Bản dịch
MIL 5.5.5 — CÂU HỎI VỀ LOMASAKASSAPA
5. Buddhaaviheṭhakapañha
BJT 1“Thưa ngài Nāgasena, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến: ‘Vào thời quá khứ, trong khi có bản thể nhân loại, Ta đã là người có bản tánh không hãm hại chúng sanh.’ Và thêm nữa, Ngài đã nói rằng: ‘Trong khi là vị ẩn sĩ tên Lomasakassapa đã giết chết hàng trăm mạng sống và đã hiến cúng đại lễ tế thần Vājapeyya.’
Thưa ngài Nāgasena, nếu điều đã được nói bởi đức Thế Tôn là: ‘Vào thời quá khứ, trong khi có bản thể nhân loại, Ta đã là người có bản tánh không hãm hại chúng sanh,’ như thế thì lời nói rằng: ‘Đại lễ tế thần Vājapeyya đã được ẩn sĩ Lomasakassapa hiến cúng sau khi đã giết chết hàng trăm mạng sống’ là sai trái. Nếu đại lễ tế thần Vājapeyya đã được ẩn sĩ Lomasakassapa hiến cúng sau khi đã giết chết hàng trăm mạng sống, như thế thì lời nói rằng: ‘Vào thời quá khứ, trong khi có bản thể nhân loại, Ta đã là người có bản tánh không hãm hại chúng sanh’ cũng là sai trái. Câu hỏi này cũng có cả hai khía cạnh, được dành cho ngài. Nó nên được giải quyết bởi ngài.”
BJT 2“Tâu đại vương, điều này cũng đã được đức Thế Tôn nói đến: ‘Vào thời quá khứ, trong khi có bản thể nhân loại, Ta đã là người có bản tánh không hãm hại chúng sanh.’ Và đại lễ tế thần Vājapeyya đã được ẩn sĩ Lomasakassapa hiến cúng sau khi đã giết chết hàng trăm mạng sống. Tuy nhiên, việc ấy là do tác động của ái luyến, không có sự suy nghĩ, không có sự cố ý.”
“Thưa ngài Nāgasena, tám hạng người này giết hại mạng sống. Tám hạng nào? Hạng luyến ái giết hại mạng sống do tác động của luyến ái, hạng xấu xa giết hại mạng sống do tác động của sân, hạng mê mờ giết hại mạng sống do tác động của si, hạng ngã mạn giết hại mạng sống do tác động của ngã mạn, hạng tham lam giết hại mạng sống do tác động của tham, hạng không có gì giết hại mạng sống vì mục đích nuôi mạng, hạng ngu dốt giết hại mạng sống do tác động của sự đùa giỡn, đức vua giết hại mạng sống do tác động của kỷ cương. Thưa ngài Nāgasena, đây là tám hạng người giết hại mạng sống. Thưa ngài Nāgasena, có phải việc đã làm bởi đức Bồ Tát có tính chất tự nhiên?”
“Tâu đại vương, việc đã làm bởi đức Bồ Tát không phải có tính chất tự nhiên. Tâu đại vương, nếu đức Bồ Tát hạ thấp (phẩm cách) để hiến cúng đại lễ tế thần vì bản tánh tự nhiên thì không nói lên lời kệ này:
‘Ta không mong muốn vùng đất có sự bao quanh của biển cả, có biển là vòng đai, cùng với lời phỉ báng. Này Sayha, ngươi hãy nhận biết như vậy.’
BJT 3Tâu đại vương, với lời nói như vậy đức Bồ Tát do việc nhìn thấy nàng Candavatī, con gái của đức vua, đã không còn có sự suy nghĩ, tâm bị tán loạn, bị luyến ái, có trạng thái không suy nghĩ, vô cùng bối rối, vô cùng vội vã. Với tâm đã bị tán loạn, đã bị lay động, đã bị khuấy động ấy, vị ấy đã hiến cúng đại lễ tế thần Vājapeyya với sự tích lũy to lớn khổng lồ về lượng máu từ cần cổ của những con thú bị giết.
Tâu đại vương, giống như kẻ bị điên, có tâm bị tán loạn, bước lên ngọn lửa đã được đốt cháy, nắm bắt con rắn độc đã bị lên cơn giận, cưỡi lên con voi đã bị nổi điên, lao vào biển cả không nhìn thấy bến bờ, giẫm đạp vào vũng nước luôn cả hố phân, leo lên hàng rào gai, lao vào vực thẳm, ăn vật dơ, thậm chí lõa lồ đi ở đường phố, (hoặc) làm nhiều công việc không xứng đáng khác nữa. Tâu đại vương, tương tợ y như thế đức Bồ Tát do việc nhìn thấy nàng Candavatī, con gái của đức vua, đã không còn có sự suy nghĩ, tâm bị tán loạn, bị luyến ái, có trạng thái không suy nghĩ, vô cùng bối rối, vô cùng vội vã. Với tâm đã bị tán loạn, đã bị lay động, đã bị khuấy động ấy, vị ấy đã hiến cúng đại lễ tế thần Vājapeyya với sự tích lũy to lớn khổng lồ về lượng máu từ cần cổ của những con thú bị giết.
Tâu đại vương, việc xấu xa đã được làm bởi kẻ có tâm bị tán loạn trong thời hiện tại không phải là có tội lỗi nghiêm trọng, và tương tợ y như thế cũng không có quả thành tựu ở thời vị lai. Tâu đại vương, ở đây một kẻ điên khùng nào đó phạm vào tội đáng chết thì ngài sẽ giáng xuống kẻ đó hình phạt gì?”
BJT 4“Thưa ngài Nāgasena, sẽ là hình phạt gì đối với kẻ điên khùng? Chúng tôi cho người đánh đập rồi bảo đuổi kẻ ấy đi; chính điều ấy là hình phạt đối với kẻ ấy.”
“Tâu đại vương, như thế cũng không có hình phạt trong việc phạm tội của kẻ điên khùng. Vì thế, trong việc đã làm của kẻ điên khùng thì không có sự sai trái, có thể tha thứ. Tâu đại vương, tương tợ y như thế vị ẩn sĩ Lomasakassapa do việc nhìn thấy nàng Candavatī, con gái của đức vua, đã không còn có sự suy nghĩ, tâm bị tán loạn, bị luyến ái, có trạng thái không suy nghĩ, đã đi ra ngoài sự kiềm chế, vô cùng bối rối, vô cùng vội vã. Với tâm đã bị tán loạn, đã bị lay động, đã bị khuấy động ấy, vị ấy đã hiến cúng đại lễ tế thần Vājapeyya với sự tích lũy to lớn khổng lồ về lượng máu từ cần cổ của những con thú bị giết. Hơn nữa, đến khi đã có tâm trở lại bình thường, có trí nhớ đã được hồi phục, khi ấy (Lomasakassapa) sau khi xuất gia trở lại lần nữa, đã làm sanh khởi năm thắng trí, và đã đi đến cõi Phạm Thiên.”
“Thưa ngài Nāgasena, tốt lắm! Trẫm chấp nhận điều này đúng theo như vậy.”
Câu hỏi về Lomasakassapa là thứ năm.
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
‘‘‘Sasamuddapariyāyaṃ, mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ;
Na icche saha nindāya, evaṃ seyha † vijānahī’ti.
‘The earth, with the ocean as its boundary, with the sea as its earring, I would not desire it if accompanied by blame. Thus, O Seyha, should you understand.’
“‘Ta không mong muốn quả đất này, với đại dương là giới hạn, với biển cả là hoa tai, nếu đi kèm với sự chê bai. Này Seyha, hãy biết như vậy.’”
‘‘Evaṃvādī, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
“He who spoke thus, great king, the Bodhisatta, upon seeing the princess Candavatī, became senseless, deranged in mind, impassioned, lost his senses, and was agitated and hurried. With that distracted, bewildered, and turbulent mind, he performed the great Vājapeyya sacrifice, a great slaughter of many animals and a collection of their throat-blood.
– Tâu Đại vương, Bồ-tát là người có lời nói như vậy, nhưng ngay khi nhìn thấy công chúa Candavatī đã trở nên bất tỉnh, có tâm tán loạn, bị luyến ái, trở nên mất tri giác, bối rối, vội vã. Với tâm trí tán loạn, hoang mang, xáo trộn ấy, ngài đã thực hiện đại lễ tế đàn Vājapeyya là việc giết hại rất nhiều loài vật và thu thập máu từ cổ họng của chúng.
‘‘Yathā, mahārāja, ummattako khittacitto jalitampi jātavedaṃ akkamati, kupitampi āsīvisaṃ gaṇhāti, mattampi hatthiṃ upeti, samuddampi atīradassiṃ pakkhandati, candanikampi oḷigallampi omaddati, kaṇṭakādhānampi abhiruhati, papātepi patati, asucimpi bhakkheti, naggopi rathiyā carati, aññampi bahuvidhaṃ akiriyaṃ karoti. Evameva kho, mahārāja, bodhisatto saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji.
“Just as, great king, a madman with a deranged mind might step on a blazing fire, grasp an angry poisonous snake, approach a rutting elephant, plunge into an ocean with no shore in sight, trample on a cesspool or a quagmire, climb a heap of thorns, fall from a precipice, eat filth, walk naked in the street, and commit many other improper acts—so too, great king, the Bodhisatta, upon seeing the princess Candavatī, became senseless, deranged in mind, impassioned, lost his senses, and was agitated and hurried. With that distracted, bewildered, and turbulent mind, he performed the great Vājapeyya sacrifice, a great slaughter of many animals and a collection of their throat-blood.
– Tâu Đại vương, ví như người điên có tâm tán loạn, dẫm lên cả ngọn lửa đang cháy, bắt lấy cả con rắn độc đang tức giận, đến gần cả con voi đang say, lao xuống cả biển cả không thấy bờ, dẫm đạp cả hố phân và vũng bùn, leo lên cả nơi cắm chông, nhảy xuống cả vực thẳm, ăn cả vật bất tịnh, đi lại trần truồng trên đường phố, và làm nhiều việc không nên làm khác. Tâu Đại vương, cũng giống như vậy, Bồ-tát ngay khi nhìn thấy công chúa Candavatī đã trở nên bất tỉnh, có tâm tán loạn, bị luyến ái, trở nên mất tri giác, bối rối, vội vã. Với tâm trí tán loạn, hoang mang, xáo trộn ấy, ngài đã thực hiện đại lễ tế đàn Vājapeyya là việc giết hại rất nhiều loài vật và thu thập máu từ cổ họng của chúng.
‘‘Khittacittena, mahārāja, kataṃ pāpaṃ diṭṭhadhammepi na mahāsāvajjaṃ hoti, samparāye vipākenapi no tathā. Idha, mahārāja, koci ummattako vajjhamāpajjeyya, tassa tumhe kiṃ daṇḍaṃ dhārethā’’ti? ‘‘Ko, bhante, ummattakassa daṇḍo bhavissati, taṃ mayaṃ pothāpetvā nīharāpema, esova tassa daṇḍo’’ti. ‘‘Iti kho, mahārāja, ummattakassa aparādhe daṇḍopi na bhavati, tasmā ummattakassa katepi na doso bhavati satekiccho. Evameva kho, mahārāja, lomasakassapo isi saha dassanena candavatiyā rājakaññāya visaññī ahosi khittacitto ratto visaññibhūto visaṭapayāto ākulākulo turitaturito, tena vikkhittabhantaluḷitacittena mahatimahāpasughātagalaruhirasañcayaṃ vājapeyyaṃ mahāyaññaṃ yaji. Yadā ca pana pakaticitto ahosi paṭiladdhassati, tadā punadeva pabbajitvā pañcābhiññāyo nibbattetvā brahmalokūpago ahosī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
“Great king, an evil deed done by one with a deranged mind is not a great offense in this very life, nor is its result so in the future. Here, great king, if some madman were to commit a capital offense, what punishment would you impose upon him?” “Venerable sir, what punishment could there be for a madman? We would have him beaten and driven out—that alone would be his punishment.” “Thus, great king, for an offense by a madman there is no real punishment; therefore, for what a madman does there is no fault, and it is remediable. In the same way, great king, the sage Lomasakassapa, upon seeing the princess Candavatī, became senseless, deranged in mind, impassioned, lost his senses, went astray, and was agitated and hurried. With that distracted, bewildered, and turbulent mind, he performed the great Vājapeyya sacrifice, a great slaughter of many animals and a collection of their throat-blood. But when he returned to his normal state of mind and recovered his mindfulness, he once again went forth, developed the five higher knowledges, and was reborn in the Brahmā world.” “Excellent, venerable Nāgasena! I accept it just as you say.”
– Tâu Đại vương, việc ác được thực hiện bởi người có tâm tán loạn thì ở ngay trong hiện tại cũng không có tội lỗi nặng nề, và ở đời sau về phương diện quả báo cũng không phải như thế. Tâu Đại vương, ở đây, nếu có người điên nào đó phạm tội, các ngài sẽ áp dụng hình phạt nào cho người ấy? – Tâu Đại đức, làm gì có hình phạt cho người điên? Chúng tôi cho đánh đập rồi đuổi người ấy đi. Đây chính là hình phạt của người ấy. – Như vậy, tâu Đại vương, đối với lỗi lầm của người điên thì cũng không có hình phạt. Do đó, việc được thực hiện bởi người điên cũng không có tội lỗi, có thể chữa trị được. Tâu Đại vương, cũng giống như vậy, ẩn sĩ Lomasakassapa ngay khi nhìn thấy công chúa Candavatī đã trở nên bất tỉnh, có tâm tán loạn, bị luyến ái, trở nên mất tri giác, hoang mang, bối rối, vội vã. Với tâm trí tán loạn, hoang mang, xáo trộn ấy, ngài đã thực hiện đại lễ tế đàn Vājapeyya là việc giết hại rất nhiều loài vật và thu thập máu từ cổ họng của chúng. Và khi ngài có tâm trí bình thường trở lại, đã phục hồi được chánh niệm, khi ấy ngài lại xuất gia một lần nữa, đã làm cho sanh khởi năm loại thắng trí, và đã đi đến cõi Phạm Thiên. – Lành thay, tâu Đại đức Nāgasena, con xin chấp nhận điều này đúng là như vậy.
Buddhaaviheṭhakapañho pañcamo.
The Fifth Question, Concerning the Buddha's Non-Harming, is concluded.
Câu hỏi thứ năm về việc Bồ-tát không làm hại vị Phật đã kết thúc.