải được ghi nhận. Tâu Đại vương, điều này đã được Đức Thế Tôn, bậc Thiên-nhơn-sư, nói đến:
‘‘‘Pamādaṃ appamādena, yadā nudati paṇḍito;
Paññāpāsādamāruyha, asoko sokiniṃ pajaṃ;
Pabbataṭṭhova bhūmaṭṭhe †, dhīro bāle avekkhatī’ti.
'When the wise one drives out heedlessness with heedfulness, having ascended the palace of wisdom, sorrowless he observes the sorrowing people. As one standing on a mountain observes those on the ground, so the steadfast one observes the fools.'
‘Khi bậc trí dùng sự không dể duôi để xua tan sự dể duôi, sau khi đã leo lên lầu đài trí tuệ, không còn sầu muộn, vị ấy nhìn xuống chúng sanh sầu muộn, kẻ ngu si, như người đứng trên đỉnh núi nhìn xuống kẻ đứng dưới đất.’
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, pabbato anunnato anonato, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena unnatāvanati na karaṇīyā. Idaṃ, mahārāja, pabbatassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, upāsikāya cūḷasubhaddāya sakasamaṇe parikittayamānāya –
Furthermore, great king, a mountain is neither elevated nor depressed; so too, great king, a yogi devoted to meditation should not practice elation or dejection. This, great king, is the fifth quality of a mountain to be adopted. And this was spoken, great king, by the female lay follower Cūḷasubhaddā while extolling her own ascetics:
Lại nữa, tâu Đại vương, núi thì không cao lên, không thấp xuống. Cũng vậy, tâu Đại vương, vị hành giả tu tập thiền định không nên có sự kiêu mạn hay tự ti. Tâu Đại vương, đây là đặc tính thứ năm của núi cần phải được ghi nhận. Tâu Đại vương, điều này đã được nữ cư sĩ Cūḷasubhaddā nói đến khi tán thán các vị sa-môn của mình:
‘‘‘Lābhena unnato loko, alābhena ca onato;
Lābhālābhena ekatthā †, tādisā samaṇā mamā’’’ti.
'The world is elated by gain and dejected by loss; but in gain and loss, they remain the same—such are my ascetics.'
‘Thế gian thì kiêu mạn khi được lợi, và nản lòng khi không được lợi. Giữa được và mất, các vị sa-môn của tôi vẫn giữ tâm bình thản, các vị ấy là như vậy.’
Pabbataṅgapañho pañcamo.
The Fifth Question on the Qualities of a Mountain is concluded.
Câu hỏi về các đặc tính của núi, phần thứ năm.