2. Kinh Udumbarika

Câu chuyện về du sĩ Nigrodha

49. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú tại núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu), ở Rājagaha (Vương Xá). Lúc bấy giờ, du sĩ Nigrodha đang cư ngụ tại tu viện của các du sĩ của hoàng hậu Udumbarikā, cùng với một hội chúng du sĩ đông đảo, khoảng ba ngàn vị. Bấy giờ, gia chủ Sandhāna vào lúc xế chiều đi ra khỏi thành Rājagaha để yết kiến Thế Tôn. Khi ấy, gia chủ Sandhāna khởi lên ý nghĩ này: “Nay không phải thời để yết kiến Thế Tôn. Thế Tôn đang độc cư. Cũng không phải thời để yết kiến các vị Tỳ-khưu đáng tu tập tâm. Các vị Tỳ-khưu đáng tu tập tâm cũng đang độc cư. Hay là ta hãy đi đến tu viện của các du sĩ của hoàng hậu Udumbarikā, nơi du sĩ Nigrodha đang ở.” Rồi gia chủ Sandhāna đi đến tu viện của các du sĩ của hoàng hậu Udumbarikā.

50. Lúc bấy giờ, du sĩ Nigrodha đang ngồi cùng với hội chúng du sĩ đông đảo, họ đang nói chuyện ồn ào, lớn tiếng, vang dội, với nhiều loại hý luận. Tức là: chuyện vua chúa, chuyện trộm cướp, chuyện đại thần, chuyện quân đội, chuyện kinh sợ, chuyện chiến tranh, chuyện ăn, chuyện uống, chuyện y phục, chuyện giường nằm, chuyện vòng hoa, chuyện hương liệu, chuyện bà con, chuyện xe cộ, chuyện làng mạc, chuyện thị trấn, chuyện thành phố, chuyện xứ sở, chuyện phụ nữ, chuyện anh hùng, chuyện ngã ba đường, chuyện bến nước, chuyện người đã khuất, chuyện tạp nhạp, chuyện thế gian, chuyện biển cả, và chuyện thịnh suy như vậy đó.

51. Du sĩ Nigrodha thấy gia chủ Sandhāna từ xa đi đến. Thấy vậy, ông ra hiệu cho hội chúng của mình: “Này quý vị, hãy im lặng! Này quý vị, đừng làm ồn! Vị gia chủ Sandhāna này là đệ tử của Sa-môn Gotama đang đi đến. Trong số các đệ tử tại gia mặc y trắng của Sa-môn Gotama đang sống tại Rājagaha, vị gia chủ Sandhāna này là một trong số họ. Các vị tôn giả ấy ưa thích sự im lặng, được huấn luyện trong sự im lặng, và tán thán sự im lặng. Có lẽ khi biết hội chúng này im lặng, vị ấy sẽ nghĩ rằng nên đến gần.” Khi được nói vậy, các du sĩ ấy liền im lặng.

52. Rồi gia chủ Sandhāna đến chỗ du sĩ Nigrodha; đến nơi, ông cùng du sĩ Nigrodha chào hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân thiện, đáng ghi nhớ, ông ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, gia chủ Sandhāna nói với du sĩ Nigrodha điều này: “Thật khác biệt, này quý vị, các du sĩ ngoại đạo này, khi tụ tập, hội họp, lại ồn ào, lớn tiếng, vang dội, chuyên tâm vào nhiều loại hý luận. Tức là: chuyện vua chúa... cho đến... chuyện thịnh suy như vậy đó. Nhưng thật khác biệt, Thế Tôn kia lại thường lui tới những trú xứ trong rừng, nơi hoang vắng, xa xôi, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng người, kín đáo, thích hợp cho việc độc cư.”

53. Khi được nói vậy, du sĩ Nigrodha nói với gia chủ Sandhāna điều này: “Này gia chủ, ông có biết Sa-môn Gotama nói chuyện với ai không, thảo luận với ai không, đạt đến sự tỏ rõ trí tuệ với ai không? Trí tuệ của Sa-môn Gotama đã bị hủy hoại bởi nơi vắng vẻ. Sa-môn Gotama không quen với hội chúng, không có khả năng đàm luận. Vị ấy chỉ lui tới những nơi hẻo lánh. Ví như con bò cái chột mắt, chỉ đi ở rìa đàn, chỉ lui tới những nơi rìa mép. Cũng vậy, trí tuệ của Sa-môn Gotama đã bị hủy hoại bởi nơi vắng vẻ; Sa-môn Gotama không quen với hội chúng; không có khả năng đàm luận. Vị ấy chỉ lui tới những nơi hẻo lánh. Này gia chủ, nếu Sa-môn Gotama đến hội chúng này, chúng tôi chỉ cần một câu hỏi là có thể làm cho ngài ấy im bặt, tôi nghĩ chúng tôi có thể vây hãm ngài ấy như một cái bình rỗng.”

54. Thế Tôn với thiên nhĩ giới thanh tịnh, siêu nhân, đã nghe được cuộc đối thoại này giữa gia chủ Sandhāna và du sĩ Nigrodha. Rồi Thế Tôn từ núi Gijjhakūṭa đi xuống, đến nơi cho công ăn ở bờ hồ Sumāgadhā; đến nơi, Ngài kinh hành ngoài trời tại nơi cho công ăn ở bờ hồ Sumāgadhā. Du sĩ Nigrodha thấy Thế Tôn đang kinh hành ngoài trời tại nơi cho công ăn ở bờ hồ Sumāgadhā. Thấy vậy, ông ra hiệu cho hội chúng của mình: “Này quý vị, hãy im lặng! Này quý vị, đừng làm ồn! Sa-môn Gotama kia đang kinh hành ngoài trời tại nơi cho công ăn ở bờ hồ Sumāgadhā. Vị tôn giả ấy ưa thích sự im lặng, tán thán sự im lặng. Có lẽ khi biết hội chúng này im lặng, vị ấy sẽ nghĩ rằng nên đến gần. Nếu Sa-môn Gotama đến hội chúng này, chúng ta sẽ hỏi ngài câu hỏi này: ‘Thưa ngài, pháp của Thế Tôn là gì, pháp mà Thế Tôn dùng để giáo huấn các đệ tử, pháp mà nhờ đó các đệ tử được Thế Tôn giáo huấn, đạt được sự an ổn và tuyên bố về ý hướng của phạm hạnh căn bản?’” Khi được nói vậy, các du sĩ ấy liền im lặng.

55. Bấy giờ, Thế Tôn đi đến chỗ du sĩ Nigrodha. Lúc ấy, du sĩ Nigrodha bạch với Thế Tôn rằng: “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy đến. Bạch Thế Tôn, Thế Tôn đã khéo đến. Bạch Thế Tôn, đã lâu lắm rồi Thế Tôn mới có dịp đến đây. Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy ngồi, chỗ ngồi này đã được soạn sẵn.” Thế Tôn ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn. Du sĩ Nigrodha cũng lấy một chỗ ngồi thấp khác rồi ngồi sang một bên. Thế Tôn nói với du sĩ Nigrodha đang ngồi một bên rằng: “Này Nigrodha, hiện các ông đang ngồi hội họp bàn luận về chuyện gì? Và câu chuyện gì của các ông đã bị gián đoạn?” Khi được nói vậy, du sĩ Nigrodha bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, ở đây, chúng con đã thấy Thế Tôn đang đi kinh hành ngoài trời tại nơi nuôi công (Moranivāpa) bên bờ hồ Sumāgadhā. Thấy vậy, chúng con đã nói với nhau rằng: ‘Nếu Sa-môn Gotama đến hội chúng này, chúng ta sẽ hỏi ngài câu hỏi này: ‘Bạch Thế Tôn, giáo pháp của Thế Tôn là gì, giáo pháp mà Thế Tôn dùng để giáo huấn các đệ tử, giáo pháp mà các đệ tử được Thế Tôn giáo huấn, đã đạt được sự an ổn và tuyên bố về mục đích của phạm hạnh tối thượng?’’. Bạch Thế Tôn, đó là câu chuyện của chúng con bị gián đoạn; rồi thì Thế Tôn đã đến.”

56. “Này Nigrodha, thật khó cho ông, một người có tà kiến, có khuynh hướng khác, có sở thích khác, có sự thực hành khác, có thầy dạy khác, để hiểu được giáo pháp mà Ta dùng để giáo huấn các đệ tử, giáo pháp mà các đệ tử được Ta giáo huấn, đã đạt được sự an ổn và tuyên bố về mục đích của phạm hạnh tối thượng. Thôi nào Nigrodha, ông hãy hỏi Ta một câu hỏi về giáo lý của thầy ông, về sự ghê tởm khổ hạnh: ‘Bạch Thế Tôn, làm thế nào để sự ghê tởm khổ hạnh được viên mãn, và làm thế nào để không được viên mãn?’” Khi được nói vậy, các du sĩ ấy đã trở nên ồn ào, la ó lớn tiếng: “Thật kỳ diệu thay, chư vị! Thật hy hữu thay, chư vị! Sa-môn Gotama thật có đại thần lực, đại oai đức, khi ngài gác lại giáo lý của mình và mời gọi tranh luận bằng giáo lý của người khác!”

57. Lúc ấy, du sĩ Nigrodha bảo các du sĩ ấy im lặng rồi bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, chúng con là những người chủ trương sự ghê tởm khổ hạnh, xem sự ghê tởm khổ hạnh là cốt lõi, sống nương tựa vào sự ghê tởm khổ hạnh. Bạch Thế Tôn, làm thế nào để sự ghê tởm khổ hạnh được viên mãn, và làm thế nào để không được viên mãn?”

“Này Nigrodha, ở đây, có vị khổ hạnh không mặc quần áo, sống phóng túng, liếm tay cho sạch, không nhận lời mời ‘xin mời ngài đến’, không nhận lời mời ‘xin ngài hãy đứng lại’, không nhận vật thực được mang đến, không nhận vật thực được nấu riêng cho mình, không nhận lời mời. Vị ấy không nhận vật thực từ miệng nồi, không nhận vật thực từ miệng giỏ, không nhận khi có ngưỡng cửa ở giữa, khi có cây gậy ở giữa, khi có cái chày ở giữa, không nhận từ một trong hai người đang ăn, không nhận từ phụ nữ có thai, không nhận từ phụ nữ đang cho con bú, không nhận từ phụ nữ đang giao hợp với đàn ông, không nhận vật thực được quyên góp, không nhận vật thực ở nơi có chó đứng chờ, không nhận vật thực ở nơi có ruồi bu. Vị ấy không ăn cá, không ăn thịt, không uống rượu nấu, không uống rượu men, không uống nước cháo chua. Vị ấy chỉ nhận vật thực ở một nhà, chỉ ăn một miếng; hoặc nhận ở hai nhà, ăn hai miếng; hoặc nhận ở bảy nhà, ăn bảy miếng. Vị ấy sống chỉ với một bát nhỏ, hoặc sống với hai bát nhỏ, hoặc sống với bảy bát nhỏ. Vị ấy ăn một ngày một lần, hoặc ăn hai ngày một lần, hoặc ăn bảy ngày một lần. Cứ như thế, vị ấy sống theo lối thực hành ăn uống theo định kỳ, cho đến nửa tháng một lần. Vị ấy ăn rau, ăn lúa hoang, ăn gạo lức, ăn da vụn, ăn rêu, ăn cám, ăn váng cháo, ăn bột mè, ăn cỏ, ăn phân bò; sống bằng rễ cây và trái cây trong rừng, ăn các loại quả tự rụng. Vị ấy mặc y bằng vải gai, y bằng vải gai pha trộn, y bằng vải liệm người chết, y bằng vải lượm từ đống rác, y bằng vỏ cây, y bằng da sơn dương, y bằng mảnh da sơn dương, y bằng cỏ kusa, y bằng vỏ cây sợi, y bằng mảnh gỗ, y bằng lông tóc người, y bằng lông đuôi ngựa, y bằng cánh cú. Vị ấy nhổ râu tóc, chuyên tâm thực hành việc nhổ râu tóc. Vị ấy chỉ đứng, từ chối chỗ ngồi. Vị ấy chỉ ngồi xổm, chuyên tâm thực hành việc ngồi xổm. Vị ấy nằm trên gai, thực hành việc nằm trên giường gai. Vị ấy cũng nằm trên tấm ván, cũng nằm trên đất trống. Vị ấy chỉ nằm một bên, mình mẩy lấm lem bụi bẩn. Vị ấy sống ngoài trời, sống ở bất cứ nơi nào được sắp đặt. Vị ấy ăn đồ dơ bẩn, chuyên tâm thực hành việc ăn đồ dơ bẩn. Vị ấy không uống nước, chuyên tâm thực hành việc không uống nước. Vị ấy sống chuyên tâm thực hành việc xuống nước ba lần mỗi ngày, kể cả buổi tối. Ông nghĩ thế nào, này Nigrodha, khi sự việc là như vậy, sự ghê tởm khổ hạnh có được viên mãn hay không viên mãn?” “Bạch Thế Tôn, chắc chắn khi sự việc là như vậy, sự ghê tởm khổ hạnh được viên mãn, chứ không phải không viên mãn.” “Ta nói rằng, này Nigrodha, ngay cả trong sự ghê tởm khổ hạnh viên mãn như vậy cũng có nhiều loại phiền não cấu uế.”

58. “Bạch Thế Tôn, vì sao Thế Tôn lại nói về các loại phiền não cấu uế đa dạng trong pháp khổ hạnh ghê tởm tội lỗi đã được viên mãn như vậy?” “Này Nigrodha, ở đây, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy hoan hỷ với khổ hạnh ấy, có ý nguyện được viên mãn. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy hoan hỷ với khổ hạnh ấy, có ý nguyện được viên mãn. Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

“Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tán dương mình, chê bai người. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tán dương mình, chê bai người. Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

“Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà say sưa, mê đắm, đi đến phóng dật. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà say sưa, mê đắm, đi đến phóng dật. Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

59. “Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tạo ra lợi lộc, cung kính, danh tiếng; vị ấy vì lợi lộc, cung kính, danh tiếng ấy mà hoan hỷ, có ý nguyện được viên mãn. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tạo ra lợi lộc, cung kính, danh tiếng; vị ấy vì lợi lộc, cung kính, danh tiếng ấy mà hoan hỷ, có ý nguyện được viên mãn. Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

“Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tạo ra lợi lộc, cung kính, danh tiếng; vị ấy vì lợi lộc, cung kính, danh tiếng ấy mà tán dương mình, chê bai người. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tạo ra lợi lộc, cung kính, danh tiếng; vị ấy vì lợi lộc, cung kính, danh tiếng ấy mà tán dương mình, chê bai người. Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

“Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tạo ra lợi lộc, cung kính, danh tiếng; vị ấy vì lợi lộc, cung kính, danh tiếng ấy mà say sưa, mê đắm, đi đến phóng dật. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, vị ấy vì khổ hạnh ấy mà tạo ra lợi lộc, cung kính, danh tiếng; vị ấy vì lợi lộc, cung kính, danh tiếng ấy mà say sưa, mê đắm, đi đến phóng dật. Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

60. “Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh đi đến sự phân biệt trong các món ăn: ‘Món này tôi thích, món này tôi không thích.’ Vị ấy từ bỏ món mình không thích với lòng luyến tiếc. Còn món mình thích, vị ấy thọ dụng với sự tham lam, mê đắm, dính mắc, không thấy sự nguy hại, không có trí tuệ thoát ly. ... Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

“Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh vì mục đích ưa thích lợi lộc, cung kính, danh tiếng, với ý nghĩ: ‘Các vị vua, các vị đại thần, các Sát-đế-lỵ, các Bà-la-môn, các gia chủ, các người theo ngoại giáo sẽ cung kính ta.’ ... Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

61. “Lại nữa, này Nigrodha, người tu khổ hạnh có thói quen chê bai một Sa-môn hay Bà-la-môn nào đó: ‘Vị này sống sung túc, ăn đủ mọi thứ. Cụ thể là: các loại hạt giống từ rễ, hạt giống từ thân, hạt giống từ đốt, hạt giống từ ngọn, và thứ năm là chính hạt giống. Kẻ có hàm răng như cối xay, kẻ mang danh là Sa-môn này thì có gì hay ho?’ ... Này Nigrodha, đây cũng là phiền não cấu uế của người tu khổ hạnh.

68. Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không phải là người ngồi ở nơi dễ thấy... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, do khổ hạnh ấy, vị ấy tạo ra được lợi lộc, sự cung kính, và danh tiếng. Do lợi lộc, sự cung kính, và danh tiếng ấy, vị ấy không say sưa, không mê muội, không rơi vào sự dễ duôi... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh là người hay gièm pha, là người hay ganh đua, ... là người tật đố, là người keo kiệt, ... là người xảo trá, là người gian trá, ... là người cứng đầu, là người quá mạn, ... là người có ác dục, bị các ác dục chi phối, ... là người có tà kiến, thành tựu với quan điểm cực đoan, ... là người chấp thủ vào quan điểm của mình, là người nắm giữ một cách kiên cố, khó từ bỏ. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh là người chấp thủ vào quan điểm của mình, là người nắm giữ một cách kiên cố, khó từ bỏ, này Nigrodha, đây cũng là sự uế nhiễm của người tu khổ hạnh.

Này Nigrodha, ngươi nghĩ thế nào về điều này, những điều ghê tởm trong khổ hạnh này là uế nhiễm hay không phải là uế nhiễm?" "Bạch Thế Tôn, chắc chắn những điều ghê tởm trong khổ hạnh này là uế nhiễm, không phải là không uế nhiễm. Bạch Thế Tôn, có trường hợp này, ở đây có người tu khổ hạnh thành tựu với tất cả những uế nhiễm này; huống nữa là với một vài uế nhiễm trong số đó."

Lời thuyết giảng về sự thanh tịnh tương tự như vỏ cây

64. Này Nigrodha, ở đây, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, do khổ hạnh ấy, vị ấy không hoan hỷ, không có ý nghĩ rằng mình đã viên mãn. Này Nigrodha, việc người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, và do khổ hạnh ấy, vị ấy không hoan hỷ, không có ý nghĩ rằng mình đã viên mãn, như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, do khổ hạnh ấy, vị ấy không tán dương mình, không chê bai người khác... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, do khổ hạnh ấy, vị ấy không say sưa, không mê muội, không rơi vào sự dễ duôi... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

65. Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, do khổ hạnh ấy, vị ấy tạo ra được lợi lộc, sự cung kính, và danh tiếng. Do lợi lộc, sự cung kính, và danh tiếng ấy, vị ấy không hoan hỷ, không có ý nghĩ rằng mình đã viên mãn... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh thực hành khổ hạnh, do khổ hạnh ấy, vị ấy tạo ra được lợi lộc, sự cung kính, và danh tiếng. Do lợi lộc, sự cung kính, và danh tiếng ấy, vị ấy không tán dương mình, không chê bai người khác... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

66. Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không phân biệt trong các món ăn rằng: ‘Món này tôi thích, món này tôi không thích.’ Vị ấy từ bỏ món mà mình không thích một cách không luyến tiếc. Còn món mà mình thích, vị ấy thọ dụng không tham đắm, không mê muội, không dính mắc, thấy được sự nguy hại, có trí tuệ về sự xuất ly... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không thực hành khổ hạnh vì lý do ưa thích lợi lộc, sự cung kính, và danh tiếng, với ý nghĩ rằng: ‘Các vị vua, các vị đại thần, các vị Sát-đế-lỵ, các vị Bà-la-môn, các vị gia chủ, các người theo ngoại đạo sẽ cung kính ta’... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

67. Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không phải là người hay chỉ trích một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác rằng: ‘Tại sao vị này có sinh kế đa dạng lại ăn tất cả mọi thứ? Cụ thể là: hạt giống từ rễ, hạt giống từ thân, hạt giống từ đốt, hạt giống từ ngọn, và thứ năm là chính hạt giống. Răng như búa sét, chỉ là danh xưng Sa-môn mà thôi’... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh thấy một vị Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác được các gia đình cung kính, tôn trọng, quý mến, cúng dường. Sau khi thấy, vị ấy không khởi lên ý nghĩ rằng: ‘Vị này có sinh kế đa dạng mà được các gia đình cung kính, tôn trọng, quý mến, cúng dường. Còn ta, một người tu khổ hạnh, sống đạm bạc, lại không được các gia đình cung kính, tôn trọng, quý mến, cúng dường.’ Như vậy, vị ấy không phải là người khởi lên lòng ganh tỵ và keo kiệt đối với các gia đình... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không đi lại giữa các gia đình trong khi phô trương bản thân rằng: ‘Đây cũng là khổ hạnh của tôi, đây cũng là khổ hạnh của tôi’... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không thực hành bất cứ điều gì một cách che giấu. Khi được hỏi: ‘Ông có thích điều này không?’, nếu không thích, vị ấy nói: ‘Không thích.’ Nếu thích, vị ấy nói: ‘Thích.’ Như vậy, vị ấy không phải là người cố ý nói dối... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh, khi Như Lai hoặc đệ tử của Như Lai đang thuyết Pháp, vị ấy thừa nhận những điểm đáng tán thán đúng như thật... như vậy vị ấy được thanh tịnh ở mức độ đó.

69. Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không phẫn nộ, không ôm hận. Này Nigrodha, do vì người tu khổ hạnh không phẫn nộ, không ôm hận, như vậy vị ấy được thanh tịnh ở trong trường hợp ấy.

Này Nigrodha, lại nữa, người tu khổ hạnh không gièm pha, không ganh tị, ... cho đến ... không tật đố, không xan tham, ... không xảo trá, không lừa đảo, ... không ngoan cố, không quá mạn, ... không có ác dục, không bị các ác dục chi phối, ... không có tà kiến, không đi đến kết luận cực đoan, ... không cố chấp vào tà kiến của mình, không phải là người nắm giữ một cách cứng nhắc, mà là người dễ từ bỏ. Này Nigrodha, do vì người tu khổ hạnh không cố chấp vào tà kiến của mình, không phải là người nắm giữ một cách cứng nhắc, mà là người dễ từ bỏ. Như vậy vị ấy được thanh tịnh ở trong trường hợp ấy.

Này Nigrodha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Nếu như vậy, pháp môn khổ hạnh là thanh tịnh hay không thanh tịnh?" "Bạch Thế Tôn, chắc chắn rằng, nếu như vậy, pháp môn khổ hạnh là thanh tịnh, không phải không thanh tịnh, đã đạt đến tột đỉnh và đã đạt đến cốt lõi." "Này Nigrodha, chừng ấy chưa đủ để pháp môn khổ hạnh đạt đến tột đỉnh và đạt đến cốt lõi; mà chỉ mới đạt đến lớp vỏ cây bên ngoài mà thôi."

Câu chuyện về sự thanh tịnh đạt đến lớp vỏ cây

70. "Bạch Thế Tôn, đến mức độ nào thì pháp môn khổ hạnh đạt đến tột đỉnh và đạt đến cốt lõi? Bạch Thế Tôn, mong thay Thế Tôn hãy làm cho pháp môn khổ hạnh của con đạt đến tột đỉnh, đạt đến cốt lõi." "Này Nigrodha, ở đây, người tu khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ. Và này Nigrodha, thế nào là người tu khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ? Này Nigrodha, ở đây, người tu khổ hạnh không sát sanh, không bảo người khác sát sanh, không đồng tình với người sát sanh. Không lấy của không cho, không bảo người khác lấy của không cho, không đồng tình với người lấy của không cho. Không nói dối, không bảo người khác nói dối, không đồng tình với người nói dối. Không hưởng thụ dục lạc, không bảo người khác hưởng thụ dục lạc, không đồng tình với người hưởng thụ dục lạc. Này Nigrodha, như vậy là người tu khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ.

Này Nigrodha, khi người tu khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ, đây là khổ hạnh của vị ấy. Vị ấy tiến tới, không lui sụt về đời sống thấp kém. Vị ấy tìm đến một nơi trú ngụ vắng vẻ: khu rừng, gốc cây, khe núi, hang đá, hang động, bãi tha ma, lùm cây rậm, ngoài trời, đống rơm. Sau bữa ăn, sau khi đi khất thực về, vị ấy ngồi xuống, xếp bằng, giữ thân thẳng, và an trú chánh niệm trước mặt. Vị ấy từ bỏ tham ái ở đời, sống với tâm thoát khỏi tham ái, gột sạch tâm khỏi tham ái. Từ bỏ sân hận, vị ấy sống với tâm không sân hận, có lòng thương tưởng đến lợi ích của tất cả chúng sanh, gột sạch tâm khỏi sân hận. Từ bỏ hôn trầm thụy miên, vị ấy sống thoát khỏi hôn trầm thụy miên, với tưởng về ánh sáng, chánh niệm, tỉnh giác, gột sạch tâm khỏi hôn trầm thụy miên. Từ bỏ trạo cử hối quá, vị ấy sống không trạo cử, với tâm an tịnh nội tại, gột sạch tâm khỏi trạo cử hối quá. Từ bỏ hoài nghi, vị ấy sống vượt qua hoài nghi, không còn phân vân đối với các thiện pháp, gột sạch tâm khỏi hoài nghi.

71. Vị ấy, sau khi từ bỏ năm triền cái này là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, liền an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ. Cũng vậy phương thứ hai. Cũng vậy phương thứ ba. Cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, trên, dưới, ngang, khắp tất cả, cùng khắp thế giới, vị ấy an trú, biến mãn với tâm câu hữu với từ, quảng đại, đáo đại, vô lượng, không hận, không sân. Với tâm câu hữu với bi... cho đến... với tâm câu hữu với hỷ... cho đến... với tâm câu hữu với xả, vị ấy an trú, biến mãn một phương. Cũng vậy phương thứ hai. Cũng vậy phương thứ ba. Cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, trên, dưới, ngang, khắp tất cả, cùng khắp thế giới, vị ấy an trú, biến mãn với tâm câu hữu với xả, quảng đại, đáo đại, vô lượng, không hận, không sân.

Này Nigrodha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Nếu như vậy, pháp môn khổ hạnh là thanh tịnh hay không thanh tịnh?" "Bạch Thế Tôn, chắc chắn rằng, nếu như vậy, pháp môn khổ hạnh là thanh tịnh, không phải không thanh tịnh, đã đạt đến tột đỉnh và đã đạt đến cốt lõi." "Này Nigrodha, chừng ấy chưa đủ để pháp môn khổ hạnh đạt đến tột đỉnh và đạt đến cốt lõi; mà chỉ mới đạt đến lớp vỏ cây mà thôi."

Câu chuyện về sự thanh tịnh đạt đến lớp giác cây

72. “Bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào thì sự chán ghét khổ hạnh đạt đến mức cao tột và đạt đến cốt lõi? Lành thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy chỉ dạy cho con về sự chán ghét khổ hạnh để đạt đến mức cao tột, để đạt đến cốt lõi.” “Này Nigrodha, ở đây, vị khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ. Và này Nigrodha, thế nào là vị khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ? ... Này Nigrodha, khi vị khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ, điều này là do sự khổ hạnh của vị ấy. Vị ấy tiến tới, không lui sụt về đời sống thấp hèn. Vị ấy tìm đến trú xứ vắng vẻ... Vị ấy, sau khi từ bỏ năm triền cái này, là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ... với tâm câu hữu với bi... với tâm câu hữu với hỷ... với tâm câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô lượng, không sân hận, không ác ý. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, như là: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời, mười đời, hai mươi đời, ba mươi đời, bốn mươi đời, năm mươi đời, một trăm đời, một ngàn đời, một trăm ngàn đời, nhiều kiếp hoại, nhiều kiếp thành, nhiều kiếp thành hoại – ‘Ở nơi kia, ta có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, thức ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ như thế này. Sau khi chết ở nơi đó, ta sanh ra ở nơi kia. Ở đó, ta cũng có tên như thế này, dòng họ như thế này, dung sắc như thế này, thức ăn như thế này, cảm thọ khổ lạc như thế này, tuổi thọ như thế này. Sau khi chết ở nơi đó, ta sanh ra ở đây.’ Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ cùng với các tướng trạng và chi tiết.”

“Này Nigrodha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Nếu được như vậy, sự chán ghét khổ hạnh là thanh tịnh hay không thanh tịnh?” “Bạch Thế Tôn, chắc chắn rằng nếu được như vậy, sự chán ghét khổ hạnh là thanh tịnh, không phải không thanh tịnh, và đã đạt đến mức cao tột, đã đạt đến cốt lõi.” “Này Nigrodha, chỉ với chừng ấy, sự chán ghét khổ hạnh chưa đạt đến mức cao tột, chưa đạt đến cốt lõi; mà chỉ mới đạt đến phần vỏ cây mà thôi.”

Bàn về sự thanh tịnh, đạt đến mức cao tột và cốt lõi.

73. “Bạch Thế Tôn, cho đến mức độ nào thì sự chán ghét khổ hạnh đạt đến mức cao tột và đạt đến cốt lõi? Lành thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy chỉ dạy cho con về sự chán ghét khổ hạnh để đạt đến mức cao tột, để đạt đến cốt lõi.” “Này Nigrodha, ở đây, vị khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ. Và này Nigrodha, thế nào là vị khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ? ... Này Nigrodha, khi vị khổ hạnh được hộ trì bởi bốn sự phòng hộ, điều này là do sự khổ hạnh của vị ấy. Vị ấy tiến tới, không lui sụt về đời sống thấp hèn. Vị ấy tìm đến trú xứ vắng vẻ... Vị ấy, sau khi từ bỏ năm triền cái này, là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, an trú biến mãn với tâm câu hữu với từ... với tâm câu hữu với xả, quảng đại, đại hành, vô lượng, không sân hận, không ác ý. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, như là: một đời, hai đời, ba đời, bốn đời, năm đời... Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ cùng với các tướng trạng và chi tiết. Với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, vị ấy thấy các chúng sanh đang chết, đang sanh, hạ liệt, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, thiện thú, ác thú; vị ấy biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ: ‘Chư vị hiền giả, các chúng sanh này đã thành tựu thân ác hành, khẩu ác hành, ý ác hành, phỉ báng các bậc Thánh, có tà kiến, chấp thủ các nghiệp tà kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Còn chư vị hiền giả, các chúng sanh này đã thành tựu thân thiện hành, khẩu thiện hành, ý thiện hành, không phỉ báng các bậc Thánh, có chánh kiến, chấp thủ các nghiệp chánh kiến. Sau khi thân hoại mạng chung, họ sanh vào thiện thú, thiên giới.’ Như vậy, với thiên nhãn thanh tịnh, siêu nhân, vị ấy thấy các chúng sanh đang chết, đang sanh, hạ liệt, cao sang, xinh đẹp, xấu xí, thiện thú, ác thú; vị ấy biết rõ các chúng sanh tùy theo nghiệp của họ.”

“Này Nigrodha, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Nếu được như vậy, sự chán ghét khổ hạnh là thanh tịnh hay không thanh tịnh?” “Bạch Thế Tôn, chắc chắn rằng nếu được như vậy, sự chán ghét khổ hạnh là thanh tịnh, không phải không thanh tịnh, và đã đạt đến mức cao tột, đã đạt đến cốt lõi.”

74. “Này Nigrodha, chỉ với chừng ấy, sự chán ghét khổ hạnh mới đạt đến mức cao tột và đạt đến cốt lõi. Và này Nigrodha, về điều ngươi đã hỏi Ta: ‘Bạch Thế Tôn, pháp nào của Thế Tôn mà Thế Tôn dùng để huấn luyện các đệ tử, và nhờ đó các đệ tử được Thế Tôn huấn luyện, đã đạt được sự an ổn, tuyên bố về mục đích của phạm hạnh căn bản?’ Này Nigrodha, pháp ấy, mà Ta dùng để huấn luyện các đệ tử, và nhờ đó các đệ tử của Ta được huấn luyện, đã đạt được sự an ổn, tuyên bố về mục đích của phạm hạnh căn bản, thì pháp ấy còn cao thượng hơn và vi diệu hơn nữa.”

Khi được nói như vậy, các du sĩ ấy la ó, làm ồn ào, la hét lớn tiếng: – ‘Cả thầy lẫn trò chúng ta đều bị thất bại ở đây rồi! Chúng ta không biết được pháp nào cao thượng hơn, thù thắng hơn pháp này!’

Sự bối rối của Nigrodha

75. Khi gia chủ Sandhāna biết rằng: “Nay, các du sĩ ngoại đạo này quả thực muốn nghe lời dạy của Thế Tôn, họ lắng tai nghe, họ chú tâm để hiểu.” Bấy giờ, ông nói với du sĩ Nigrodha điều này: “Thưa tôn giả Nigrodha, ngài đã nói với tôi rằng: ‘Này gia chủ, nên biết rằng, Sa-môn Gotama đàm luận với ai? Thảo luận với ai? Đạt được sự sáng suốt về trí tuệ với ai? Trí tuệ của Sa-môn Gotama đã bị hủy hoại bởi các trú xứ trống vắng. Sa-môn Gotama không quen với hội chúng, không có khả năng đàm luận, ông ta chỉ lui tới những nơi hẻo lánh. Ví như con bò cái chột mắt, chỉ đi lại ở ven rìa, chỉ lui tới những nơi ven rìa. Cũng vậy, trí tuệ của Sa-môn Gotama đã bị hủy hoại bởi các trú xứ trống vắng. Sa-môn Gotama không quen với hội chúng, không có khả năng đàm luận; ông ta chỉ lui tới những nơi hẻo lánh. Này gia chủ, nếu Sa-môn Gotama đến hội chúng này, chúng ta sẽ làm cho ông ta phải im lặng chỉ với một câu hỏi, tôi nghĩ rằng chúng ta sẽ dồn ép ông ta như dồn ép một cái bình rỗng.’ Thưa tôn giả, này là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đã đến đây rồi. Vậy xin ngài hãy làm cho vị ấy thành người không quen với hội chúng đi, hãy làm cho vị ấy như con bò cái chột mắt chỉ đi lại ở ven rìa đi, hãy làm cho vị ấy phải im lặng chỉ với một câu hỏi đi, hãy dồn ép vị ấy như dồn ép một cái bình rỗng đi.” Khi được nói như vậy, du sĩ Nigrodha ngồi im lặng, bối rối, vai rũ xuống, cúi gằm mặt, trầm ngâm, không thể đối đáp.

76. Bấy giờ, Thế Tôn, khi biết du sĩ Nigrodha đang ngồi im lặng, bối rối, vai rũ xuống, cúi gằm mặt, trầm ngâm, không thể đối đáp, đã nói với du sĩ Nigrodha điều này: “Này Nigrodha, có thật là ngươi đã nói những lời ấy không?” “Bạch Thế Tôn, thật vậy, con đã nói những lời ấy, do sự ngu dại, do sự si mê, do sự bất thiện của con.” “Này Nigrodha, ngươi nghĩ thế nào? Ngươi đã nghe các du sĩ bậc trưởng thượng, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, nói như thế nào: ‘Về những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong thời quá khứ, có phải các vị Thế Tôn ấy, sau khi tụ tập, hội họp, đã trú bằng cách chuyên tâm vào các loại hý luận đa dạng, với tiếng la ó, ồn ào, la hét lớn tiếng, như là: chuyện vua, chuyện trộm cướp... cho đến... chuyện thịnh suy, giống như ngươi và các thầy của ngươi hiện nay không? Hay là các vị Thế Tôn ấy đã lui tới các trú xứ trong rừng, nơi hoang vắng, xa xôi, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng người, kín đáo, thích hợp cho việc độc cư, giống như Ta hiện nay?’”

“Bạch Thế Tôn, con đã nghe các du sĩ bậc trưởng thượng, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, nói rằng: ‘Về những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong thời quá khứ, các vị Thế Tôn ấy đã không, sau khi tụ tập, hội họp, trú bằng cách chuyên tâm vào các loại hý luận đa dạng, với tiếng la ó, ồn ào, la hét lớn tiếng, như là: chuyện vua, chuyện trộm cướp... cho đến... chuyện thịnh suy, giống như con và các thầy của con hiện nay. Các vị Thế Tôn ấy đã lui tới các trú xứ trong rừng, nơi hoang vắng, xa xôi, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng người, kín đáo, thích hợp cho việc độc cư, giống như Thế Tôn hiện nay.’”

“Này Nigrodha, là một người có trí, một bậc cao niên, sao ngươi lại không có ý nghĩ này: ‘Thế Tôn là bậc Giác Ngộ, Ngài thuyết pháp vì sự giác ngộ; Thế Tôn là bậc đã được điều phục, Ngài thuyết pháp vì sự điều phục; Thế Tôn là bậc đã được tịch tịnh, Ngài thuyết pháp vì sự tịch tịnh; Thế Tôn là bậc đã vượt qua, Ngài thuyết pháp vì sự vượt qua; Thế Tôn là bậc đã đạt Niết-bàn, Ngài thuyết pháp vì sự chứng đạt Niết-bàn’?”

Sự chứng ngộ cứu cánh của phạm hạnh

77. Khi được nói như vậy, du sĩ Nigrodha bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, lỗi lầm đã xâm chiếm con, do sự ngu dại, do sự si mê, do sự bất thiện, khi con đã nói về Thế Tôn như vậy. Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy chấp nhận lỗi lầm của con là một lỗi lầm, để con có thể thu thúc trong tương lai.” “Chắc chắn vậy, này Nigrodha, lỗi lầm đã xâm chiếm ngươi, do sự ngu dại, do sự si mê, do sự bất thiện, khi ngươi đã nói về Ta như vậy. Và này Nigrodha, vì ngươi thấy lỗi lầm là lỗi lầm và sám hối đúng theo pháp, nên Ta chấp nhận lỗi lầm ấy của ngươi. Này Nigrodha, đây là sự tăng trưởng trong giới luật của bậc Thánh: người nào thấy lỗi lầm là lỗi lầm, sám hối đúng theo pháp, và thực hành sự thu thúc trong tương lai. Và này Nigrodha, Ta nói như sau: –

‘Hãy để người có trí, không xảo trá, không gian dối, có bản tánh ngay thẳng đến đây, Ta sẽ giáo huấn, Ta sẽ thuyết Pháp. Vị ấy thực hành đúng theo lời giáo huấn, mục đích mà các thiện gia nam tử chân chánh từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia, là sự kết thúc vô thượng của phạm hạnh, vị ấy sẽ an trú sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, làm cho chứng thực ngay trong hiện tại, trong vòng bảy năm. Này Nigrodha, hãy khoan nói đến bảy năm. Hãy để người có trí, không xảo trá, không gian dối, có bản tánh ngay thẳng đến đây, Ta sẽ giáo huấn, Ta sẽ thuyết Pháp. Vị ấy thực hành đúng theo lời giáo huấn, mục đích mà các thiện gia nam tử chân chánh từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia, là sự kết thúc vô thượng của phạm hạnh, vị ấy sẽ an trú sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, làm cho chứng thực ngay trong hiện tại, trong vòng sáu năm. Năm năm… bốn năm… ba năm… hai năm… một năm. Này Nigrodha, hãy khoan nói đến một năm. Hãy để người có trí, không xảo trá, không gian dối, có bản tánh ngay thẳng đến đây, Ta sẽ giáo huấn, Ta sẽ thuyết Pháp. Vị ấy thực hành đúng theo lời giáo huấn, mục đích mà các thiện gia nam tử chân chánh từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia, là sự kết thúc vô thượng của phạm hạnh, vị ấy sẽ an trú sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, làm cho chứng thực ngay trong hiện tại, trong vòng bảy tháng. Này Nigrodha, hãy khoan nói đến bảy tháng… sáu tháng… năm tháng… bốn tháng… ba tháng… hai tháng… một tháng… nửa tháng. Này Nigrodha, hãy khoan nói đến nửa tháng. Hãy để người có trí, không xảo trá, không gian dối, có bản tánh ngay thẳng đến đây, Ta sẽ giáo huấn, Ta sẽ thuyết Pháp. Vị ấy thực hành đúng theo lời giáo huấn, mục đích mà các thiện gia nam tử chân chánh từ bỏ gia đình, sống không gia đình, xuất gia, là sự kết thúc vô thượng của phạm hạnh, vị ấy sẽ an trú sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, làm cho chứng thực ngay trong hiện tại, trong vòng bảy ngày’.

Sự trầm tư của các du sĩ

78. ‘Này Nigrodha, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Sa-môn Gotama nói như vậy vì muốn chúng ta làm đệ tử của ngài.’ Này Nigrodha, sự việc này không nên được hiểu như vậy. Vị nào là thầy của các ông, hãy cứ để vị ấy là thầy của các ông. Này Nigrodha, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Sa-môn Gotama nói như vậy vì muốn chúng ta từ bỏ pháp học của mình.’ Này Nigrodha, sự việc này không nên được hiểu như vậy. Pháp học nào của các ông, hãy cứ để đó là pháp học của các ông. Này Nigrodha, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Sa-môn Gotama nói như vậy vì muốn chúng ta từ bỏ phương tiện sinh sống của mình.’ Này Nigrodha, sự việc này không nên được hiểu như vậy. Phương tiện sinh sống nào của các ông, hãy cứ để đó là phương tiện sinh sống của các ông. Này Nigrodha, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Có những pháp mà các vị thầy của chúng ta cho là bất thiện, được xem là bất thiện, Sa-môn Gotama nói như vậy vì muốn chúng ta an lập vào các pháp ấy.’ Này Nigrodha, sự việc này không nên được hiểu như vậy. Các pháp ấy của các ông cùng với các vị thầy hãy cứ là bất thiện và được xem là bất thiện. Này Nigrodha, có thể ông sẽ nghĩ như vầy: ‘Có những pháp mà các vị thầy của chúng ta cho là thiện, được xem là thiện, Sa-môn Gotama nói như vậy vì muốn chúng ta xa lìa các pháp ấy.’ Này Nigrodha, sự việc này không nên được hiểu như vậy. Các pháp ấy của các ông cùng với các vị thầy hãy cứ là thiện và được xem là thiện. Này Nigrodha, Ta nói như vậy không phải vì muốn các ông làm đệ tử, Ta nói như vậy không phải vì muốn các ông từ bỏ pháp học, Ta nói như vậy không phải vì muốn các ông từ bỏ phương tiện sinh sống, Ta nói như vậy không phải vì muốn các ông an lập vào các pháp bất thiện và được xem là bất thiện của các ông cùng với các vị thầy, Ta nói như vậy cũng không phải vì muốn các ông xa lìa các pháp thiện và được xem là thiện của các ông cùng với các vị thầy. Này Nigrodha, có những pháp bất thiện chưa được đoạn trừ, làm ô nhiễm, đưa đến tái sanh, gây phiền muộn, có quả báo đau khổ, đưa đến sanh, già, chết trong tương lai, Ta thuyết pháp vì mục đích đoạn trừ các pháp ấy. Đối với các ông, những người thực hành đúng theo lời dạy, các pháp ô nhiễm sẽ được đoạn trừ, các pháp thanh tịnh sẽ được tăng trưởng, và các ông sẽ an trú sau khi tự mình chứng ngộ với thắng trí, làm cho chứng thực và đạt đến sự viên mãn và quảng đại của trí tuệ ngay trong hiện tại.’

79. Khi được nói như vậy, các du sĩ ấy ngồi im lặng, bối rối, vai rũ xuống, mặt cúi gằm, trầm tư, không thể đối đáp, giống như tâm trí bị Ma vương chiếm đoạt. Bấy giờ, Đức Thế Tôn suy nghĩ thế này: ‘Tất cả những kẻ ngu si này đã bị Ác ma chạm đến. Không một ai trong số họ có ý nghĩ rằng: ‘Nào, chúng ta hãy thực hành phạm hạnh với Sa-môn Gotama, dù chỉ để tìm hiểu trong bảy ngày. Bảy ngày thì có là gì!’’ Bấy giờ, Đức Thế Tôn, sau khi cất lên tiếng rống sư tử tại tu viện của các du sĩ ở Udumbarikā, đã bay lên không trung và hiện ra ở núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu). Còn gia chủ Sandhāna thì ngay lúc ấy đã đi vào thành Rājagaha (Vương Xá).

Kinh Udumbarika, kinh thứ hai, đã chấm dứt.