Bản dịch
MIL 7.2.2 — CÂU HỎI VỀ TÍNH CHẤT CỦA LOÀI GÀ TRỐNG
2. Kukkuṭaṅgapañha
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều mà ngài nói là: ‘Năm tính chất của loài gà trống nên được hành trì,’ năm tính chất nên được hành trì ấy là các điều nào?”
“Tâu đại vương, giống như loài gà trống đi nghỉ ngơi đúng lúc đúng thời. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên quét dọn sân của bảo tháp đúng lúc đúng thời, rồi nên cung cấp nước uống nước rửa, nên chăm sóc cơ thể, nên tắm rửa, nên đảnh lễ bảo tháp, nên đi đến thăm viếng các tỳ khưu trưởng thượng, rồi nên đi vào nơi trống vắng đúng lúc đúng thời. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhất của loài gà trống nên được hành trì.
BJT 2Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài gà trống thức dậy đúng lúc đúng thời. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập nên thức dậy đúng lúc đúng thời, nên quét dọn sân của bảo tháp, rồi cung cấp nước uống nước rửa, nên chăm sóc cơ thể, nên đảnh lễ bảo tháp, rồi nên đi vào nơi trống vắng thêm lần nữa. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ nhì của loài gà trống nên được hành trì.
BJT 3Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài gà trống sau khi bới đi bới lại mặt đất rồi nuốt miếng ăn vào. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập sau khi quán xét đi quán xét lại rồi mới nên nuốt vật thực vào: ‘Không phải để chơi giỡn, không phải vì đam mê, không phải để tô điểm, không phải để trang sức, mà chi nhằm để duy trì, để nuôi dưỡng thân thể này, để ngăn ngừa sự tổn hại, để hỗ trợ sự thực hành Phạm hạnh (nghĩ rằng): Như vầy ta tiêu diệt cảm thọ cũ và sẽ không làm sanh lên cảm thọ mới, và sự sống còn, sự không bị chê trách, và sự cư trú thoải mái sẽ có đến ta.’ Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ ba của loài gà trống nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trội các vị Trời, nói đến:
‘Ví như thịt của người con trai ở nơi sa mạc, giống như dầu bôi trơn cho trục xe, tương tợ như thế người đã ăn vào vật thực nhằm mục đích sống còn, không bị đắm say.’
BJT 4Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài gà trống dầu sáng mắt cũng bị mù mờ vào ban đêm. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập, dầu không bị mù, cũng nên là như mù, dầu ở trong rừng hay đang khi đi khất thực ở khu vực làng mạc nên là như mù, điếc, câm đối với các sắc, thinh, hương, vị, xúc, và pháp quyến rũ, không nên nắm giữ hình tướng, không nên nắm giữ chi tiết. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ tư của loài gà trống nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được trưởng lão Mahākaccāyana nói đến:
‘Người có mắt nên là như kẻ mù, người có tai nên là như kẻ điếc, người có lưỡi nên là như kẻ câm, người có sức mạnh tợ như kẻ yếu đuối, và khi có sự việc đã được sanh khởi, hãy nằm xuống ngủ như kẻ chết.’
BJT 5Tâu đại vương, còn có điều khác nữa, loài gà trống dầu đang bị tấn công bởi các cục đất, cây gậy, cây côn, cái vồ, cũng không lìa bỏ cái chuồng của mình. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị hành giả thiết tha tu tập dầu đang làm công việc may y, đang làm công việc xây dựng công trình mới, đang thực hành phận sự và công việc, đang đọc tụng, đang bảo người khác đọc tụng, cũng không nên lìa bỏ việc tác ý đúng đường lối. Tâu đại vương, bản thân điều này chính là ngôi nhà của hành giả, tức là sự tác ý đúng đường lối. Tâu đại vương, điều này là tính chất thứ năm của loài gà trống nên được hành trì. Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn, vị Trời vượt trội các vị Trời, nói đến:
‘Này các tỳ khưu, cái gì là hành xứ của vị tỳ khưu? Là lãnh vực tu tập có tính chất truyền thống của bản thân, tức là bốn sự thiết lập niệm.’
Tâu đại vương, điều này cũng đã được trưởng lão Sāriputta, vị Tướng Quân Chánh Pháp, nói đến:
‘Giống như con voi đang ngủ, không dẫm đạp lên cái vòi của nó. Nó nhận thức được vật ăn được và vật không ăn được, (nhận thức được) hành vi và suy nghĩ của bản thân.
Y như thế ấy, người con trai của đức Phật, dẫu là không bị xao lãng, không nên xem thường lời dạy của đấng Chiến Thắng về sự tác ý cao quý tối thượng.’”
Câu hỏi về tính chất của loài gà trống là thứ nhì.
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
2. ‘‘Bhante nāgasena, ‘kukkuṭassa pañca aṅgāni gahetabbānī’ti yaṃ vadesi, katamāni tāni pañca aṅgāni gahetabbānī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, kukkuṭo kālena samayena paṭisallīyati, evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena kālena samayeneva cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā sarīraṃ paṭijaggitvā nahāyitvā cetiyaṃ vanditvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ dassanāya gantvā kālena samayena suññāgāraṃ pavisitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, kukkuṭassa paṭhamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
2. “Venerable Nāgasena, you said that ‘five characteristics of a rooster should be adopted.’ What are those five characteristics to be adopted?” “Just as, great king, a rooster retires at the proper time, so too, great king, a yogi, a practitioner, should, at the proper time, sweep the courtyard of the shrine, set out drinking water and water for use, tend to his body and bathe, pay homage to the shrine, visit the elder bhikkhus, and then enter a solitary dwelling at the proper time. This, great king, is the first characteristic of a rooster to be adopted.
2. – Kính bạch Đại đức Nāgasena, ngài đã nói rằng: ‘Cần phải tiếp thu năm đức tánh của con gà trống.’ Năm đức tánh cần phải tiếp thu ấy là những gì? – Tâu Đại vương, ví như con gà trống đi ngủ vào đúng thời điểm, tâu Đại vương, tương tự y như thế, vị hành giả tu tập thiền định nên đi vào nơi thanh vắng vào đúng thời điểm, sau khi đã quét dọn sân tháp, đã chuẩn bị sẵn nước uống và nước dùng, đã tắm rửa thân thể, đã đảnh lễ bảo tháp, và đã đi đến yết kiến các vị Tỳ khưu trưởng lão. Tâu Đại vương, đây là đức tánh thứ nhất của con gà trống cần phải tiếp thu.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, kukkuṭo kālena samayeneva vuṭṭhāti. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena kālena samayeneva vuṭṭhahitvā cetiyaṅgaṇaṃ sammajjitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhapetvā sarīraṃ paṭijaggitvā cetiyaṃ vanditvā punadeva suññāgāraṃ pavisitabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, kukkuṭassa dutiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ.
“Furthermore, great king, a rooster rises at the proper time. So too, great king, a yogi, a practitioner, should rise at the proper time, sweep the courtyard of the shrine, set out drinking water and water for use, tend to his body, pay homage to the shrine, and then enter a solitary dwelling again. This, great king, is the second characteristic of a rooster to be adopted.
– Lại nữa, tâu Đại vương, ví như con gà trống thức dậy vào đúng thời điểm. Tâu Đại vương, tương tự y như thế, vị hành giả tu tập thiền định nên thức dậy vào đúng thời điểm, rồi quét dọn sân tháp, chuẩn bị sẵn nước uống và nước dùng, tắm rửa thân thể, đảnh lễ bảo tháp, rồi lại đi vào nơi thanh vắng. Tâu Đại vương, đây là đức tánh thứ hai của con gà trống cần phải tiếp thu.
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, kukkuṭo pathaviṃ khaṇitvā khaṇitvā ajjhohāraṃ ajjhoharati. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena paccavekkhitvā paccavekkhitvā ajjhohāraṃ ajjhoharitabbaṃ ‘neva davāya na madāya na maṇḍanāya na vibhūsanāya, yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāya vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāya, iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmi, yātrā ca me bhavissati anavajjatā ca phāsuvihāro cā’ti. Idaṃ, mahārāja, kukkuṭassa tatiyaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena –
“Furthermore, great king, a rooster digs up the earth again and again and then swallows its food. In the same way, great king, a yogi, a practitioner, should reflect again and again before consuming food: ‘Not for sport, not for intoxication, not for adornment, not for embellishment—but only for the maintenance and continuance of this body, for the cessation of harm, for the support of the holy life. Thus, I will ward off old feelings and not give rise to new feelings, and there will be for me maintenance, blamelessness, and comfortable dwelling.’ This, great king, is the third characteristic of a rooster to be adopted. This was also spoken, great king, by the Blessed One, the god beyond gods:
– Lại nữa, tâu Đại vương, ví như con gà trống bươi đất liên tục để tìm thức ăn. Tâu Đại vương, tương tự y như thế, vị hành giả tu tập thiền định nên thọ dụng vật thực sau khi đã quán xét liên tục rằng: ‘(Ta thọ dụng) không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang điểm, không phải để làm đẹp, mà chỉ để cho thân này được duy trì và bảo dưỡng, để chấm dứt sự khổ não (do đói khát), để hỗ trợ cho phạm hạnh. Như vậy, ta sẽ diệt trừ cảm thọ cũ và không cho phát sanh cảm thọ mới. Và ta sẽ được sống qua ngày, không bị chê trách, và được an ổn.’ Tâu Đại vương, đây là đức tánh thứ ba của con gà trống cần phải tiếp thu. Tâu Đại vương, điều này đã được đức Thế Tôn, bậc Thiên-nhơn-sư, nói đến rằng:
‘‘‘Kantāre puttamaṃsaṃva, akkhassabbhañjanaṃ yathā;
Evaṃ āhari āhāraṃ, yāpanatthamamucchito’ti.
“‘Like a son’s flesh in a wilderness, or like applying axle-grease, so should one consume food, unattached, only for sustenance.’”
‘Như (cha mẹ ăn) thịt con trong sa mạc, như (người đi xe) thoa dầu vào trục xe, hãy thọ dụng vật thực như thế, không tham đắm, chỉ để duy trì mạng sống.’
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, kukkuṭo sacakkhukopi rattiṃ andho hoti. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena anandheneva andhena viya bhavitabbaṃ, araññepi gocaragāme piṇḍāya carantenapi rajanīyesu rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammesu andhena badhirena mūgena viya bhavitabbaṃ, na nimittaṃ gahetabbaṃ, nānubyañjanaṃ gahetabbaṃ. Idaṃ, mahārāja, kukkuṭassa catutthaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena mahākaccāyanena –
“Furthermore, great king, a rooster, though possessing eyes, is blind at night. Just so, great king, a yogi, a practitioner, even though not blind, should behave as if blind—whether wandering for alms in the forest or in the alms-village. When encountering forms, sounds, smells, tastes, tangible objects, and mental objects that are enticing, one should be like a blind man, a deaf man, or a mute—not grasping at the sign, not grasping at the particulars. This, great king, is the fourth characteristic of a rooster to be adopted. This was also spoken, great king, by the elder Mahākaccāyana:
– Lại nữa, tâu Đại vương, ví như con gà trống tuy có mắt nhưng lại bị mù vào ban đêm. Tâu Đại vương, tương tự y như thế, vị hành giả tu tập thiền định tuy không mù nhưng nên giống như người mù; hoặc ở trong rừng, hoặc ở làng khất thực, hoặc trong khi đi khất thực, đối với các đối tượng sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp khả ái, vị ấy nên giống như người mù, người điếc, người câm; không nên nắm bắt tướng chung, không nên nắm bắt tướng riêng. Tâu Đại vương, đây là đức tánh thứ tư của con gà trống cần phải tiếp thu. Tâu Đại vương, điều này đã được trưởng lão Mahākaccāyana nói đến rằng:
‘Cakkhumāssa yathā andho, sotavā badhiro yathā;
Paññavāssa † yathā mūgo, balavā dubbaloriva;
Attaatthe † samuppanne, sayetha matasāyika’nti.
“‘Though having eyes, be as if blind; though having ears, be as if deaf; though wise, be as if mute; though strong, be as if weak. When personal gain arises, one should lie down as if dead.’”
‘Người có mắt hãy như người mù, người có tai hãy như người điếc, người có trí tuệ hãy như người câm, người có sức mạnh hãy như người yếu ớt. Khi có việc lợi ích (cho bản thân) phát sanh, hãy nằm như người đã chết.’
‘‘Puna caparaṃ, mahārāja, kukkuṭo leḍḍudaṇḍalaguḷamuggarehi paripātiyantopi sakaṃ gehaṃ na vijahati. Evameva kho, mahārāja, yoginā yogāvacarena cīvarakammaṃ karontenapi navakammaṃ karontenapi vattappaṭivattaṃ karontenapi uddisantenapi uddisāpentenapi yoniso manasikāro na vijahitabbo, sakaṃ kho panetaṃ, mahārāja, yogino gehaṃ, yadidaṃ yoniso manasikāro. Idaṃ, mahārāja, kukkuṭassa pañcamaṃ aṅgaṃ gahetabbaṃ. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, bhagavatā devātidevena ‘ko ca, bhikkhave, bhikkhuno gocaro sako pettiko visayo? Yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā’ti. Bhāsitampetaṃ, mahārāja, therena sāriputtena dhammasenāpatināpi –
“Furthermore, great king, a rooster, even when being pelted with clods, sticks, clubs, or mallets, does not abandon its own home. In the same way, great king, a yogi, a practitioner—even while doing robe-work, doing new construction, performing routine duties, reciting, or having others recite—should not abandon appropriate attention. For this, great king, is the yogi's own home, namely, appropriate attention. This, great king, is the fifth characteristic of a rooster to be adopted. This was also spoken, great king, by the Blessed One, the god beyond gods: ‘And what, bhikkhus, is a bhikkhu’s own range, his ancestral territory? It is the four foundations of mindfulness.’ This was also spoken, great king, by the elder Sāriputta, the general of the Dhamma:
– Lại nữa, tâu Đại vương, ví như con gà trống dù bị xua đuổi bằng cục đất, gậy gộc, dùi cui, vồ, cũng không từ bỏ ngôi nhà của mình. Tâu Đại vương, tương tự y như thế, vị hành giả tu tập thiền định không nên từ bỏ sự tác ý như lý, dù đang làm công việc may y, hoặc đang làm công việc xây dựng mới, hoặc đang làm các phận sự lớn nhỏ, hoặc đang học thuộc lòng, hoặc đang dạy học. Tâu Đại vương, đối với vị hành giả, sự tác ý như lý chính là ngôi nhà của mình. Tâu Đại vương, đây là đức tánh thứ năm của con gà trống cần phải tiếp thu. Tâu Đại vương, điều này đã được đức Thế Tôn, bậc Thiên-nhơn-sư, nói đến rằng: ‘Này các Tỳ khưu, thế nào là cảnh giới, là lãnh địa riêng của tổ tiên của vị Tỳ khưu? Đó chính là bốn niệm xứ này.’ Tâu Đại vương, điều này cũng đã được trưởng lão Sāriputta, vị Tướng quân Chánh pháp, nói đến rằng:
‘‘‘Yathā sudanto mātaṅgo, sakaṃ soṇḍaṃ na maddati;
Bhakkhābhakkhaṃ vijānāti, attano vuttikappanaṃ.
“‘Just as a well-tamed elephant does not trample on its own trunk, and knows what is edible and inedible for its own sustenance,
‘Như con voi được khéo huấn luyện không giẫm lên vòi của mình, và biết rõ thức ăn nên ăn và không nên ăn để tự nuôi sống.
‘‘‘Tatheva buddhaputtena, appamattena vā pana;
Jinavacanaṃ na madditabbaṃ, manasikāravaruttama’’’nti.
“‘so too, a son of the Buddha, being heedful, should not transgress the Victor's teaching, that supreme and best attention.’”
Cũng vậy, người con của đức Phật, với sự không dể duôi, không nên chà đạp lời dạy của bậc Chiến Thắng, tức là sự tác ý cao thượng và tối ưu.’
Kukkuṭaṅgapañho dutiyo.
The Second Question on the Qualities of a Rooster.
Dứt câu hỏi thứ hai về các đức tánh của con gà trống.