Bản dịch
MIL 6.3.6 — CÂU HỎI VỀ VIỆC CHẾT KHÔNG ĐÚNG THỜI
6. Akālamaraṇapañha
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, các chúng sanh chết đi, tất cả bọn họ đều chết đúng thời, hay là cũng có chết không đúng thời?”
“Tâu đại vương, có cái chết đúng thời, cũng có cái chết không đúng thời.”
“Thưa ngài Nāgasena, những người chết đúng thời ấy là những người nào? Chết không đúng thời là những người nào?”
“Tâu đại vương, phải chăng đại vương đã nhìn thấy trước đây những trái cây, cả trái non lẫn trái chín, đang rụng xuống từ cây xoài, hoặc từ cây mận, hoặc từ cây có trái khác nữa?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, những trái cây nào rụng từ cây xuống, tất cả những trái ấy rụng xuống đều đúng thời, hay là cũng có không đúng thời?”
“Thưa ngài Nāgasena, những trái cây nào là chín muồi, được phát triển đầy đủ, rồi rụng xuống, tất cả những trái ấy rụng xuống đúng thời. Trái lại, những trái cây nào còn lại, trong số đó những trái nào bị sâu đục rồi rụng xuống, những trái nào bị thọc bởi gậy gộc rồi rụng xuống, những trái nào bị cuốn đi bởi gió rồi rụng xuống, những trái nào bị thối ở bên trong rồi rụng xuống, tất cả những trái ấy rụng xuống không đúng thời.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế những người bị tàn tạ bởi tác động của tuổi già rồi chết, chính những người ấy chết đúng thời. Số còn lại, những ai đó bị thúc bách bởi nghiệp rồi chết, những ai đó bị thúc bách bởi cảnh giới tái sanh rồi chết, những ai đó bị thúc bách bởi hành động rồi chết, (những người này chết không đúng thời).”
“Thưa ngài Nāgasena, những người bị thúc bách bởi nghiệp rồi chết, những người bị thúc bách bởi cảnh giới tái sanh rồi chết, những người bị thúc bách bởi hành động rồi chết, những người bị thúc bách bởi tác động của tuổi già rồi chết, tất cả những người ấy chết đều đúng thời. Người nhập thai ở bụng mẹ rồi chết, (vì) thời điểm ấy là thuộc về người ấy (nên) người ấy chết cũng đúng thời. Người (được sanh ra) ở nhà bảo sanh rồi chết, (vì) thời điểm ấy là thuộc về người ấy (nên) người ấy chết cũng đúng thời. Người một tháng tuổi rồi chết … (như trên) … Người một năm tuổi rồi chết, (vì) thời điểm ấy là thuộc về người ấy (nên) người ấy chết cũng đúng thời. Thưa ngài Nāgasena, như thế thì không có cái gọi là chết không đúng thời. Những ai đó chết đi, tất cả những người ấy chết đều đúng thời.”
BJT 2“Tâu đại vương, bảy hạng người này chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn. Bảy hạng nào?
Tâu đại vương, người bị thèm ăn, trong khi không nhận được vật thực, có nội tạng bị tổn thương, chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, người bị thèm uống, trong khi không đạt được nước uống, trái tim bị khô kiệt, chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, người bị rắn cắn, bị hành hạ bởi tác động của nọc độc, trong khi không đạt được người chữa trị, chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, người đã ăn vào chất độc, trong khi các bộ phận cơ thể chính và phụ đang bị nung nóng, trong khi không đạt được thuốc giải, chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, người bị rơi vào ngọn lửa, trong khi bị thiêu đốt, trong khi không đạt được sự dập tắt, chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, người bị té vào nước, trong khi không đạt được sự nâng đỡ, chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, người bị thương tích bởi gươm đao, bị lâm bệnh, trong khi không đạt được thầy thuốc, chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, bảy hạng người này chết không đúng thời, ngay trong khi tuổi thọ vẫn đang còn.
Tâu đại vương, ở đây tôi cũng vẫn nói một cách khẳng định. Tâu đại vương, việc tử vong của các chúng sanh là theo tám cách thức: Với nguồn sanh khởi là gió, với nguồn sanh khởi là mật, với nguồn sanh khởi là đàm, do sự hội tụ (của các dịch chất trong cơ thể), do sự chuyển biến của mùa tiết, do sự bảo dưỡng không đều đặn, do sự đột ngột, do quả thành tựu của nghiệp, tâu đại vương là việc tử vong của các chúng sanh. Tâu đại vương, ở đây tức là sự tử vong do quả thành tựu của nghiệp, ở đây chính việc ấy là sự tử vong phù hợp thời gian, các việc còn lại là sự tử vong không phù hợp thời gian. Vậy là:
‘Do bị thèm ăn, do bị thèm uống, bị rắn cắn, và do chất độc, do lửa, nước, và gươm đao, ở đây là bị chết không đúng thời.
Do gió, và mật, do đàm, do sự hội tụ, và do các mùa tiết, do không đều đặn, do sự đột ngột, và do nghiệp, ở đây là bị chết không đúng thời.’
BJT 3Tâu đại vương, các chúng sanh nào đó chết do quả thành tựu của nghiệp bất thiện vì đã làm việc này việc nọ trong thời quá khứ. Tâu đại vương, ở đây kẻ nào trước đây làm những người khác bị chết vì thèm ăn, kẻ ấy trong nhiều trăm ngàn năm, (sẽ) bị hành hạ bởi sự thèm ăn, bị đói, bị kiệt sức, trái tim bị khô héo tàn tạ, muốn được ăn, bị co quắp, đang bị thiêu đốt, đang bị đốt cháy ở nội tạng, chết chính vì sự thèm ăn ngay cả lúc còn nhỏ, trung niên, già cả. Đây cũng là sự tử vong phù hợp thời gian đối với kẻ ấy.
Kẻ nào trước đây làm những người khác bị chết vì thèm uống, kẻ ấy trong nhiều trăm ngàn năm, trong khi trở thành ngạ quỷ hạng bị thiêu đốt và bị khao khát, trở nên cằn cỗi, ốm o, trái tim bị khô kiệt, chết chính vì sự thèm uống ngay cả lúc còn nhỏ, trung niên, già cả. Đây cũng là sự tử vong phù hợp thời gian đối với kẻ ấy.
Kẻ nào trước đây làm những người khác bị rắn cắn làm cho bị chết, kẻ ấy trong nhiều trăm ngàn năm, sau khi bị luân chuyển từ miệng trăn đến miệng trăn, từ miệng hắc xà đến miệng hắc xà, bị nhai đi nhai lại bởi chúng, chết chính vì bị những con rắn cắn ngay cả lúc còn nhỏ, trung niên, già cả. Đây cũng là sự tử vong phù hợp thời gian đối với kẻ ấy.
Kẻ nào trước đây cho những người khác chất độc làm cho bị chết, kẻ ấy trong nhiều trăm ngàn năm, với các bộ phận cơ thể chính và phụ đang bị nung nóng, với cơ thể đang bị rữa ra, trong khi tỏa ra mùi thối của tử thi, chết chính vì chất độc ngay cả lúc còn nhỏ, trung niên, già cả. Đây cũng là sự tử vong phù hợp thời gian đối với kẻ ấy.
Kẻ nào trước đây làm những người khác bị chết vì lửa, kẻ ấy trong nhiều trăm ngàn năm, sau khi bị luân chuyển từ núi than hừng đến núi than hừng, từ lãnh địa của Dạ-ma đến lãnh địa của Dạ-ma, có tứ chi bị đốt cháy, bị thiêu cháy, chết chính vì lửa ngay cả lúc còn nhỏ, trung niên, già cả. Đây cũng là sự tử vong phù hợp thời gian đối với kẻ ấy.
Kẻ nào trước đây làm những người khác bị chết vì nước, kẻ ấy trong nhiều trăm ngàn năm, có thân thể bị hành hạ, bị bóc lột, bị gãy đổ, yếu đuối, có tâm bị xáo trộn, chết ở trong nước ngay cả lúc còn nhỏ, trung niên, già cả. Đây cũng là sự tử vong phù hợp thời gian đối với kẻ ấy.
Kẻ nào trước đây làm những người khác bị chết vì gươm đao, kẻ ấy trong nhiều trăm ngàn năm, bị cắt bị xẻ bị băm bị lóc, bị đánh đập bằng mũi dao, chết chính vì gươm đao ngay cả lúc còn nhỏ, trung niên, già cả. Đây cũng là sự tử vong phù hợp thời gian đối với kẻ ấy.”
BJT 4“Thưa ngài Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Có cái chết không đúng thời;’ vậy xin ngài hãy chỉ cho trẫm lý do của trường hợp ấy.”
“Tâu đại vương, giống như khối lửa to lớn khổng lồ có cỏ, củi, cành, lá đã được đem lại, có đồ tiếp liệu đã được tiêu thụ hết, bị tắt ngấm do cạn nguồn nhiên liệu. Ngọn lửa ấy được gọi là ‘đã được tắt ngấm hợp lúc, không có rủi ro, không có bất hạnh.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó sau khi sống nhiều ngàn ngày, trở nên già lão, rồi chết do hết tuổi thọ, không có rủi ro, không có bất hạnh, người ấy được gọi là ‘đã tiến đến cái chết hợp lúc.’ Tâu đại vương, hoặc là giống như khối lửa to lớn khổng lồ có cỏ, củi, cành, lá đã được đem lại, rồi có đám mưa to lớn khổng lồ đổ xuống làm tắt ngấm khối lửa ấy mặc dầu cỏ, củi, cành, lá còn chưa được tiêu thụ hết. Tâu đại vương, phải chăng khối lửa to lớn khổng lồ ấy gọi là đã được tắt ngấm hợp lúc?”
“Thưa ngài, không đúng.”
“Tâu đại vương, vậy thì tại sao khối lửa thứ hai ấy đã không có hành trình giống hệt với khối lửa thứ nhất?”
“Thưa ngài, bị quấy nhiễu bởi cơn mưa đột ngột, khối lửa ấy đã được tắt ngấm không hợp lúc.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió, bởi nguồn sanh khởi là mật, bởi nguồn sanh khởi là đàm, do sự hội tụ (của các dịch chất trong cơ thể), do sự chuyển biến của mùa tiết, do sự bảo dưỡng không đều đặn, do sự đột ngột, hoặc bị quấy nhiễu bởi sự thèm ăn, bởi sự thèm uống, do việc bị rắn cắn, do việc bị ăn vào chất độc, do lửa, do nước, hoặc bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.
BJT 5Tâu đại vương, hoặc là giống như đám mây mưa to lớn khổng lồ sau khi hiện ra ở bầu trời rồi đổ mưa làm tràn đầy vùng trũng và đất liền, nó được gọi là ‘đám mây đổ mưa không có rủi ro, không có bất hạnh.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó sống lâu, trở nên già lão, rồi chết do hết tuổi thọ, không có rủi ro, không có bất hạnh, người ấy được gọi là ‘đã tiến đến cái chết hợp lúc.’
Tâu đại vương, hoặc là giống như đám mây mưa to lớn khổng lồ sau khi hiện ra ở bầu trời rồi đi đến sự triệt tiêu vì cơn gió lớn ở ngay bên trong. Tâu đại vương, phải chăng đám mây đó gọi là đã tiêu tan hợp lúc?”
“Thưa ngài, không đúng.”
“Tâu đại vương, vậy thì tại sao đám mây thứ hai ấy đã không có hành trình giống hệt với đám mây thứ nhất?”
“Thưa ngài, bị quấy nhiễu bởi cơn gió đột ngột, đám mây ấy chính vì đã được thành lập không hợp lúc, nên đã tiêu tan.”
BJT 6“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió … (như trên) … hoặc bị quấy nhiễu bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.
Tâu đại vương, hoặc là giống như con rắn độc có sức mạnh, bị nổi giận rồi cắn người nam nào đó, chất độc ấy có thể gây ra cái chết cho người ấy, không có rủi ro, không có bất hạnh. Chất độc ấy được gọi là ‘đã đạt đến điểm tận cùng, không có rủi ro, không có bất hạnh.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó sống lâu, trở nên già lão, rồi chết do hết tuổi thọ, không có rủi ro, không có bất hạnh, người ấy được gọi là ‘đã đạt đến điểm tận cùng, đã tiến đến cái chết hợp lúc, không có rủi ro, không có bất hạnh.’
Tâu đại vương, hoặc là giống như người thầy bắt rắn, đối với người bị con rắn độc có sức mạnh cắn, sau khi cho thuốc giải vào tận bên trong thì có thể làm cho hết độc. Tâu đại vương, phải chăng chất độc ấy gọi là được tiêu tan hợp lúc?”
“Thưa ngài, không đúng.”
“Tâu đại vương, vậy thì tại sao chất độc thứ hai ấy đã không có hành trình giống hệt với chất độc thứ nhất?”
“Thưa ngài, bị quấy nhiễu bởi thuốc giải đột ngột, chất độc, còn chưa đạt đến điểm tận cùng, đã bị tiêu tan.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió … (như trên) … hoặc bị quấy nhiễu bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.
BJT 7Tâu đại vương, hoặc là giống như người cung thủ bắn ra mũi tên, nếu mũi tên ấy đi đến điểm cuối của cuộc hành trình theo đúng lộ trình, mũi tên ấy được gọi là ‘đã đi đến điểm cuối của cuộc hành trình theo đúng lộ trình, không có rủi ro, không có bất hạnh.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó sống lâu, trở nên già lão, rồi chết do hết tuổi thọ, không có rủi ro, không có bất hạnh, người ấy được gọi là ‘đã đạt đến điểm tận cùng, đã tiến đến cái chết hợp lúc, không có rủi ro, không có bất hạnh.’
Tâu đại vương, hoặc là giống như người cung thủ bắn ra mũi tên, ngay vào giấy phút ấy người nào đó chộp lấy mũi tên ấy của người ấy. Tâu đại vương, phải chăng mũi tên ấy gọi là đã đi đến điểm cuối của cuộc hành trình theo đúng lộ trình?”
“Thưa ngài, không đúng.”
“Tâu đại vương, vậy thì tại sao mũi tên thứ hai ấy đã không có hành trình giống hệt với mũi tên thứ nhất?”
“Thưa ngài, việc di chuyển của mũi tên ấy đã bị gián đoạn vì sự chộp lấy đột ngột.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió … (như trên) … hoặc bị quấy nhiễu bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.
BJT 8Tâu đại vương, hoặc là giống như người nào đó gõ vào cái chậu bằng đồng, do việc gõ của người ấy âm thanh phát ra và truyền đi đến điểm cuối của cuộc hành trình theo đúng lộ trình. Âm thanh ấy được gọi là ‘đã đi đến điểm cuối của cuộc hành trình theo đúng lộ trình, không có rủi ro, không có bất hạnh.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó sau khi sống nhiều ngàn ngày, trở nên già lão, rồi chết do hết tuổi thọ, không có rủi ro, không có bất hạnh, người ấy được gọi là ‘đã đạt đến điểm tận cùng, đã tiến đến cái chết hợp lúc, không có rủi ro, không có bất hạnh.’
Tâu đại vương, hoặc là giống như người nào đó gõ vào cái chậu bằng đồng, do việc gõ của người ấy âm thanh phát ra. Khi âm thanh đã được phát ra và truyền đi xa, người nào đó chạm vào, với việc chạm vào âm thanh bị ngưng lại. Tâu đại vương, phải chăng âm thanh ấy gọi là đã đi đến điểm cuối của cuộc hành trình theo đúng lộ trình?”
“Thưa ngài, không đúng.”
“Tâu đại vương, vậy thì tại sao âm thanh thứ hai ấy đã không có hành trình giống hệt với âm thanh thứ nhất?”
“Thưa ngài, việc di chuyển của âm thanh ấy đã bị ngưng lại vì sự chạm vào đột ngột.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió … (như trên) … hoặc bị quấy nhiễu bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.
BJT 9Tâu đại vương, hoặc là giống như hạt lúa giống đã được mọc lên tốt đẹp ở thửa ruộng, nhờ vào cơn mưa đang được vận hành đúng đắn mà được cắm sâu, tỏa rộng, chen chúc, có nhiều kết quả, và đạt đến lúc phát triển mùa màng. Hạt lúa ấy được gọi là ‘đã thành tựu mùa vụ, không có rủi ro, không có bất hạnh.’ Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó sau khi sống nhiều ngàn ngày, trở nên già lão, rồi chết do hết tuổi thọ, không có rủi ro, không có bất hạnh, người ấy được gọi là ‘đã tiến đến cái chết hợp lúc, không có rủi ro, không có bất hạnh.’
Tâu đại vương, hoặc là giống như hạt giống lúa đã được mọc lên tốt đẹp ở thửa ruộng, bị thiếu nước, có thể chết. Tâu đại vương, phải chăng hạt lúa ấy gọi là đã thành tựu mùa vụ?”
“Thưa ngài, không đúng.”
“Tâu đại vương, vậy thì tại sao hạt lúa thứ hai ấy đã không có hành trình giống hệt với hạt lúa thứ nhất?”
“Thưa ngài, bị quấy nhiễu bởi sức nóng đột ngột nên hạt lúa ấy đã bị chết.”
BJT 10“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió … (như trên) … hoặc bị quấy nhiễu bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.
Tâu đại vương, có phải ngài đã được nghe trước đây là khi mùa màng còn non được đạt đến, thì các con sâu xuất hiện và tàn phá bộ rễ?”
“Thưa ngài, điều ấy không những trẫm đã được nghe trước đây mà còn được nhìn thấy trước đây nữa.”
“Tâu đại vương, vậy thì mùa màng ấy bị hư hại đúng thời, hay là bị hư hại không đúng thời?”
“Thưa ngài, không đúng thời. Thưa ngài, nếu các con sâu không gặm nhấm mùa màng ấy, thì có thể đạt đến lúc thâu hoạch mùa màng.”
“Tâu đại vương, vậy thì có phải do bị phá hoại đột ngột mà mùa màng bị hư hại, còn mùa màng không bị hư hại thì đạt đến lúc thâu hoạch mùa màng?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió … (như trên) … hoặc bị quấy nhiễu bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.
BJT 11Tâu đại vương, có phải ngài đã được nghe trước đây là khi mùa màng được đạt đến, được trĩu cong bởi gánh nặng của những hạt, đạt được sự phát triển trọn vẹn, thì có trận mưa sanh lên gọi là mưa đá rơi xuống và phá hoại, làm cho không có kết quả?”
“Thưa ngài, điều ấy không những trẫm đã được nghe trước đây mà còn được nhìn thấy trước đây nữa.”
“Tâu đại vương, vậy thì mùa màng ấy bị hư hại đúng thời, hay là bị hư hại không đúng thời?”
“Thưa ngài, không đúng thời. Thưa ngài, nếu trận mưa đá không đổ mưa xuống mùa màng ấy, thì có thể đạt đến lúc thâu hoạch mùa màng.”
“Tâu đại vương, vậy thì có phải do bị phá hoại đột ngột mà mùa màng bị hư hại, còn mùa màng không bị hư hại thì đạt đến lúc thâu hoạch mùa màng?”
“Thưa ngài, đúng vậy.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế người nào đó chết không đúng thời, người ấy bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, hoặc bởi nguồn sanh khởi là gió, bởi nguồn sanh khởi là mật, bởi nguồn sanh khởi là đàm, do sự hội tụ (của các dịch chất trong cơ thể), do sự chuyển biến của mùa tiết, do sự bảo dưỡng không đều đặn, do sự đột ngột, hoặc bị quấy nhiễu bởi sự thèm ăn, bởi sự thèm uống, do việc bị rắn cắn, do việc bị ăn vào chất độc, do lửa, do nước, hoặc bởi gươm đao, rồi chết không đúng thời. Tuy nhiên, nếu không bị quấy nhiễu bởi căn bệnh đột ngột, thì có thể đạt đến cái chết đúng thời. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy có sự chết không đúng thời.”
BJT 12“Thưa ngài Nāgasena, thật là kỳ diệu! Thưa ngài Nāgasena, thật là phi thường! Lý do đã được chỉ rõ, ví dụ đã được chỉ rõ nhằm làm sáng tỏ về việc chết không đúng thời. Vấn đề ‘có sự chết không đúng thời’ đã được làm rõ, đã được làm rõ ràng, đã được làm hiển hiện.
Thưa ngài Nāgasena, cho dầu chỉ cần với một ví dụ thôi, thậm chí người có tâm lơ đễnh cũng có thể đi đến kết luận là ‘có sự chết không đúng thời,’ vậy thì còn có điều gì nữa với người có tâm tư? Thưa ngài, chỉ với ví dụ đầu tiên thì trẫm đã hiểu được là: ‘Có sự chết không đúng thời.’ Tuy nhiên, là người có ước muốn được nghe sự giải quyết theo tuần tự nên trẫm đã không chấp nhận.”
Câu hỏi về việc chết không đúng thời là thứ sáu.
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
6. ‘‘Bhante nāgasena, ye te sattā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, udāhu akālepi marantī’’ti? ‘‘Atthi, mahārāja, kālepi maraṇaṃ, atthi akālepi maraṇa’’nti.
6. “Venerable Nāgasena, of those beings who die, do they all die at the proper time, or do some also die at an improper time?” “Great king, there is death at the proper time, and there is also death at an improper time.”
6. – Thưa Đại đức Nāgasena, những chúng sanh phải chết, có phải tất cả đều chết đúng thời, hay cũng có trường hợp chết phi thời? – Tâu Đại vương, có trường hợp chết đúng thời, và cũng có trường hợp chết phi thời.
‘‘Bhante nāgasena, ke kāle maranti, ke akāle marantī’’ti? ‘‘Diṭṭhapubbā pana, mahārāja, tayā ambarukkhā vā jamburukkhā vā, aññasmā vā pana phalarukkhā phalāni patantāni āmāni ca pakkāni cā’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Yāni tāni, mahārāja, phalāni rukkhato patanti, sabbāni tāni kāle yeva patanti, udāhu akālepī’’ti? ‘‘Yāni tāni, bhante nāgasena, phalāni paripakkāni vilīnāni patanti, sabbāni tāni kāle patanti. Yāni pana tāni avasesāni phalāni tesu kānici kimividdhāni patanti, kānici laguḷahatāni † patanti, kānici vātappahatāni patanti, kānici antopūtikāni hutvā patanti, sabbāni tāni akāle patantī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, ye te jarāvegahatā maranti, te yeva kāle maranti, avasesā keci kammappaṭibāḷhā maranti, keci gatippaṭibāḷhā maranti, keci kiriyappaṭibāḷhā marantī’’ti.
“Venerable Nāgasena, who dies at the proper time, and who dies at an improper time?” “Great king, have you ever seen fruits falling from mango trees, rose-apple trees, or any other fruit-bearing trees—some unripe and some ripe?” “Yes, venerable sir.” “Great king, of those fruits that fall from the tree, do they all fall at the proper time, or do some also fall at an improper time?” “Venerable Nāgasena, those fruits that fall when fully ripe and overripe—they all fall at the proper time. But of the remaining fruits, some fall because they are worm-eaten, some fall because they are hit by a stick, some fall because they are struck by the wind, and some fall because they have become rotten inside—all these fall at an improper time.” “Just so, great king, those who die overcome by the force of old age—they die at the proper time. Of the rest, some die oppressed by their karma, some die oppressed by their life’s course, and some die oppressed by their actions.”
“Bạch Đại đức Nāgasena, những ai chết đúng thời, những ai chết phi thời?” “Tâu Đại vương, ngài đã từng thấy những quả xoài, quả trâm, hay những quả từ các cây ăn trái khác rụng xuống, cả quả còn xanh lẫn quả đã chín chưa?” “Thưa vâng, bạch Đại đức.” “Tâu Đại vương, những quả rụng từ trên cây ấy, tất cả chúng đều rụng đúng thời, hay cũng có quả rụng phi thời?” “Bạch Đại đức Nāgasena, những quả nào đã chín muồi, mềm nhũn mà rụng xuống, tất cả chúng đều rụng đúng thời. Còn những quả khác, trong số đó có một số quả bị sâu đục nên rụng, một số quả bị gậy đập nên rụng, một số quả bị gió thổi nên rụng, một số quả bị thối bên trong nên rụng, tất cả chúng đều rụng phi thời.” “Cũng vậy, tâu Đại vương, những người chết do sức mạnh của tuổi già, chính họ là chết đúng thời. Những người còn lại, một số chết do nghiệp bức bách, một số chết do cảnh giới bức bách, một số chết do hành vi bức bách.”
‘‘Bhante nāgasena, ye te kammappaṭibāḷhā maranti, yepi te gatippaṭibāḷhā maranti, yepi te kiriyappaṭibāḷhā maranti, yepi te jarāvegappaṭibāḷhā maranti, sabbe te kāle yeva maranti, yopi mātukucchigato marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati. Yopi vijātaghare marati, so tassa kālo, sopi kāle yeva marati. Yopi māsiko marati…pe… yopi vassasatiko marati, so tassa kālo, kāle yeva so marati, tena hi, bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ nāma na hoti, ye keci maranti, sabbe te kāle yeva marantī’’ti.
“Venerable Nāgasena, those who die obstructed by karma, those who die obstructed by their destiny, those who die obstructed by their actions, and those who die obstructed by the force of old age—all of them die at the appointed time. Even one who dies in the mother’s womb—that is his time; he dies at the appointed time. One who dies in the birthing house—that is his time; he too dies at the appointed time. One who dies after a month... or one who dies after a hundred years—that is his time; he too dies at the appointed time. Therefore, Venerable Nāgasena, there is no such thing as untimely death. All who die, die at the appointed time.”
“Bạch Đại đức Nāgasena, những người chết do nghiệp bức bách, những người chết do cảnh giới bức bách, những người chết do hành vi bức bách, và những người chết do sức mạnh của tuổi già, tất cả họ đều chết đúng thời. Người nào chết trong bụng mẹ, đó là thời của người ấy, người ấy chết đúng thời. Người nào chết trong nhà hộ sinh, đó là thời của người ấy, người ấy cũng chết đúng thời. Người nào chết lúc một tháng tuổi... cho đến... người nào chết lúc trăm tuổi, đó là thời của người ấy, người ấy chết đúng thời. Nếu vậy, bạch Đại đức Nāgasena, không có cái gọi là chết phi thời. Bất cứ ai chết, tất cả họ đều chết đúng thời.”
‘‘Sattime, mahārāja, vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Katame satta? Jighacchito, mahārāja, bhojanaṃ alabhamāno upahatabbhantaro vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, pipāsito, mahārāja, pānīyaṃ alabhamāno parisukkhahadayo vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ahinā daṭṭho, mahārāja, visavegābhihato tikicchakaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, visamāsito, mahārāja, ḍayhantesu aṅgapaccaṅgesu agadaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, aggigato, mahārāja, jhāyamāno nibbāpanaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, udakagato, mahārāja, patiṭṭhaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, sattihato, mahārāja, ābādhiko bhisakkaṃ alabhamāno vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle marati, ime kho, mahārāja, satta vijjamānepi uttariṃ āyusmiṃ akāle maranti. Tatrāpāhaṃ, mahārāja, ekaṃsena vadāmi.
“Great king, these seven die untimely, even though they have remaining lifespan. What are the seven? A hungry person, great king, unable to obtain food and with his internal organs afflicted, dies untimely, even though he has remaining lifespan. A thirsty person, great king, unable to obtain water and with a parched heart, dies untimely, even though he has remaining lifespan. One bitten by a snake, great king, overcome by the force of the poison and unable to find a physician, dies untimely, even though he has remaining lifespan. One who has consumed poison, great king, with his limbs burning and unable to find an antidote, dies untimely, even though he has remaining lifespan. One who has fallen into a fire, great king, being burned and unable to find a means of quenching it, dies untimely, even though he has remaining lifespan. One who has fallen into water, great king, unable to find a foothold, dies untimely, even though he has remaining lifespan. One struck by a weapon, great king, being wounded and unable to find a physician, dies untimely, even though he has remaining lifespan. These, great king, are the seven who die untimely, even though they have remaining lifespan. In this matter, great king, I speak with certainty.”
“Tâu Đại vương, bảy hạng người này, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Bảy hạng người nào? Tâu Đại vương, người bị đói, không có được thức ăn, nội tạng bị tổn hại, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, người bị khát, không có được nước uống, tim gan khô héo, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, người bị rắn cắn, bị nọc độc hành hạ, không tìm được thầy thuốc, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, người ăn phải chất độc, các chi phần lớn nhỏ bị thiêu đốt, không có được thuốc giải, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, người bị lửa bao vây, bị thiêu cháy, không có được phương tiện dập tắt, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, người bị chìm trong nước, không tìm được chỗ bám víu, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, người bị vũ khí đâm, bị thương tích, không tìm được thầy thuốc, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, bảy hạng người này, dù tuổi thọ vẫn còn có thể kéo dài hơn nữa, nhưng lại chết phi thời. Tâu Đại vương, về vấn đề này, ta sẽ nói một cách chắc chắn.”
‘‘Aṭṭhavidhena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti, vātasamuṭṭhānena pittasamuṭṭhānena semhasamuṭṭhānena sannipātikena utuvipariṇāmena visamaparihārena opakkamikena kammavipākena, mahārāja, sattānaṃ kālaṅkiriyā hoti. Tatra, mahārāja, yadidaṃ kammavipākena kālaṅkiriyā, sā yeva tattha sāmayikā † kālaṅkiriyā, avasesā asāmayikā kālaṅkiriyāti. Bhavati ca –
“Great king, the death of beings occurs in eight ways: from causes arising from wind, from bile, from phlegm, from their combination, from changes in the seasons, from improper regimen, by assault, and by the result of karma. Among these, great king, that death which is by the result of karma is alone a timely death; the rest are untimely deaths. And it is said:”
“Tâu Đại vương, cái chết của chúng sanh xảy ra do tám cách: do gió khởi lên, do mật khởi lên, do đờm khởi lên, do sự kết hợp (của ba thứ trên), do thời tiết thay đổi, do sự chăm sóc không đúng cách, do sự tấn công, và do quả của nghiệp, tâu Đại vương, cái chết của chúng sanh xảy ra (do tám cách ấy). Trong đó, tâu Đại vương, cái chết do quả của nghiệp, chính đó mới là cái chết đúng thời. Những cái chết còn lại là chết phi thời. Và có câu kệ rằng:”
‘‘‘Jighacchāya pipāsāya, ahidaṭṭhā † visena ca;
Aggiudakasattīhi, akāle tattha mīyati;
Vātapittena semhena, sannipātenutūhi ca;
Visamopakkamakammehi, akāle tattha mīyatī’ti.
“‘By hunger and thirst, by snakebite and poison; by fire, water, and weapons, one dies untimely there. By wind, bile, and phlegm, by their combination and by the seasons; by improper regimen, assault, and by kamma, one dies untimely there.’”
“‘Do đói và do khát, do rắn cắn và trúng độc; Do lửa, nước, và vũ khí, người ta chết phi thời tại đó; Do gió, mật, và đờm, do sự kết hợp và thời tiết; Do sự chăm sóc không đúng cách, sự tấn công, và nghiệp, người ta chết phi thời tại đó.’”
‘‘Keci, mahārāja, sattā pubbe katena tena tena akusalakammavipākena maranti. Idha, mahārāja, yo pubbe pare jighacchāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni jighacchāya paripīḷito chāto parikilanto sukkhamilātahadayo bubhukkhito † visukkhito jhāyanto abbhantaraṃ pariḍayhanto jighacchāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“Some beings, great king, die due to the result of this or that unwholesome kamma done previously. Here, great king, whoever in the past killed others by starvation—he, for many hundreds of thousands of years, tormented by hunger, starving, exhausted, with a dry and withered heart, hungry, parched, and burning inside, dies of hunger itself, whether young, middle-aged, or old. This too is his timely death.”
“Tâu Đại vương, một số chúng sanh chết do quả của các ác nghiệp đã làm trong quá khứ. Ở đây, tâu Đại vương, người nào trong quá khứ đã giết người khác bằng cách bỏ đói, người đó trong nhiều trăm ngàn năm bị cái đói hành hạ, đói khát, mệt mỏi, tim gan khô héo, thèm ăn, toàn thân khô cằn, cháy bỏng, nội tạng thiêu đốt, và chết chính vì đói, dù là lúc trẻ, lúc trung niên, hay lúc già. Đây cũng là cái chết đúng thời của người ấy.”
‘‘Yo pubbe pare pipāsāya māreti, so bahūni vassasatasahassāni peto hutvā nijjhāmataṇhiko samāno lūkho kiso parisukkhitahadayo pipāsāya yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“Whoever in the past killed others by thirst, he, for many hundreds of thousands of years, having become a peta, being one with a burning craving, wretched, gaunt, with a completely parched heart, dies of thirst itself, whether young, middle-aged, or old. This too is his timely death.”
“Người nào trong quá khứ đã giết người khác bằng cách bỏ khát, người đó trong nhiều trăm ngàn năm, sau khi trở thành ngạ quỷ bị cơn khát thiêu đốt, trở nên khô héo, gầy còm, tim gan khô héo, và chết chính vì khát, dù là lúc trẻ, lúc trung niên, hay lúc già. Đây cũng là cái chết đúng thời của người ấy.”
‘‘Yo pubbe pare ahinā ḍaṃsāpetvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ajagaramukheneva ajagaramukhaṃ kaṇhasappamukheneva kaṇhasappamukhaṃ parivattitvā tehi khāyitakhāyito ahīhi daṭṭho yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“Whoever in the past caused others to be killed by snakebite, he, for many hundreds of thousands of years, passing from a python’s mouth to a python’s mouth, and from a black snake’s mouth to a black snake’s mouth, being repeatedly devoured and bitten by them, dies from the snakebite itself, whether young, middle-aged, or old. This too is his timely death.”
“Người nào trong quá khứ đã giết người khác bằng cách cho rắn cắn, người đó trong nhiều trăm ngàn năm, luân chuyển từ miệng trăn này sang miệng trăn khác, từ miệng rắn hổ mang này sang miệng rắn hổ mang khác, bị chúng cắn xé, và chết chính vì bị rắn cắn, dù là lúc trẻ, lúc trung niên, hay lúc già. Đây cũng là cái chết đúng thời của người ấy.”
‘‘Yo pubbe pare visaṃ datvā māreti, so bahūni vassasatasahassāni ḍayhantehi aṅgapaccaṅgehi bhijjamānena sarīrena kuṇapagandhaṃ vāyanto viseneva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“Whoever in the past killed others by giving them poison, he, for many hundreds of thousands of years, with his limbs burning and his body breaking apart, emitting the stench of a corpse, dies by poison itself, whether young, middle-aged, or old. This too is his timely death.”
“Người nào trong quá khứ đã giết người khác bằng cách cho uống thuốc độc, người đó trong nhiều trăm ngàn năm, với các chi phần lớn nhỏ bị thiêu đốt, thân thể tan rã, bốc mùi hôi thối như xác chết, và chết chính vì chất độc, dù là lúc trẻ, lúc trung niên, hay lúc già. Đây cũng là cái chết đúng thời của người ấy.”
‘‘Yo pubbe pare agginā māreti, so bahūni vassasatasahassāni aṅgārapabbateneva aṅgārapabbataṃ yamavisayeneva yamavisayaṃ parivattitvā daḍḍhavidaḍḍhagatto agginā yeva marati daharopi majjhimopi malallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“Whoever in the past killed others with fire, he, for many hundreds of thousands of years, passing from a mountain of embers to a mountain of embers, and from the realm of Yama to the realm of Yama, with his body burned and scorched, dies by fire itself, whether young, middle-aged, or old. This too is his timely death.”
“Người nào trong quá khứ đã giết người khác bằng lửa, người đó trong nhiều trăm ngàn năm, luân chuyển từ núi than hồng này sang núi than hồng khác, từ cõi Diêm vương này sang cõi Diêm vương khác, thân thể bị thiêu cháy, và chết chính vì lửa, dù là lúc trẻ, lúc trung niên, hay lúc già. Đây cũng là cái chết đúng thời của người ấy.”
‘‘Yo pubbe pare udakena māreti, so bahūni vassasatasahassāni hataviluttabhaggadubbalagatto khubbhitacitto † udakeneva † marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ.
“Whoever in the past killed others with water, he, for many hundreds of thousands of years, with his body struck, ruined, broken, and weakened, and with a distraught mind, dies by water itself, whether young, middle-aged, or old. This too is his timely death.”
“Vị nào ở kiếp trước giết hại người khác bằng nước, vị ấy trong nhiều trăm ngàn năm có thân thể bị đả thương, bị cướp đoạt, bị gãy nát, yếu đuối, có tâm trí bị khuấy động, và chết do chính nước, dù là lúc trẻ, lúc trung niên, hay lúc già cả. Cái chết này cũng là cái chết đúng thời của vị ấy.
‘‘Yo pubbe pare sattiyā māreti, so bahūni vassasatasahassāni chinnabhinnakoṭṭitavikoṭṭito sattimukhasamāhato sattiyā yeva marati daharopi majjhimopi mahallakopi, idampi tassa sāmayikamaraṇaṃ’’.
“Whoever in the past killed others with a spear, he, for many hundreds of thousands of years, being cut, split, crushed, and pulverized, struck by the point of the spear, dies by the spear itself, whether young, middle-aged, or old. This too is his timely death.”
“Vị nào ở kiếp trước giết hại người khác bằng cây thương, vị ấy trong nhiều trăm ngàn năm có thân thể bị cắt đứt, bị đâm thủng, bị giã nát, bị nghiền nát, bị mũi thương đâm trúng, và chết do chính cây thương, dù là lúc trẻ, lúc trung niên, hay lúc già cả. Cái chết này cũng là cái chết đúng thời của vị ấy.”
‘‘Bhante nāgasena, akāle maraṇaṃ atthīti yaṃ vadeti, iṅgha me tvaṃ tattha kāraṇaṃ atidisāti’’. ‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso pariyādinnabhakkho upādānasaṅkhayā nibbāyati, so aggi vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye nibbuto nāmā’ti, evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
“Venerable Nāgasena, you say that there is untimely death. Come, explain the reason for this to me.” “Just as, great king, a great and mighty mass of fire, fed with grass, sticks, branches, and leaves, is extinguished by the exhaustion of its fuel after its food has been consumed; that fire is called ‘extinguished at the proper time, without affliction or calamity.’ In the same way, great king, whoever lives for many thousands of days, becomes aged and decrepit, and dies due to the exhaustion of his lifespan, without affliction or calamity, is said to have ‘met his death at the proper time.’”
“Bạch Đại đức Nāgasena, về điều ngài nói rằng ‘có cái chết không đúng thời,’ xin ngài hãy chỉ rõ cho hạ thần nguyên nhân về việc ấy.” – “Tâu Đại vương, ví như một đống lửa lớn có nhiên liệu là cỏ, củi, cành cây, lá cây, sau khi đã thiêu rụi hết vật thực, nó sẽ tắt lịm do nhiên liệu đã cạn kiệt. Ngọn lửa ấy được gọi là ‘ngọn lửa đã tắt đúng thời, không có tai ương, không có hoạn nạn.’ Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào sống được nhiều ngàn ngày, già nua, kiệt sức, chết do tuổi thọ đã hết, không có tai ương, không có hoạn nạn, người ấy được gọi là ‘người đã đến cái chết đúng thời.’”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, mahatimahāaggikkhandho ādinnatiṇakaṭṭhasākhāpalāso assa, taṃ apariyādinne yeva tiṇakaṭṭhasākhāpalāse mahatimahāmegho abhippavassitvā nibbāpeyya, api nu kho, mahārāja, mahāaggikkhandho samaye nibbuto nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo aggikkhandho purimakena aggikkhandhena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, meghena paṭipīḷito so aggikkhandho asamaye nibbuto’’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthi.
“Or again, great king, suppose there were a great and mighty mass of fire, fed with grass, sticks, branches, and leaves. While its grass, sticks, branches, and leaves were still unconsumed, a great and mighty rain cloud were to pour down upon it and extinguish it. Now, great king, would that great mass of fire be said to have been extinguished at the proper time?” “Certainly not, venerable sir.” “But why, great king, was that latter mass of fire not of the same nature as the former mass of fire?” “Because, venerable sir, that mass of fire was oppressed by an adventitious rain cloud and was extinguished untimely.” “Just so, great king, whoever dies untimely is oppressed by an adventitious affliction—whether arising from wind, bile, phlegm, or their combination; from a change in the seasons, from improper regimen, by assault, by hunger, by thirst, by snakebite, by consuming poison, by fire, by water, or being oppressed by the force of a weapon—and thus dies untimely. This, great king, is the reason why untimely death exists.”
“Hoặc nữa, tâu Đại vương, ví như có một đống lửa lớn có nhiên liệu là cỏ, củi, cành cây, lá cây. Khi nhiên liệu là cỏ, củi, cành cây, lá cây ấy vẫn chưa được thiêu rụi hết, một đám mây lớn đổ mưa xuống và dập tắt nó. Tâu Đại vương, liệu đống lửa lớn ấy có được gọi là đã tắt đúng thời không?” – “Thưa không, bạch Đại đức.” – “Tâu Đại vương, tại sao đống lửa sau lại không có cùng bản chất như đống lửa trước?” – “Bạch Đại đức, do bị một đám mây bất chợt ập đến áp chế, đống lửa ấy đã bị tắt không đúng thời.” – “Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào chết không đúng thời là do bị một chứng bệnh bất chợt ập đến áp chế, hoặc do bệnh khởi từ gió, hoặc do bệnh khởi từ mật, hoặc do bệnh khởi từ đàm, hoặc do sự kết hợp của chúng, hoặc do sự thay đổi thời tiết, hoặc do sự chăm sóc không đúng cách, hoặc do sự tấn công từ bên ngoài, hoặc do đói, hoặc do khát, hoặc do bị rắn cắn, hoặc do ăn phải chất độc, hoặc do lửa, hoặc do nước, hoặc do bị sức mạnh của vũ khí áp chế, nên chết không đúng thời. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết không đúng thời.
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā ninnañca thalañca paripūrayanto abhivassati, so vuccati ‘megho anītiko anupaddavo vassatī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘samaye maraṇamupagato’ti.
“Just as, great king, a great and mighty rain cloud rises in the sky and, filling both lowlands and highlands, pours down rain, it is said: ‘The cloud rains without trouble or harm.’ Just so, great king, whoever, having lived long, worn out by old age, dies at the exhaustion of life, without trouble or harm, is said to have ‘met with death at the proper time.’”
“Hoặc nữa, tâu Đại vương, ví như trên bầu trời, một đám mây lớn nổi lên và đổ mưa xuống làm tràn ngập cả vùng trũng lẫn vùng đất cao. Đám mây ấy được gọi là ‘đám mây mưa xuống không có tai ương, không có hoạn nạn.’ Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào sống lâu, già nua, kiệt sức, chết do tuổi thọ đã hết, không có tai ương, không có hoạn nạn, người ấy được gọi là ‘người đã đến cái chết đúng thời.’”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, gagane mahatimahāvalāhako uṭṭhahitvā antarāyeva mahatā vātena abbhatthaṃ gaccheyya, api nu kho so, mahārāja, mahāvalāhako samaye vigato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo valāhako purimena valāhakena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, vātena paṭipīḷito so valāhako asamayappatto yeva vigato’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“Or just as, great king, a great and mighty rain cloud might arise in the sky and then be destroyed midway by a great wind—would that great rain cloud, great king, be said to have vanished at the proper time?” “No, venerable sir.” “But why, great king, was that later rain cloud not of the same course as the earlier rain cloud?” “Because, venerable sir, that rain cloud was oppressed by an adventitious wind and vanished before its time.” “Just so, great king, whoever dies untimely is oppressed by an adventitious disease, whether arising from wind... or oppressed by the force of a weapon, and thus dies untimely. This, great king, is the reason why there is untimely death.”
“Hoặc nữa, tâu Đại vương, ví như trên bầu trời, một đám mây lớn nổi lên nhưng bị một cơn gió lớn thổi tan đi ngay giữa chừng. Tâu Đại vương, liệu đám mây lớn ấy có được gọi là đã tan đi đúng thời không?” – “Thưa không, bạch Đại đức.” – “Tâu Đại vương, tại sao đám mây sau lại không có cùng bản chất như đám mây trước?” – “Bạch Đại đức, do bị một cơn gió bất chợt ập đến áp chế, đám mây ấy đã tan đi khi chưa đến thời.” – “Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào chết không đúng thời là do bị một chứng bệnh bất chợt ập đến áp chế, hoặc do bệnh khởi từ gió, ... hoặc do bị sức mạnh của vũ khí áp chế, nên chết không đúng thời. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết không đúng thời.”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavā āsīviso kupito kiñcideva purisaṃ ḍaṃseyya, tassa taṃ visaṃ anītikaṃ anupaddavaṃ maraṇaṃ pāpeyya, taṃ visaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ koṭigata’nti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo jīvitakoṭigato sāmayikaṃ maraṇamupagato’ti.
“Or just as, great king, a strong, enraged viper might bite someone, and that venom would bring about their death without trouble or harm, that venom is called ‘without trouble or harm, having reached its limit.’ In the same way, great king, whoever lives long, grows old and frail, and dies without trouble or harm when their lifespan is exhausted, is called ‘one who has died without trouble or harm, having reached the limit of life, meeting a timely death.’”
“Hoặc nữa, tâu Đại vương, ví như một con rắn độc mạnh mẽ, khi tức giận, cắn một người nào đó. Nọc độc của nó, không bị cản trở, không gặp tai ách, sẽ khiến người ấy tử vong. Nọc độc ấy được gọi là ‘nọc độc không bị cản trở, không gặp tai ách, đã đi đến cùng cực.’ Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào sống lâu, già nua, kiệt sức, chết do tuổi thọ đã hết, không có tai ương, không có hoạn nạn, người ấy được gọi là ‘người đã đến cái chết đúng thời, đã đi đến cuối cuộc đời không có tai ương, không có hoạn nạn.’”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, balavatā āsīvisena daṭṭhassa antarāyeva āhituṇḍiko agadaṃ datvā avisaṃ kareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, visaṃ samaye vigataṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ visaṃ purimakena visena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, agadena paṭipīḷitaṃ visaṃ akoṭigataṃ yeva vigata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“Or just as, great king, if a snake-charmer were to administer an antidote to someone bitten by a powerful viper and thus render it non-venomous, would that venom, great king, be said to have vanished at the proper time?” “No, venerable sir.” “But why, great king, was that later venom not of the same course as the earlier venom?” “Because, venerable sir, the venom, oppressed by the adventitious antidote, vanished without reaching its limit.” “Just so, great king, whoever dies untimely is oppressed by an adventitious disease, whether arising from wind... or oppressed by the force of a weapon, and thus dies untimely. This, great king, is the reason why there is untimely death.”
“Hoặc nữa, tâu Đại vương, ví như một người bị rắn độc mạnh mẽ cắn, nhưng giữa chừng một người bắt rắn đã cho thuốc giải và làm cho nọc độc trở nên vô hiệu. Tâu Đại vương, liệu nọc độc ấy có được gọi là đã tan đi đúng thời không?” – “Thưa không, bạch Đại đức.” – “Tâu Đại vương, tại sao nọc độc sau lại không có cùng bản chất như nọc độc trước?” – “Bạch Đại đức, do bị thuốc giải bất chợt ập đến áp chế, nọc độc ấy đã tan đi khi chưa đi đến cùng cực.” – “Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào chết không đúng thời là do bị một chứng bệnh bất chợt ập đến áp chế, hoặc do bệnh khởi từ gió, ... hoặc do bị sức mạnh của vũ khí áp chế, nên chết không đúng thời. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết không đúng thời.”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, sace so saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saro vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci ciraṃ jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
“Or just as, great king, an archer might shoot an arrow, and if that arrow goes to the end of its destined path, that arrow is called ‘without trouble or harm, having gone to the end of its destined path.’ In the same way, great king, whoever lives long, aged and decrepit, and dies from the exhaustion of life without trouble or harm, they are called ‘one who has died without trouble or harm, having met with death at the proper time.’”
“Hoặc nữa, tâu Đại vương, ví như một người bắn cung bắn một mũi tên. Nếu mũi tên ấy đi đến cuối con đường di chuyển tự nhiên của nó, mũi tên ấy được gọi là ‘mũi tên đã đi đến cuối con đường di chuyển tự nhiên, không có tai ương, không có hoạn nạn.’ Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào sống lâu, già nua, kiệt sức, chết do tuổi thọ đã hết, không có tai ương, không có hoạn nạn, người ấy được gọi là ‘người đã đến cái chết đúng thời, không có tai ương, không có hoạn nạn.’”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, issāso saraṃ pāteyya, tassa taṃ saraṃ tasmiṃ yeva khaṇe koci gaṇheyya, api nu kho so, mahārāja, saro yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana so, mahārāja, pacchimo saro purimakena sarena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, gahaṇena tassa sarassa gamanaṃ upacchinna’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“Or just as, great king, an archer might shoot an arrow, and someone were to catch that arrow at that very moment—would that arrow, great king, be said to have gone to the end of its destined path?” “No, venerable sir.” “But why, great king, was that later arrow not of the same course as the former arrow?” “Because, venerable sir, the arrow’s journey was cut short by an adventitious catch.” “Just so, great king, whoever dies untimely is oppressed by an adventitious disease, whether arising from wind... or oppressed by the force of a weapon, and thus dies untimely. This, great king, is the reason why there is untimely death.”
“Ví như, tâu Đại vương, một người bắn cung bắn một mũi tên, và ngay trong khoảnh khắc ấy, có người nào đó bắt lấy mũi tên ấy. Tâu Đại vương, liệu mũi tên ấy có được gọi là đã đi hết quãng đường đã định của nó không?” “Thưa không, bạch ngài.” “Vậy tại sao, tâu Đại vương, mũi tên sau lại không có cùng một đường đi như mũi tên trước?” “Bạch ngài, do việc bị bắt giữ bất ngờ mà đường đi của mũi tên ấy đã bị cắt đứt.” “Cũng thế ấy, tâu Đại vương, người nào chết yểu là do bị một chứng bệnh bất ngờ hành hạ, hoặc do gió nổi lên... hoặc do bị sức mạnh của vũ khí hành hạ, nên chết yểu. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết yểu.”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbattitvā yathāgatigamanapathamatthakaṃ gacchati, so saddo vuccati ‘anītiko anupaddavo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāmā’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupāgato’ti.
“Or just as, great king, if anyone were to strike a metal vessel, the sound produced by that striking goes to the end of its destined path; that sound is called ‘without trouble or harm, having gone to the end of its destined path.’ In the same way, great king, whoever lives for many thousands of days and, worn out by old age, dies at the exhaustion of their life span without trouble or harm, that one is called ‘without trouble or harm, having met with death at the proper time.’”
“Ví như, tâu Đại vương, người nào đó gõ vào một vật dụng bằng kim loại, do sự gõ ấy mà âm thanh phát sinh và đi hết quãng đường đã định của nó. Âm thanh ấy được gọi là ‘đã đi hết quãng đường đã định mà không gặp tai ương, không gặp hoạn nạn’. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, người nào sống được nhiều ngàn ngày, già nua, suy yếu, chết do hết tuổi thọ mà không gặp tai ương, không gặp hoạn nạn, người ấy được gọi là ‘người đã đến cái chết đúng lúc mà không gặp tai ương, không gặp hoạn nạn’.”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, yo koci lohamayaṃ bhājanaṃ ākoṭeyya, tassa ākoṭanena saddo nibbatteyya, nibbatte sadde adūragate koci āmaseyya, saha āmasanena saddo nirujjheyya, api nu kho so, mahārāja, saddo yathāgatigamanapathamatthakaṃ gato nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana, mahārāja, pacchimo saddo purimakena saddena samasamagatiko nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, āmasanena so saddo uparato’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha mahārāja kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“Or just as, great king, if someone were to strike a metal vessel, a sound would be produced from that striking. If, before the produced sound had traveled far, someone were to touch the vessel, the sound would cease immediately upon being touched—would that sound, great king, be said to have gone to the end of its destined path?” “No, venerable sir.” “But why, great king, was that later sound not of the same course as the earlier sound?” “Because, venerable sir, that sound was stopped by an adventitious touch.” “Just so, great king, whoever dies untimely is oppressed by an adventitious disease, whether arising from wind... or oppressed by the force of a weapon, and thus dies untimely. This, great king, is the reason why there is untimely death.”
“Ví như, tâu Đại vương, người nào đó gõ vào một vật dụng bằng kim loại, do sự gõ ấy mà âm thanh phát sinh. Khi âm thanh phát sinh chưa đi được xa, có người nào đó chạm vào. Cùng với việc chạm vào, âm thanh liền tắt. Tâu Đại vương, liệu âm thanh ấy có được gọi là đã đi hết quãng đường đã định của nó không?” “Thưa không, bạch ngài.” “Vậy tại sao, tâu Đại vương, âm thanh sau lại không có cùng một đường đi như âm thanh trước?” “Bạch ngài, do việc chạm vào bất ngờ mà âm thanh ấy đã ngừng lại.” “Cũng thế ấy, tâu Đại vương, người nào chết yểu là do bị một chứng bệnh bất ngờ hành hạ, hoặc do gió nổi lên... hoặc do bị sức mạnh của vũ khí hành hạ, nên chết yểu. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết yểu.”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ sammā pavattamānena vassena otatavitataākiṇṇabahuphalaṃ hutvā † sassuṭṭhānasamayaṃ pāpuṇāti, taṃ dhaññaṃ vuccati ‘anītikamanupaddavaṃ samayasampattaṃ nāma hotī’ti. Evameva kho, mahārāja, yo koci bahūni divasasahassāni jīvitvā jarājiṇṇo āyukkhayā anītiko anupaddavo marati, so vuccati ‘anītiko anupaddavo samaye maraṇamupagato’ti.
“Or just as, great king, when a seed of grain well-grown in a field, nourished by timely rain, becomes abundant, widespread, and bears much fruit, reaching the time for the standing crop, that grain is called ‘without trouble or harm, having come to fruition at the proper time.’ In the same way, great king, whoever lives for many thousands of days and, worn out by old age, dies without trouble or harm at the exhaustion of their lifespan—they are called ‘without trouble or harm, having met with death at the proper time.’”
“Ví như, tâu Đại vương, hạt giống lúa được gieo trồng tốt tươi trong ruộng, nhờ mưa thuận gió hòa mà lan rộng, sum suê, sai quả, rồi đến được thời kỳ thu hoạch. Lúa ấy được gọi là ‘đã đến đúng thời mà không gặp tai ương, không gặp hoạn nạn’. Cũng thế ấy, tâu Đại vương, người nào sống được nhiều ngàn ngày, già nua, suy yếu, chết do hết tuổi thọ mà không gặp tai ương, không gặp hoạn nạn, người ấy được gọi là ‘người đã đến cái chết đúng lúc mà không gặp tai ương, không gặp hoạn nạn’.”
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, khette suvirūḷhaṃ dhaññabījaṃ udakena vikalaṃ mareyya, api nu kho taṃ, mahārāja, dhaññaṃ asamayasampattaṃ nāma hotī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Kissa pana taṃ, mahārāja, pacchimaṃ dhaññaṃ purimakena dhaññena samasamagatikaṃ nāhosī’’ti? ‘‘Āgantukena, bhante, uṇhena paṭipīḷitaṃ taṃ dhaññaṃ mata’’nti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“Or just as, great king, if a well-grown grain seed in a field were to die from lack of water—would that grain, great king, be said to have reached its proper time?” “No, venerable sir.” “But why, great king, was that later grain not of the same course as the earlier grain?” “Because, venerable sir, that grain was oppressed by an adventitious heat and died.” “Just so, great king, whoever dies untimely is oppressed by an adventitious disease, whether arising from wind... or oppressed by the force of a weapon, and thus dies untimely. This, great king, is the reason why there is untimely death.”
“Ví như, tâu Đại vương, hạt giống lúa được gieo trồng tốt tươi trong ruộng, bị chết do thiếu nước. Tâu Đại vương, liệu lúa ấy có được gọi là đã đến đúng thời không?” “Thưa không, bạch ngài.” “Vậy tại sao, tâu Đại vương, lúa sau lại không có cùng một đường đi như lúa trước?” “Bạch ngài, do bị cái nóng bất ngờ hành hạ mà lúa ấy đã chết.” “Cũng thế ấy, tâu Đại vương, người nào chết yểu là do bị một chứng bệnh bất ngờ hành hạ, hoặc do gió nổi lên... hoặc do bị sức mạnh của vũ khí hành hạ, nên chết yểu. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết yểu.”
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampannataruṇasassaṃ kimayo uṭṭhahitvā samūlaṃ nāsentī’’’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Kiṃ nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ kimayo na khādeyyuṃ, sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā…pe… sattivegappaṭipīḷito vā marati. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthīti.
“Have you ever heard, great king, that ‘insects arise and destroy young, abundant crops, root and all’?” “I have both heard that, venerable sir, and seen it myself.” “Now, great king, was that crop destroyed at the proper time or at an improper time?” “At an improper time, venerable sir. For if those insects had not eaten the crop, it would have reached the time of harvest.” “But, great king, does the crop perish due to an adventitious affliction, whereas without affliction, the crop would reach the time of harvest?” “Yes, venerable sir.” “Just so, great king, whoever dies at an improper time does so oppressed by an adventitious disease—whether afflicted by a disorder arising from wind… or oppressed by the force of a weapon. This, great king, is the reason why there is untimely death.”
“Tâu Đại vương, ngài đã từng nghe nói rằng: ‘Sâu bọ nổi lên và phá hoại tận gốc những cây lúa non tươi tốt’ chưa?” “Bạch ngài, chúng con đã từng nghe và cũng đã từng thấy.” “Vậy, tâu Đại vương, lúa ấy bị hủy hoại đúng lúc hay là chết yểu?” “Là chết yểu, bạch ngài. Bạch ngài, nếu như lúa ấy không bị sâu bọ ăn thì đã có thể đến được thời kỳ thu hoạch.” “Vậy, tâu Đại vương, có phải lúa bị hủy hoại do một sự phá hoại bất ngờ, và lúa không bị phá hoại thì đến được thời kỳ thu hoạch không?” “Thưa phải, bạch ngài.” “Cũng thế ấy, tâu Đại vương, người nào chết yểu là do bị một chứng bệnh bất ngờ hành hạ, hoặc do gió nổi lên... hoặc do bị sức mạnh của vũ khí hành hạ, nên chết. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết yểu.”
‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘sampanne sasse phalabhāranamite mañcaritapatte karakavassaṃ nāma vassajāti nipatitvā vināseti aphalaṃ karotī’ti? ‘‘Sutapubbañceva taṃ, bhante, amhehi diṭṭhapubbañcā’’ti. ‘‘Api nu kho taṃ, mahārāja, sassaṃ kāle naṭṭhaṃ, udāhu akāle naṭṭha’’nti? ‘‘Akāle, bhante, yadi kho taṃ, bhante, sassaṃ karakavassaṃ na vasseyya sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇeyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, mahārāja, āgantukena upaghātena sassaṃ vinassati, nirupaghātaṃ sassaṃ sassuddharaṇasamayaṃ pāpuṇātī’’ti? ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, yo koci akāle marati, so āgantukena rogena paṭipīḷito vātasamuṭṭhānena vā pittasamuṭṭhānena vā semhasamuṭṭhānena vā sannipātikena vā utupariṇāmajena vā visamaparihārajena vā opakkamikena vā jighacchāya vā pipāsāya vā sappadaṭṭhena vā visamāsitena vā agginā vā udakena vā sattivegappaṭipīḷito vā akāle marati. Yadi pana āgantukena rogena paṭipīḷito na bhaveyya, samayeva maraṇaṃ pāpuṇeyya. Idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena akāle maraṇaṃ atthī’’ti.
“Have you ever heard, great king, that ‘when the crops are ripe, laden with fruit, with stalks bent low and leaves like flower clusters, a type of rain called a hailstorm falls and destroys them, rendering them fruitless’?” “I have both heard that, venerable sir, and seen it myself.” “Now, great king, was that crop destroyed at the proper time, or at an improper time?” “At an improper time, venerable sir. For if that hailstorm had not fallen, the crop would have reached the time of harvest.” “But, great king, is it due to an adventitious affliction that the crop is destroyed, whereas without such affliction, the crop would reach the time of harvest?” “Yes, venerable sir.” “Just so, great king, whoever dies at an improper time does so oppressed by an adventitious disease—whether from a disorder arising from wind, or from bile, or from phlegm, or from a combination of these, or from a change of seasons, or from improper care, or from an external attack, or from hunger, or from thirst, or from snakebite, or from poison, or from fire, or from water, or oppressed by the force of a weapon. But if one were not oppressed by an adventitious disease, one would reach death at the proper time. This, great king, is the reason why there is untimely death.”
“Tâu Đại vương, ngài đã từng nghe rằng: ‘Khi lúa đã trổ chín, nặng trĩu vì bông trái, đạt đến giai đoạn thành gié, có một loại mưa gọi là mưa đá rơi xuống làm hư hại, khiến cho không còn kết quả gì nữa’ phải không?” “Tâu Đại đức, điều ấy chúng con đã từng nghe và cũng đã từng thấy.” “Tâu Đại vương, vậy cây lúa ấy bị hư hoại đúng thời hay là phi thời?” “Tâu Đại đức, là phi thời. Tâu Đại đức, nếu cây lúa ấy không bị mưa đá rơi xuống thì đã có thể đạt đến thời kỳ gặt hái.” “Tâu Đại vương, có phải cây lúa bị hư hoại là do tai họa bất ngờ, còn cây lúa không bị tai họa thì đạt đến thời kỳ gặt hái phải không?” “Thưa vâng, tâu Đại đức.” “Cũng vậy, tâu Đại vương, người nào chết phi thời là do bị một chứng bệnh bất ngờ hành hạ, hoặc do gió nổi lên, hoặc do mật nổi lên, hoặc do đàm nổi lên, hoặc do sự kết hợp của chúng, hoặc do thời tiết thay đổi, hoặc do sự chăm sóc không đúng cách, hoặc do bị tấn công, hoặc do đói, hoặc do khát, hoặc do rắn cắn, hoặc do trúng độc, hoặc do lửa, hoặc do nước, hoặc bị áp đảo bởi sức mạnh của vũ khí, nên chết phi thời. Nếu người ấy không bị một chứng bệnh bất ngờ hành hạ thì đã có thể đạt đến cái chết đúng thời. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà có cái chết phi thời.”
‘‘Acchariyaṃ, bhante nāgasena, abbhutaṃ bhante nāgasena, sudassitaṃ kāraṇaṃ, sudassitaṃ opammaṃ akāle maraṇassa paridīpanāya, ‘atthi akāle maraṇa’nti uttānīkataṃ pākaṭaṃ kataṃ vibhūtaṃ kataṃ, acittavikkhittakopi, bhante nāgasena, manujo ekamekenapi tāva opammena niṭṭhaṃ gaccheyya ‘atthi akāle maraṇa’nti, kiṃ pana manujo sacetano? Paṭhamopammenevāhaṃ, bhante, saññatto ‘atthi akāle maraṇa’nti, api ca aparāparaṃ nibbāhanaṃ sotukāmo na sampaṭicchi’’nti.
“Wonderful, Venerable Nāgasena, marvelous, Venerable Nāgasena! The reason is well shown, the simile is well illustrated for clarifying untimely death. ‘There is untimely death’ has been made plain, made evident, made manifest. Even a thoughtless and scattered-minded person, Venerable Nāgasena, could come to the conclusion ‘There is untimely death’ by just one such simile, let alone a person with a sound mind. By the first simile alone, venerable sir, I was convinced that ‘There is untimely death,’ yet, desiring to hear further explanations, I did not accept it.”
“Thật vi diệu, tâu Đại đức Nāgasena! Thật hy hữu, tâu Đại đức Nāgasena! Nguyên nhân đã được trình bày khéo, ví dụ đã được trình bày khéo để làm sáng tỏ về cái chết phi thời. Việc ‘có cái chết phi thời’ đã được làm cho rõ ràng, đã được làm cho hiển nhiên, đã được làm cho tỏ tường. Tâu Đại đức Nāgasena, ngay cả người tâm trí tán loạn, chỉ với một ví dụ thôi cũng có thể đi đến kết luận rằng ‘có cái chết phi thời’, huống nữa là người có tâm trí tỉnh táo? Tâu Đại đức, ngay từ ví dụ đầu tiên, con đã được thuyết phục rằng ‘có cái chết phi thời’, nhưng vì muốn nghe thêm những lời giải thích khác nữa nên con đã không chấp nhận.”
Akālamaraṇapañho chaṭṭho.
The sixth question on untimely death.
Câu hỏi về cái chết phi thời, chương thứ sáu.