8. Kinh Đế Thích Vấn

344. Như vầy tôi nghe. Một thời, Thế Tôn trú ở giữa dân chúng Magadha (Ma-kiệt-đà), tại hang Indasāla (Ấn-đà-sa-la) trên núi Vediyaka (Phệ-đí-già-ca), ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā (Am-bà-san-đà), về phía đông của thành Rājagaha (Vương Xá). Bấy giờ, Sakka (Đế Thích), vua của các vị trời, khởi lên lòng mong muốn được yết kiến Thế Tôn. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, suy nghĩ như sau: ‘Hiện nay, Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, đang trú ở đâu?’ Rồi Sakka, vua của các vị trời, thấy Thế Tôn đang trú ở giữa dân chúng Magadha, tại hang Indasāla trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Sau khi thấy vậy, ngài nói với các vị trời ở cõi Tāvatiṃsa (Đao-lợi): ‘Này các hiền hữu, Thế Tôn đang trú ở giữa dân chúng Magadha, tại hang Indasāla trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Này các hiền hữu, thật tốt thay nếu chúng ta đi đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.’ Các vị trời ở cõi Tāvatiṃsa đã đáp lời Sakka, vua của các vị trời: ‘Thưa vâng, lạy đức vua.’

345. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, gọi thiên tử Gandhabba (Càn-thát-bà) tên là Pañcasikha (Ngũ-kế): ‘Này hiền giả Pañcasikha, Thế Tôn đang trú ở giữa dân chúng Magadha, tại hang Indasāla trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Này hiền giả Pañcasikha, thật tốt thay nếu chúng ta đi đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.’ Thiên tử Gandhabba Pañcasikha đã đáp lời Sakka, vua của các vị trời: ‘Thưa vâng, lạy đức vua.’ và sau khi vâng lời, vị ấy lấy cây đàn tỳ bà beluvapaṇḍu (bối-lâu-bà-bàn-đầu) và đến đi theo sau Sakka, vua của các vị trời.

346. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, được các vị trời ở cõi Tāvatiṃsa vây quanh, với thiên tử Gandhabba Pañcasikha đi trước, giống như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy, ngài biến mất khỏi cõi trời Tāvatiṃsa và hiện ra trên núi Vediyaka, ở phía bắc của làng Bà-la-môn tên là Ambasaṇḍā, về phía đông của thành Rājagaha. Bấy giờ, do thần lực của các vị trời, núi Vediyaka và làng Bà-la-môn Ambasaṇḍā trở nên vô cùng sáng chói. Những người dân ở các làng xung quanh đã nói như vầy: ‘Hôm nay, núi Vediyaka dường như bốc cháy, hôm nay núi Vediyaka dường như rực lửa, hôm nay núi Vediyaka dường như bừng sáng! Tại sao hôm nay núi Vediyaka và làng Bà-la-môn Ambasaṇḍā lại sáng chói lạ thường như vậy?’ Họ kinh hãi, lông tóc dựng đứng.

347. Khi ấy, Sakka, vua của các vị trời, nói với thiên tử Gandhabba Pañcasikha: ‘Này hiền giả Pañcasikha, các đấng Như Lai, những vị thường nhập thiền, ưa thích thiền định, và trong thời gian đó các ngài độc cư, thật khó cho người như ta tiếp cận. Này hiền giả Pañcasikha, nếu hiền giả đi trước làm cho Thế Tôn hoan hỷ, thì sau khi hiền giả đã làm cho ngài hoan hỷ, chúng ta sẽ đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy.’ Thiên tử Gandhabba Pañcasikha đã đáp lời Sakka, vua của các vị trời: ‘Thưa vâng, lạy đức vua.’ và sau khi vâng lời, vị ấy lấy cây đàn tỳ bà beluvapaṇḍu, đi đến hang Indasāla. Sau khi đến, vị ấy đứng sang một bên, nghĩ rằng: ‘Ở khoảng cách này, Thế Tôn sẽ không quá xa cũng không quá gần ta, và ngài sẽ nghe được tiếng đàn của ta.’

Kệ Tụng của Pañcasikha

348. Đứng sang một bên, thiên tử Gandhabba Pañcasikha gảy cây đàn tỳ bà beluvapaṇḍu và hát những câu kệ này, liên quan đến Phật, Pháp, Tăng, các bậc A-la-hán, và liên quan đến ái dục:

‘Này nàng Suriyavacchasā hiền thục, ta xin đảnh lễ cha của nàng, vua Timbaru; nhờ ngài mà nàng, người xinh đẹp, người mang lại niềm vui cho ta, đã được sinh ra.’

‘Như cơn gió đối với người đẫm mồ hôi, như nước uống đối với người khát, nàng, hỡi Aṅgīrasī, thật đáng yêu với ta, như Chánh pháp đối với các bậc A-la-hán.’

‘Như thuốc chữa cho người bệnh, như thức ăn cho người đói, xin nàng, hỡi người hiền thục, hãy dập tắt lửa lòng của ta, như người ta dùng nước dập tắt lửa đang cháy.’

‘Như con voi bị nóng bức hành hạ, đắm mình vào hồ sen mát lạnh, đầy phấn hoa, ta cũng muốn được đắm mình vào giữa đôi nhũ của nàng.’

‘Như con voi đã vượt khỏi tầm kiểm soát của móc sắt, đã chiến thắng cả lao nhọn, ta không còn biết lý lẽ gì nữa, vì say đắm bởi cặp đùi hoàn hảo của nàng.’

“Nơi nàng, tâm ta đã say đắm, tâm ta đã đổi khác. Ta không thể quay về, như con cá đã nuốt phải lưỡi câu.”

“Này nàng hiền thục có cặp đùi thon, hãy ôm lấy ta. Này nàng có đôi mắt hiền dịu, hãy ôm lấy ta. Này nàng diễm kiều, hãy ôm choàng lấy ta. Đây là điều ta hằng mong mỏi.”

“Ái dục của ta vốn dĩ nhỏ nhoi, nhưng đối với nàng, người có mái tóc gợn sóng, nó đã khởi lên gấp bội, giống như vật cúng dường dâng lên bậc A-la-hán.”

“Này nàng toàn thiện toàn mỹ, phước báu nào ta đã tạo ra đối với các bậc A-la-hán, những bậc như vậy, nguyện cho phước báu ấy của ta được trổ quả cùng với nàng.”

“Này nàng toàn thiện toàn mỹ, phước báu nào ta đã tạo ra trên cõi đất này, nguyện cho phước báu ấy của ta được trổ quả cùng với nàng.”

“Này nàng Suriyavacchasā, như bậc Thích Tử, bậc Mâu-ni, với thiền định, nhất tâm, trí tuệ, chánh niệm, tìm cầu sự bất tử, ta cũng tìm cầu nàng như vậy.”

“Này nàng diễm kiều, như bậc Mâu-ni hoan hỷ khi chứng đắc Vô Thượng Chánh Giác, ta cũng sẽ hoan hỷ như vậy khi được kết hợp cùng nàng.”

“Này nàng hiền thục, nếu Sakka, vị chúa của chư thiên Ba Mươi Ba, ban cho ta một điều ước, ta sẽ chọn nàng. Lòng ái mộ của ta mãnh liệt dường ấy.”

“Này nàng hiền trí, ta xin cúi đầu đảnh lễ thân phụ của nàng, người có một người con gái như nàng, giống như cây sa-la luôn nở hoa rực rỡ.”

349. Khi được nói vậy, Thế Tôn đã nói điều này với thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha: “Này Pañcasikha, tiếng đàn của ngươi hòa hợp với tiếng hát, và tiếng hát hòa hợp với tiếng đàn. Này Pañcasikha, tiếng đàn của ngươi không vượt quá tiếng hát, và tiếng hát không vượt quá tiếng đàn. Này Pañcasikha, ngươi đã sáng tác những bài kệ này liên quan đến Phật, Pháp, Tăng, các vị A-la-hán, và dục lạc từ khi nào?” “Bạch Thế Tôn, có một thời, khi Thế Tôn mới thành Chánh Giác, đang trú ở Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā, dưới gốc cây ajapālanigrodha. Bạch Thế Tôn, vào lúc ấy, con đang khao khát nàng Bhaddā Suriyavacchasā, con gái của vua Càn-thát-bà Timbaru. Nhưng bạch Thế Tôn, nàng ấy lại yêu một người khác; nàng khao khát Sikhaṇḍī, con trai của Mātali, người đánh xe. Bạch Thế Tôn, vì con không thể có được nàng ấy bằng bất cứ cách nào, nên con đã lấy cây đàn tỳ-bà bằng gỗ beluva vàng óng, đi đến dinh thự của vua Càn-thát-bà Timbaru; sau khi đến, con đã gảy đàn tỳ-bà bằng gỗ beluva vàng óng và đã hát những bài kệ này liên quan đến Phật, Pháp, Tăng, các vị A-la-hán, và dục lạc:–

“‘Này nàng hiền thục Suriyavacchasā, con xin đảnh lễ thân phụ của nàng, vua Timbaru, người đã sinh ra nàng, một trang tuyệt thế, người mang lại niềm hoan hỷ cho con. …v.v…

Này nàng hiền trí, ta xin cúi đầu đảnh lễ thân phụ của nàng, người có một người con gái như nàng, giống như cây sa-la luôn nở hoa rực rỡ.’”

“Bạch Thế Tôn, khi con nói vậy, nàng Bhaddā Suriyavacchasā đã nói với con điều này: ‘Thưa ngài, tôi chưa từng trực tiếp thấy Thế Tôn, nhưng tôi đã nghe về Ngài khi đang múa ở hội trường Sudhammā của chư thiên Ba Mươi Ba. Thưa ngài, vì ngài đã tán thán Thế Tôn, nên hôm nay chúng ta hãy gặp nhau.’ Bạch Thế Tôn, đó là cuộc gặp gỡ duy nhất của chúng con với nàng ấy. Và từ đó về sau, không còn nữa.”

Sakka đến yết kiến

350. Bấy giờ, Sakka, vua của chư thiên, khởi lên ý nghĩ này: “Thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha đang trò chuyện thân mật với Thế Tôn, và Thế Tôn cũng đang trò chuyện với Pañcasikha.” Rồi Sakka, vua của chư thiên, gọi thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha: “Này hiền giả Pañcasikha, ngươi hãy thay ta đảnh lễ Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị bộ trưởng và tùy tùng, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.’” “Vâng, thưa ngài,” thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha vâng lời Sakka, vua của chư thiên, và đảnh lễ Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị bộ trưởng và tùy tùng, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.” “Này Pañcasikha, mong rằng Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị bộ trưởng và tùy tùng, được an lạc. Vì chư thiên, loài người, a-tu-la, rồng, càn-thát-bà, và bất cứ chúng sanh nào khác trong các loài, đều mong cầu an lạc.”

351. Và các đấng Như Lai thường chào đón các vị dạ-xoa có đại thần lực như vậy. Được chào đón, Sakka, vua của chư thiên, đi vào hang Indasāla, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên. Chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba cũng đi vào hang Indasāla, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên. Thiên tử Càn-thát-bà Pañcasikha cũng đi vào hang Indasāla, đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên.

Vào lúc ấy, hang Indasāla, vốn không bằng phẳng, đã trở nên bằng phẳng; vốn chật hẹp, đã trở nên rộng rãi. Bóng tối trong hang tan biến, và ánh sáng xuất hiện, như thường xảy ra nhờ vào thần lực của chư thiên.

352. Bấy giờ, Thế Tôn nói với Sakka, vua của chư thiên: ‘Thật là kỳ diệu, này hiền giả Kosiya, thật là phi thường, này hiền giả Kosiya, ngài có nhiều công việc, nhiều phận sự như vậy mà vẫn đến được đây.’ ‘Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã muốn đến yết kiến Thế Tôn; nhưng vì bận rộn với các công việc và phận sự của chư thiên cõi Ba Mươi Ba, nên con đã không thể đến yết kiến Thế Tôn được. Bạch Thế Tôn, có một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Tịnh xá Sala. Bấy giờ, bạch Thế Tôn, con đã đi đến Sāvatthī để yết kiến Thế Tôn. Nhưng lúc ấy, bạch Thế Tôn, Thế Tôn đang ngồi nhập một định nào đó, và một nữ tỳ của đại vương Vessavaṇa tên là Bhūjati đang hầu cận Thế Tôn, đứng chắp tay đảnh lễ. Bấy giờ, bạch Thế Tôn, con đã nói với Bhūjati rằng: ‘Này chị, chị hãy thay tôi đảnh lễ Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị cận thần và quyến thuộc, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.’ Khi được nói vậy, bạch Thế Tôn, cô Bhūjati ấy đã nói với con rằng: ‘Thưa ngài, đây không phải là lúc để yết kiến Thế Tôn; Thế Tôn đang độc cư thiền tịnh.’ ‘Vậy thì, này chị, khi nào Thế Tôn xuất khỏi định ấy, chị hãy thay lời tôi đảnh lễ Thế Tôn và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, cùng với các vị cận thần và quyến thuộc, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Thế Tôn.’ Bạch Thế Tôn, không biết người chị ấy của con đã đảnh lễ Thế Tôn chưa? Thế Tôn có nhớ lời của người chị ấy không?’ ‘Này vua của chư thiên, người chị ấy đã đảnh lễ Ta, Ta nhớ lời của người chị ấy. Hơn nữa, Ta đã xuất khỏi định ấy chính vì tiếng vành xe của hiền giả.’ ‘Bạch Thế Tôn, những vị chư thiên nào đã sanh lên cõi trời Ba Mươi Ba trước chúng con, con đã được trực tiếp nghe từ các vị ấy, trực tiếp lãnh thọ từ các vị ấy rằng: ‘Khi các vị Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời, các cõi trời thì được sung mãn, còn các cõi a-tu-la thì bị suy giảm.’ Điều này, bạch Thế Tôn, chính con đã tận mắt chứng kiến: từ khi Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời, các cõi trời thì được sung mãn, còn các cõi a-tu-la thì bị suy giảm.’

Câu chuyện về Gopaka

353. ‘Bạch Thế Tôn, ngay tại Kapilavatthu này, có một người con gái dòng Sakya tên là Gopikā, có lòng tịnh tín nơi Phật, tịnh tín nơi Pháp, tịnh tín nơi Tăng, và là người viên mãn các giới. Nàng, sau khi nhàm chán thân nữ, đã tu tập để được thân nam, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về cõi lành, thế giới chư thiên, làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Ba Mươi Ba, và trở thành con trai của chúng con. Ở đó, họ biết đến vị ấy như sau: ‘Thiên tử Gopaka, thiên tử Gopaka.’ Bạch Thế Tôn, lại có ba vị tỳ-khưu khác, sau khi sống đời phạm hạnh dưới sự chỉ dạy của Thế Tôn, đã sanh vào loài gandhabba (càn-thát-bà) hạ liệt. Các vị ấy, được cung phụng, đầy đủ và hưởng thụ năm dục công đức, đến hầu hạ chúng con, phục vụ chúng con. Khi các vị ấy đến hầu hạ, phục vụ chúng con, thiên tử Gopaka đã quở trách rằng: ‘Thưa các ngài, các ngài đã nghe Pháp của Thế Tôn ấy với tâm hướng về đâu? Còn tôi, vốn là một người nữ, có lòng tịnh tín nơi Phật, tịnh tín nơi Pháp, tịnh tín nơi Tăng, và là người viên mãn các giới, sau khi nhàm chán thân nữ, đã tu tập để được thân nam, sau khi thân hoại mạng chung, đã được sanh về cõi lành, thế giới chư thiên, làm bạn đồng hành với chư thiên cõi Ba Mươi Ba, và trở thành con trai của Sakka, vua của chư thiên. Ở đây, họ cũng biết đến tôi là ‘thiên tử Gopaka, thiên tử Gopaka.’ Còn các ngài, thưa các ngài, đã sống đời phạm hạnh dưới sự chỉ dạy của Thế Tôn mà lại sanh vào loài gandhabba hạ liệt. Thật là một cảnh tượng đáng buồn thay, thưa các ngài, khi chúng tôi phải thấy những người bạn đồng tu trong Chánh pháp lại sanh vào loài gandhabba hạ liệt!’ Bạch Thế Tôn, trong số các vị bị thiên tử Gopaka quở trách, có hai vị chư thiên đã phục hồi chánh niệm ngay trong đời hiện tại và đạt đến cõi Phạm Chúng Thiên, còn một vị chư thiên thì vẫn còn đắm chìm trong các dục lạc.’

354. ‘Con từng là nữ cận sự của bậc có mắt,

Tên của con là ‘Gopikā’; Con hết lòng tịnh tín nơi Phật và Pháp, Với tâm hoan hỷ, con đã phụng sự Tăng đoàn.

‘Chính nhờ Chánh pháp của Đức Phật ấy, Con đã sanh về cõi trời, trở thành con trai của Sakka, có đại thần lực, đại quang minh. Ngay tại đây, họ cũng biết con là ‘Gopaka’.

‘Rồi con thấy các vị tỳ-khưu đã từng thấy trước đây, nay đã sanh vào loài gandhabba, những vị đệ tử của Gotama này, mà chúng con khi xưa còn là người,

‘Đã từng phụng sự với đồ ăn, thức uống, đã từng hầu hạ chân các ngài tại nhà riêng. Các vị tôn giả này đã tiếp nhận các pháp của Đức Phật với tâm hướng về đâu?

‘Pháp do bậc có mắt giác ngộ và khéo thuyết giảng, phải được mỗi người tự mình chứng nghiệm. Con đây, chính nhờ hầu cận các ngài, đã được nghe những lời khéo nói của các bậc Thánh.

‘Con đã sanh về cõi trời, trở thành con trai của Sakka, có đại thần lực, đại quang minh. Còn các ngài, đã hầu cận bậc Tối Thắng, đã sống đời phạm hạnh vô thượng,

‘Lại sanh vào loài hạ liệt. Sự tái sanh của các ngài thật không tương xứng! Thật là một cảnh tượng đáng buồn thay khi chúng con phải thấy những người bạn đồng tu lại sanh vào loài hạ liệt.’

‘Này các ngài, các ngài đã sanh vào chúng Càn-thát-bà, đến để phục vụ chư Thiên. Hãy xem sự đặc biệt này của tôi, người từng sống ở tại gia.’

‘Trước kia là người nữ, nay tôi là vị trời nam, được trang bị đầy đủ các dục lạc cõi trời.’ Ba vị trời ấy, được đệ tử của Gotama sách tấn, đã sanh lòng kinh cảm, rồi cùng nhau đến gặp Gopaka.

‘Nào, chúng ta hãy cố gắng, hãy nỗ lực! Mong rằng chúng ta không trở thành kẻ phục dịch cho người khác.’ Trong số họ, hai vị đã khởi sự tinh tấn, thường xuyên tưởng niệm giáo huấn của Đức Gotama.

Ngay tại đây, sau khi làm cho tâm ly tham, họ đã thấy sự nguy hại trong các dục. Họ đã cắt đứt các dây trói buộc là dục kiết sử, là sự trói buộc của ác ma khó vượt qua,

như voi chúa cắt đứt những sợi dây trói chắc chắn, và đã vượt qua các vị trời ở cõi Ba Mươi Ba. Tất cả chư Thiên, cùng với Đế Thích, cùng với Pajāpati, đang ngồi trong pháp đường Sudhammā.

Hai vị anh hùng đã ly tham, đang thực hành để đạt đến trạng thái vô trần, đã vượt qua các vị trời ấy đang ngồi. Sau khi thấy họ, Vāsava, người làm chủ chư Thiên, đã sanh lòng kinh cảm ở giữa chúng chư Thiên.

‘Những vị này đã sanh vào chúng hạ liệt, vậy mà họ đã vượt qua các vị trời ở cõi Ba Mươi Ba.’ Sau khi nghe lời của vị đã sanh lòng kinh cảm, vị trời Gopaka ấy đã nói với Vāsava.

‘Hỡi vị vua của chúng sanh, trong cõi người có một vị Phật, được biết đến là Sakyamuni, người đã chinh phục các dục. Họ chính là con của vị Phật đó, đã thiếu sót niệm. Được tôi sách tấn, họ đã đạt lại được niệm.’

‘Trong ba vị ấy, một vị đã trở thành người thường trú tại đây, trong chúng Càn-thát-bà. Còn hai vị, đang đi theo con đường giác ngộ, có tâm định tĩnh, nên xem ngay cả chư Thiên cũng là thấp kém.’

‘Trong giáo pháp này, có sự tuyên thuyết pháp như vậy, không có vị đệ tử nào còn hoài nghi điều gì. Chúng ta hãy đảnh lễ Đức Phật, bậc Chiến Thắng, bậc Tối Thắng giữa chúng sanh, người đã vượt qua bộc lưu, đã cắt đứt hoài nghi.’

Do đã biết giáo pháp của ngài ở đây, hai vị trong số họ, những người đã đạt được sự đặc biệt, đã chứng đắc thân Phạm Phụ Bật và đạt đến trạng thái siêu việt.

‘Thưa ngài, chúng con cũng đã đến đây để đạt được pháp ấy. Thưa ngài, nếu được Đức Thế Tôn cho phép, chúng con xin được hỏi một câu hỏi.’

355. Khi ấy, Đức Thế Tôn khởi lên suy nghĩ này: ‘Vị dạ-xoa này đã thanh tịnh trong một thời gian dài. Bất cứ câu hỏi nào vị ấy hỏi ta, tất cả sẽ chỉ liên quan đến lợi ích, không phải vô ích. Và bất cứ câu hỏi nào ta trả lời sau khi được hỏi, vị ấy sẽ nhanh chóng hiểu được.’

356. Khi ấy, Đức Thế Tôn đã nói với Sakka, vua của chư Thiên, bằng một bài kệ:

‘Này Vāsava, hãy hỏi ta bất cứ câu hỏi nào ngài mong muốn trong tâm. Ta sẽ giải đáp đến cùng mỗi câu hỏi ấy cho ngài.’

Dứt chương thứ nhất.

357. Được Đức Thế Tôn cho phép, Sakka, vua của chư Thiên, đã hỏi Đức Thế Tôn câu hỏi đầu tiên này:

‘Thưa ngài, do bị trói buộc bởi điều gì mà chư Thiên, loài người, a-tu-la, rồng, càn-thát-bà và các chúng sanh đa dạng khác, dù họ mong muốn rằng: ‘Mong rằng chúng ta sống không oán thù, không bị trừng phạt, không có kẻ địch, không bị phiền não, không có kẻ thù,’ nhưng họ vẫn sống có oán thù, bị trừng phạt, có kẻ địch, và bị phiền não?’ Bằng cách ấy, Sakka, vua của chư Thiên, đã hỏi Đức Thế Tôn câu hỏi. Sau khi được hỏi, Đức Thế Tôn đã trả lời câu hỏi của vị ấy:

‘Này vua của chư Thiên, do bị trói buộc bởi tật đố và xan tham mà chư Thiên, loài người, a-tu-la, rồng, càn-thát-bà và các chúng sanh đa dạng khác, dù họ mong muốn rằng: ‘Mong rằng chúng ta sống không oán thù, không bị trừng phạt, không có kẻ địch, không bị phiền não, không có kẻ thù,’ nhưng họ vẫn sống có oán thù, bị trừng phạt, có kẻ địch, và bị phiền não.’ Bằng cách ấy, Đức Thế Tôn, sau khi được hỏi, đã trả lời câu hỏi của Sakka, vua của chư Thiên. Sakka, vua của chư Thiên, hoan hỷ, đã tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn: ‘Đúng vậy, bạch Đức Thế Tôn, đúng vậy, bạch Đức Thiện Thệ. Sau khi nghe lời giải đáp của Đức Thế Tôn, con đã vượt qua hoài nghi, đã hết sự phân vân.’

358. Như vậy, Sakka, vua của chư Thiên, sau khi tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn, đã hỏi Đức Thế Tôn một câu hỏi khác:

‘Thưa ngài, tật đố và xan tham có gì làm nhân, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc, có gì làm nơi phát sanh? Khi có cái gì thì tật đố và xan tham sanh khởi? Khi không có cái gì thì tật đố và xan tham không sanh khởi?’ ‘Này vua của chư Thiên, tật đố và xan tham có thương và ghét làm nhân, có thương và ghét làm nguồn sanh, có thương và ghét làm nguồn gốc, có thương và ghét làm nơi phát sanh. Khi có thương và ghét thì tật đố và xan tham sanh khởi, khi không có thương và ghét thì tật đố và xan tham không sanh khởi.’

‘Thưa ngài, còn thương và ghét có gì làm nhân, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc, có gì làm nơi phát sanh? Khi có cái gì thì thương và ghét sanh khởi? Khi không có cái gì thì thương và ghét không sanh khởi?’ ‘Này vua của chư Thiên, thương và ghét có dục làm nhân, có dục làm nguồn sanh, có dục làm nguồn gốc, có dục làm nơi phát sanh. Khi có dục thì thương và ghét sanh khởi, khi không có dục thì thương và ghét không sanh khởi.’

‘Thưa ngài, còn dục có gì làm nhân, có gì làm nguồn sanh, có gì làm nguồn gốc, có gì làm nơi phát sanh? Khi có cái gì thì dục sanh khởi? Khi không có cái gì thì dục không sanh khởi?’ ‘Này vua của chư Thiên, dục có tầm làm nhân, có tầm làm nguồn sanh, có tầm làm nguồn gốc, có tầm làm nơi phát sanh. Khi có tầm thì dục sanh khởi, khi không có tầm thì dục không sanh khởi.’

“Thưa ngài, vậy thì tầm có nhân gì, có nguồn sanh khởi gì, có nguồn gốc gì, có nguồn phát sanh gì? Khi có cái gì thì tầm sanh khởi; khi không có cái gì thì tầm không sanh khởi?” “Này Thiên chủ, tầm có các uẩn tưởng hý luận làm nhân, có các uẩn tưởng hý luận làm nguồn sanh khởi, có các uẩn tưởng hý luận làm nguồn gốc, có các uẩn tưởng hý luận làm nguồn phát sanh. Khi có các uẩn tưởng hý luận thì tầm sanh khởi; khi không có các uẩn tưởng hý luận thì tầm không sanh khởi.”

“Thưa ngài, vậy thì vị tỳ khưu thực hành như thế nào được gọi là đã thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các uẩn tưởng hý luận một cách thích hợp?”

Đề mục thiền về thọ

360. “Này Thiên chủ, Ta nói về thọ hỷ theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà lời này được nói ra? Ở đây, thọ hỷ nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ hỷ này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì thọ hỷ như vậy không nên thực hành. Ở đây, thọ hỷ nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ hỷ này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì thọ hỷ như vậy nên thực hành. Trong đó, có loại có tầm có tứ, và có loại không tầm không tứ; loại không tầm không tứ thì thù thắng hơn. ‘Này Thiên chủ, Ta nói về thọ hỷ theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.’ Lời đã được nói ra như vậy là do duyên vào điều này mà được nói ra.”

361. “Này Thiên chủ, Ta nói về thọ ưu theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà lời này được nói ra? Ở đây, thọ ưu nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ ưu này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì thọ ưu như vậy không nên thực hành. Ở đây, thọ ưu nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ ưu này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì thọ ưu như vậy nên thực hành. Trong đó, có loại có tầm có tứ, và có loại không tầm không tứ; loại không tầm không tứ thì thù thắng hơn. ‘Này Thiên chủ, Ta nói về thọ ưu theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.’ Lời đã được nói ra như vậy là do duyên vào điều này mà được nói ra.”

362. “Này Thiên chủ, Ta nói về thọ xả theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Lời này đã được nói ra, và do duyên vào đâu mà lời này được nói ra? Ở đây, thọ xả nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ xả này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm,’ thì thọ xả như vậy không nên thực hành. Ở đây, thọ xả nào mà người ấy biết rằng: ‘Khi ta thực hành thọ xả này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì thọ xả như vậy nên thực hành. Trong đó, có loại có tầm có tứ, và có loại không tầm không tứ; loại không tầm không tứ thì thù thắng hơn. ‘Này Thiên chủ, Ta nói về thọ xả theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.’ Lời đã được nói ra như vậy là do duyên vào điều này mà được nói ra.”

363. “Này Thiên chủ, vị tỳ khưu thực hành như vậy được gọi là đã thực hành con đường đưa đến sự đoạn diệt các uẩn tưởng hý luận một cách thích hợp.” Như vậy, Đức Thế Tôn, khi được Sakka, thiên chủ, hỏi, đã giải đáp câu hỏi. Hoan hỷ, Sakka, thiên chủ, tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn: “Thật đúng như vậy, bạch Đức Thế Tôn! Thật đúng như vậy, bạch Thiện Thệ! Nhờ nghe lời giải đáp câu hỏi của Đức Thế Tôn, nghi ngờ của con ở đây đã được vượt qua, sự phân vân đã được xua tan.”

“Thưa ngài, vậy thì vị tỳ khưu thực hành như thế nào được gọi là đã thực hành sự thu thúc trong giới bổn Pātimokkha?” “Này Thiên chủ, Ta nói về thân hành theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói về khẩu hành theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói về sự tìm cầu theo hai cách: nên thực hành và không nên thực hành.”

365. Khi ấy, Sakka, Thiên chủ, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn, đã hỏi Thế Tôn một câu hỏi khác nữa:

‘Bạch Thế Tôn, con hiểu ý nghĩa chi tiết của lời dạy được Thế Tôn nói một cách tóm tắt như sau: Bạch Thế Tôn, đối với loại sắc pháp do mắt nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại sắc pháp do mắt nhận biết như vậy không nên thực hành. Và bạch Thế Tôn, đối với loại sắc pháp do mắt nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng, thì loại sắc pháp do mắt nhận biết như vậy nên được thực hành. Và bạch Thế Tôn, đối với loại thanh do tai nhận biết nào mà khi thực hành... hương do mũi nhận biết... vị do lưỡi nhận biết... xúc do thân nhận biết... pháp do ý nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm, thì loại pháp do ý nhận biết như vậy không nên thực hành. Và bạch Thế Tôn, đối với loại pháp do ý nhận biết nào mà khi thực hành, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng, thì loại pháp do ý nhận biết như vậy nên được thực hành.

Như vậy, Đức Thế Tôn, khi được Sakka, Thiên chủ hỏi, đã giải đáp câu hỏi. Sakka, Thiên chủ, với tâm hoan hỷ, đã tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn: “Bạch Đức Thế Tôn, đúng là như vậy! Bạch Đức Thiện Thệ, đúng là như vậy! Nhờ nghe lời giải đáp câu hỏi của Đức Thế Tôn, mối nghi ngờ của con ở đây đã được vượt qua, sự phân vân đã được xua tan.”

367. Như vậy, Sakka, Thiên chủ, sau khi tán thán và tùy hỷ lời dạy của Đức Thế Tôn, đã bạch với Đức Thế Tôn điều này:

‘Thưa ngài, vị tỳ khưu thực hành như thế nào là vị thực hành để thu thúc các căn?’ ‘Này Thiên chủ, Ta nói rằng sắc pháp do mắt nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng thanh do tai nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng hương do mũi nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng vị do lưỡi nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng xúc do thân nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành. Này Thiên chủ, Ta nói rằng pháp do ý nhận biết có hai loại: loại nên thực hành và loại không nên thực hành.’

Khi được nói như vậy, Sakka, Thiên chủ, đã bạch với Thế Tôn rằng:

Bạch Thế Tôn, do con đã hiểu ý nghĩa chi tiết của lời dạy được Thế Tôn nói một cách tóm tắt như vậy, và nhờ nghe câu trả lời của Thế Tôn, mối nghi ngờ của con ở đây đã được vượt qua, sự phân vân đã được loại bỏ.’

366. Khi ấy, Sakka, Thiên chủ, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn, đã hỏi Thế Tôn một câu hỏi khác nữa:

“Thưa ngài, có phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng không?” “Thưa Thiên chủ, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng.”

“Thưa ngài, tại sao không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng?” “Thưa Thiên chủ, thế gian này có nhiều giới và nhiều loại giới khác nhau. Trong thế gian có nhiều giới và nhiều loại giới khác nhau ấy, chúng sanh chấp thủ vào giới nào, họ liền bám chặt vào giới ấy một cách mạnh mẽ, cố chấp và tuyên bố rằng: ‘Chỉ có điều này là chân thật, điều khác là hư vọng.’ Vì thế, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều có cùng một quan điểm, cùng một giới hạnh, cùng một ý muốn, cùng một mục đích cuối cùng.”

“Thưa ngài, có phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu không?” “Thưa Thiên chủ, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu.”

“Thưa ngài, tại sao không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu?” “Thưa Thiên chủ, những vị Tỳ-khưu nào đã được giải thoát nhờ sự đoạn tận ái dục, các vị ấy đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu. Vì thế, không phải tất cả các vị Sa-môn, Bà-la-môn đều đạt đến đích cuối cùng, đạt đến sự an ổn khỏi các ách phược, sống đời phạm hạnh viên mãn, và đạt đến sự kết thúc tối hậu.”

“Bạch Thế Tôn, sự dao động là bệnh hoạn, sự dao động là khối u, sự dao động là mũi tên. Sự dao động này lôi kéo con người đến sự tái sanh trong các kiếp sống khác nhau. Vì thế, con người này phải chịu cảnh cao thấp. Bạch Thế Tôn, những câu hỏi này, con đã không có cơ hội để hỏi các vị Sa-môn, Bà-la-môn khác ở ngoài giáo pháp này, nay đã được Đức Thế Tôn giải đáp cho con. Và mũi tên nghi ngờ, phân vân đã ngủ ngầm trong con từ lâu, mũi tên ấy đã được Đức Thế Tôn nhổ lên.”

“Thưa Thiên chủ, ngài có nhớ đã từng hỏi các vị Sa-môn, Bà-la-môn khác những câu hỏi này không?” “Bạch Thế Tôn, con có nhớ đã từng hỏi các vị Sa-môn, Bà-la-môn khác những câu hỏi này.” “Thưa Thiên chủ, vậy họ đã trả lời như thế nào? Nếu ngài không phiền, xin hãy nói ra.” “Bạch Thế Tôn, con không phiền khi có Đức Thế Tôn hoặc một vị như Đức Thế Tôn đang ngự ở đây.” “Vậy thì, thưa Thiên chủ, hãy nói đi.” “Bạch Thế Tôn, con đã nghĩ về các vị Sa-môn, Bà-la-môn rằng họ là những người sống trong rừng, ở nơi vắng vẻ. Con đã đến gần họ và hỏi những câu hỏi này. Khi được con hỏi, họ không thể trả lời. Không trả lời được, họ lại hỏi ngược lại con: ‘Thưa tôn giả, ngài tên là gì?’ Khi được họ hỏi, con đã trả lời: ‘Thưa các ngài, tôi là Sakka, Thiên chủ.’ Họ lại hỏi con thêm: ‘Thưa Thiên chủ, tôn giả đã làm nghiệp gì để đạt được địa vị này?’ Con đã thuyết lại cho họ pháp mà con đã nghe, đã học. Chỉ với chừng ấy, họ đã hoan hỷ: ‘Chúng ta đã được thấy Sakka, Thiên chủ, và những gì chúng ta hỏi, ngài đã giải đáp cho chúng ta.’ Trái lại, họ đã trở thành đệ tử của con, chứ con không trở thành đệ tử của họ. Nhưng bạch Thế Tôn, con là đệ tử của Đức Thế Tôn, một vị Dự lưu, không còn bị rơi vào đọa xứ, chắc chắn sẽ đạt đến giác ngộ.”

Câu chuyện về việc đạt được sự hoan hỷ

368. “Thưa Thiên chủ, ngài có nhớ trước đây đã từng có được sự cảm thọ và sự hoan hỷ như thế này không?” “Bạch Thế Tôn, con có nhớ trước đây đã từng có được sự cảm thọ và sự hoan hỷ như thế này.” “Thưa Thiên chủ, ngài nhớ lại việc trước đây đã từng có được sự cảm thọ và sự hoan hỷ như thế này như thế nào?”

“Bạch Thế Tôn, thuở xưa, có một trận chiến xảy ra giữa các vị trời và các vị a-tu-la. Trong trận chiến ấy, bạch Thế Tôn, các vị trời đã chiến thắng, các vị a-tu-la đã bại trận. Bạch Thế Tôn, sau khi chiến thắng trận chiến ấy, con, người chiến thắng, đã nghĩ rằng: ‘Bây giờ, tinh túy của cõi trời và tinh túy của cõi a-tu-la, cả hai thứ này các vị trời sẽ được hưởng thụ.’ Nhưng bạch Thế Tôn, sự cảm thọ và sự hoan hỷ ấy của con đi kèm với gậy gộc, đi kèm với vũ khí; không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến sự ly tham, không đưa đến sự đoạn diệt, không đưa đến sự an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn. Còn sự cảm thọ và sự hoan hỷ này của con, bạch Thế Tôn, sau khi nghe pháp của Đức Thế Tôn, thì không đi kèm với gậy gộc, không đi kèm với vũ khí; hoàn toàn đưa đến sự nhàm chán, sự ly tham, sự đoạn diệt, sự an tịnh, thắng trí, giác ngộ, và Niết-bàn.”

369. “Này Thiên chủ, do thấy được lợi ích gì mà ngài tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy?” “Bạch Thế Tôn, do thấy được sáu lợi ích mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

“Thưa ngài, ngay tại đây, trong khi vẫn còn là một vị trời, mạng sống của tôi lại được tái lập. Xin ngài hãy biết như vậy.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ nhất này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

“Sau khi mạng chung từ thân chư thiên, từ bỏ mạng sống phi nhân, con sẽ nhập thai một cách không si mê, vào nơi nào tâm con ưa thích.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ hai này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

“Con, với trí tuệ không si mê, hoan hỷ trong giáo pháp, sẽ sống đúng theo chánh đạo, với tỉnh giác và chánh niệm.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ ba này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

“Khi con thực hành đúng theo chánh đạo, nếu sự giác ngộ xảy đến, con sẽ sống với sự liễu tri, và đó sẽ là sự kết thúc.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ tư này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

“Sau khi mạng chung từ thân người, từ bỏ mạng sống của con người, con sẽ lại trở thành một vị trời, bậc tối thượng trong cõi trời.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ năm này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

“Các vị trời Sắc Cứu Cánh (Akaniṭṭhā) là những vị cao thượng hơn, đầy danh tiếng. Trong kiếp sống cuối cùng, đó sẽ là nơi trú ngụ của con.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được lợi ích thứ sáu này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

“Bạch Thế Tôn, do thấy được sáu lợi ích này mà con tuyên bố sự thành tựu hỷ lạc và sự thành tựu ưu ý như vậy.

370. “Với những ý định chưa hoàn mãn, với sự hoài nghi, với sự phân vân.

Con đã lang thang một thời gian dài, tìm kiếm Như Lai.

“Những vị sa-môn nào mà con cho là sống độc cư, con nghĩ rằng họ là những bậc Chánh Đẳng Giác, và con đã đến để hầu cận họ.

“Khi được hỏi: ‘Làm thế nào để thành tựu? Làm thế nào là không thành tựu?’, họ không thể giải thích về đạo và con đường thực hành.

“Khi họ nhận ra con là Sakka, vua của chư thiên, đã đến, họ lại hỏi chính con: ‘Ngài đã làm gì để đạt được địa vị này?’

“Con đã thuyết giảng cho họ pháp mà con đã được nghe, được biết đến trong dân gian. Nhờ đó, họ hoan hỷ và nói: ‘Chúng ta đã thấy Vāsava (Sakka).’

“Và khi con đã thấy Đức Phật, bậc vượt qua mọi hoài nghi, hôm nay con không còn sợ hãi, sau khi đã hầu cận bậc Chánh Đẳng Giác.

“Con đảnh lễ Đức Phật, bậc đã nhổ mũi tên ái dục, bậc vô song, bậc Đại Hùng, bậc bà con của mặt trời.

“Thưa ngài, sự đảnh lễ mà chúng con cùng với chư thiên đã từng làm cho Phạm thiên, hôm nay chúng con sẽ làm điều đó cho ngài. Nào, chúng con xin tự mình đảnh lễ ngài.

“Chỉ có ngài là bậc Chánh Đẳng Giác, ngài là bậc Đạo Sư vô thượng. Trong thế giới cùng với chư thiên, không có ai sánh bằng ngài.”

371. Bấy giờ, Sakka, vua của chư thiên, nói với Pañcasikha, con trai của Càn-thát-bà: “Này hiền giả Pañcasikha, ông đã giúp ta rất nhiều, vì ông đã làm cho Thế Tôn hoan hỷ trước. Này hiền giả, sau khi ông đã làm cho ngài hoan hỷ trước, chúng ta mới đến yết kiến Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác. Ta sẽ đặt ông vào địa vị của cha ông, ông sẽ là vua của các Càn-thát-bà, và ta sẽ gả nàng Bhaddā Suriyavacchasā cho ông, người mà ông hằng mong ước.”

Bấy giờ, Sakka, vua của chư thiên, dùng tay chạm đất và thốt lên lời cảm hứng ba lần: “Nam mô Tassa Bhagavato Arahato Sammāsambuddhassa (Con xin đảnh lễ Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác).”

Và trong khi bài pháp giải này đang được thuyết giảng, pháp nhãn không trần, không cấu uế đã khởi lên cho Sakka, vua của chư thiên: “Bất cứ cái gì có pháp sanh khởi, tất cả cái đó đều có pháp diệt tận.” Và cho tám mươi ngàn vị trời khác cũng vậy. Như vậy, những câu hỏi do Sakka, vua của chư thiên, thỉnh cầu đã được Thế Tôn giải đáp. Do đó, tên gọi của bài pháp giải này là “Những câu hỏi của Sakka”.

Kinh Những Câu Hỏi Của Sakka, kinh thứ tám, kết thúc.