Bản dịch
MIL 6.1.6 — CÂU HỎI VỀ SỰ NHẬN BIẾT CẢM THỌ CỦA VỊ A-LA-HÁN
6. Arahantavedanāvediyanapañha
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Vị A-la-hán nhận biết một cảm thọ, thuộc thân không thuộc tâm.’ Thưa ngài Nāgasena, việc mà tâm của vị A-la-hán vận hành nương vào thân, vậy có phải vị A-la-hán không phải là chúa tể, không phải là người chủ, không có quyền hành ở nơi ấy?”
“Tâu đại vương, đúng vậy.”
“Thưa ngài Nāgasena, việc vị ấy không phải là chúa tể, không phải là người chủ, không có quyền hành đối với tâm của mình trong khi thân đang được vận hành là không đúng. Thậm chí con chim cho đến khi nào còn trú ở nơi tổ chim, thì nó là chúa tể, là người chủ, là có quyền hành ở nơi ấy. ”
BJT 2“Tâu đại vương, mười pháp này đi theo thân, chạy theo, vận hành theo thân ở mỗi một kiếp sống. Mười pháp nào? Lạnh, nóng, đói, khát, đại tiện, tiểu tiện, dã dượi buồn ngủ, già, bệnh, chết. Tâu đại vương, đây là mười pháp đi theo thân, chạy theo, vận hành theo thân ở mỗi một kiếp sống. Vị A-la-hán không phải là chúa tể, không phải là người chủ, không có quyền hành ở nơi ấy.”
“Thưa ngài Nāgasena, vì lý do gì mà đối với vị A-la-hán, mệnh lệnh hay là uy quyền không vận hành ở thân? Về việc này, xin ngài hãy nói cho trẫm lý do.”
“Tâu đại vương, giống như những chúng sanh nào đó là được nương tựa vào trái đất, tất cả bọn họ nương vào trái đất mà di chuyển, sinh sống, quyết định lối cư xử. Tâu đại vương, phải chăng mệnh lệnh hay là uy quyền của những người ấy vận hành ở trái đất?”
“Thưa ngài, tất nhiên không.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế tâm của vị A-la-hán vận hành nương vào thân. Tuy nhiên, đối với vị A-la-hán mệnh lệnh hay là uy quyền không vận hành ở thân.”
BJT 3“Thưa ngài Nāgasena, vì lý do gì mà phàm nhân nhận biết cảm thọ thuộc thân luôn cả thuộc tâm?”
“Tâu đại vương, vì tính chất không được tu tập của tâm khiến phàm nhân nhận biết cảm thọ thuộc thân luôn cả thuộc tâm. Tâu đại vương, giống như con bò đực bị đói, bị run rẩy, có thể được buộc lại bằng những cọng cỏ không chắc, yếu ớt, nhỏ nhắn, hoặc bằng sợi dây leo. Khi nào con bò đực ấy bị kích động, khi ấy nó ra đi cùng với sợi dây buộc. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đối với tâm chưa được tu tập, cảm thọ sau khi sanh khởi thì làm cho tâm bị kích động. Tâm bị kích động, thì uốn cong thân, vặn vẹo, làm thân xoay chuyển. Và người ấy, với tâm chưa được tu tập, run rẩy, kêu lên, thét lên tiếng kêu ghê rợn. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy phàm nhân nhận biết cảm thọ thuộc thân luôn cả thuộc tâm.”
“Thưa ngài, vì lý do gì mà vị A-la-hán nhận biết một cảm thọ, thuộc thân không thuộc tâm?”
“Tâu đại vương, tâm của vị A-la-hán là đã được tu tập, đã khéo được tu tập, đã được rèn luyện, đã khéo được rèn luyện, biết nghe, có sự phục tùng. Vị ấy, trong khi bị tiếp xúc với cảm thọ khổ, nắm chắc ý nghĩ rằng: ‘là vô thường,’ rồi buộc tâm vào cột trụ của định. Được buộc chặt vào cột trụ của định, tâm ấy của vị ấy không rung chuyển, không dao động, được vững chãi, không bị tán loạn. Tuy nhiên, do sự lan rộng sức khuấy rối của cảm thọ, thân của vị ấy uốn cong, vặn vẹo, xoay chuyển. Tâu đại vương, ở đây điều này là lý do mà với lý do ấy vị A-la-hán nhận biết một cảm thọ, thuộc thân không thuộc tâm.”
BJT 4“Thưa ngài Nāgasena, về việc trong khi thân dao động mà tâm không dao động được gọi là điều kỳ diệu ở thế gian. Về việc này, xin ngài hãy nói cho trẫm lý do.”
“Tâu đại vương, giống như ở cội cây to lớn khổng lồ có đầy đủ thân, cành cây, và lá cây, khi bị vùi dập bởi sức mạnh của gió thì cành cây dao động, phải chăng thân của cây cũng dao động?”
“Thưa ngài, không đúng.”
“Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị A-la-hán trong khi bị tiếp xúc với cảm thọ khổ, nắm chắc ý nghĩ rằng: ‘là vô thường,’ rồi buộc tâm vào cột trụ của định. Được buộc chặt vào cột trụ của định, tâm ấy của vị ấy không rung chuyển, không dao động, được vững chãi, không bị tán loạn. Do sự lan rộng sức khuấy rối của cảm thọ, thân của vị ấy uốn cong, vặn vẹo, xoay chuyển. Tuy nhiên, tâm của vị ây không rung chuyển, không dao động, tợ như thân của cội cây to lớn vậy.”
“Thưa ngài Nāgasena, thật là kỳ diệu! Thưa ngài Nāgasena, thật là phi thường! Ngọn đèn Giáo Pháp có hình thức như vầy vào mọi lúc là chưa từng được thấy trước đây bởi trẫm.”
Câu hỏi về sự nhận biết cảm thọ của vị A-la-hán là thứ sáu.
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
6. ‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘arahā ekaṃ vedanaṃ vedayati kāyikaṃ, na cetasika’nti. Kiṃ nu kho, bhante nāgasena, arahato cittaṃ yaṃ kāyaṃ nissāya pavattati, tattha arahā anissaro assāmī avasavattī’’ti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Na kho, bhante nāgasena, yuttametaṃ, yaṃ so sakacittassa pavattamāne kāye anissaro hoti assāmī avasavattī; sakuṇopi tāva, bhante, yasmiṃ kulāvake paṭivasati, tattha so issaro hoti sāmī vasavattī’’ti.
6. “Venerable Nāgasena, you say that ‘an Arahant experiences one kind of feeling, bodily, not mental.’ But, Venerable Nāgasena, since the Arahant's mind depends on the body to function, does this mean the Arahant has no sovereignty, no ownership, and no control over that body?” “Yes, great king.” “But, Venerable Nāgasena, it is not fitting that one should have no sovereignty, no ownership, and no control over the very body in which one's own mind functions. Even a bird, Venerable, has sovereignty, ownership, and control over the nest in which it dwells.”
6. “Thưa Đại đức Nāgasena, ngài nói rằng: ‘Bậc A-la-hán chỉ cảm thọ một loại cảm giác, đó là cảm giác thuộc về thân, không phải cảm giác thuộc về tâm.’ Thưa Đại đức Nāgasena, có phải chăng tâm của bậc A-la-hán, vốn nương vào thân này để tồn tại, nhưng bậc A-la-hán lại không có quyền làm chủ, không sở hữu, không kiểm soát được thân ấy?” “Tâu Đại vương, đúng vậy.” “Thưa Đại đức Nāgasena, điều đó không hợp lý, việc vị ấy không có quyền làm chủ, không sở hữu, không kiểm soát được thân thể nơi mà tâm của chính mình đang vận hành. Thưa Đại đức, ngay cả con chim, khi nó ở trong tổ nào, nó cũng có quyền làm chủ, sở hữu, và kiểm soát được cái tổ ấy.”
‘‘Dasayime, mahārāja, kāyānugatā dhammā bhave bhave kāyaṃ anudhāvanti anuparivattanti. Katame dasa? Sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo middhaṃ jarā byādhi maraṇaṃ. Ime kho, mahārāja, dasa kāyānugatā dhammā bhave bhave kāyaṃ anudhāvanti anuparivattanti, tattha arahā anissaro assāmī avasavattī’’ti.
“Great king, these ten conditions inherent in the body follow and revolve around the body in existence after existence. Which ten? Cold, heat, hunger, thirst, defecation, urination, drowsiness, aging, illness, and death. These, great king, are the ten conditions inherent in the body that follow and revolve around the body in existence after existence. Over these, the Arahant has no sovereignty, no ownership, and no control.”
“Tâu Đại vương, có mười pháp này đi theo thân, chúng theo đuổi và xoay vần cùng với thân từ kiếp này sang kiếp khác. Mười pháp ấy là gì? Lạnh, nóng, đói, khát, đại tiện, tiểu tiện, buồn ngủ, già, bệnh, chết. Tâu Đại vương, mười pháp đi theo thân này theo đuổi và xoay vần cùng với thân từ kiếp này sang kiếp khác, và đối với chúng, bậc A-la-hán không có quyền làm chủ, không sở hữu, không kiểm soát được.”
‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena arahato kāye āṇā nappavattati issariyaṃ vā, tattha me kāraṇaṃ brūhī’’ti? ‘‘Yathā, mahārāja, ye keci pathavinissitā sattā, sabbe te pathaviṃ nissāya caranti viharanti vuttiṃ kappenti, api nu kho, mahārāja, tesaṃ pathaviyā āṇā pavattati issariyaṃ vā’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, arahato cittaṃ kāyaṃ nissāya pavattati, na ca arahato kāye āṇā pavattati issariyaṃ vā’’ti.
“Venerable Nāgasena, for what reason does an Arahant have no command or sovereignty over the body? Explain the reason to me.” “Great king, just as all beings that are dependent on the earth walk, live, and maintain their livelihood dependent on the earth, do they have command or sovereignty over the earth?” “No, Venerable.” “Just so, great king, the Arahant’s mind functions dependent on the body, but the Arahant has no command or sovereignty over the body.”
“Thưa Đại đức Nāgasena, vì lý do gì mà quyền lực hay sự làm chủ của bậc A-la-hán không có hiệu lực trên thân? Xin ngài hãy cho tôi biết lý do về điều đó.” “Tâu Đại vương, ví như tất cả chúng sanh nào nương tựa vào đất, tất cả chúng đều đi lại, trú ngụ, và sinh sống nhờ nương vào đất. Nhưng, tâu Đại vương, liệu chúng có quyền lực hay sự làm chủ đối với đất không?” “Thưa Đại đức, không ạ.” “Tâu Đại vương, cũng thế ấy, tâm của bậc A-la-hán nương vào thân để tồn tại, nhưng bậc A-la-hán không có quyền lực hay sự làm chủ đối với thân.”
‘‘Bhante nāgasena, kena kāraṇena puthujjano kāyikampi cetasikampi vedanaṃ vedayatī’’ti? ‘‘Abhāvitattā, mahārāja, cittassa puthujjano kāyikampi cetasikampi vedanaṃ vedayati. Yathā, mahārāja, goṇo chāto paritasito abaladubbalaparittakatiṇesu vā latāya vā upanibaddho assa, yadā so goṇo parikupito hoti, tadā saha upanibandhanena pakkamati. Evameva kho, mahārāja, abhāvitacittassa vedanā uppajjitvā cittaṃ parikopeti, cittaṃ parikupitaṃ kāyaṃ ābhujati nibbhujati samparivattakaṃ karoti. Atha kho so abhāvitacitto tasati ravati bheravarāvamabhiravati, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena puthujjano kāyikampi cetasikampi vedanaṃ vedayatī’’ti.
“Venerable Nāgasena, for what reason does an ordinary person experience both bodily and mental feeling?” “Because of an undeveloped mind, great king, an ordinary person experiences both bodily and mental feeling. Just as, great king, a hungry and thirsty ox, tied with a weak, meager blade of grass or a vine, when agitated, breaks free along with its tether. In the same way, great king, when a feeling arises in an undeveloped mind, it agitates the mind. The agitated mind makes the body bend, unbend, and roll about. Then that person with an undeveloped mind trembles, cries out, and utters fearful cries. This, great king, is the reason why an ordinary person experiences both bodily and mental feeling.”
– Kính bạch Đại đức Nāgasena, do nguyên nhân nào mà phàm phu cảm thọ cả cảm giác nơi thân lẫn cảm giác nơi tâm? – Tâu Đại vương, do tâm chưa được tu tập, nên phàm phu cảm thọ cả cảm giác nơi thân lẫn cảm giác nơi tâm. Tâu Đại vương, ví như một con bò đói khát, yếu ớt, bị buộc vào một ít cỏ hoặc dây leo. Khi con bò ấy nổi giận, nó sẽ kéo cả dây buộc mà bỏ đi. Cũng vậy, tâu Đại vương, đối với người có tâm chưa tu tập, khi cảm thọ khởi lên, nó làm cho tâm bị khuấy động. Khi tâm bị khuấy động, nó làm cho thân co lại, duỗi ra, lăn qua lộn lại. Bấy giờ, người có tâm chưa tu tập ấy hoảng sợ, la hét, gầm lên những tiếng kinh hoàng. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà phàm phu cảm thọ cả cảm giác nơi thân lẫn cảm giác nơi tâm.
‘‘Kiṃ pana taṃ kāraṇaṃ, yena kāraṇena arahā ekaṃ vedanaṃ vedayati kāyikaṃ, na cetasika’’nti? ‘‘Arahato, mahārāja, cittaṃ bhāvitaṃ hoti subhāvitaṃ dantaṃ sudantaṃ assavaṃ vacanakaraṃ, so dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno ‘anicca’nti daḷhaṃ gaṇhāti, samādhithambhe cittaṃ upanibandhati, tassa taṃ cittaṃ samādhithambhe upanibandhanaṃ na vedhati na calati, ṭhitaṃ hoti avikkhittaṃ, tassa vedanāvikāravipphārena kāyo ābhujati nibbhujati samparivattati, idamettha, mahārāja, kāraṇaṃ, yena kāraṇena arahā ekaṃ vedanaṃ vedayati kāyikaṃ, na cetasika’’nti.
“What then is the reason why an Arahant experiences one feeling, a bodily one, not a mental one?” “Great king, the Arahant’s mind is developed, well-developed, tamed, well-tamed, compliant, and obedient. When touched by painful feeling, he firmly grasps it as ‘impermanent.’ He fastens his mind to the pillar of concentration. His mind, thus fastened to the pillar of concentration, does not tremble or waver; it remains steady and undistracted. Due to the pervasive disturbance of the feeling, his body bends, unbends, and rolls about. This, great king, is the reason why an Arahant experiences one feeling, a bodily one, not a mental one.”
– Vậy đâu là nguyên nhân, do nguyên nhân nào mà bậc A-la-hán chỉ cảm thọ một cảm giác nơi thân, chứ không cảm thọ cảm giác nơi tâm? – Tâu Đại vương, tâm của bậc A-la-hán đã được tu tập, khéo tu tập, đã được điều phục, khéo điều phục, dễ bảo, vâng lời. Vị ấy khi bị cảm thọ khổ xúc chạm, liền nắm chắc rằng: ‘Nó là vô thường’. Vị ấy buộc chặt tâm vào cột trụ định. Tâm của vị ấy, khi được buộc chặt vào cột trụ định, thì không rung động, không lay chuyển, đứng vững, không tán loạn. Do sự biến dạng của cảm thọ lan khắp, thân của vị ấy co lại, duỗi ra, lăn qua lộn lại. Tâu Đại vương, đây chính là nguyên nhân, do nguyên nhân này mà bậc A-la-hán chỉ cảm thọ một cảm giác nơi thân, chứ không cảm thọ cảm giác nơi tâm.
‘‘Bhante nāgasena, taṃ nāma loke acchariyaṃ yaṃ kāye calamāne cittaṃ na calati, tattha me kāraṇaṃ brūhī’’ti. ‘‘Yathā, mahārāja, mahatimahārukkhe khandhasākhāpalāsasampanne anilabalasamāhate sākhā calati, api nu tassa khandhopi calatī’’ti? ‘‘Na hi, bhante’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, arahā dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno ‘anicca’nti daḷhaṃ gaṇhāti, samādhithambhe cittaṃ upanibandhati, tassa taṃ cittaṃ samādhithambhe upanibandhanaṃ na vedhati na calati, ṭhitaṃ hoti avikkhittaṃ, tassa vedanāvikāravipphārena kāyo ābhujati nibbhujati samparivattati, cittaṃ pana tassa na vedhati na calati khandho viya mahārukkhassā’’ti. ‘‘Acchariyaṃ, bhante nāgasena, abbhutaṃ, bhante nāgasena, na me evarūpo sabbakāliko dhammapadīpo diṭṭhapubbo’’ti.
“Venerable Nāgasena, it is indeed a wonder in the world that when the body is agitated, the mind does not waver. Please explain the reason for this to me.” “Just as, great king, in a great and mighty tree endowed with trunk, branches, and leaves, when its branches are shaken by the force of the wind, does the trunk also shake?” “No, Venerable.” “Similarly, great king, when an Arahant is touched by painful feeling, he firmly grasps it as ‘impermanent.’ He binds his mind to the pillar of concentration. His mind, thus bound to the pillar of concentration, does not tremble or waver—it remains steady and undistracted. Though his body may bend, unbend, and roll about due to the pervasive disturbance of the feeling, his mind does not tremble or waver, just like the trunk of a great tree.” “Marvelous, Venerable Nāgasena! Astonishing, Venerable Nāgasena! Never before have I seen such a perpetual lamp of the Dhamma.”
– Kính bạch Đại đức Nāgasena, thật là kỳ diệu thay ở trên đời, khi thân lay động mà tâm không lay động. Xin Đại đức hãy cho trẫm biết nguyên nhân về điều đó. – Tâu Đại vương, ví như một cây đại thụ to lớn, có đủ thân, cành, lá, khi bị sức gió thổi mạnh, các cành cây lay động. Vậy thân cây có lay động không? – Thưa không, bạch Đại đức. – Cũng vậy, tâu Đại vương, bậc A-la-hán khi bị cảm thọ khổ xúc chạm, liền nắm chắc rằng: ‘Nó là vô thường’. Vị ấy buộc chặt tâm vào cột trụ định. Tâm của vị ấy, khi được buộc chặt vào cột trụ định, thì không rung động, không lay chuyển, đứng vững, không tán loạn. Do sự biến dạng của cảm thọ lan khắp, thân của vị ấy co lại, duỗi ra, lăn qua lộn lại, nhưng tâm của vị ấy thì không rung động, không lay chuyển, giống như thân của cây đại thụ vậy. – Thật kỳ diệu, kính bạch Đại đức Nāgasena! Thật phi thường, kính bạch Đại đức Nāgasena! Trẫm chưa từng thấy ngọn đèn Chánh pháp nào luôn hiện hữu như thế này.
Arahantavedanāvediyanapañho chaṭṭho.
The Sixth Question on the Feeling Experienced by an Arahant.
Câu hỏi về sự cảm thọ của bậc A-la-hán, phẩm thứ sáu.