Bản dịch
MIL 3.2.5 — II. PHẨM HÀNH TRÌNH
5. Vedanāpañha
Đức vua đã nói rằng: “Thưa ngài Nāgasena, các thọ lạc là thiện, hay là bất thiện, hay là không xác định?”
“Tâu đại vương, có thể là thiện, có thể là bất thiện, có thể là không xác định.”
“Thưa ngài, nếu là thiện thì không khổ, nếu là khổ thì không phải là thiện, ‘vừa là thiện vừa là khổ’ không xảy ra.”
“Tâu đại vương, đại vương nghĩ gì về điều này? Trường hợp đặt xuống khối sắt được nung đỏ ở bàn tay của người đàn ông, ở bàn tay thứ nhì đặt xuống cục tuyết lạnh, tâu đại vương, phải chăng cả hai vật ấy đều có thể gây bỏng?”
“Thưa ngài, đúng vậy. Cả hai vật ấy đều có thể gây bỏng.”
“Tâu đại vương, có phải cả hai vật ấy đều nóng?”
“Thưa ngài, không phải.”
“Tâu đại vương, có phải cả hai vật ấy đều lạnh?”
“Thưa ngài, không phải.”
“Đại vương hãy nhận biết lời bắt bẻ. Nếu vật được nung đỏ gây bỏng, tuy nhiên không phải cả hai vật ấy đều là nóng, vì thế không xảy ra. Nếu vật lạnh gây bỏng, tuy nhiên không phải cả hai vật ấy đều là lạnh, vì thế không xảy ra. Tâu đại vương, vậy thì tại sao cả hai vật ấy đều gây bỏng? Không phải cả hai vật ấy đều là nóng, không phải cả hai vật ấy đều là lạnh, mà là một nóng, một lạnh. Vậy mà cả hai vật ấy đều gây bỏng, vì thế không xảy ra.”
“Thưa ngài, trẫm không có khả năng để trò chuyện với nhà diễn thuyết như ngài. Thưa ngài, lành thay xin ngài nói về ý nghĩa.”
Do đó, vị trưởng lão đã giúp cho đức vua Milinda hiểu được bằng sự thuyết giảng liên quan đến Vi Diệu Pháp: “Tâu đại vương, đây là sáu hỷ tâm liên quan thế tục, sáu hỷ tâm liên quan xuất ly, sáu sân tâm liên quan thế tục, sáu sân tâm liên quan xuất ly, sáu xả liên quan thế tục, sáu xả liên quan xuất ly; đây là sáu nhóm sáu. Hơn nữa, ba mươi sáu thọ thuộc quá khứ, ba mươi sáu thọ thuộc vị lai, ba mươi sáu thọ thuộc hiện tại, sau khi gom lại đặt chung lại với nhau thì có một trăm lẻ tám thọ.”
“Thưa ngài Nāgasena, ngài thật khôn khéo.”
Bản dịch: Bhikkhu Indacanda
Translated by Bhikkhu Indacanda, 2011. Based on the Buddha Jayanthi edition of the Pali canon, as corrected by Bhikkhu Indacanda. Full text, translation, and notes are available at the translator’s website: http://tamtangpaliviet.net/. Used by kind permission of the translator. Prepared for SuttaCentral by Bhikkhu Sujato.
Pāli: Mahāsaṅgīti Tipiṭaka · Anh: Bản dịch AI (OpenTipitaka) · Việt: Bản dịch AI (OpenTipitaka)
5. Rājā āha ‘‘bhante nāgasena, sukhā vedanā kusalā vā akusalā vā abyākatā vā’’ti? ‘‘Siyā, mahārāja, kusalā, siyā akusalā, siyā abyākatā’’ti. ‘‘Yadi, bhante, kusalā na dukkhā, yadi dukkhā na kusalā, kusalaṃ dukkhanti nuppajjatī’’ti. ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, idha purisassa hatthe tattaṃ ayoguḷaṃ nikkhipeyya, dutiye hatthe sītaṃ himapiṇḍaṃ nikkhipeyya, kiṃ nu kho, mahārāja, ubhopi te daheyyu’’nti? ‘‘Āma, bhante, ubhopi te daheyyu’’nti. ‘‘Kiṃ nu kho, te mahārāja, ubhopi uṇhā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kiṃ pana te, mahārāja, ubhopi sītalā’’ti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Ājānāhi niggahaṃ yadi tattaṃ dahati, na ca te ubhopi uṇhā, tena nuppajjati. Yadi sītalaṃ dahati, na ca te ubhopi sītalā, tena nuppajjati. Kissa pana te, mahārāja, ubhopi dahanti, na ca te ubhopi uṇhā, na ca te ubhopi sītalā? Ekaṃ uṇhaṃ, ekaṃ sītalaṃ, ubhopi te dahanti, tena nuppajjatī’’ti. ‘‘Nāhaṃ paṭibalo tayā vādinā saddhiṃ sallapituṃ, sādhu atthaṃ jappehī’’ti. Tato thero abhidhammasaṃyuttāya kathāya rājānaṃ milindaṃ saññāpesi –
5. The king asked, “Venerable Nāgasena, is pleasant feeling wholesome, unwholesome, or indeterminate?” “It may be, great king, wholesome; it may be unwholesome; it may be indeterminate.” “Venerable sir, if it is wholesome, it is not painful; if it is painful, it is not wholesome. It is not fitting for the wholesome to be painful.” “What do you think, great king? Suppose a man were to place a hot iron ball in one hand and a cold ball of snow in the other. Would both of them burn him, great king?” “Yes, venerable sir, both would burn him.” “But, great king, are both of them hot?” “No, venerable sir.” “Then, great king, are both of them cold?” “No, venerable sir.” “Recognize your refutation. If the hot one burns, yet they are not both hot, then it should not burn. If the cold one burns, yet they are not both cold, then it should not burn. For what reason then, great king, do they both burn, when they are not both hot, nor are they both cold? One is hot, one is cold, yet they both burn. Therefore, it is not fitting that your argument stands.” “I am not capable of debating with you, a dialectician. Please, explain the meaning clearly.” Then the Elder, through a discourse connected with the Abhidhamma, instructed King Milinda:
5. Vua hỏi: ‘Tâu Đại đức Nāgasena, lạc thọ là thiện, hay bất thiện, hay vô ký?’ ‘Tâu Đại vương, có khi là thiện, có khi là bất thiện, có khi là vô ký.’ ‘Tâu Đại đức, nếu là thiện thì không phải là khổ, nếu là khổ thì không phải là thiện. Điều thiện không thể sanh khởi như là khổ được.’ ‘Đại vương nghĩ thế nào về điều này? Ở đây, nếu người ta đặt một hòn sắt nóng rực vào tay của một người, và đặt một cục tuyết lạnh vào tay kia, tâu Đại vương, có phải cả hai đều làm phỏng không?’ ‘Thưa vâng, tâu Đại đức, cả hai đều làm phỏng.’ ‘Tâu Đại vương, có phải cả hai đều nóng không?’ ‘Thưa không, tâu Đại đức.’ ‘Vậy, tâu Đại vương, có phải cả hai đều lạnh không?’ ‘Thưa không, tâu Đại đức.’ ‘Xin hãy nhận ra sự bác bỏ. Nếu vật nóng làm phỏng, mà cả hai đều không nóng, thì do đó sự phỏng không thể xảy ra. Nếu vật lạnh làm phỏng, mà cả hai đều không lạnh, thì do đó sự phỏng không thể xảy ra. Vậy tại sao, tâu Đại vương, cả hai đều làm phỏng, trong khi cả hai đều không nóng, và cả hai đều không lạnh? Một cái thì nóng, một cái thì lạnh, cả hai đều làm phỏng, do đó (lập luận của ngài) không thể xảy ra.’ ‘Con không có khả năng tranh luận với một người biện luận như ngài. Xin ngài hãy giải thích rõ ý nghĩa.’ Sau đó, vị trưởng lão đã làm cho vua Milinda hiểu rõ bằng một bài pháp liên quan đến Vi Diệu Pháp –
‘‘Chayimāni, mahārāja, gehanissitāni somanassāni, cha nekkhammanissitāni somanassāni, cha gehanissitāni domanassāni, cha nekkhammanissitāni domanassāni, cha gehanissitā upekkhā, cha nekkhammanissitā upekkhāti, imāni cha chakkāni, atītāpi chattiṃsavidhā vedanā, anāgatāpi chattiṃsavidhā vedanā, paccuppannāpi chattiṃsavidhā vedanā, tadekajjhaṃ abhisaññuhitvā abhisampiṇḍetvā aṭṭhasataṃ vedanā hontī’’ti.
“Great king, there are these six kinds of joy based on the household life, six kinds of joy based on renunciation, six kinds of sorrow based on the household life, six kinds of sorrow based on renunciation, six kinds of equanimity based on the household life, and six kinds of equanimity based on renunciation. These are the six sets of six. Past feelings are also of thirty-six kinds, future feelings are also of thirty-six kinds, and present feelings are also of thirty-six kinds. Thus, having gathered and combined them together, there are one hundred and eight feelings.”
‘Tâu Đại vương, có sáu hỷ thọ liên hệ đến đời sống tại gia, sáu hỷ thọ liên hệ đến sự xuất ly, sáu ưu thọ liên hệ đến đời sống tại gia, sáu ưu thọ liên hệ đến sự xuất ly, sáu xả thọ liên hệ đến đời sống tại gia, và sáu xả thọ liên hệ đến sự xuất ly. Đây là sáu nhóm sáu. Có ba mươi sáu loại thọ trong quá khứ, ba mươi sáu loại thọ trong tương lai, và ba mươi sáu loại thọ trong hiện tại. Khi gộp chung tất cả lại, có một trăm lẻ tám thọ.’
‘‘Kallosi, bhante nāgasenā’’ti.
“You are skillful, venerable Nāgasena.”
‘Tâu Đại đức Nāgasena, ngài thật khéo léo.’
Vedanāpañho pañcamo.
The Fifth Question on Feeling.
Kết thúc vấn-đề thứ năm về Thọ.