6. Kinh Mahāgovinda

293. Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Thế Tôn trú ở Rājagaha (Vương Xá), tại núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu). Bấy giờ, Pañcasikha, con trai của một vị Càn-thát-bà, vào lúc đêm đã gần tàn, với dung sắc thù thắng, làm toàn thể núi Gijjhakūṭa tỏa sáng, đã đi đến nơi Đức Thế Tôn. Sau khi đến, vị ấy đảnh lễ Đức Thế Tôn, rồi đứng một bên. Đứng một bên, Pañcasikha, con trai của một vị Càn-thát-bà, bạch với Đức Thế Tôn lời này: 'Bạch Thế Tôn, điều con đã được nghe trực tiếp, được thọ nhận trực tiếp từ chư thiên cõi Tāvatiṃsa (Ba Mươi Ba), con xin trình bày điều ấy lên Đức Thế Tôn.' Đức Thế Tôn phán: 'Này Pañcasikha, ngươi hãy trình bày cho Ta.'

294. Bạch Thế Tôn, vào những ngày trước, những ngày trước nữa, vào ngày bố-tát thứ mười lăm, trong đêm trăng tròn của lễ Pavāraṇā, toàn thể chư thiên cõi Tāvatiṃsa đã ngồi họp lại, tụ tập tại hội trường Sudhammā. Và một hội chúng chư thiên đông đảo đã ngồi xung quanh, và bốn vị Đại vương đã ngồi ở bốn phương. Ở phương đông, Đại vương Dhataraṭṭha ngồi hướng về phương tây, với chư thiên ở phía trước. Ở phương nam, Đại vương Virūḷhaka ngồi hướng về phương bắc, với chư thiên ở phía trước. Ở phương tây, Đại vương Virūpakkha ngồi hướng về phương đông, với chư thiên ở phía trước. Ở phương bắc, Đại vương Vessavaṇa ngồi hướng về phương nam, với chư thiên ở phía trước. Bạch Thế Tôn, khi toàn thể chư thiên cõi Tāvatiṃsa đã ngồi họp lại, tụ tập tại hội trường Sudhammā, và một hội chúng chư thiên đông đảo đã ngồi xung quanh, và bốn vị Đại vương đã ngồi ở bốn phương, đây là chỗ ngồi của họ; sau đó mới đến chỗ ngồi của chúng con.

Bạch Thế Tôn, những vị trời nào đã thực hành phạm hạnh dưới sự giáo hóa của Đức Thế Tôn, nay vừa sanh lên cõi Tāvatiṃsa, những vị trời ấy vượt trội hơn các vị trời khác về dung sắc và danh tiếng. Do đó, bạch Thế Tôn, chư thiên cõi Tāvatiṃsa hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan, vui mừng, nghĩ rằng: 'Chư vị ơi, thật vậy, các thiên chúng được sung mãn, còn các chúng a-tu-la bị suy giảm.'

295. Bạch Thế Tôn, khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, biết được sự hoan hỷ của chư thiên cõi Tāvatiṃsa, đã tùy hỷ bằng những kệ ngôn này:

“Chư hiền hữu, chư Thiên cõi Ba mươi ba cùng với Thiên chủ Sakka thật hoan hỷ khi đảnh lễ Đức Như Lai và tính chất khéo thuyết của Pháp.”

Và khi thấy các vị trời mới, có dung sắc, có danh tiếng, đã đến đây sau khi thực hành phạm hạnh dưới sự giáo hóa của Đức Thiện Thệ.

Các vị ấy, những đệ tử của bậc Trí Tuệ Rộng Lớn, đã đạt đến sự đặc thù ở đây, vượt trội hơn những vị khác về dung sắc, danh tiếng và tuổi thọ.

Thấy điều này, chư thiên cõi Tāvatiṃsa cùng với vua Sakka vui mừng, khi đảnh lễ Đức Như Lai và thiện pháp tính của Giáo Pháp.

Bạch Thế Tôn, do đó, chư thiên cõi Tāvatiṃsa lại càng thêm hoan hỷ, phấn khởi, hân hoan, vui mừng, nghĩ rằng: 'Chư vị ơi, thật vậy, các thiên chúng được sung mãn, còn các chúng a-tu-la bị suy giảm.'

Tám phẩm chất chân thật

296. Bạch Thế Tôn, khi ấy, Sakka, vua của chư thiên, biết được sự hoan hỷ của chư thiên cõi Tāvatiṃsa, đã nói với chư thiên cõi Tāvatiṃsa rằng: 'Này các hiền hữu, các vị có muốn nghe tám phẩm chất chân thật của Đức Thế Tôn ấy không?' 'Thưa hiền hữu, chúng tôi muốn nghe tám phẩm chất chân thật của Đức Thế Tôn ấy.' Bấy giờ, bạch Thế Tôn, Sakka, vua của chư thiên, đã tuyên thuyết tám phẩm chất chân thật của Đức Thế Tôn cho chư thiên cõi Tāvatiṃsa: 'Chư thiên cõi Tāvatiṃsa, các hiền hữu nghĩ thế nào? Đức Thế Tôn ấy đã thực hành vì lợi ích của số đông, vì hạnh phúc của số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc của chư thiên và loài người. Một vị Đạo sư có đầy đủ đặc tính thực hành vì lợi ích của số đông, vì hạnh phúc của số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc của chư thiên và loài người như vậy, chúng ta chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài Đức Thế Tôn ấy.'

Lại nữa, Giáo Pháp đã được Đức Thế Tôn ấy khéo thuyết giảng, là pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để thấy, có tính hướng thượng, được người trí tự mình chứng ngộ. Một vị Đạo sư có đầy đủ đặc tính là người thuyết giảng Giáo Pháp có tính hướng thượng như vậy, chúng ta chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài Đức Thế Tôn ấy.

‘Đức Thế Tôn ấy đã khéo thuyết giảng rằng: ‘Đây là thiện,’ đã khéo thuyết giảng rằng: ‘Đây là bất thiện.’ Ngài đã khéo thuyết giảng rằng: ‘Đây là có tội, đây là không có tội; đây là điều nên thực hành, đây là điều không nên thực hành; đây là điều hèn hạ, đây là điều cao thượng; đây là điều có phần đen và phần trắng.’ Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người tuyên thuyết về các pháp thiện và bất thiện, có tội và không có tội, nên thực hành và không nên thực hành, hèn hạ và cao thượng, có phần đen và phần trắng, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

‘Đức Thế Tôn ấy đã khéo thuyết giảng cho các đệ tử về con đường thực hành đưa đến Niết-bàn; và Niết-bàn cùng con đường thực hành ấy tương ứng với nhau. Ví như nước sông Gaṅgā hòa hợp và tương ứng với nước sông Yamunā, cũng vậy, đức Thế Tôn ấy đã khéo thuyết giảng cho các đệ tử về con đường thực hành đưa đến Niết-bàn; và Niết-bàn cùng con đường thực hành ấy tương ứng với nhau. Vị Đạo Sư thành tựu đặc điểm này, là người tuyên thuyết về con đường thực hành đưa đến Niết-bàn, một vị như thế chúng tôi chưa từng thấy trong quá khứ, và hiện nay cũng không thấy, ngoại trừ đức Thế Tôn ấy.

Đức Thế Tôn ấy dù đã có được các bạn đồng hành là các bậc hữu học đang thực hành và các bậc lậu tận đã hoàn tất phạm hạnh, nhưng Ngài đã lánh xa họ để sống chuyên tâm vào sự vui thích độc cư. Một vị Đạo Sư thành tựu chi phần này, là người chuyên tâm vào sự độc cư như vậy, chúng tôi không tìm thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.

297. “Bạch Thế Tôn, Thiên chủ Sakka đã tuyên thuyết cho chư Thiên cõi Ba mươi ba về tám lời tán dương chân thật này về Đức Thế Tôn. Do đó, bạch Thế Tôn, chư Thiên cõi Ba mươi ba lại càng thêm hân hoan, phấn khởi, phát khởi hỷ lạc và vui mừng sau khi nghe tám lời tán dương chân thật về Đức Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, ở đó có một số chư Thiên đã nói thế này: ‘Chư hiền hữu, thật tốt đẹp thay nếu có bốn vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời và thuyết Pháp giống như Đức Thế Tôn! Điều đó sẽ vì lợi ích cho đa số, vì hạnh phúc cho đa số, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích và hạnh phúc cho chư Thiên và loài người.’ Một số chư Thiên khác đã nói thế này: ‘Chư hiền hữu, hãy khoan nói đến bốn vị Chánh Đẳng Giác, thật tốt đẹp thay nếu có ba vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời và thuyết Pháp giống như Đức Thế Tôn! Điều đó sẽ vì lợi ích cho đa số, vì hạnh phúc cho đa số, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích và hạnh phúc cho chư Thiên và loài người.’ Lại có một số chư Thiên khác đã nói thế này: ‘Chư hiền hữu, hãy khoan nói đến ba vị Chánh Đẳng Giác, thật tốt đẹp thay nếu có hai vị Chánh Đẳng Giác xuất hiện ở đời và thuyết Pháp giống như Đức Thế Tôn! Điều đó sẽ vì lợi ích cho đa số, vì hạnh phúc cho đa số, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích và hạnh phúc cho chư Thiên và loài người.’”

298. “Bạch Thế Tôn, khi nghe nói vậy, Thiên chủ Sakka đã nói với chư Thiên cõi Ba mươi ba rằng: ‘Này chư hiền hữu, đây là điều không thể xảy ra, không có cơ hội, rằng trong một thế giới mà hai bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác cùng xuất hiện không trước không sau, chuyện này không thể có. Chư hiền hữu, thật tốt đẹp thay nếu Đức Thế Tôn ấy ít bệnh, ít đau, trụ thế lâu dài trong một thời gian dài! Điều đó sẽ vì lợi ích cho đa số, vì hạnh phúc cho đa số, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích và hạnh phúc cho chư Thiên và loài người.’ Bạch Thế Tôn, khi ấy vì mục đích mà chư Thiên cõi Ba mươi ba đã ngồi lại họp mặt tại pháp đường Sudhammā, sau khi đã suy tư và bàn bạc về mục đích đó, Tứ Đại Thiên Vương cũng là những vị đã nói lời của mình về mục đích đó, cũng là những vị đã nhận lời hướng dẫn về mục đích đó, các vị ấy vẫn đứng tại chỗ ngồi của mình và chưa rời đi.”

“Các vị vua ấy, sau khi nói lời của mình và tiếp nhận lời hướng dẫn, với tâm trong sáng và an tịnh, đã đứng tại chỗ ngồi của mình.”

299. “Bạch Thế Tôn, khi ấy ở phương Bắc, một luồng ánh sáng vĩ đại phát sanh, một hào quang xuất hiện vượt xa cả oai lực của chư Thiên. Bạch Thế Tôn, khi ấy Thiên chủ Sakka gọi chư Thiên cõi Ba mươi ba: ‘Này chư hiền hữu, theo như các điềm tướng được thấy, ánh sáng vĩ đại phát sanh, hào quang xuất hiện, thì Phạm Thiên sẽ xuất hiện; vì đây là điềm báo trước cho sự xuất hiện của Phạm Thiên, tức là ánh sáng phát sanh, hào quang xuất hiện.’”

“‘Theo như các điềm tướng được thấy, Phạm Thiên sẽ xuất hiện; đây là điềm báo của Phạm Thiên, một hào quang rộng lớn và vĩ đại.’”

“Câu chuyện về Phạm Thiên Sanaṅkumāra.”

300. “Bạch Thế Tôn, khi ấy chư Thiên cõi Ba mươi ba đã ngồi xuống tại các chỗ ngồi của mình (với ý nghĩ): ‘Chúng ta sẽ biết được hào quang này có kết quả như thế nào, sau khi đã chứng kiến tận mắt thì mới đi.’ Cả Tứ Đại Thiên Vương cũng ngồi xuống tại các chỗ ngồi của mình (với ý nghĩ): ‘Chúng ta sẽ biết được hào quang này có kết quả như thế nào, sau khi đã chứng kiến tận mắt thì mới đi.’ Sau khi nghe điều này, chư Thiên cõi Ba mươi ba tâm chuyên nhất đi sâu vào định (với ý nghĩ): ‘Chúng ta sẽ biết được hào quang này có kết quả như thế nào, sau khi đã chứng kiến tận mắt thì mới đi.’”

Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài hóa hiện một thân tướng thô hiển rồi xuất hiện. Bạch Thế Tôn, sắc tướng tự nhiên của Phạm thiên không thể hiện ra trước tầm mắt của chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa. Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài vượt trội hơn các vị trời khác về sắc đẹp và danh tiếng. Bạch Thế Tôn, ví như một hình tướng bằng vàng ròng vượt trội hơn hình tướng của loài người, cũng vậy, bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài vượt trội hơn các vị trời khác về sắc đẹp và danh tiếng. Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra xuất hiện trước chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, trong hội chúng ấy không có vị trời nào đảnh lễ, hay đứng dậy đón tiếp, hay mời ngồi trên bảo tọa. Tất cả đều im lặng, chắp tay, ngồi tư thế kiết già và nghĩ rằng: 'Phạm thiên Sanaṅkumāra muốn ngồi trên bảo tọa của vị trời nào, ngài sẽ ngồi trên bảo tọa của vị trời ấy.' Bạch Thế Tôn, vị trời nào mà Phạm thiên Sanaṅkumāra ngồi trên bảo tọa của vị ấy, vị trời ấy có được sự hân hoan vĩ đại, vị trời ấy có được sự mãn ý vĩ đại. Bạch Thế Tôn, ví như một vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, vừa mới được đăng cơ, vị ấy có được sự hân hoan vĩ đại, vị ấy có được sự mãn ý vĩ đại; cũng vậy, bạch Thế Tôn, vị trời nào mà Phạm thiên Sanaṅkumāra ngồi trên bảo tọa của vị ấy, vị trời ấy có được sự hân hoan vĩ đại, vị trời ấy có được sự mãn ý vĩ đại. Khi ấy, bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra, biết được sự tịnh tín của chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa, ngài biến mất và tùy hỷ bằng những câu kệ này:

‘Chư thiên cõi Tāvatiṃsa cùng với vua Sakka thật hoan hỷ thay, khi đảnh lễ đức Như Lai và sự thiện thuyết của Chánh pháp.

'(Họ hoan hỷ) khi thấy các vị trời mới, có sắc đẹp, có danh tiếng, đã thực hành phạm hạnh trong giáo pháp của bậc Thiện Thệ, và đã đến đây.

‘Các đệ tử của bậc Quảng Tuệ ấy, những vị đã đạt đến sự thù thắng ở đây, đang vượt trội hơn các vị trời khác về sắc đẹp, danh tiếng và thọ mạng.

‘Thấy rõ điều này, chư thiên Tāvatiṃsa cùng với vua Sakka vui mừng, khi đảnh lễ đức Như Lai và sự thiện thuyết của Chánh pháp.’

301. Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra đã nói lên ý nghĩa này. Bạch Thế Tôn, khi Phạm thiên Sanaṅkumāra nói lên ý nghĩa này, giọng nói của ngài hội đủ tám đặc điểm: thanh thoát, dễ hiểu, ngọt ngào, dễ nghe, tròn trịa, không tán loạn, sâu lắng, và vang dội. Bạch Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra dùng giọng nói để truyền đạt cho hội chúng nghe, nhưng âm thanh của ngài không truyền ra ngoài hội chúng ấy. Bạch Thế Tôn, người nào có giọng nói hội đủ tám đặc điểm như vậy, vị ấy được gọi là người có ‘giọng Phạm thiên’. Khi ấy, bạch Thế Tôn, chư thiên ở cõi Tāvatiṃsa thưa với Phạm thiên Sanaṅkumāra rằng: ‘Lành thay, thưa Đại Phạm thiên, chúng con hoan hỷ khi biết rõ điều này; cũng có tám lời ca ngợi đúng sự thật về đức Thế Tôn đã được Sakka, vua của chư thiên, nói lên; và chúng con cũng hoan hỷ khi biết rõ những điều ấy.’

Tám lời ca ngợi đúng sự thật

302. Bạch Thế Tôn, khi ấy Phạm thiên Sanaṅkumāra thưa với Sakka, vua của chư thiên rằng: ‘Lành thay, thưa vua của chư thiên, chúng tôi cũng muốn được nghe tám lời ca ngợi đúng sự thật về đức Thế Tôn ấy.’ Bạch Thế Tôn, vua trời Sakka đáp: ‘Thưa vâng, Đại Phạm thiên,’ rồi vua trời Sakka đã trình bày cho Phạm thiên Sanaṅkumāra tám lời ca ngợi đúng sự thật về đức Thế Tôn.

‘Thưa ngài Đại Phạm thiên, ngài nghĩ thế nào? Đức Thế Tôn ấy đã thực hành vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì lợi ích, vì sự tốt đẹp, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người. Một vị Đạo sư thành tựu đặc điểm là thực hành vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì lợi ích, vì sự tốt đẹp, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.

Lại nữa, Pháp đã được đức Thế Tôn khéo thuyết giảng, là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình giác hiểu. Một vị Đạo sư thành tựu đặc điểm là người thuyết giảng Pháp có khả năng hướng thượng như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.

‘Đây là thiện’ đã được đức Thế Tôn khéo tuyên thuyết, ‘đây là bất thiện’ đã được khéo tuyên thuyết, ‘đây là có tội, đây là không có tội; đây là nên thực hành, đây là không nên thực hành; đây là hạ liệt, đây là cao thượng; đây là có phần đen và phần trắng đối đãi’ đã được khéo tuyên thuyết. Một vị Đạo sư thành tựu đặc điểm là người tuyên thuyết các pháp thiện và bất thiện, có tội và không có tội, nên thực hành và không nên thực hành, hạ liệt và cao thượng, có phần đen và phần trắng đối đãi như vậy, chúng tôi không thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.’

Con đường đưa đến Niết-bàn đã được đức Thế Tôn khéo chế định cho các đệ tử, và Niết-bàn cùng với con đường ấy là tương ứng với nhau. Ví như nước sông Hằng hòa hợp và tương ứng với nước sông Yamunā; cũng vậy, con đường đưa đến Niết-bàn đã được đức Thế Tôn khéo chế định cho các đệ tử, và Niết-bàn cùng với con đường ấy là tương ứng với nhau. Một vị Đạo Sư thành tựu chi phần này, là người thuyết giảng con đường đưa đến Niết-bàn như vậy, chúng tôi không tìm thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.

Lợi lộc và danh tiếng của đức Thế Tôn ấy đã được thành tựu viên mãn, đến mức tôi nghĩ rằng ngay cả các vị Sát-đế-lỵ cũng sống với vẻ mặt rất mực kính mến Ngài. Và đức Thế Tôn ấy thọ dụng vật thực mà không hề có sự say đắm (kiêu mạn). Một vị Đạo Sư thành tựu chi phần này, là người thọ dụng vật thực mà không còn sự say đắm như vậy, chúng tôi không tìm thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.

Đức Thế Tôn ấy nói sao làm vậy, làm sao nói vậy; đúng thật là nói sao làm vậy, làm sao nói vậy. Một vị Đạo Sư thành tựu chi phần này, là người thực hành đúng theo pháp và tùy pháp như vậy, chúng tôi không tìm thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.

Đức Thế Tôn ấy đã vượt qua hoài nghi, không còn sự phân vân, ý nguyện đã viên mãn về ý hướng và phạm hạnh căn bản. Một vị Đạo Sư thành tựu chi phần này, là người đã vượt qua hoài nghi, không còn sự phân vân, ý nguyện đã viên mãn về ý hướng và phạm hạnh căn bản như vậy, chúng tôi không tìm thấy trong quá khứ, và hiện tại cũng không thấy ai khác ngoài đức Thế Tôn ấy.

303. Bạch ngài, đây là tám lời tán dương chân thật về đức Thế Tôn mà Sakka, vua của chư thiên, đã tuyên thuyết cho Phạm thiên Sanaṅkumāra. Bạch ngài, do đó, sau khi nghe tám lời tán dương chân thật về đức Thế Tôn, Phạm thiên Sanaṅkumāra đã hoan hỷ, phấn khởi, sinh tâm vui mừng và thỏa thích. Kế đó, bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra, sau khi hóa hiện thân thể thô thiển, đã hiện ra trước chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba trong hình tướng của một đồng tử có năm bím tóc. Vị ấy bay lên không trung rồi ngồi kiết-già ở khoảng không giữa hư không. Bạch ngài, ví như người đàn ông có sức mạnh ngồi kiết-già trên chiếc ghế dài được trải sẵn hoặc trên mặt đất bằng phẳng, cũng vậy, bạch ngài, Phạm thiên Sanaṅkumāra, sau khi bay lên không trung rồi ngồi kiết-già ở khoảng không giữa hư không, đã nói với chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba rằng:

Câu chuyện về Bà-la-môn Govinda

304. Này hỡi chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba, các ngài nghĩ thế nào? Đức Thế Tôn ấy đã là bậc đại trí tuệ trong một thời gian thật dài. Này các ngài, thuở xưa, có vị vua tên là Disampati. Vua Disampati có vị Bà-la-môn tế tự tên là Govinda. Vua Disampati có người con trai là hoàng tử tên là Reṇu. Bà-la-môn Govinda có người con trai là thanh niên tên là Jotipāla. Như vậy, hoàng tử Reṇu, thanh niên Jotipāla, và sáu vị Sát-đế-lỵ khác, tám vị này là bạn bè của nhau. Này các ngài, sau đó, một thời gian trôi qua, Bà-la-môn Govinda qua đời. Khi Bà-la-môn Govinda qua đời, vua Disampati than khóc rằng: ‘Này các ngài, vào lúc chúng ta, sau khi đã giao phó đúng đắn mọi công việc cho Bà-la-môn Govinda, đang tận hưởng, được cung phụng và đầy đủ năm dục trưởng dưỡng, thì ngay lúc ấy, Bà-la-môn Govinda của chúng ta đã qua đời!’ Này các ngài, khi được nói vậy, hoàng tử Reṇu đã thưa với vua Disampati rằng: ‘Tâu Đại vương, xin ngài chớ quá đau buồn về việc Bà-la-môn Govinda qua đời. Tâu Đại vương, Bà-la-môn Govinda có người con trai là thanh niên tên là Jotipāla, người này còn thông thái hơn cả cha mình, và còn có khả năng thấy được lợi ích hơn cả cha mình. Những công việc nào mà cha của vị ấy đã chỉ dạy, thì những việc ấy cũng nên được thanh niên Jotipāla chỉ dạy.’ ‘Có phải vậy không, hoàng tử?’ ‘Tâu Đại vương, đúng là như vậy.’

Câu chuyện về Đại Govinda

305. “Khi ấy, này các vị, vua Disampati cho gọi một người đàn ông và bảo rằng: ‘Này người kia, ngươi hãy đi đến chỗ thanh niên Jotipāla; sau khi đến, hãy nói với thanh niên Jotipāla như sau: ‘Chúc Tôn giả Jotipāla được an lành, vua Disampati cho mời Tôn giả thanh niên Jotipāla, vua Disampati muốn được gặp Tôn giả thanh niên Jotipāla.’’ ‘Thưa vâng, tâu Thiên tử.’ Này các vị, người đàn ông ấy vâng lời vua Disampati rồi đi đến chỗ thanh niên Jotipāla; sau khi đến, người ấy đã nói với thanh niên Jotipāla điều này: ‘Chúc Tôn giả Jotipāla được an lành, vua Disampati cho mời Tôn giả thanh niên Jotipāla, vua Disampati muốn được gặp Tôn giả thanh niên Jotipāla.’ ‘Thưa vâng, Tôn giả.’ Này các vị, thanh niên Jotipāla vâng lời người đàn ông ấy rồi đi đến chỗ vua Disampati; sau khi đến, vị ấy đã cùng với vua Disampati thăm hỏi nhau; sau khi trao đổi những lời thăm hỏi thân tình đáng ghi nhớ, vị ấy ngồi xuống một bên. Này các vị, vua Disampati đã nói điều này với thanh niên Jotipāla đang ngồi một bên: ‘Mong Tôn giả Jotipāla hãy giáo huấn chúng tôi, mong Tôn giả Jotipāla chớ từ chối việc giáo huấn chúng tôi. Ta sẽ đặt ngài vào địa vị của phụ thân ngài, sẽ làm lễ quán đảnh cho ngài vào chức vụ Govinda.’ ‘Thưa vâng, Tôn giả.’ Này các vị, thanh niên Jotipāla ấy đã vâng lời vua Disampati. Khi ấy, này các vị, vua Disampati đã làm lễ quán đảnh cho thanh niên Jotipāla vào chức vụ Govinda, đã đặt vị ấy vào địa vị của phụ thân vị ấy. Thanh niên Jotipāla, sau khi được quán đảnh vào chức vụ Govinda và được đặt vào địa vị của phụ thân, đã giáo huấn về những công việc mà phụ thân của vị ấy đã từng giáo huấn, và cũng giáo huấn về những công việc mà phụ thân của vị ấy đã không giáo huấn; vị ấy đã chu toàn những công việc mà phụ thân của vị ấy đã từng chu toàn, và cũng chu toàn những công việc mà phụ thân của vị ấy đã không chu toàn. Mọi người đã nói về vị ấy như sau: ‘Thật vậy, này các vị, vị Bà-la-môn Govinda! Thật vậy, này các vị, vị Bà-la-môn Mahāgovinda!’ Này các vị, chính do duyên cớ này mà thanh niên Jotipāla đã có được danh xưng là Govinda, Mahāgovinda.”

Sự Phân Chia Vương Quốc

306. “Khi ấy, này các vị, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị Sát-đế-lỵ kia; sau khi đến, vị ấy đã nói với sáu vị Sát-đế-lỵ kia điều này: ‘Thưa các Tôn giả, vua Disampati đã già yếu, cao niên, lớn tuổi, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Này các Tôn giả, ai mà biết được mạng sống chứ? Có khả năng rằng, sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua sẽ làm lễ quán đảnh cho vương tử Reṇu lên ngôi vua. Các Tôn giả hãy đến, hãy đi đến chỗ vương tử Reṇu; sau khi đến, hãy nói với vương tử Reṇu như sau: ‘Chúng tôi là bạn bè của Tôn giả Reṇu, thân thiết, quý mến, không trái ý. Khi Tôn giả được an lạc, chúng tôi cũng được an lạc; khi Tôn giả bị đau khổ, chúng tôi cũng bị đau khổ. Thưa Tôn giả, vua Disampati đã già yếu, cao niên, lớn tuổi, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Này Tôn giả, ai mà biết được mạng sống chứ? Có khả năng rằng, sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua sẽ làm lễ quán đảnh cho Tôn giả Reṇu lên ngôi vua. Nếu Tôn giả Reṇu nhận được vương quốc, xin hãy phân chia vương quốc cho chúng tôi.’’ ‘Thưa vâng, Tôn giả.’ Này các vị, sáu vị Sát-đế-lỵ kia vâng lời Bà-la-môn Mahāgovinda rồi đi đến chỗ vương tử Reṇu; sau khi đến, họ đã nói với vương tử Reṇu điều này: ‘Chúng tôi là bạn bè của Tôn giả Reṇu, thân thiết, quý mến, không trái ý. Khi Tôn giả được an lạc, chúng tôi cũng được an lạc; khi Tôn giả bị đau khổ, chúng tôi cũng bị đau khổ. Thưa Tôn giả, vua Disampati đã già yếu, cao niên, lớn tuổi, đã đi hết cuộc đời, đã đến tuổi xế chiều. Này Tôn giả, ai mà biết được mạng sống chứ? Có khả năng rằng, sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua sẽ làm lễ quán đảnh cho Tôn giả Reṇu lên ngôi vua. Nếu Tôn giả Reṇu nhận được vương quốc, xin hãy phân chia vương quốc cho chúng tôi.’ ‘Này các Tôn giả, ngoài các ngài ra, còn ai khác trong vương quốc của ta được an lạc chứ? Này các Tôn giả, nếu ta nhận được vương quốc, ta sẽ phân chia vương quốc cho các ngài.’”

307. “Khi ấy, này các vị, sau một thời gian, vua Disampati băng hà. Sau khi vua Disampati băng hà, những người có quyền lập vua đã làm lễ quán đảnh cho vương tử Reṇu lên ngôi vua. Vua Reṇu, sau khi được quán đảnh lên ngôi, đã tận hưởng, được cung phụng, được hầu hạ bởi năm loại dục lạc. Khi ấy, này các vị, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị Sát-đế-lỵ kia; sau khi đến, vị ấy đã nói với sáu vị Sát-đế-lỵ kia điều này: ‘Thưa các Tôn giả, vua Disampati đã băng hà. Vua Reṇu, sau khi được quán đảnh lên ngôi, đang tận hưởng, được cung phụng, được hầu hạ bởi năm loại dục lạc. Này các Tôn giả, ai mà biết được chứ, các dục lạc có thể làm say đắm. Các Tôn giả hãy đến, hãy đi đến chỗ vua Reṇu; sau khi đến, hãy nói với vua Reṇu như sau: ‘Thưa Tôn giả, vua Disampati đã băng hà, Tôn giả Reṇu đã được quán đảnh lên ngôi, Tôn giả có còn nhớ lời hứa đó không?’’”

308. “Thưa vâng, Tôn giả.” Này các Tôn giả, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy sau khi vâng lời vị Bà-la-môn Mahāgovinda, đã đi đến nơi vua Reṇu đang ở. Sau khi đến, họ thưa với vua Reṇu rằng: “Thưa Tôn giả, đức vua Disampati đã băng hà, và Tôn giả Reṇu đã được tấn phong vương vị. Tôn giả có còn nhớ lời hứa đó không?” “Thưa các Tôn giả, tôi vẫn nhớ lời hứa đó. Nhưng thưa các Tôn giả, ai có thể phân chia vùng đại địa này, dài ở phương bắc, có hình dạng như đầu chiếc xe ở phương nam, thành bảy phần bằng nhau và được phân định rõ ràng?” “Thưa Tôn giả, ngoài Bà-la-môn Mahāgovinda, còn ai có thể làm được điều đó?” Bấy giờ, này các Tôn giả, vua Reṇu cho gọi một người đàn ông và bảo: “Này khanh, hãy đi đến chỗ Bà-la-môn Mahāgovinda. Sau khi đến, hãy thưa với Bà-la-môn Mahāgovinda rằng: ‘Thưa Tôn giả, vua Reṇu cho mời ngài.’” “Tâu Thiên tử, xin vâng.” Này các Tôn giả, người đàn ông ấy sau khi vâng lệnh vua Reṇu, đã đi đến chỗ Bà-la-môn Mahāgovinda. Sau khi đến, ông ta thưa với Bà-la-môn Mahāgovinda rằng: “Thưa Tôn giả, vua Reṇu cho mời ngài.” “Thưa vâng, Tôn giả.” Này các Tôn giả, Bà-la-môn Mahāgovinda sau khi nghe lời người đàn ông ấy, đã đi đến chỗ vua Reṇu. Sau khi đến, ngài đã cùng vua Reṇu thăm hỏi thân mật. Sau khi trao đổi những lời thăm hỏi đáng ghi nhớ, ngài ngồi xuống một bên. Khi Bà-la-môn Mahāgovinda đã ngồi xuống một bên, này các Tôn giả, vua Reṇu thưa với ngài rằng: “Xin Tôn giả Govinda hãy đến và phân chia vùng đại địa này, dài ở phương bắc, có hình dạng như đầu chiếc xe ở phương nam, thành bảy phần bằng nhau và được phân định rõ ràng.” “Thưa vâng, Tôn giả.” Bà-la-môn Mahāgovinda sau khi vâng lời vua Reṇu, đã phân chia vùng đại địa này, dài ở phương bắc, có hình dạng như đầu chiếc xe ở phương nam, thành bảy phần bằng nhau và được phân định rõ ràng. Ngài đã thiết lập tất cả các lãnh thổ đều có hình dạng như đầu chiếc xe. Trong đó, ở giữa là quốc độ của vua Reṇu.

309. Thành Dantapura cho xứ Kaliṅga, và thành Potana cho xứ Assaka.

Thành Mahesaya cho xứ Avantī, và thành Roruka cho xứ Sovīra.

Và thành Mithilā cho xứ Videha, thành Campā được xây dựng ở xứ Aṅga; và thành Bārāṇasī cho xứ Kāsī. Những thành này do Govinda xây dựng.

310. Bấy giờ, này các Tôn giả, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy, với phần lãnh thổ của riêng mình, đã được hoan hỷ, mãn nguyện, (nghĩ rằng): ‘Điều mà chúng ta đã mong muốn, điều mà chúng ta đã ao ước, điều mà chúng ta đã chủ định, điều mà chúng ta đã khát khao, điều ấy chúng ta đã đạt được.’

Sattabhū và Brahmadatta, Vessabhū cùng với Bharata; Reṇu và hai vị Dhataraṭṭha, bấy giờ có bảy vị vua gánh vác trọng trách ấy.

Dứt chương tụng thứ nhất.

Sự Lan Truyền Tiếng Tăm

311. Bấy giờ, này các Tôn giả, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy đã đi đến chỗ Bà-la-môn Mahāgovinda. Sau khi đến, họ thưa với Bà-la-môn Mahāgovinda rằng: ‘Cũng như Tôn giả Govinda là người bạn thân thiết, được yêu mến, được quý trọng của vua Reṇu, mong rằng Tôn giả Govinda cũng sẽ là người bạn thân thiết, được yêu mến, được quý trọng của chúng tôi. Xin Tôn giả Govinda hãy giáo huấn chúng tôi; xin Tôn giả Govinda chớ từ chối việc giáo huấn chúng tôi.’ ‘Thưa vâng, các Tôn giả.’ Bà-la-môn Mahāgovinda đã vâng lời sáu vị Sát-đế-lỵ ấy. Bấy giờ, này các Tôn giả, Bà-la-môn Mahāgovinda đã giáo huấn bảy vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh về vương pháp, và đã dạy các thần chú cho bảy vị Bà-la-môn đại phú và bảy trăm vị thanh niên Bà-la-môn đã làm lễ tắm gội.

312. Bấy giờ, này các Tôn giả, sau một thời gian, tiếng tăm tốt đẹp như sau đã được lan truyền về Bà-la-môn Mahāgovinda: ‘Bà-la-môn Mahāgovinda thấy được Phạm thiên một cách trực tiếp, Bà-la-môn Mahāgovinda đàm luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên một cách trực tiếp.’ Bấy giờ, này các Tôn giả, Bà-la-môn Mahāgovinda đã suy nghĩ như sau: ‘Tiếng tăm tốt đẹp này đã được lan truyền về ta: “Bà-la-môn Mahāgovinda thấy được Phạm thiên một cách trực tiếp, Bà-la-môn Mahāgovinda đàm luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên một cách trực tiếp.” Nhưng ta không thấy Phạm thiên, không đàm luận, không trò chuyện, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, ta đã nghe các vị Bà-la-môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, nói rằng: “Người nào ẩn cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, người ấy thấy được Phạm thiên, đàm luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.” Vậy ta hãy ẩn cư trong bốn tháng mùa mưa và tu tập thiền bi mẫn.’

313. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ vua Reṇu; sau khi đến, vị ấy nói với vua Reṇu điều này: ‘Thưa ngài, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa ngài, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Thưa ngài, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Vua Reṇu đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

314. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị vua Sát-đế-lỵ kia; sau khi đến, vị ấy nói với sáu vị vua Sát-đế-lỵ điều này: ‘Thưa các ngài, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa các ngài, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Thưa các ngài, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Sáu vị vua đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

315. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ bảy vị Bà la môn đại phú và bảy trăm thanh niên Bà la môn đã làm lễ quán đảnh; sau khi đến, vị ấy nói với bảy vị Bà la môn đại phú và bảy trăm thanh niên Bà la môn đã làm lễ quán đảnh điều này: ‘Thưa các ngài, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa các ngài, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Vì vậy, thưa các ngài, các ngài hãy tụng đọc một cách chi tiết các câu thần chú đã được nghe, đã được học; và hãy dạy các câu thần chú cho nhau. Thưa các ngài, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Họ đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

316. “Này chư vị, rồi Bà la môn Mahāgovinda đi đến chỗ bốn mươi người vợ cùng dòng dõi; sau khi đến, vị ấy nói với bốn mươi người vợ cùng dòng dõi điều này: ‘Thưa các bà, quả thật, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được lan truyền về tôi: ‘Bà la môn Mahāgovinda tận mặt thấy được Phạm thiên, Bà la môn Mahāgovinda tận mặt hội luận, trò chuyện, bàn bạc với Phạm thiên.’ Nhưng thưa các bà, quả thật tôi không thấy Phạm thiên, không hội luận với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn bạc với Phạm thiên. Tuy nhiên, tôi đã được nghe điều này từ các vị Bà la môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, khi họ nói rằng: ‘Vị nào sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, tu tập thiền bi mẫn, vị ấy thấy được Phạm thiên, hội luận với Phạm thiên, trò chuyện với Phạm thiên, bàn bạc với Phạm thiên.’ Thưa các bà, tôi muốn sống độc cư trong bốn tháng mùa mưa, để tu tập thiền bi mẫn; không ai được đến gần tôi ngoại trừ một người mang thức ăn đến.’” (Những người vợ đáp): “Bây giờ là lúc mà tôn giả Govinda xem là phải thời.”

317. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda cho xây một giảng đường mới ở phía đông của thành phố, rồi độc cư trong bốn tháng mùa mưa, thực hành thiền bi. Không một ai đến gần ngài, ngoại trừ một người mang thức ăn. Này các vị, khi ấy, sau bốn tháng trôi qua, Bà-la-môn Mahāgovinda cảm thấy bất mãn và khao khát: ‘Ta đã từng nghe các vị Bà-la-môn lão thành, cao niên, là thầy và thầy của các thầy, nói rằng: ‘Người nào độc cư trong bốn tháng mùa mưa, thực hành thiền bi, người ấy sẽ thấy được Phạm thiên, sẽ đàm đạo với Phạm thiên, sẽ trò chuyện với Phạm thiên, sẽ bàn luận với Phạm thiên.’ Nhưng ta đây không thấy được Phạm thiên, không đàm đạo với Phạm thiên, không trò chuyện với Phạm thiên, không bàn luận với Phạm thiên.’

Đàm đạo với Phạm thiên

318. Này các vị, khi ấy, Phạm thiên Sanaṅkumāra, với tâm của mình, biết được tư duy trong tâm của Bà-la-môn Mahāgovinda, rồi cũng như một người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co cánh tay đang duỗi ra, vị ấy biến mất khỏi cõi Phạm thiên và hiện ra trước mặt Bà-la-môn Mahāgovinda. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda cảm thấy sợ hãi, kinh hoàng, và dựng tóc gáy, giống như khi thấy một hình sắc chưa từng thấy trước đây. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda, trong lòng sợ hãi, kinh động, và dựng tóc gáy, đã nói với Phạm thiên Sanaṅkumāra bằng một bài kệ:

‘Thưa ngài, ngài có dung sắc, có danh tiếng, có uy đức; ngài là ai vậy? Vì không biết, chúng tôi xin hỏi ngài; làm sao chúng tôi có thể biết được ngài?’

‘Ở cõi Phạm thiên, họ biết ta là vị Thường Thanh Niên; tất cả các vị trời đều biết ta. Này Govinda, hãy biết ta như vậy.’

‘Chỗ ngồi, nước uống, nước rửa chân, và rau ngon ngọt dành cho Phạm thiên. Chúng tôi xin dâng lên ngài những vật phẩm hiếu khách này; mong ngài hãy nhận lấy lễ vật của chúng tôi.’

‘Này Govinda, chúng ta nhận lễ vật của ngươi như lời ngươi nói. Vì lợi ích trong hiện tại và hạnh phúc trong tương lai, ngươi đã được cho phép, hãy hỏi bất cứ điều gì ngươi mong muốn.’

319. Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda suy nghĩ thế này: ‘Phạm thiên Sanaṅkumāra đã cho phép ta. Ta nên hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra điều gì đây? Về lợi ích trong hiện tại hay về lợi ích trong tương lai?’ Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda lại suy nghĩ thế này: ‘Ta vốn thiện xảo về những lợi ích trong hiện tại, và những người khác cũng hỏi ta về lợi ích trong hiện tại. Vậy, tốt hơn hết là ta nên hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra về lợi ích trong tương lai.’ Này các vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đã hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra bằng một bài kệ:

‘Con xin hỏi Phạm thiên Sanaṅkumāra, người không còn hoài nghi, trong khi con vẫn còn hoài nghi về những điều người khác nên biết: Một người phải an trú vào đâu và thực hành điều gì để đạt đến cõi Phạm thiên bất tử?’

‘Này vị Bà-la-môn, sau khi từ bỏ tâm sở hữu đối với những gì thuộc về con người, sống một mình, hướng tâm đến lòng bi, không còn mùi hôi tanh, từ bỏ việc dâm dục; một người an trú trong pháp này và thực hành pháp này sẽ đạt đến cõi Phạm thiên bất tử.’

320. ‘Con hiểu lời ngài nói ‘từ bỏ tâm sở hữu’. Ở đây, có người từ bỏ tài sản, dù ít hay nhiều, từ bỏ quyến thuộc, dù ít hay nhiều, cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình. Như vậy, con hiểu lời ngài nói ‘từ bỏ tâm sở hữu’. Con hiểu lời ngài nói ‘sống một mình’. Ở đây, có người tìm đến nơi trú ngụ thanh vắng: trong rừng, dưới gốc cây, trên núi, trong hang đá, trong sơn động, ngoài nghĩa địa, trong lùm cây, ngoài trời, trên đống rơm. Như vậy, con hiểu lời ngài nói ‘sống một mình’. Con hiểu lời ngài nói ‘hướng tâm đến lòng bi’. Ở đây, có người an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với bi, cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Cứ như thế, trên, dưới, ngang, khắp mọi nơi, cùng khắp thế giới, vị ấy an trú, biến mãn với tâm câu hữu với bi, quảng đại, vô lượng, không hận, không sân. Như vậy, con hiểu lời ngài nói ‘hướng tâm đến lòng bi’. Nhưng con không hiểu lời ngài nói về ‘mùi hôi tanh’.’

‘Thưa Phạm thiên, những gì là mùi hôi tanh nơi con người? Con không biết điều này, xin bậc hiền trí hãy nói rõ. Bị cái gì che lấp mà chúng sanh bốc mùi hôi thối, bị đọa vào ác xứ, và bị ngăn che khỏi cõi Phạm thiên?’

‘Sân hận, nói dối, lừa đảo và phản trắc, keo kiệt, kiêu mạn, ganh tỵ, tham muốn, xan tham, hãm hại người khác, tham lam, sân hận, kiêu căng và si mê; chúng sanh nào bị ràng buộc bởi những điều này thì không thoát khỏi mùi hôi tanh, bị đọa vào ác xứ, và bị ngăn che khỏi cõi Phạm thiên.’

‘Theo như con hiểu lời ngài nói về mùi hôi tanh, những điều ấy không dễ gì loại bỏ đối với người sống tại gia. Thưa ngài, con sẽ từ bỏ đời sống gia đình, sống đời không gia đình.’ ‘Bây giờ, ngài Govinda hãy làm theo những gì ngài cho là phải thời.’

Thỉnh cầu vua Reṇu

321. “Này chư Thiên, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ vua Reṇu; sau khi đến, bèn nói với vua Reṇu như sau: ‘Bây giờ, mong Ngài hãy tìm một vị tế tự khác, người sẽ cai quản vương quốc của Ngài. Thưa Ngài, tôi muốn từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’”

“Con xin thưa cùng quốc vương, cùng vua Reṇu, đấng chúa tể cõi đất. Ngài hãy tự mình cai quản vương quốc, còn con không còn vui thích với chức vụ tế tự nữa.”

“Nếu Ngài thiếu thốn các dục lạc, tôi sẽ làm cho Ngài được sung túc. Kẻ nào hãm hại Ngài, tôi sẽ ngăn cản. Tôi là chúa tể cõi đất, là thống lãnh quân đội. Ngài là cha, tôi là con. Này Govinda, xin đừng từ bỏ chúng tôi.”

“Con không thiếu thốn các dục lạc, cũng không có ai hãm hại con. Vì đã nghe lời của vị phi nhân, nên con không còn vui thích ở nhà nữa.”

“Vị phi nhân ấy hình sắc thế nào? Vị ấy đã nói với Ngài về điều gì? Ngài đã nghe điều gì mà lại từ bỏ chúng tôi, từ bỏ nhà cửa, và tất cả mọi người?”

“Tâu Đại vương, thuở trước, khi con đang an trú tu tập, với mong muốn được tế tự, ngọn lửa đã được con thắp lên, trên lớp lá cỏ kusa đã được trải sẵn.”

“Khi ấy, vị Phạm thiên Sanantana từ cõi Phạm thiên hiện ra trước mặt con. Vị ấy đã giải đáp câu hỏi cho con. Nghe xong, con không còn vui thích ở nhà nữa.”

“Này Govinda, tôi tin lời Ngài nói. Đã nghe lời của vị phi nhân, làm sao các Ngài có thể hành xử khác được.

Chúng tôi sẽ đi theo Ngài. Này Govinda, Ngài hãy là bậc Đạo sư của chúng tôi. Như viên ngọc lưu ly, không tỳ vết, trong sạch, sáng chói; cũng vậy, chúng tôi sẽ sống thanh tịnh theo lời giáo huấn của Govinda.’”

“‘Nếu Tôn giả Govinda từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chúng tôi cũng sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của Ngài cũng sẽ là cảnh giới của chúng tôi.’”

Lời thưa gửi đến sáu vị Sát-đế-lỵ

322. “Này chư Thiên, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ sáu vị Sát-đế-lỵ; sau khi đến, bèn nói với sáu vị Sát-đế-lỵ như sau: ‘Bây giờ, mong các Ngài hãy tìm một vị tế tự khác, người sẽ cai quản vương quốc của các Ngài. Thưa các Ngài, tôi muốn từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa các Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’ Này chư Thiên, khi ấy, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy đi ra một nơi riêng và cùng nhau suy nghĩ như sau: ‘Các vị Bà-la-môn này vốn tham lam của cải; hay là chúng ta dùng của cải để thuyết phục Bà-la-môn Mahāgovinda.’ Họ bèn đến gần Bà-la-môn Mahāgovinda và nói như sau: ‘Thưa Ngài, trong bảy vương quốc này có rất nhiều tài sản, Ngài cần bao nhiêu, xin cứ lấy bấy nhiêu.’ ‘Thôi đủ rồi, thưa các Ngài, chính tôi cũng có nhiều tài sản này là nhờ các Ngài. Tôi sẽ từ bỏ tất cả mà từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa các Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’ Này chư Thiên, khi ấy, sáu vị Sát-đế-lỵ ấy đi ra một nơi riêng và cùng nhau suy nghĩ như sau: ‘Các vị Bà-la-môn này vốn tham đắm nữ sắc; hay là chúng ta dùng phụ nữ để thuyết phục Bà-la-môn Mahāgovinda.’ Họ bèn đến gần Bà-la-môn Mahāgovinda và nói như sau: ‘Thưa Ngài, trong bảy vương quốc này có rất nhiều phụ nữ, Ngài cần bao nhiêu, xin cứ cho mang đến bấy nhiêu.’ ‘Thôi đủ rồi, thưa các Ngài, chính tôi cũng có bốn mươi người vợ cùng dòng dõi. Tôi sẽ từ bỏ tất cả họ mà từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Vì rằng, như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về mùi hôi tanh, những mùi ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Thưa các Ngài, tôi sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình.’”

323. “Nếu Tôn giả Govinda từ bỏ gia đình, sống không gia đình, chúng tôi cũng sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của Ngài cũng sẽ là cảnh giới của chúng tôi.”

“Nếu các Ngài từ bỏ các dục lạc, nơi mà kẻ phàm phu bị trói buộc, hãy khởi sự tinh tấn, hãy thật kiên cố, và hãy an trú trong sức mạnh của sự kham nhẫn.

Đây là con đường thẳng, con đường chánh trực. Đây là con đường vô thượng, là Chánh pháp được các bậc chân nhân hộ trì, để được sanh lên cõi Phạm thiên.’”

“Nếu vậy, mong Tôn giả Govinda hãy đợi bảy năm. Sau khi bảy năm trôi qua, chúng tôi cũng sẽ từ bỏ gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của Ngài cũng sẽ là cảnh giới của chúng tôi.’”

‘Này các ngài, bảy năm là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài bảy năm được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ sáu năm... chờ năm năm... chờ bốn năm... chờ ba năm... chờ hai năm... chờ một năm. Sau khi một năm trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

‘Này các ngài, một năm là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài một năm được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ bảy tháng. Sau khi bảy tháng trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

‘Này các ngài, bảy tháng là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài bảy tháng được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’”

“Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ sáu tháng... chờ năm tháng... chờ bốn tháng... chờ ba tháng... chờ hai tháng... chờ một tháng... chờ nửa tháng. Sau khi nửa tháng trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

‘Này các ngài, nửa tháng là quá lâu. Tôi không thể chờ đợi các ngài nửa tháng được. Này các ngài, ai biết được mạng sống chứ! Phải đi đến đời sau, phải hiểu biết bằng trí tuệ, phải làm điều thiện, phải thực hành phạm hạnh, kẻ đã sanh ra thì không có sự bất tử. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Vậy thì, mong ngài Govinda hãy chờ bảy ngày, trong khi chúng tôi giáo huấn cho các con trai và em trai của mình về vương quốc. Sau khi bảy ngày trôi qua, chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.” “Này các ngài, bảy ngày thì không lâu. Tôi sẽ chờ đợi các ngài bảy ngày.”

Lời ngỏ cùng các vị Bà-la-môn đại phú và những người khác

324. Này các ngài, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ bảy vị Bà-la-môn đại phú và bảy trăm vị Bà-la-môn đã tắm gội. Sau khi đến, đã nói với bảy vị Bà-la-môn đại phú và bảy trăm vị Bà-la-môn đã tắm gội điều này: ‘Bây giờ, các ngài hãy tìm một vị thầy khác, người sẽ dạy các thần chú cho các ngài. Này các ngài, tôi muốn xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Mong ngài Govinda đừng xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Này ngài, đời sống xuất gia có ít quyền thế và ít lợi lộc; còn địa vị Bà-la-môn thì có nhiều quyền thế và nhiều lợi lộc.” “Các ngài đừng nói như vậy: ‘Đời sống xuất gia có ít quyền thế và ít lợi lộc; còn địa vị Bà-la-môn thì có nhiều quyền thế và nhiều lợi lộc.’ Này các ngài, ngoài tôi ra, ai là người có nhiều quyền thế hơn hay nhiều lợi lộc hơn? Này các ngài, hiện nay, tôi như là vua của các vị vua, như là Phạm thiên của các vị Bà-la-môn, như là vị trời của các gia chủ. Tôi sẽ từ bỏ tất cả những thứ ấy để xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Hơn nữa, theo như tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, những thứ ấy không dễ gì trừ diệt được bởi người sống tại gia. Này các ngài, tôi sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình.’” “Nếu ngài Govinda xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình, thì chúng tôi cũng sẽ xuất gia, từ bỏ đời sống gia đình, sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài thế nào, cảnh giới của chúng tôi cũng sẽ như vậy.”

Lời ngỏ cùng các bà vợ

325. “Này chư vị, khi ấy, Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến chỗ bốn mươi người vợ cùng giai cấp; sau khi đến, vị ấy nói với bốn mươi người vợ cùng giai cấp lời này: ‘Vị nào trong các bà muốn, hãy trở về gia đình quyến thuộc của mình, hoặc hãy tìm một người chồng khác. Này các bà, tôi muốn từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Theo như điều tôi đã được nghe từ Phạm thiên nói về các mùi hôi tanh, thì người sống tại gia không dễ gì trừ diệt được chúng. Này các bà, tôi sẽ từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình.’ (Họ đáp:) ‘Đối với chúng tôi, những người mong muốn quyến thuộc, chính ngài là quyến thuộc; đối với chúng tôi, những người mong muốn có chồng, chính ngài là chồng. Nếu tôn giả Govinda từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình, thì chúng tôi cũng sẽ từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Khi ấy, cảnh giới của ngài sẽ là cảnh giới của chúng tôi.’”

Sự xuất gia của Mahāgovinda

326. “Này chư vị, khi ấy, sau bảy ngày, Bà-la-môn Mahāgovinda cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Và khi Bà-la-môn Mahāgovinda đã xuất gia, bảy vị vua Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, bảy vị Bà-la-môn đại phú, bảy trăm vị Bà-la-môn thanh tịnh, bốn mươi người vợ cùng giai cấp, nhiều ngàn người thuộc dòng Sát-đế-lỵ, nhiều ngàn người thuộc dòng Bà-la-môn, nhiều ngàn người thuộc dòng gia chủ, và các phụ nữ từ nhiều hậu cung cũng cạo bỏ râu tóc, đắp y cà-sa, xuất gia theo Bà-la-môn Mahāgovinda, người đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia sống không gia đình. Này chư vị, được đoàn tùy tùng ấy vây quanh, Bà-la-môn Mahāgovinda du hành qua các làng, thị trấn, và kinh đô. Này chư vị, vào lúc ấy, khi Bà-la-môn Mahāgovinda đi đến làng nào hay thị trấn nào, ở đó vị ấy là vua của các vua, là Phạm thiên của các Bà-la-môn, là vị trời của các gia chủ. Vào lúc ấy, khi người ta hắt hơi hay vấp ngã, họ nói như sau: ‘Đảnh lễ Bà-la-môn Mahāgovinda, đảnh lễ vị quốc sư của bảy vua.’”

327. “Này chư vị, Bà-la-môn Mahāgovinda an trú, biến mãn một phương với tâm câu hữu với từ; cũng vậy phương thứ hai, cũng vậy phương thứ ba, cũng vậy phương thứ tư. Như vậy, trên, dưới, ngang, ở khắp nơi, xem tất cả như chính mình, vị ấy an trú, biến mãn toàn thể thế giới với tâm câu hữu với từ, quảng đại, vô biên, không hận, không sân. Với tâm câu hữu với bi... v.v... với tâm câu hữu với hỷ... v.v... với tâm câu hữu với xả... v.v... vị ấy an trú, biến mãn với tâm không sân, và thuyết giảng con đường cho các đệ tử để được cộng trú với Phạm thiên.”

328. “Này chư vị, vào lúc ấy, những đệ tử nào của Bà-la-môn Mahāgovinda đã hiểu biết trọn vẹn giáo pháp, sau khi thân hoại mạng chung, họ được sanh vào cõi lành, thế giới Phạm thiên. Những vị nào không hiểu biết trọn vẹn giáo pháp, sau khi thân hoại mạng chung, một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Tha Hóa Tự Tại; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Hóa Lạc Thiên; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Đâu Suất; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Dạ Ma; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba; một số được sanh làm bạn đồng hành của chư thiên ở cõi Tứ Đại Thiên Vương; những vị nào thành tựu thân thấp kém nhất, họ đã thành tựu thân Càn-thát-bà. Như vậy, này chư vị, sự xuất gia của tất cả các thiện nam tử ấy đã không vô ích, không vô quả, mà có kết quả, có lợi ích.’”

329. “‘Thế Tôn có nhớ điều đó không?’ ‘Này Pañcasikha, Ta nhớ. Vào lúc ấy, Ta là Bà-la-môn Mahāgovinda. Ta đã thuyết giảng con đường cho các đệ tử ấy để được cộng trú với Phạm thiên. Nhưng này Pañcasikha, phạm hạnh ấy của Ta không đưa đến yếm ly, không đưa đến ly tham, không đưa đến đoạn diệt, không đưa đến an tịnh, không đưa đến thắng trí, không đưa đến giác ngộ, không đưa đến Niết-bàn, mà chỉ đưa đến sự tái sanh vào thế giới Phạm thiên.’”

“Còn phạm hạnh này của Ta, này Pañcasikha, chắc chắn đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn. Và này Pañcasikha, phạm hạnh nào chắc chắn đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn? Chính là Thánh đạo Tám ngành này, tức là: Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm, Chánh định. Này Pañcasikha, đây chính là phạm hạnh chắc chắn đưa đến yếm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, thắng trí, giác ngộ, Niết-bàn.”

330. “Này Pañcasikha, những vị đệ tử nào của ta biết được giáo pháp một cách toàn diện, các vị ấy, do sự đoạn tận các lậu hoặc, ngay trong hiện tại, tự mình với thắng trí chứng ngộ, chứng đạt và an trú vô lậu tâm giải thoát, tuệ giải thoát. Những vị nào không biết được giáo pháp một cách toàn diện, các vị ấy, do sự đoạn tận năm hạ phần kiết sử, được hóa sanh, tại đấy nhập Niết-bàn, không còn trở lại thế giới này nữa. Những vị nào không biết được giáo pháp một cách toàn diện, một số vị, do sự đoạn tận ba kiết sử, do làm cho tham, sân, si trở nên muội lược, là bậc Nhất lai, chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Những vị nào không biết được giáo pháp một cách toàn diện, một số vị, do sự đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn hướng đến giác ngộ. Này Pañcasikha, như vậy, sự xuất gia của tất cả các thiện nam tử này không phải là vô ích, không phải là vô dụng, mà có kết quả, có lợi ích.”

Thế Tôn đã thuyết như vậy. Pañcasikha, con trai của vị Càn-thát-bà, hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn dạy, sau khi tán dương, tùy hỷ, đảnh lễ Thế Tôn, thân bên hữu hướng về Ngài, rồi biến mất tại chỗ.

Kinh Đại Govinda, kinh thứ sáu, đã chấm dứt.