4. Kinh Khởi Thế Nhân Bổn

111. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Pubbārāma, trong lâu đài của mẹ Migāra. Lúc bấy giờ, Vāseṭṭha và Bhāradvāja đang sống với các tỳ khưu, mong muốn được trở thành tỳ khưu. Khi ấy, vào buổi chiều, Thế Tôn từ nơi độc cư thiền định đứng dậy, đi xuống khỏi lâu đài và đi kinh hành ngoài trời, trong bóng mát của lâu đài.

112. Vāseṭṭha thấy Thế Tôn vào buổi chiều, từ nơi độc cư thiền định đứng dậy, đi xuống khỏi lâu đài và đi kinh hành ngoài trời, trong bóng mát của lâu đài. Thấy vậy, ông gọi Bhāradvāja: “Này hiền giả Bhāradvāja, Thế Tôn vào buổi chiều, từ nơi độc cư thiền định đứng dậy, đi xuống khỏi lâu đài và đi kinh hành ngoài trời, trong bóng mát của lâu đài. Này hiền giả Bhāradvāja, chúng ta hãy đi đến nơi Thế Tôn đang ở; may ra chúng ta có thể được nghe một bài pháp thoại từ sự hiện diện của Thế Tôn.” “Vâng, thưa hiền giả,” Bhāradvāja đã trả lời Vāseṭṭha.

113. Rồi Tôn giả Vāseṭṭha và Bhāradvāja đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn, rồi đi kinh hành theo sau Thế Tôn đang kinh hành. Bấy giờ, Thế Tôn gọi Tôn giả Vāseṭṭha: 'Này Vāseṭṭha, các ông thuộc dòng dõi Bà-la-môn, sanh trong gia đình Bà-la-môn, từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Này Vāseṭṭha, có phải các Bà-la-môn không mắng nhiếc, không phỉ báng các ông không?' 'Bạch Thế Tôn, thật vậy, các Bà-la-môn mắng nhiếc và phỉ báng chúng con bằng những lời phỉ báng thậm tệ, đầy đủ, chứ không phải không đầy đủ.' 'Này Vāseṭṭha, các Bà-la-môn mắng nhiếc và phỉ báng các ông như thế nào, bằng những lời phỉ báng thậm tệ, đầy đủ, chứ không phải không đầy đủ?' 'Bạch Thế Tôn, các Bà-la-môn nói như sau: ‘Chỉ giai cấp Bà-la-môn là tối thượng, các giai cấp khác là hạ liệt. Chỉ giai cấp Bà-la-môn là thanh tịnh, các giai cấp khác là hắc ám. Chỉ các Bà-la-môn được thanh tịnh, không phải các người không phải Bà-la-môn. Chỉ các Bà-la-môn là con chính thống của Phạm Thiên, sanh từ miệng, do Phạm Thiên sanh, do Phạm Thiên tạo, là người thừa tự của Phạm Thiên. Các ông đã từ bỏ giai cấp tối thượng để gia nhập giai cấp hạ liệt, tức là bọn Sa-môn đầu trọc, tôi tớ, đen đúa, sanh từ chân của bà con (Phạm Thiên). Việc này không tốt, việc này không xứng đáng, khi các ông từ bỏ giai cấp tối thượng để gia nhập giai cấp hạ liệt, tức là bọn Sa-môn đầu trọc, tôi tớ, đen đúa, sanh từ chân của bà con (Phạm Thiên)’. Bạch Thế Tôn, các Bà-la-môn đã mắng nhiếc và phỉ báng chúng con như vậy, bằng những lời phỉ báng thậm tệ, đầy đủ, chứ không phải không đầy đủ.'

114. ‘Này Vāseṭṭha, thật vậy, các Bà-la-môn ấy, vì không nhớ lại chuyện quá khứ, nên đã nói như vậy: ‘Chỉ giai cấp Bà-la-môn là tối thượng, các giai cấp khác là hạ liệt; chỉ giai cấp Bà-la-môn là thanh tịnh, các giai cấp khác là hắc ám; chỉ các Bà-la-môn được thanh tịnh, không phải các người không phải Bà-la-môn; chỉ các Bà-la-môn là con chính thống của Phạm Thiên, sanh từ miệng, do Phạm Thiên sanh, do Phạm Thiên tạo, là người thừa tự của Phạm Thiên’. Này Vāseṭṭha, người ta thấy rõ các phụ nữ Bà-la-môn có kinh nguyệt, có thai, sinh đẻ, và cho con bú. Và các Bà-la-môn ấy, dù sanh ra từ bụng mẹ, lại nói như sau: ‘Chỉ giai cấp Bà-la-môn là tối thượng, các giai cấp khác là hạ liệt; chỉ giai cấp Bà-la-môn là thanh tịnh, các giai cấp khác là hắc ám; chỉ các Bà-la-môn được thanh tịnh, không phải các người không phải Bà-la-môn; chỉ các Bà-la-môn là con chính thống của Phạm Thiên, sanh từ miệng, do Phạm Thiên sanh, do Phạm Thiên tạo, là người thừa tự của Phạm Thiên’. Họ vừa vu khống Phạm Thiên, vừa nói lời dối trá, và tạo ra nhiều điều vô phước.

Sự Thanh Tịnh Của Bốn Giai Cấp

115. ‘Này Vāseṭṭha, có bốn giai cấp này: Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, Phệ-xá, và Thủ-đà. Này Vāseṭṭha, ở đây, có người thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ là người sát sanh, trộm cắp, tà dâm trong các dục, nói dối, nói đôi chiều, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm, tham lam, có sân tâm, có tà kiến. Này Vāseṭṭha, như vậy, những pháp nào là bất thiện, được gọi là bất thiện; có tội lỗi, được gọi là có tội lỗi; không nên thực hành, được gọi là không nên thực hành; không phải của bậc Thánh, được gọi là không phải của bậc Thánh; đen tối, có quả báo đen tối; bị người trí chê trách, thì những pháp ấy được tìm thấy nơi một số người thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ. Này Vāseṭṭha, cũng vậy đối với người thuộc giai cấp Bà-la-môn... Này Vāseṭṭha, cũng vậy đối với người thuộc giai cấp Phệ-xá... Này Vāseṭṭha, ở đây, có người thuộc giai cấp Thủ-đà là người sát sanh, trộm cắp, tà dâm trong các dục, nói dối, nói đôi chiều, nói lời thô ác, nói lời phù phiếm, tham lam, có sân tâm, có tà kiến. Này Vāseṭṭha, như vậy, những pháp nào là bất thiện, được gọi là bất thiện... đen tối, có quả báo đen tối; bị người trí chê trách, thì những pháp ấy cũng được tìm thấy nơi một số người thuộc giai cấp Thủ-đà.

‘Này Vāseṭṭha, ở đây, có người thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ từ bỏ sát sanh, từ bỏ trộm cắp, từ bỏ tà dâm trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói đôi chiều, từ bỏ nói lời thô ác, từ bỏ nói lời phù phiếm, không tham lam, tâm không sân hận, có chánh kiến. Này Vāseṭṭha, như vậy, những pháp nào là thiện, được gọi là thiện; không có tội lỗi, được gọi là không có tội lỗi; nên thực hành, được gọi là nên thực hành; là của bậc Thánh, được gọi là của bậc Thánh; trong sạch, có quả báo trong sạch; được người trí tán thán, thì những pháp ấy được tìm thấy nơi một số người thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ. Này Vāseṭṭha, cũng vậy đối với người thuộc giai cấp Bà-la-môn... Này Vāseṭṭha, cũng vậy đối với người thuộc giai cấp Phệ-xá... Này Vāseṭṭha, ở đây, có người thuộc giai cấp Thủ-đà từ bỏ sát sanh... không tham lam, tâm không sân hận, có chánh kiến. Này Vāseṭṭha, như vậy, những pháp nào là thiện, được gọi là thiện; không có tội lỗi, được gọi là không có tội lỗi; nên thực hành, được gọi là nên thực hành; là của bậc Thánh, được gọi là của bậc Thánh; trong sạch, có quả báo trong sạch; được người trí tán thán, thì những pháp ấy cũng được tìm thấy nơi một số người thuộc giai cấp Thủ-đà.

116. Này Vāseṭṭha, trong bốn giai cấp này, khi các pháp đen và trắng, vừa bị bậc trí chê bai vừa được bậc trí tán thán, hiện hữu lẫn lộn như vậy, các Bà-la-môn đã nói như sau: ‘Chỉ giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất, các giai cấp khác là thấp hèn; chỉ giai cấp Bà-la-môn là trong trắng, các giai cấp khác là đen đúa; chỉ các Bà-la-môn mới thanh tịnh, không phải những người không phải Bà-la-môn; chỉ các Bà-la-môn là con chính thống của Phạm Thiên, sinh từ miệng, do Phạm Thiên sinh, do Phạm Thiên hóa tạo, là người thừa tự của Phạm Thiên’. Các bậc trí không chấp nhận lời nói ấy của họ. Vì cớ sao? Này Vāseṭṭha, vì rằng trong bốn giai cấp này, vị nào là tỳ-khưu A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc, đã hoàn thành phạm hạnh, đã làm việc nên làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận các kiết sử trói buộc vào các cõi hữu, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy được gọi là tối thượng trong số họ, chính là do Pháp, không phải do phi Pháp. Này Vāseṭṭha, vì Pháp là tối thượng trong chúng sanh này, cả trong đời này và đời sau.

117. Này Vāseṭṭha, cũng nên biết qua phương pháp này rằng, Pháp là tối thượng trong chúng sanh này, cả trong đời này và đời sau.

Này Vāseṭṭha, vua Pasenadi xứ Kosala biết rằng: ‘Sa-môn Gotama đã xuất gia từ dòng dõi Thích-ca không gián đoạn’. Này Vāseṭṭha, dòng họ Thích-ca là chư hầu của vua Pasenadi xứ Kosala. Này Vāseṭṭha, dòng họ Thích-ca thực hành sự khiêm hạ, đảnh lễ, đứng dậy đón chào, chắp tay, và tôn kính đối với vua Pasenadi xứ Kosala. Này Vāseṭṭha, sự khiêm hạ, đảnh lễ, đứng dậy đón chào, chắp tay, và tôn kính nào mà dòng họ Thích-ca thực hành đối với vua Pasenadi xứ Kosala, thì vua Pasenadi xứ Kosala lại thực hành những điều đó đối với Như Lai, không phải vì nghĩ rằng: ‘Sa-môn Gotama có dòng dõi cao quý, ta có dòng dõi thấp hèn. Sa-môn Gotama có sức mạnh, ta yếu đuối. Sa-môn Gotama có tướng hảo, ta xấu xí. Sa-môn Gotama có đại oai lực, ta có ít oai lực’. Nhưng thật ra, chính là vì tôn trọng Pháp, kính trọng Pháp, quý mến Pháp, cúng dường Pháp, và phục tùng Pháp mà vua Pasenadi xứ Kosala thực hành sự khiêm hạ, đảnh lễ, đứng dậy đón chào, chắp tay, và tôn kính đối với Như Lai. Này Vāseṭṭha, cũng qua phương pháp này, nên biết rằng Pháp là tối thượng trong chúng sanh này, cả trong đời này và đời sau.

118. Này Vāseṭṭha, các ngươi thuộc nhiều giai cấp, tên gọi, dòng họ, gia tộc khác nhau, đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Khi được hỏi ‘Các vị là ai?’, các ngươi hãy tự nhận rằng: ‘Chúng tôi là những Sa-môn, con của dòng họ Thích-ca’. Này Vāseṭṭha, người nào có đức tin đối với Như Lai đã an trú, bén rễ, vững chắc, kiên cố, không thể bị lay chuyển bởi Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên, Ma vương, Phạm Thiên, hay bất cứ ai trên đời, người ấy xứng đáng để nói rằng: ‘Ta là con chính thống của Đức Thế Tôn, sinh từ miệng Ngài, do Pháp sinh, do Pháp hóa tạo, là người thừa tự của Pháp’. Vì cớ sao? Này Vāseṭṭha, vì đây là danh hiệu của Như Lai: ‘Thân Pháp’, cũng là ‘Thân Phạm Thiên’, cũng là ‘Hiện thân của Pháp’, cũng là ‘Hiện thân của Phạm Thiên’.

119. Này Vāseṭṭha, có thời điểm, khi một lúc nào đó, sau một thời gian dài, thế giới này hoại diệt. Khi thế giới đang hoại diệt, phần lớn chúng sanh tái sanh ở cõi Quang Âm Thiên. Ở đó, họ do ý tạo thành, nuôi sống bằng hỷ, tự thân phát quang, đi lại trong hư không, an trú trong sự tốt đẹp, và tồn tại trong một thời gian rất dài.

Này Vāseṭṭha, có thời điểm, khi một lúc nào đó, sau một thời gian dài, thế giới này thành lập. Khi thế giới đang thành lập, phần lớn chúng sanh từ cõi Quang Âm Thiên mệnh chung, đến cõi này. Ở đây, họ do ý tạo thành, nuôi sống bằng hỷ, tự thân phát quang, đi lại trong hư không, an trú trong sự tốt đẹp, và tồn tại trong một thời gian rất dài.

Sự xuất hiện của vị đất

120. Này Vāseṭṭha, vào thời điểm ấy, thế gian chỉ là một khối nước, tối tăm, mịt mù trong bóng tối. Mặt trăng, mặt trời không xuất hiện; các vì sao, tinh tú không xuất hiện; đêm và ngày không được phân biệt; tháng và nửa tháng không được phân biệt; mùa và năm không được phân biệt; nam và nữ không được phân biệt. Các chúng sanh chỉ được gọi chung là ‘chúng sanh’. Rồi này Vāseṭṭha, sau một thời gian dài, vào một lúc nào đó, đối với các chúng sanh ấy, một lớp váng đất có hương vị nổi lên trên mặt nước. Ví như lớp váng sữa hình thành trên mặt sữa nóng khi đang nguội dần, cũng vậy, lớp váng đất ấy đã hiện ra. Lớp váng đất ấy có màu sắc, hương thơm, và vị ngon. Màu sắc của nó giống như bơ tinh luyện hay bơ tươi hảo hạng. Vị của nó ngọt ngào như mật ong nguyên chất của loài ong nhỏ. Bấy giờ, này Vāseṭṭha, có một chúng sanh tánh hay tò mò, nghĩ rằng: ‘Ồ, cái này là gì nhỉ?’, rồi dùng ngón tay nếm thử lớp váng đất. Khi vị ấy dùng ngón tay nếm thử lớp váng đất, hương vị lan tỏa khắp người và lòng tham ái khởi lên trong vị ấy. Này Vāseṭṭha, các chúng sanh khác, thấy vậy cũng bắt chước, dùng ngón tay nếm thử lớp váng đất. Khi họ dùng ngón tay nếm thử lớp váng đất, hương vị lan tỏa khắp người họ và lòng tham ái cũng khởi lên trong họ.

Sự xuất hiện của mặt trăng, mặt trời, v.v.

121. Rồi này Vāseṭṭha, các chúng sanh ấy bắt đầu dùng tay vốc lớp váng đất thành từng miếng để ăn. Này Vāseṭṭha, kể từ khi các chúng sanh ấy bắt đầu dùng tay vốc lớp váng đất thành từng miếng để ăn, ánh sáng tự thân của họ liền biến mất. Khi ánh sáng tự thân biến mất, mặt trăng và mặt trời xuất hiện. Khi mặt trăng và mặt trời xuất hiện, các vì sao và tinh tú xuất hiện. Khi các vì sao và tinh tú xuất hiện, đêm và ngày được phân biệt. Khi đêm và ngày được phân biệt, tháng và nửa tháng được phân biệt. Khi tháng và nửa tháng được phân biệt, mùa và năm được phân biệt. Này Vāseṭṭha, đến mức độ như vậy, thế gian này đã tái hình thành.

122. Rồi này Vāseṭṭha, các chúng sanh ấy ăn lớp váng đất, lấy đó làm thức ăn, làm vật thực, và tồn tại trong một thời gian rất dài. Này Vāseṭṭha, khi các chúng sanh ấy càng ăn lớp váng đất, lấy đó làm thức ăn, làm vật thực, và tồn tại trong một thời gian rất dài, thì thân thể của họ càng trở nên thô cứng, và sự khác biệt về dung sắc càng trở nên rõ rệt. Có chúng sanh thì xinh đẹp, có chúng sanh thì xấu xí. Bấy giờ, những chúng sanh xinh đẹp khinh miệt những chúng sanh xấu xí rằng: ‘Chúng ta đẹp hơn họ, còn họ thì xấu hơn chúng ta.’ Do lòng kiêu mạn về dung sắc của những chúng sanh đã trở nên ngã mạn và kiêu căng ấy, lớp váng đất liền biến mất. Khi lớp váng đất biến mất, họ tụ tập lại và than van: ‘Ôi, hương vị! Ôi, hương vị!’ Cho đến ngày nay, khi con người được thưởng thức một món ngon nào đó, họ cũng nói: ‘Ôi, hương vị! Ôi, hương vị!’ Họ chỉ lặp lại từ ngữ cổ xưa, khởi nguyên ấy, chứ thật không biết ý nghĩa của nó.

Sự xuất hiện của lớp vỏ đất

123. Rồi này Vāseṭṭha, đối với các chúng sanh ấy, khi lớp váng đất có hương vị biến mất, một loại vỏ đất xuất hiện. Nó xuất hiện giống như nấm mọc lên. Lớp vỏ đất ấy có màu sắc, hương thơm, và vị ngon. Màu sắc của nó giống như bơ tinh luyện hay bơ tươi hảo hạng. Vị của nó ngọt ngào như mật ong nguyên chất của loài ong nhỏ.

Rồi này Vāseṭṭha, các chúng sanh ấy bắt đầu ăn lớp vỏ đất. Họ ăn lớp vỏ đất ấy, lấy đó làm thức ăn, làm vật thực, và tồn tại trong một thời gian rất dài. Này Vāseṭṭha, khi các chúng sanh ấy càng ăn lớp vỏ đất, lấy đó làm thức ăn, làm vật thực, và tồn tại trong một thời gian rất dài, thì thân thể của họ càng trở nên thô cứng hơn nữa, và sự khác biệt về dung sắc càng trở nên rõ rệt. Có chúng sanh thì xinh đẹp, có chúng sanh thì xấu xí. Bấy giờ, những chúng sanh xinh đẹp khinh miệt những chúng sanh xấu xí rằng: ‘Chúng ta đẹp hơn họ, còn họ thì xấu hơn chúng ta.’ Do lòng kiêu mạn về dung sắc của những chúng sanh đã trở nên ngã mạn và kiêu căng ấy, lớp vỏ đất liền biến mất.

Sự xuất hiện của loài dây leo

124. Khi lớp vỏ đất biến mất, một loài dây leo xuất hiện, giống như cây mây mọc lên. Loài dây leo ấy có màu sắc, hương thơm, và vị ngon. Màu sắc của nó giống như bơ tinh luyện hay bơ tươi hảo hạng. Vị của nó ngọt ngào như mật ong nguyên chất của loài ong nhỏ.

Này Vāseṭṭha, khi ấy, các chúng sanh kia bắt đầu ăn loại dây leo padālatā. Do ăn loại dây leo ấy, lấy nó làm thức ăn, lấy nó làm vật thực, họ đã tồn tại trong một thời gian dài. Này Vāseṭṭha, khi các chúng sanh kia ăn loại dây leo padālatā, lấy nó làm thức ăn, lấy nó làm vật thực, và tồn tại trong một thời gian dài, thì thân thể của các chúng sanh ấy càng ngày càng trở nên thô cứng hơn, và sự khác biệt về dung sắc cũng xuất hiện. Có chúng sanh thì xinh đẹp, có chúng sanh thì xấu xí. Trong số đó, những chúng sanh xinh đẹp khinh miệt những chúng sanh xấu xí rằng: ‘Chúng ta xinh đẹp hơn chúng, còn chúng thì xấu xí hơn chúng ta.’ Do lòng kiêu mạn về dung sắc của những chúng sanh có tánh kiêu mạn và ngã mạn ấy, loại dây leo padālatā đã biến mất.

Khi loại dây leo padālatā biến mất, họ tụ tập lại. Sau khi tụ tập, họ than van: ‘Than ôi, chúng ta đã từng có dây leo padālatā! Than ôi, dây leo padālatā của chúng ta đã biến mất rồi!’ Cho đến ngày nay, khi con người bị một khổ đau nào đó tác động, họ cũng nói như vậy: ‘Than ôi, chúng ta đã từng có! Than ôi, chúng ta đã mất rồi!’ Họ chỉ lặp lại câu nói cổ xưa, khởi nguyên ấy, chứ thật ra không biết ý nghĩa của nó.

Sự xuất hiện của lúa Sāli tự chín

125. Này Vāseṭṭha, khi ấy, sau khi loại dây leo padālatā biến mất, đối với các chúng sanh kia, đã xuất hiện loại lúa Sāli tự chín, không có tấm, không có trấu, trong sạch, thơm ngon, chỉ có hột gạo. Loại lúa mà họ đem về vào buổi chiều để ăn chiều, thì đến sáng nó đã chín và mọc lại. Loại lúa mà họ đem về vào buổi sáng để ăn sáng, thì đến chiều nó đã chín và mọc lại; không thấy dấu vết đã bị cắt. Này Vāseṭṭha, khi ấy, các chúng sanh kia ăn loại lúa Sāli tự chín, lấy nó làm thức ăn, lấy nó làm vật thực, và đã tồn tại trong một thời gian dài.

Sự xuất hiện của giới tính nam và nữ

126. Này Vāseṭṭha, khi các chúng sanh kia ăn loại lúa Sāli tự chín, lấy nó làm thức ăn, lấy nó làm vật thực, và tồn tại trong một thời gian dài, thì thân thể của các chúng sanh ấy càng ngày càng trở nên thô cứng hơn, và sự khác biệt về dung sắc cũng xuất hiện. Nữ căn xuất hiện nơi người nữ, và nam căn xuất hiện nơi người nam. Người nữ nhìn người nam một cách đắm đuối, và người nam cũng nhìn người nữ một cách đắm đuối. Do họ nhìn nhau đắm đuối quá lâu, ái dục khởi lên, và sự nóng bức lan khắp thân thể. Do duyên sự nóng bức ấy, họ đã thực hành pháp dâm dục.

Này Vāseṭṭha, vào thời ấy, những chúng sanh nào thấy kẻ khác đang thực hành pháp dâm dục, thì có người ném bụi, có người ném tro, có người ném phân bò, và nói: ‘Hãy cút đi, đồ ô uế! Hãy cút đi, đồ ô uế! Sao một chúng sanh lại có thể làm điều như vậy với một chúng sanh khác?’ Cho đến ngày nay, ở một số địa phương, khi cô dâu được rước về, có người ném bụi, có người ném tro, có người ném phân bò. Họ chỉ lặp lại hành vi cổ xưa, khởi nguyên ấy, chứ thật ra không biết ý nghĩa của nó.

Việc thực hành pháp dâm dục

127. Này Vāseṭṭha, vào thời ấy, việc ấy được xem là phi pháp, nhưng ngày nay lại được xem là chánh pháp. Này Vāseṭṭha, vào thời ấy, những chúng sanh nào thực hành pháp dâm dục thì không được phép vào làng hay thị trấn trong một tháng, hoặc hai tháng. Này Vāseṭṭha, kể từ khi các chúng sanh kia quá sa đà vào việc phi pháp ấy, họ bắt đầu làm nhà để che giấu chính việc phi pháp đó. Này Vāseṭṭha, khi ấy, một chúng sanh có tánh lười biếng đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Này các bạn, tại sao ta phải nhọc công đi lấy lúa Sāli vào buổi chiều cho bữa chiều, và vào buổi sáng cho bữa sáng! Hay là ta chỉ đi lấy lúa Sāli một lần cho cả bữa sáng và bữa chiều thì sao!’

Này Vāseṭṭha, khi ấy, chúng sanh kia đã đi lấy lúa Sāli một lần cho cả bữa sáng và bữa chiều. Rồi này Vāseṭṭha, một chúng sanh khác đến chỗ chúng sanh kia và nói với chúng sanh ấy rằng: ‘Này bạn, chúng ta hãy đi lấy lúa Sāli.’ – ‘Thôi đi, bạn ơi, tôi đã lấy lúa Sāli một lần cho cả bữa sáng và bữa chiều rồi.’ Này Vāseṭṭha, khi ấy, chúng sanh kia, bắt chước theo chúng sanh nọ, đã đi lấy lúa Sāli một lần cho hai ngày, và nghĩ: ‘Này bạn, làm như thế này cũng tốt thay.’

Này Vāseṭṭha, khi ấy, một chúng sanh khác đến chỗ chúng sanh kia và nói với chúng sanh ấy rằng: ‘Này bạn, chúng ta hãy đi lấy lúa Sāli.’ – ‘Thôi đi, bạn ơi, tôi đã lấy lúa Sāli một lần cho hai ngày rồi.’ Này Vāseṭṭha, khi ấy, chúng sanh kia, bắt chước theo chúng sanh nọ, đã đi lấy lúa Sāli một lần cho bốn ngày, và nghĩ: ‘Này bạn, làm như thế này cũng tốt thay.’

Này Vāseṭṭha, khi ấy, một chúng sanh khác đến chỗ chúng sanh kia và nói với chúng sanh ấy rằng: ‘Này bạn, chúng ta hãy đi lấy lúa Sāli.’ – ‘Thôi đi, bạn ơi, tôi đã lấy lúa Sāli một lần cho bốn ngày rồi.’ Này Vāseṭṭha, khi ấy, chúng sanh kia, bắt chước theo chúng sanh nọ, đã đi lấy lúa Sāli một lần cho tám ngày, và nghĩ: ‘Này bạn, làm như thế này cũng tốt thay.’

Này Vāseṭṭha, kể từ khi các chúng sanh ấy bắt đầu tích trữ lúa sāli để ăn. Bấy giờ, tấm cũng bao bọc hạt gạo, trấu cũng bao bọc hạt gạo; chỗ đã gặt cũng không mọc lại, dấu vết gặt hái đã hiện rõ, và lúa sāli chỉ mọc thành từng cụm.

128. Này Vāseṭṭha, khi ấy các chúng sanh ấy đã tụ họp lại. Sau khi tụ họp, họ đã than vãn rằng: ‘Thưa các ngài, thật vậy, các pháp ác đã xuất hiện giữa các chúng sanh. Trước đây, chúng ta do tâm tạo thành, lấy hỷ làm thức ăn, tự thân có ánh sáng, đi lại trong hư không, an trú trong sự tốt đẹp, và đã tồn tại trong một thời gian dài. Đối với chúng ta, sau một thời gian dài, vào một lúc nào đó, vị đất đã lan tỏa trong nước. Vị đất ấy có màu sắc, hương thơm, và mùi vị. Chúng ta đã bắt đầu dùng tay vốc vị đất lên để ăn. Khi chúng ta bắt đầu dùng tay vốc vị đất lên để ăn, ánh sáng tự thân của chúng ta đã biến mất. Khi ánh sáng tự thân biến mất, mặt trăng và mặt trời đã xuất hiện. Khi mặt trăng và mặt trời xuất hiện, các vì sao và tinh tú đã xuất hiện. Khi các vì sao và tinh tú xuất hiện, ngày và đêm đã được biết đến. Khi ngày và đêm được biết đến, tháng và nửa tháng đã được biết đến. Khi tháng và nửa tháng được biết đến, mùa và năm đã được biết đến. Chúng ta ăn vị đất, lấy đó làm thức ăn, lấy đó làm vật thực, và đã tồn tại trong một thời gian dài. Do sự xuất hiện của các pháp ác, bất thiện, vị đất của chúng ta đã biến mất. Khi vị đất biến mất, lớp vỏ đất đã xuất hiện. Lớp vỏ đất ấy có màu sắc, hương thơm, và mùi vị. Chúng ta đã bắt đầu ăn lớp vỏ đất. Chúng ta ăn lớp vỏ đất, lấy đó làm thức ăn, lấy đó làm vật thực, và đã tồn tại trong một thời gian dài. Do sự xuất hiện của các pháp ác, bất thiện, lớp vỏ đất của chúng ta đã biến mất. Khi lớp vỏ đất biến mất, loại dây leo padālatā đã xuất hiện. Loại dây leo ấy có màu sắc, hương thơm, và mùi vị. Chúng ta đã bắt đầu ăn loại dây leo padālatā. Chúng ta ăn loại dây leo padālatā, lấy đó làm thức ăn, lấy đó làm vật thực, và đã tồn tại trong một thời gian dài. Do sự xuất hiện của các pháp ác, bất thiện, loại dây leo padālatā của chúng ta đã biến mất. Khi loại dây leo padālatā biến mất, lúa sāli tự mọc, không cần cày cấy, không có tấm, không có trấu, trong sạch, thơm tho, chỉ có hạt gạo, đã xuất hiện. Những gì chúng ta lấy về vào buổi chiều để ăn tối, đến sáng hôm sau nó đã chín và mọc lại. Những gì chúng ta lấy về vào buổi sáng để ăn sáng, đến chiều hôm sau nó đã chín và mọc lại. Không có dấu vết gặt hái nào được biết đến. Chúng ta ăn lúa sāli không cần cày cấy, lấy đó làm thức ăn, lấy đó làm vật thực, và đã tồn tại trong một thời gian dài. Do sự xuất hiện của các pháp ác, bất thiện, tấm cũng bao bọc hạt gạo, trấu cũng bao bọc hạt gạo; chỗ đã gặt cũng không mọc lại, dấu vết gặt hái đã hiện rõ, và lúa sāli chỉ mọc thành từng cụm. Hay là chúng ta hãy phân chia lúa sāli và thiết lập ranh giới!’ Này Vāseṭṭha, khi ấy các chúng sanh ấy đã phân chia lúa sāli và thiết lập ranh giới.

129. Này Vāseṭṭha, khi ấy, có một chúng sanh có tánh tham lam, trong khi giữ gìn phần của mình, đã lấy phần của người khác không được cho rồi ăn. Họ đã bắt lấy người ấy. Sau khi bắt, họ đã nói điều này: ‘Thưa ngài chúng sanh, ngài đã làm một việc xấu xa, vì ngài trong khi giữ gìn phần của mình, đã lấy phần của người khác không được cho rồi ăn. Thưa ngài chúng sanh, xin đừng làm việc như vậy một lần nữa.’ Này Vāseṭṭha, chúng sanh ấy đã vâng lời các chúng sanh kia rằng: ‘Vâng, thưa các ngài.’ Này Vāseṭṭha, lần thứ hai, chúng sanh ấy... Này Vāseṭṭha, lần thứ ba, chúng sanh ấy trong khi giữ gìn phần của mình, đã lấy phần của người khác không được cho rồi ăn. Họ đã bắt lấy người ấy. Sau khi bắt, họ đã nói điều này: ‘Thưa ngài chúng sanh, ngài đã làm một việc xấu xa, vì ngài trong khi giữ gìn phần của mình, đã lấy phần của người khác không được cho rồi ăn. Thưa ngài chúng sanh, xin đừng làm việc như vậy một lần nữa.’ Một số người đã đánh bằng tay, một số người đã ném bằng đất cục, một số người đã đánh bằng gậy. Này Vāseṭṭha, kể từ đó, việc lấy của không cho được biết đến, sự khiển trách được biết đến, lời nói dối được biết đến, việc dùng hình phạt được biết đến.

Vua Mahāsammata

130. Này Vāseṭṭha, khi ấy các chúng sanh ấy đã tụ họp lại. Sau khi tụ họp, họ đã than vãn rằng: ‘Thưa các ngài, thật vậy, các pháp ác đã xuất hiện giữa các chúng sanh, vì nay việc lấy của không cho sẽ được biết đến, sự khiển trách sẽ được biết đến, lời nói dối sẽ được biết đến, việc dùng hình phạt sẽ được biết đến. Hay là chúng ta hãy bầu lên một chúng sanh, người mà sẽ khiển trách đúng đắn người đáng bị khiển trách, sẽ quở trách đúng đắn người đáng bị quở trách, sẽ trục xuất đúng đắn người đáng bị trục xuất. Và chúng ta sẽ cấp cho vị ấy một phần lúa sāli.’

Này Vāseṭṭha, khi ấy, các chúng sanh ấy đã đi đến gặp chúng sanh nào trong số họ có dung sắc xinh đẹp hơn, đáng ưa nhìn hơn, đáng kính mến hơn, và có quyền lực lớn hơn, rồi nói lời này: ‘Này bạn hữu chúng sanh, hãy đến đây. Người đáng bị khiển trách, hãy khiển trách một cách đúng đắn. Người đáng bị chỉ trích, hãy chỉ trích một cách đúng đắn. Người đáng bị trục xuất, hãy trục xuất một cách đúng đắn. Còn chúng tôi sẽ cấp cho bạn một phần lúa sāli.’ Này Vāseṭṭha, chúng sanh ấy đã đáp lại các chúng sanh kia rằng: ‘Thưa các bạn hữu, xin vâng.’ Rồi vị ấy đã khiển trách một cách đúng đắn người đáng bị khiển trách, đã chỉ trích một cách đúng đắn người đáng bị chỉ trích, đã trục xuất một cách đúng đắn người đáng bị trục xuất. Và họ đã cấp cho vị ấy một phần lúa sāli.

131. Này Vāseṭṭha, vì được số đông quần chúng tôn lên, nên danh xưng đầu tiên ‘Mahāsammata, Mahāsammata’ (Vị được số đông tôn lên) đã khởi sanh. Này Vāseṭṭha, vì là chủ nhân của các thửa ruộng, nên danh xưng thứ hai ‘Khattiya, Khattiya’ (Sát-đế-lỵ) đã khởi sanh. Này Vāseṭṭha, vì làm cho những người khác hài lòng đúng theo Chánh pháp, nên danh xưng thứ ba ‘Rājā, Rājā’ (Vua) đã khởi sanh. Này Vāseṭṭha, như vậy, sự xuất hiện của giai cấp Sát-đế-lỵ này là do danh xưng cổ xưa, có từ lúc ban đầu, chỉ dành cho chính các chúng sanh ấy, không phải cho những chúng sanh khác; chỉ dành cho những chúng sanh tương tự, không phải cho những chúng sanh không tương tự; chỉ đúng theo Chánh pháp, không phải phi pháp. Này Vāseṭṭha, quả thật Chánh pháp là tối thượng giữa dân chúng này, cả trong đời này lẫn đời sau.

Giai cấp Bà-la-môn

132. Này Vāseṭṭha, khi ấy, một số chúng sanh trong bọn họ đã khởi lên suy nghĩ này: ‘Thưa các bạn hữu, quả thật các pháp ác đã xuất hiện giữa các chúng sanh, vì rằng việc lấy của không cho đã được biết đến, sự chỉ trích đã được biết đến, lời nói dối đã được biết đến, việc dùng hình phạt đã được biết đến, sự trục xuất đã được biết đến. Vậy thì, chúng ta hãy loại bỏ các pháp ác, bất thiện.’ Rồi họ đã loại bỏ các pháp ác, bất thiện. Này Vāseṭṭha, vì họ loại bỏ các pháp ác, bất thiện, nên danh xưng đầu tiên ‘Brāhmaṇā, Brāhmaṇā’ (Bà-la-môn) đã khởi sanh. Họ dựng những am lá trong rừng và thiền định trong các am lá ấy, không có than hồng, không có khói, đã cất chày và cối. Vào buổi chiều, họ đi vào làng, thị trấn, và kinh thành để tìm thức ăn cho bữa chiều; vào buổi sáng, để tìm thức ăn cho bữa sáng. Sau khi nhận được thức ăn, họ lại trở về thiền định trong các am lá trong rừng. Mọi người thấy họ và nói như sau: ‘Thưa các bạn hữu, những chúng sanh này dựng những am lá trong rừng và thiền định trong các am lá ấy, không có than hồng, không có khói, đã cất chày và cối. Vào buổi chiều, họ đi vào làng, thị trấn, và kinh thành để tìm thức ăn cho bữa chiều; vào buổi sáng, để tìm thức ăn cho bữa sáng. Sau khi nhận được thức ăn, họ lại trở về thiền định trong các am lá trong rừng.’ Này Vāseṭṭha, vì họ thiền định, nên danh xưng thứ hai ‘Jhāyakā, Jhāyakā’ (những người thiền định) đã khởi sanh. Này Vāseṭṭha, trong số các chúng sanh ấy, có một số không thể thành tựu việc thiền định ấy trong các am lá trong rừng, nên họ đi đến vùng lân cận của làng hoặc thị trấn và sống bằng cách biên soạn các kinh sách. Mọi người thấy họ và nói như sau: ‘Thưa các bạn hữu, những chúng sanh này không thể thành tựu việc thiền định ấy trong các am lá trong rừng, nên họ đi đến vùng lân cận của làng hoặc thị trấn và sống bằng cách biên soạn các kinh sách. Bây giờ họ không còn thiền định nữa.’ Này Vāseṭṭha, vì bây giờ họ không còn thiền định nữa, nên danh xưng thứ ba ‘Ajjhāyakā, Ajjhāyakā’ (những người tụng đọc) đã khởi sanh. Này Vāseṭṭha, vào thời điểm ấy, việc này được xem là thấp kém, nhưng ngày nay lại được xem là cao quý. Này Vāseṭṭha, như vậy, sự xuất hiện của giai cấp Bà-la-môn này là do danh xưng cổ xưa, có từ lúc ban đầu, chỉ dành cho chính các chúng sanh ấy, không phải cho những chúng sanh khác; chỉ dành cho những chúng sanh tương tự, không phải cho những chúng sanh không tương tự; chỉ đúng theo Chánh pháp, không phải phi pháp. Này Vāseṭṭha, quả thật Chánh pháp là tối thượng giữa dân chúng này, cả trong đời này lẫn đời sau.

Giai cấp Vessa

133. Này Vāseṭṭha, trong số các chúng sanh ấy, có một số đã chấp nhận đời sống hôn nhân và dấn thân vào các ngành nghề khác nhau. Này Vāseṭṭha, vì họ chấp nhận đời sống hôn nhân và dấn thân vào các ngành nghề khác nhau, nên danh xưng ‘Vessā, Vessā’ (Phệ-xá) đã khởi sanh. Này Vāseṭṭha, như vậy, sự xuất hiện của giai cấp Vessa này là do danh xưng cổ xưa, có từ lúc ban đầu, chỉ dành cho chính các chúng sanh ấy, không phải cho những chúng sanh khác; chỉ dành cho những chúng sanh tương tự, không phải cho những chúng sanh không tương tự; chỉ đúng theo Chánh pháp, không phải phi pháp. Này Vāseṭṭha, quả thật Chánh pháp là tối thượng giữa dân chúng này, cả trong đời này lẫn đời sau.

Giai cấp Sudda

134. Này Vāseṭṭha, trong số các chúng sanh ấy, những chúng sanh còn lại đã có hành vi tàn bạo và hành vi thấp kém. Này Vāseṭṭha, vì họ có hành vi tàn bạo và hành vi thấp kém, nên danh xưng ‘Suddā, Suddā’ (Thủ-đà-la) đã khởi sanh. Này Vāseṭṭha, như vậy, sự xuất hiện của giai cấp Sudda này là do danh xưng cổ xưa, có từ lúc ban đầu, chỉ dành cho chính các chúng sanh ấy, không phải cho những chúng sanh khác; chỉ dành cho những chúng sanh tương tự, không phải cho những chúng sanh không tương tự; chỉ đúng theo Chánh pháp, không phải phi pháp. Này Vāseṭṭha, quả thật Chánh pháp là tối thượng giữa dân chúng này, cả trong đời này lẫn đời sau.

135. Này Vāseṭṭha, đã có thời kỳ mà người dòng Sát-đế-lỵ, sau khi chê bai pháp của mình, đã từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia với ý nghĩ: ‘Ta sẽ trở thành một vị Sa-môn.’ Này Vāseṭṭha, người dòng Bà-la-môn cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Phệ-xá cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Thủ-đà-la cũng vậy, sau khi chê bai pháp của mình, đã từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia với ý nghĩ: ‘Ta sẽ trở thành một vị Sa-môn.’ Này Vāseṭṭha, từ bốn giai cấp này, sự xuất hiện của giai cấp Sa-môn đã xảy ra. Sự xuất hiện này là của chính những chúng sanh ấy, không phải của những chúng sanh khác; của những chúng sanh tương tự, không phải của những chúng sanh không tương tự; đúng theo Chánh Pháp, không phải phi pháp. Này Vāseṭṭha, vì Chánh Pháp là tối thượng trong chúng sanh này, cả trong đời này lẫn đời sau.

Lời nói về ác hạnh, v.v.

136. Này Vāseṭṭha, người dòng Sát-đế-lỵ, sau khi thực hành ác hạnh về thân, thực hành ác hạnh về lời, thực hành ác hạnh về ý, có tà kiến, chấp thủ nghiệp tà kiến, do nhân duyên chấp thủ nghiệp tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Này Vāseṭṭha, người dòng Bà-la-môn cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Phệ-xá cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Thủ-đà-la cũng vậy... này Vāseṭṭha, vị Sa-môn cũng vậy, sau khi thực hành ác hạnh về thân, thực hành ác hạnh về lời, thực hành ác hạnh về ý, có tà kiến, chấp thủ nghiệp tà kiến, do nhân duyên chấp thủ nghiệp tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.

Này Vāseṭṭha, người dòng Sát-đế-lỵ, sau khi thực hành thiện hạnh về thân, thực hành thiện hạnh về lời, thực hành thiện hạnh về ý, có chánh kiến, chấp thủ nghiệp chánh kiến, do nhân duyên chấp thủ nghiệp chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, thiên giới. Này Vāseṭṭha, người dòng Bà-la-môn cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Phệ-xá cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Thủ-đà-la cũng vậy... này Vāseṭṭha, vị Sa-môn cũng vậy, sau khi thực hành thiện hạnh về thân, thực hành thiện hạnh về lời, thực hành thiện hạnh về ý, có chánh kiến, chấp thủ nghiệp chánh kiến, do nhân duyên chấp thủ nghiệp chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, thiên giới.

137. Này Vāseṭṭha, người dòng Sát-đế-lỵ, có hành vi hai mặt về thân, có hành vi hai mặt về lời, có hành vi hai mặt về ý, có tà kiến hỗn hợp, chấp thủ nghiệp tà kiến hỗn hợp, do nhân duyên chấp thủ nghiệp tà kiến hỗn hợp, sau khi thân hoại mạng chung, cảm thọ cả lạc lẫn khổ. Này Vāseṭṭha, người dòng Bà-la-môn cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Phệ-xá cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Thủ-đà-la cũng vậy... này Vāseṭṭha, vị Sa-môn cũng vậy, có hành vi hai mặt về thân, có hành vi hai mặt về lời, có hành vi hai mặt về ý, có tà kiến hỗn hợp, chấp thủ nghiệp tà kiến hỗn hợp, do nhân duyên chấp thủ nghiệp tà kiến hỗn hợp, sau khi thân hoại mạng chung, cảm thọ cả lạc lẫn khổ.

Sự tu tập các pháp trợ Bồ-đề

138. Này Vāseṭṭha, người dòng Sát-đế-lỵ, sau khi phòng hộ thân, phòng hộ lời, phòng hộ ý, nhờ tu tập bảy pháp trợ Bồ-đề, đạt được Niết-bàn ngay trong hiện tại. Này Vāseṭṭha, người dòng Bà-la-môn cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Phệ-xá cũng vậy... này Vāseṭṭha, người dòng Thủ-đà-la cũng vậy... này Vāseṭṭha, vị Sa-môn cũng vậy, sau khi phòng hộ thân, phòng hộ lời, phòng hộ ý, nhờ tu tập bảy pháp trợ Bồ-đề, đạt được Niết-bàn ngay trong hiện tại.

139. Này Vāseṭṭha, trong bốn giai cấp này, vị Tỳ-khưu nào là bậc A-la-hán, đã đoạn tận các lậu hoặc, đã hoàn thành phạm hạnh, đã làm những việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy được tuyên bố là tối thượng trong số họ, đúng theo Chánh Pháp, không phải phi pháp. Này Vāseṭṭha, vì Chánh Pháp là tối thượng trong chúng sanh này, cả trong đời này lẫn đời sau.

140. Này Vāseṭṭha, Phạm thiên Sanankumāra cũng đã nói lên bài kệ này:

‘Trong chúng sanh, người dòng Sát-đế-lỵ là tối thượng, đối với những ai nương tựa vào dòng dõi; người đầy đủ minh và hạnh, vị ấy là tối thượng giữa chư Thiên và loài người.’

Này Vāseṭṭha, bài kệ ấy đã được Phạm thiên Sanankumāra khéo nói, không phải vụng nói. Khéo thuyết, không phải vụng thuyết. Hợp với lợi ích, không phải không hợp với lợi ích. Ta cũng chấp thuận. Này Vāseṭṭha, Ta cũng nói như vậy:

‘Trong chúng sanh, người dòng Sát-đế-lỵ là tối thượng, đối với những ai nương tựa vào dòng dõi; người đầy đủ minh và hạnh, vị ấy là tối thượng giữa chư Thiên và loài người.’

Đức Thế Tôn đã thuyết như vậy. Vāseṭṭha và Bhāradvāja hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Đức Thế Tôn.

Kinh Khởi Thế Nhân Bổn, kinh thứ tư, kết thúc.