3. Kinh Đại Bát Niết Bàn

131. Tôi nghe như vầy. Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Rājagaha (Vương Xá), trên núi Gijjhakūṭa (Linh Thứu). Vào lúc bấy giờ, vua xứ Māgadha (Ma-kiệt-đà) là Ajātasattu (A-xà-thế), con bà Vedehi, muốn đi chinh phạt dân Vajjī (Bạt-kỳ). Vị ấy nói như vầy: “Ta sẽ tiêu diệt dân Vajjī này, những người có đại thần lực, có đại oai lực như vậy; ta sẽ hủy diệt dân Vajjī, ta sẽ khiến dân Vajjī gặp tai họa bất hạnh.”

132. Khi ấy, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con bà Vedehi, cho gọi Bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Māgadha, và nói: “Này Bà-la-môn, hãy đến đây. Ngươi hãy đi đến chỗ Đức Thế Tôn; sau khi đến, nhân danh ta, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn, và hỏi thăm về việc ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, khỏe mạnh, và an trú thoải mái: ‘Bạch Thế Tôn, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con bà Vedehi, cúi đầu đảnh lễ dưới chân Đức Thế Tôn, và hỏi thăm về việc ít bệnh, ít não, nhẹ nhàng, khỏe mạnh, và an trú thoải mái.’ Và hãy nói như vầy: ‘Bạch Thế Tôn, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con bà Vedehi, muốn đi chinh phạt dân Vajjī. Vị ấy nói như vầy: “Ta sẽ tiêu diệt dân Vajjī này, những người có đại thần lực, có đại oai lực như vậy; ta sẽ hủy diệt dân Vajjī, ta sẽ khiến dân Vajjī gặp tai họa bất hạnh.”’ Tùy theo cách Đức Thế Tôn trả lời ngươi, hãy ghi nhớ kỹ điều đó và về báo lại cho ta. Vì các đấng Như Lai không nói lời sai trái.”

Bà-la-môn Vassakāra

133. “Thưa vâng, tâu Đại vương.” Bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Māgadha, sau khi vâng lệnh vua Ajātasattu xứ Māgadha, con bà Vedehi, đã cho thắng những cỗ xe tốt đẹp, rồi tự mình lên một cỗ xe tốt đẹp, cùng với đoàn xe tùy tùng tốt đẹp, khởi hành từ Rājagaha đi đến núi Gijjhakūṭa. Sau khi đi xe đến chỗ nào còn đi xe được, vị ấy xuống xe và đi bộ đến chỗ của đức Thế Tôn. Sau khi đến, vị ấy đã cùng với đức Thế Tôn nói lên lời chào mừng. Sau khi trao đổi những lời thăm hỏi thân hữu, vị ấy ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, Bà-la-môn Vassakāra, đại thần xứ Māgadha, đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Thưa Tôn giả Gotama, vua Ajātasattu xứ Māgadha, con bà Vedehi, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân Tôn giả Gotama, và xin hỏi thăm Tôn giả có được ít bệnh, ít não, khỏe mạnh, có sức lực, và an trú thoải mái không. Thưa Tôn giả Gotama, vua Ajātasattu xứ Māgadha, con bà Vedehi, có ý định chinh phạt dân Vajjī. Vị ấy nói như sau: ‘Ta sẽ tận diệt dân Vajjī này, dù họ có hùng mạnh và quyền thế như vậy. Ta sẽ tiêu diệt dân Vajjī này. Ta sẽ khiến dân Vajjī này gặp phải tai họa và khốn cùng.’”

Các Pháp Bất Thối Của Bậc Trị Nước

134. Vào lúc bấy giờ, Tôn giả Ānanda đang đứng hầu quạt phía sau lưng đức Thế Tôn. Khi ấy, đức Thế Tôn đã gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī thường xuyên tụ họp, và tụ họp đông đảo’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī thường xuyên tụ họp, và tụ họp đông đảo.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn thường xuyên tụ họp, và tụ họp đông đảo, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tụ họp trong đoàn kết, giải tán trong đoàn kết, và cùng nhau thực hiện các công việc của xứ Vajjī trong đoàn kết’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tụ họp trong đoàn kết, giải tán trong đoàn kết, và cùng nhau thực hiện các công việc của xứ Vajjī trong đoàn kết.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn tụ họp trong đoàn kết, giải tán trong đoàn kết, và cùng nhau thực hiện các công việc của xứ Vajjī trong đoàn kết, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và sống theo đúng các pháp cổ xưa của xứ Vajjī như đã được quy định’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và sống theo đúng các pháp cổ xưa của xứ Vajjī như đã được quy định.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và sống theo đúng các pháp cổ xưa của xứ Vajjī như đã được quy định, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các bậc trưởng lão của xứ Vajjī, và cho rằng lời nói của các vị ấy đáng được lắng nghe’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các bậc trưởng lão của xứ Vajjī, và cho rằng lời nói của các vị ấy đáng được lắng nghe.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các bậc trưởng lão của xứ Vajjī, và cho rằng lời nói của các vị ấy đáng được lắng nghe, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không bắt cóc và cưỡng ép các phụ nữ và thiếu nữ trong các gia tộc phải sống chung với mình’ không?” “Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī không bắt cóc và cưỡng ép các phụ nữ và thiếu nữ trong các gia tộc phải sống chung với mình.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn không bắt cóc và cưỡng ép các phụ nữ và thiếu nữ trong các gia tộc phải sống chung với mình, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

“Này Ānanda, ngươi có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các đền thờ của xứ Vajjī, cả trong và ngoài thành, và không để cho các lễ vật đúng pháp đã được dâng cúng và thực hiện trước đây bị suy giảm’ không?”

“Bạch Thế Tôn, con có nghe nói rằng: ‘Dân Vajjī tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các đền thờ của xứ Vajjī, cả trong và ngoài thành, và không để cho các lễ vật đúng pháp đã được dâng cúng và thực hiện trước đây bị suy giảm.’” “Này Ānanda, chừng nào dân Vajjī còn tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường các đền thờ của xứ Vajjī, cả trong và ngoài thành, và không để cho các lễ vật đúng pháp đã được dâng cúng và thực hiện trước đây bị suy giảm, thì chừng đó, này Ānanda, dân Vajjī chỉ có thể được mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải suy vong.

“Này Ānanda, ngươi đã nghe như thế nào, rằng ‘dân Vajjī đã sắp đặt chu đáo việc bảo vệ, che chở, hộ trì đúng theo chánh pháp đối với các vị A-la-hán, để làm sao cho các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến xứ sở của họ, và các vị A-la-hán đã đến sẽ được an trú thoải mái tại xứ sở của họ?’” “Bạch Thế Tôn, con đã nghe điều này, rằng ‘dân Vajjī đã sắp đặt chu đáo việc bảo vệ, che chở, hộ trì đúng theo chánh pháp đối với các vị A-la-hán, để làm sao cho các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến xứ sở của họ, và các vị A-la-hán đã đến sẽ được an trú thoải mái tại xứ sở của họ.’” “Này Ānanda, khi nào dân Vajjī còn sắp đặt chu đáo việc bảo vệ, che chở, hộ trì đúng theo chánh pháp đối với các vị A-la-hán, để làm sao cho các vị A-la-hán chưa đến sẽ đến xứ sở của họ, và các vị A-la-hán đã đến sẽ được an trú thoải mái tại xứ sở của họ, thì này Ānanda, chỉ có thể mong đợi sự thịnh vượng cho dân Vajjī, chứ không phải là sự suy vong.”

135. Khi ấy, Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, và nói: “Này Bà-la-môn, có một thời Ta trú ở Vesālī, tại điện thờ Sārandada. Tại đấy, Ta đã thuyết giảng cho dân Vajjī bảy pháp bất thối này. Này Bà-la-môn, khi nào bảy pháp bất thối này còn tồn tại nơi dân Vajjī, và dân Vajjī còn được thấy thực hành bảy pháp bất thối này, thì này Bà-la-môn, chỉ có thể mong đợi sự thịnh vượng cho dân Vajjī, chứ không phải là sự suy vong.”

Khi được nói vậy, vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, bạch với Thế Tôn điều này: “Thưa Tôn giả Gotama, chỉ cần dân Vajjī hội đủ một pháp bất thối thôi, cũng chỉ có thể mong đợi sự thịnh vượng, chứ không phải là sự suy vong. Huống nữa là cả bảy pháp bất thối! Thưa Tôn giả Gotama, vua Ajātasattu của xứ Magadha, con của hoàng hậu Vedehi, không thể làm gì được dân Vajjī trong chiến trận, trừ phi dùng mưu kế ly gián, trừ phi gây chia rẽ nội bộ. Thôi, bây giờ chúng tôi xin đi, thưa Tôn giả Gotama, chúng tôi có nhiều công việc, nhiều phận sự phải làm.” “Này Bà-la-môn, ngươi hãy làm những gì ngươi nghĩ là đúng thời.” Khi ấy, vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, sau khi hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Thế Tôn, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và ra về.

Các Pháp Bất Thối Của Tỳ Khưu

136. Khi ấy, không lâu sau khi vị Bà-la-môn Vassakāra, đại thần của xứ Magadha, ra về, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda và nói: “Này Ānanda, ngươi hãy đi và tập hợp tất cả các Tỳ khưu đang cư trú quanh Rājagaha lại tại giảng đường.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, tập hợp tất cả các Tỳ khưu đang cư trú quanh Rājagaha lại tại giảng đường, rồi đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn và đứng sang một bên. Đứng một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn điều này: “Bạch Thế Tôn, Tăng chúng Tỳ khưu đã được tập hợp. Bạch Thế Tôn, bây giờ là lúc Thế Tôn nghĩ là phải thời.”

Khi ấy, Thế Tôn từ chỗ ngồi đứng dậy, đi đến giảng đường; sau khi đến, Ngài ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Ngồi xuống rồi, Thế Tôn gọi các Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ giảng cho các ngươi bảy pháp bất thối. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói điều này:

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn thường xuyên hội họp, còn tụ họp đông đảo, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn đoàn kết hội họp, đoàn kết giải tán, đoàn kết làm các việc của Tăng chúng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn không ban hành điều chưa được ban hành, không hủy bỏ điều đã được ban hành, và còn sống theo sự tuân thủ các học giới đã được ban hành, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn tôn trọng, kính nể, quý mến, cúng dường các vị Tỳ khưu trưởng lão, bậc kỳ cựu, xuất gia đã lâu, là những người cha của Tăng chúng, những người lãnh đạo Tăng chúng, và còn nghĩ rằng lời dạy của các vị ấy đáng được lắng nghe, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn không bị chi phối bởi ái dục đã khởi lên, thứ dẫn đến tái sanh, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn ưa thích các trú xứ nơi rừng vắng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

“Này các Tỳ khưu, khi nào các Tỳ khưu còn tự mình thiết lập chánh niệm, rằng: ‘Làm sao để các vị đồng phạm hạnh có giới hạnh tốt đẹp chưa đến sẽ đến? Và làm sao để các vị đồng phạm hạnh có giới hạnh tốt đẹp đã đến sẽ được an trú thoải mái?’, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

“Này các Tỳ khưu, khi nào bảy pháp bất thối này còn tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu còn được thấy thực hành bảy pháp bất thối này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có thể mong đợi sự hưng thịnh cho các Tỳ khưu, chứ không phải là sự suy vong.

137. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích công việc, không vui thích trong công việc, không chuyên tâm vào việc ưa thích công việc, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích nói chuyện, không vui thích trong nói chuyện, không chuyên tâm vào việc ưa thích nói chuyện, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích ngủ nghỉ, không vui thích trong ngủ nghỉ, không chuyên tâm vào việc ưa thích ngủ nghỉ, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không ưa thích hội chúng, không vui thích trong hội chúng, không chuyên tâm vào việc ưa thích hội chúng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không có những ước muốn xấu xa, không bị chi phối bởi những ước muốn xấu xa, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không có bạn bè xấu, không có bạn đồng hành xấu, không nghiêng về bạn bè xấu, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu không dừng lại giữa chừng chỉ với sự chứng đắc đặc biệt nhỏ nhoi, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào bảy pháp không suy thoái này tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu được thấy thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

138. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa... Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu có lòng tin... có tàm... có quý... là bậc đa văn... có tinh cần được khởi xướng... có niệm được thiết lập... có trí tuệ, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái. Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào bảy pháp không suy thoái này tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu được thấy thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

139. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu tu tập niệm giác chi... tu tập trạch pháp giác chi... tu tập tinh tấn giác chi... tu tập hỷ giác chi... tu tập khinh an giác chi... tu tập định giác chi... tu tập xả giác chi, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào bảy pháp không suy thoái này tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu được thấy thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

140. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông bảy pháp không suy thoái khác nữa. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu tu tập vô thường tưởng... tu tập vô ngã tưởng... tu tập bất tịnh tưởng... tu tập tưởng về sự nguy hại... tu tập đoạn tận tưởng... tu tập ly tham tưởng... tu tập đoạn diệt tưởng, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

“Này các Tỳ-khưu, chừng nào mà bảy pháp không suy thoái này còn tồn tại giữa các Tỳ-khưu, và các Tỳ-khưu còn được thấy là đang thực hành bảy pháp không suy thoái này, thì này các Tỳ-khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ-khưu, không phải sự suy thoái.”

141. “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng cho các ông sáu pháp không suy thoái. Hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các Tỳ khưu ấy đã đáp lời đức Thế Tôn như vậy. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu thể hiện khẩu nghiệp từ ái... thể hiện ý nghiệp từ ái đối với các bạn đồng phạm hạnh, cả công khai lẫn kín đáo, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

Này các Tỳ khưu, chừng nào mà các Tỳ khưu, đối với các lợi lộc đúng pháp, có được đúng pháp, cho đến chỉ là vật thực trong bát, vẫn không hưởng dụng riêng rẽ, mà hưởng dụng chung với các vị đồng phạm hạnh có giới đức, thì này các Tỳ khưu, chừng đó các Tỳ khưu chỉ có thể được mong đợi sự tăng trưởng, không có sự suy giảm.

“Này các Tỳ khưu, cho đến khi nào các Tỳ khưu thể hiện thân nghiệp từ ái đối với các bạn đồng phạm hạnh, cả công khai lẫn kín đáo, thì này các Tỳ khưu, chỉ có sự tăng trưởng được mong đợi cho các Tỳ khưu, không có sự suy thoái.

Này các Tỳ khưu, chừng nào mà các Tỳ khưu, đối với tri kiến thánh thiện, có khả năng hướng thượng, đưa người thực hành đến sự đoạn tận khổ đau một cách chân chánh, vẫn sống với sự tương đồng về tri kiến như vậy với các vị đồng phạm hạnh, cả khi công khai lẫn khi kín đáo, thì này các Tỳ khưu, chừng đó các Tỳ khưu chỉ có thể được mong đợi sự tăng trưởng, không có sự suy giảm.

Này các Tỳ khưu, chừng nào sáu pháp không suy giảm này vẫn tồn tại nơi các Tỳ khưu, và các Tỳ khưu vẫn được thấy thực hành sáu pháp không suy giảm này, thì này các Tỳ khưu, chừng đó các Tỳ khưu chỉ có thể được mong đợi sự tăng trưởng, không có sự suy giảm.

142. Khi ấy, Thế Tôn, trong khi đang trú tại Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa, đã thường xuyên thuyết bài pháp thoại này cho các Tỳ khưu: 'Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được giới hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được định hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tuệ hỗ trợ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.'

143. Rồi Thế Tôn, sau khi đã trú ở Rājagaha tùy theo ý muốn, đã gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Ambalaṭṭhikā.' 'Vâng, bạch Thế Tôn,' Tôn giả Ānanda đã vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỳ khưu, đã đi đến Ambalaṭṭhikā. Tại đó, Thế Tôn trú ở Ambalaṭṭhikā, trong nhà nghỉ của vua. Tại đó, trong khi trú ở Ambalaṭṭhikā, trong nhà nghỉ của vua, Thế Tôn cũng thường xuyên thuyết bài pháp thoại này cho các Tỳ khưu: 'Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được giới hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được định hỗ trợ thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tuệ hỗ trợ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.'

144. Rồi Thế Tôn, sau khi đã trú ở Ambalaṭṭhikā tùy theo ý muốn, đã gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Nāḷandā.' 'Vâng, bạch Thế Tôn,' Tôn giả Ānanda đã vâng lời Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỳ khưu, đã đi đến Nāḷandā. Tại đó, Thế Tôn trú ở Nāḷandā, trong vườn xoài của Pāvārika.

Tiếng Rống Sư Tử của Sāriputta

145. Rồi Tôn giả Sāriputta đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đã đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Sāriputta đã bạch với Thế Tôn điều này: 'Bạch Thế Tôn, con có niềm tin nơi Thế Tôn như thế này: đã không có, sẽ không có, và hiện nay cũng không có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác có trí tuệ cao siêu hơn Thế Tôn về phương diện giác ngộ.' 'Này Sāriputta, lời nói của ngươi thật là cao thượng, lời nói của bậc trượng phu, một lời khẳng định chắc chắn, một tiếng rống sư tử đã được cất lên: 'Bạch Thế Tôn, con có niềm tin nơi Thế Tôn như thế này: đã không có, sẽ không có, và hiện nay cũng không có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác có trí tuệ cao siêu hơn Thế Tôn về phương diện giác ngộ.'

Này Sāriputta, vậy thì, đối với những vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, có phải ngươi đã biết rõ tất cả các vị Thế Tôn ấy bằng cách dùng tâm của mình để thấu suốt tâm của các vị ấy rằng: 'Các vị Thế Tôn ấy đã có giới như thế này, có pháp như thế này, có tuệ như thế này, có cách an trú như thế này, có sự giải thoát như thế này' hay không?' 'Bạch Thế Tôn, không phải vậy.'

Này Sāriputta, vậy thì, đối với Ta, là vị A-la-hán, Chánh Đẳng Giác hiện tại, có phải ngươi đã biết rõ bằng cách dùng tâm của mình để thấu suốt tâm của Ta rằng: 'Thế Tôn có giới như thế này, có pháp như thế này, có tuệ như thế này, có cách an trú như thế này, có sự giải thoát như thế này' hay không?' 'Bạch Thế Tôn, không phải vậy.'

“Này Sāriputta, ở đây, đối với các bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai và hiện tại, ông không có tri kiến thấu suốt tâm của các vị ấy. Vậy thì tại sao, này Sāriputta, ông lại thốt ra lời nói cao quý, quả quyết, tiếng rống sư tử này: ‘Bạch Thế Tôn, con có niềm tin nơi Thế Tôn như sau: đã không có, sẽ không có, và hiện tại cũng không có một Sa-môn hay Bà-la-môn nào khác có trí tuệ giác ngộ vượt hơn Thế Tôn’?”

146. “Bạch Thế Tôn, con không có tri kiến thấu suốt tâm của các bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, vị lai và hiện tại, nhưng con biết được dòng pháp. Ví như, bạch Thế Tôn, một thành trì biên địa của đức vua, có nền móng vững chắc, thành lũy và cổng thành kiên cố, chỉ có một cửa ra vào. Ở đó có một người gác cổng thông minh, tài giỏi, trí tuệ, ngăn chặn những người không quen biết và cho phép những người quen biết vào. Khi đi tuần tra con đường vòng quanh thành trì ấy, người ấy không thấy một khe hở hay lỗ hổng nào trên tường thành, dù chỉ nhỏ bằng một con mèo chui qua. Người ấy suy nghĩ như sau: ‘Bất cứ chúng sanh to lớn nào vào hay ra khỏi thành trì này, tất cả đều phải đi qua cánh cửa này’. Cũng vậy, bạch Thế Tôn, con biết được dòng pháp: ‘Bạch Thế Tôn, những bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, tất cả các vị Thế Tôn ấy, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, đã an trú tâm vững chắc trong bốn niệm xứ, đã tu tập bảy giác chi như thật, và đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Bạch Thế Tôn, những bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác trong tương lai, tất cả các vị Thế Tôn ấy, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, sẽ an trú tâm vững chắc trong bốn niệm xứ, sẽ tu tập bảy giác chi như thật, và sẽ chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác. Và bạch Thế Tôn, Thế Tôn hiện tại là bậc A-la-hán Chánh Đẳng Giác, sau khi đã từ bỏ năm triền cái là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, đã an trú tâm vững chắc trong bốn niệm xứ, đã tu tập bảy giác chi như thật, và đã chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác’.”

147. Và tại Nālandā, khi đang trú tại vườn xoài của Pāvārika, Thế Tôn cũng thường thuyết pháp cho các Tỳ-kheo về những điều này: “Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng giới thì có quả lớn, lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng định thì có quả lớn, lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng tuệ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu”.

Sự nguy hại của việc phá giới

148. Khi ấy, Thế Tôn, sau khi đã trú ở Nālandā tùy theo ý muốn, liền gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Pāṭali”. “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn. Khi ấy, Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-kheo đi đến làng Pāṭali. Các cư sĩ làng Pāṭali nghe tin: “Thế Tôn đã đến làng Pāṭali”. Khi ấy, các cư sĩ làng Pāṭali đi đến nơi Thế Tôn ở; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các cư sĩ làng Pāṭali bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy nhận lời mời đến nhà nghỉ của chúng con”. Thế Tôn đã im lặng nhận lời. Khi ấy, các cư sĩ làng Pāṭali, biết được Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu quanh rồi đi đến nhà nghỉ; sau khi đến, họ trải khắp nhà nghỉ bằng các loại thảm, sắp đặt chỗ ngồi, đặt một bình nước, và thắp một ngọn đèn dầu, rồi đi đến nơi Thế Tôn ở. Sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng một bên. Đứng một bên, các cư sĩ làng Pāṭali bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, nhà nghỉ đã được trải thảm khắp nơi, chỗ ngồi đã được sắp đặt, bình nước đã được đặt, và đèn dầu đã được thắp lên. Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy làm những gì Ngài cho là phải thời”. Khi ấy, vào buổi chiều, Thế Tôn đắp y, mang y bát, cùng với chúng Tỳ-kheo đi đến nhà nghỉ. Sau khi đến, Ngài rửa chân, bước vào nhà nghỉ, và ngồi xuống dựa vào cột trụ giữa, mặt hướng về phía đông. Chúng Tỳ-kheo cũng rửa chân, bước vào nhà nghỉ, và ngồi xuống dựa vào bức tường phía tây, mặt hướng về phía đông, với Thế Tôn ở trước mặt. Các cư sĩ làng Pāṭali cũng rửa chân, bước vào nhà nghỉ, và ngồi xuống dựa vào bức tường phía đông, mặt hướng về phía tây, với Thế Tôn ở trước mặt.

149. Khi ấy, đức Thế Tôn đã gọi các vị cận sự nam ở làng Pāṭali và dạy rằng: “Này các gia chủ, có năm điều nguy hại này đối với người ác giới, do giới bị hư hoại. Năm điều ấy là gì? Này các gia chủ, ở đây, người ác giới, người có giới bị hư hoại, do sự phóng dật, phải chịu sự tổn thất lớn về tài sản. Đây là điều nguy hại thứ nhất đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

Lại nữa, này các gia chủ, tiếng xấu đồn xa về người ác giới, người có giới bị hư hoại. Đây là điều nguy hại thứ hai đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

Lại nữa, này các gia chủ, người ác giới, người có giới bị hư hoại, khi đi đến bất cứ hội chúng nào – hoặc là hội chúng Sát-đế-lỵ, hoặc là hội chúng Bà-la-môn, hoặc là hội chúng gia chủ, hoặc là hội chúng Sa-môn – người ấy đi đến với tâm trạng thiếu tự tin, bối rối. Đây là điều nguy hại thứ ba đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

Lại nữa, này các gia chủ, người ác giới, người có giới bị hư hoại, khi chết thì tâm bị mê loạn. Đây là điều nguy hại thứ tư đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

Lại nữa, này các gia chủ, người ác giới, người có giới bị hư hoại, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Đây là điều nguy hại thứ năm đối với người ác giới, do giới bị hư hoại. Này các gia chủ, đây chính là năm điều nguy hại đối với người ác giới, do giới bị hư hoại.

Phước Báu Của Người Có Giới

150. Này các gia chủ, có năm phước báu này đối với người có giới, do giới được viên mãn. Năm điều ấy là gì? Này các gia chủ, ở đây, người có giới, người có giới được viên mãn, do sự không phóng dật, được hưởng khối tài sản lớn. Đây là phước báu thứ nhất đối với người có giới, do giới được viên mãn.

Lại nữa, này các gia chủ, tiếng tốt đồn xa về người có giới, người có giới được viên mãn. Đây là phước báu thứ hai đối với người có giới, do giới được viên mãn.

Lại nữa, này các gia chủ, người có giới, người có giới được viên mãn, khi đi đến bất cứ hội chúng nào – hoặc là hội chúng Sát-đế-lỵ, hoặc là hội chúng Bà-la-môn, hoặc là hội chúng gia chủ, hoặc là hội chúng Sa-môn – người ấy đi đến với tâm trạng tự tin, không bối rối. Đây là phước báu thứ ba đối với người có giới, do giới được viên mãn.

Lại nữa, này các gia chủ, người có giới, người có giới được viên mãn, khi chết thì tâm không bị mê loạn. Đây là phước báu thứ tư đối với người có giới, do giới được viên mãn.

Lại nữa, này các gia chủ, người có giới, người có giới được viên mãn, sau khi thân hoại mạng chung, sanh vào thiện thú, cõi trời. Đây là phước báu thứ năm đối với người có giới, do giới được viên mãn. Này các gia chủ, đây chính là năm phước báu đối với người có giới, do giới được viên mãn.”

151. Khi ấy, đức Thế Tôn đã dùng bài pháp thoại thuyết giảng cho các vị cận sự nam ở làng Pāṭali cho đến khuya, đã chỉ dạy, đã khích lệ, đã làm cho phấn khởi, đã làm cho hoan hỷ, rồi cho họ ra về: “Này các gia chủ, đêm đã gần tàn. Giờ đây, các vị hãy làm những gì các vị nghĩ là phải thời.” – “Xin vâng, bạch ngài.” Các vị cận sự nam ở làng Pāṭali đã vâng đáp đức Thế Tôn, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh phía bên phải rồi ra về. Sau khi các vị cận sự nam ở làng Pāṭali ra về không bao lâu, đức Thế Tôn đã đi vào ngôi nhà trống.

Việc Xây Dựng Thành Pāṭaliputta

152. Vào lúc bấy giờ, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đang xây dựng một thành phố ở làng Pāṭali để chống lại dân Vajjī. Vào lúc ấy, rất nhiều chư thiên, hằng ngàn vị, đang chiếm giữ các khu đất ở làng Pāṭali. Ở khu vực nào mà các chư thiên có đại thần lực chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có đại thần lực hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực trung bình chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực trung bình hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực thấp kém chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực thấp kém hướng về việc xây dựng nhà cửa. Đức Thế Tôn, với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, đã thấy các vị chư thiên ấy, hằng ngàn vị, đang chiếm giữ các khu đất ở làng Pāṭali. Rồi, Đức Thế Tôn, vào lúc rạng đông, sau khi thức dậy, đã gọi Tôn giả Ānanda và hỏi: ‘Này Ānanda, ai đang xây dựng thành phố ở làng Pāṭali vậy?’ ‘Bạch Thế Tôn, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đang xây dựng một thành phố ở làng Pāṭali để chống lại dân Vajjī.’ ‘Này Ānanda, cũng giống như thể đã bàn bạc với chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, cũng vậy, này Ānanda, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đang xây dựng một thành phố ở làng Pāṭali để chống lại dân Vajjī. Này Ānanda, tại đây, Ta đã thấy với thiên nhãn thanh tịnh, vượt ngoài mắt người thường, rất nhiều chư thiên, hằng ngàn vị, đang chiếm giữ các khu đất ở làng Pāṭali. Này Ānanda, ở khu vực nào mà các chư thiên có đại thần lực chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có đại thần lực hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực trung bình chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực trung bình hướng về việc xây dựng nhà cửa. Ở khu vực nào mà các chư thiên có thần lực thấp kém chiếm giữ đất, thì ở đó tâm của các vị vua và các vị đại thần có thần lực thấp kém hướng về việc xây dựng nhà cửa. Này Ānanda, trong chừng mực là nơi ở của bậc Thánh, trong chừng mực là đường buôn bán, thành phố này, Pāṭaliputta, sẽ là thành phố hàng đầu, là trung tâm thương mại. Này Ānanda, sẽ có ba mối nguy hiểm cho Pāṭaliputta: do lửa, do nước, hoặc do chia rẽ nội bộ.’

153. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã đi đến nơi Đức Thế Tôn đang ngự; sau khi đến, họ đã cùng Đức Thế Tôn nói lời chào hỏi vui vẻ; sau khi trao đổi những lời chào hỏi thân hữu đáng ghi nhớ, họ đã đứng sang một bên. Đứng một bên, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã bạch với Đức Thế Tôn rằng: ‘Xin Tôn giả Gotama cùng với Tăng chúng nhận lời mời dùng bữa của chúng tôi cho ngày hôm nay.’ Đức Thế Tôn đã nhận lời bằng sự im lặng. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra, khi biết Đức Thế Tôn đã nhận lời, đã đi đến nhà nghỉ của mình; sau khi đến, họ đã cho chuẩn bị các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, tại nhà nghỉ của mình, rồi cho báo thời gian đến Đức Thế Tôn: ‘Thưa Tôn giả Gotama, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.’

Rồi, Đức Thế Tôn, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát, cùng với Tăng chúng đi đến nhà nghỉ của các vị đại thần xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra; sau khi đến, Ngài đã ngồi vào chỗ đã được soạn sẵn. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã tự tay phục vụ Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu bằng các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cho đến khi các vị hài lòng và từ chối. Rồi, các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra, khi thấy Đức Thế Tôn đã dùng bữa xong, tay đã rời khỏi bát, họ đã lấy một chỗ ngồi thấp hơn và ngồi sang một bên. Khi các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đã ngồi sang một bên, Đức Thế Tôn đã tùy hỷ với họ bằng những câu kệ này:

‘Ở nơi nào người trí trú ngụ, tại nơi ấy, sau khi cúng dường vật thực đến các bậc giới hạnh, tự chế, sống đời phạm hạnh,

Vị ấy nên hồi hướng phước báu đến các chư thiên có mặt tại đó; các vị ấy, khi được cúng dường, sẽ cúng dường lại, khi được tôn trọng, sẽ tôn trọng lại người ấy.

Do đó, họ thương tưởng người ấy, như mẹ thương con ruột của mình. Người được chư thiên thương tưởng, luôn luôn thấy được những điều tốt lành.’

Rồi, Đức Thế Tôn, sau khi tùy hỷ với các vị đại thần của xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra bằng những câu kệ này, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và ra đi.

154. Vào lúc bấy giờ, các vị đại thần xứ Ma-kiệt-đà là Sunidha và Vassakāra đi theo sau lưng đức Thế Tôn, (nghĩ rằng): ‘Hôm nay, Sa-môn Gotama sẽ đi ra bằng cổng nào thì cổng ấy sẽ được đặt tên là cổng Gotama. Ngài sẽ vượt qua sông Gaṅgā ở bến nào thì bến ấy sẽ được đặt tên là bến Gotama.’ Và rồi, đức Thế Tôn đã đi ra bằng cổng nào thì cổng ấy được đặt tên là cổng Gotama. Và rồi, đức Thế Tôn đi đến sông Gaṅgā. Vào lúc bấy giờ, sông Gaṅgā nước dâng đầy, bằng phẳng với bờ, quạ có thể uống được. Một số người muốn đi từ bờ bên này sang bờ bên kia đang tìm thuyền, một số đang tìm bè gỗ, một số đang kết bè tre. Và rồi, đức Thế Tôn – ví như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hoặc co lại cánh tay đang duỗi ra, cũng vậy – đã biến mất khỏi bờ bên này của sông Gaṅgā và hiện ra ở bờ bên kia cùng với hội chúng tỳ khưu. Đức Thế Tôn đã thấy những người ấy, một số đang tìm thuyền, một số đang tìm bè gỗ, một số đang kết bè tre, muốn đi từ bờ bên này sang bờ bên kia. Và rồi, đức Thế Tôn, sau khi biết được ý nghĩa này, vào lúc ấy đã thốt lên lời cảm hứng này:

‘Những ai vượt qua biển cả, dòng sông, đã xây cầu, từ bỏ các vũng lầy; Chúng sanh thì kết bè, còn bậc trí tuệ thì đã vượt qua.’

Phẩm thứ nhất.

Lời thuyết giảng về các Thánh đế

155. Và rồi, đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Koṭi.’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn,’ Tôn giả Ānanda đã vâng lời đức Thế Tôn. Và rồi, đức Thế Tôn cùng với hội chúng tỳ khưu đông đảo đã đi đến làng Koṭi. Tại đó, đức Thế Tôn trú tại làng Koṭi. Tại đó, đức Thế Tôn gọi các tỳ khưu:

‘Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập bốn Thánh đế mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Bốn Thánh đế nào? Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Nguồn Gốc của Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Sự Chấm Dứt Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập Thánh đế về Con Đường Dẫn Đến Sự Chấm Dứt Khổ mà Như Lai và các ngươi đã phải trôi lăn, luân hồi trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, Thánh đế về Khổ này đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Nguồn Gốc của Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Sự Chấm Dứt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; Thánh đế về Con Đường Dẫn Đến Sự Chấm Dứt Khổ đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; ái dục về sự hiện hữu đã được nhổ bật gốc, dây dẫn đến sự hiện hữu đã được đoạn tận, nay không còn tái sanh nữa.’ Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này:

‘Do không thấy bốn Thánh đế, như chúng thực sự là; nên đã luân hồi trong một thời gian dài, trong các kiếp sống này và kiếp sống khác.

Những Thánh đế này đã được thấy, dây dẫn đến sự hiện hữu đã được nhổ bật gốc; gốc rễ của khổ đã được cắt đứt, nay không còn tái sanh nữa.’

Tại làng Koṭi đó, trong khi đang trú ngụ, đức Thế Tôn thường xuyên thuyết giảng cho các tỳ khưu về pháp thoại này: ‘Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được thấm nhuần bởi giới thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được thấm nhuần bởi định thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được thấm nhuần bởi tuệ thì được giải thoát hoàn toàn khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.’

Người có sự giác ngộ về pháp không-trở-lại làm nơi nương tựa cuối cùng.

156. Bấy giờ, Thế Tôn, sau khi an trú tại làng Koṭi tùy ý thích, đã gọi Tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Nādikā.’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn,’ Tôn giả Ānanda đã vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn, cùng với đại chúng Tỳ-khưu, đã đi đến làng Nādikā. Tại đó, ở Nādikā, Thế Tôn trú tại Giñjakāvasatha (Nhà Gạch). Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Tỳ-khưu Sāḷha đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, Tỳ-khưu-ni Nandā đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Sudatta đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nữ cư sĩ Sujātā đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Kukkuṭa đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao? Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Kāḷimba... (như trên)... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Nikaṭa... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Kaṭissaha... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Tuṭṭha... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Santuṭṭha... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Bhadda... Bạch Thế Tôn, nam cư sĩ Subhadda đã mệnh chung tại Nādikā, sanh thú của vị ấy là gì, đời sau sẽ ra sao?’

157. ‘Này Ānanda, Tỳ-khưu Sāḷha, do đoạn tận các lậu hoặc, đã tự mình với thắng trí chứng ngộ và đạt đến tâm giải thoát, tuệ giải thoát không còn lậu hoặc ngay trong hiện tại. Này Ānanda, Tỳ-khưu-ni Nandā, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, nam cư sĩ Sudatta, do đoạn tận ba kiết sử, và do làm cho tham, sân, si trở nên mỏng nhẹ, là bậc Nhất lai, sẽ chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Này Ānanda, nữ cư sĩ Sujātā, do đoạn tận ba kiết sử, là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ. Này Ānanda, nam cư sĩ Kukkuṭa, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, nam cư sĩ Kāḷimba... (như trên)... Này Ānanda, nam cư sĩ Nikaṭa... Này Ānanda, nam cư sĩ Kaṭissaha... Này Ānanda, nam cư sĩ Tuṭṭha... Này Ānanda, nam cư sĩ Santuṭṭha... Này Ānanda, nam cư sĩ Bhadda... Này Ānanda, nam cư sĩ Subhadda, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, hơn năm mươi vị nam cư sĩ ở Nādikā đã mệnh chung, do đoạn tận năm hạ phần kiết sử, là những vị hóa sanh, sẽ nhập Niết-bàn tại cảnh giới ấy, không còn trở lại thế giới này nữa. Này Ānanda, hơn chín mươi vị nam cư sĩ ở Nādikā đã mệnh chung, do đoạn tận ba kiết sử, và do làm cho tham, sân, si trở nên mỏng nhẹ, là những bậc Nhất lai, sẽ chỉ trở lại thế giới này một lần nữa rồi chấm dứt khổ đau. Này Ānanda, hơn năm trăm vị nam cư sĩ ở Nādikā đã mệnh chung, do đoạn tận ba kiết sử, là những bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ.’

Pháp Môn Pháp Kính

158. ‘Này Ānanda, việc một người đã sanh ra làm người rồi qua đời, điều ấy không có gì là lạ. Nhưng nếu mỗi khi có người qua đời, các ngươi lại đến Như Lai và hỏi về việc ấy, thì này Ānanda, điều đó thật là phiền nhiễu cho Như Lai. Vì vậy, này Ānanda, Ta sẽ thuyết giảng pháp môn tên là Pháp Kính, nhờ pháp môn này, một vị Thánh đệ tử, nếu muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đoạn tận sanh thú bàng sanh, đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đoạn tận các cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ.’’

159. ‘Và này Ānanda, thế nào là pháp môn Pháp Kính ấy, nhờ pháp môn này, một vị Thánh đệ tử, nếu muốn, có thể tự mình tuyên bố về mình rằng: ‘Ta đã đoạn tận địa ngục, đoạn tận sanh thú bàng sanh, đoạn tận cảnh giới ngạ quỷ, đoạn tận các cõi dữ, ác thú, đọa xứ. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ hướng đến giác ngộ’?’

‘Này Ānanda, ở đây, vị Thánh đệ tử thành tựu niềm tin bất động đối với Đức Phật rằng: ‘Đây là Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’’

‘Vị ấy thành tựu niềm tin bất động đối với Chánh Pháp rằng: ‘Chánh Pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng, là thiết thực hiện tại, không có thời gian, đến để mà thấy, có khả năng hướng thượng, được người trí tự mình chứng hiểu.’’

Vị ấy thành tựu niềm tin bất động đối với Tăng chúng: ‘Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị khéo hành trì; Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị thẳng thắn hành trì; Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị như lý hành trì; Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn, là những vị chơn chánh hành trì; tức là bốn đôi tám vị. Tăng chúng, đệ tử của đức Thế Tôn này đáng được cúng dường, đáng được nghinh đón, đáng được bố thí, đáng được chắp tay, là phước điền vô thượng ở trên đời’.

Vị ấy thành tựu các giới được các bậc Thánh yêu mến, không bị sứt mẻ, không bị bể vụn, không bị tỳ vết, không bị ô nhiễm, có tác dụng giải thoát, được người trí tán thán, không bị chấp thủ, và có tác dụng đưa đến định.

Này Ānanda, đây chính là pháp môn Pháp Kính (tấm gương Chánh Pháp), nhờ thành tựu pháp môn này, vị Thánh đệ tử nếu muốn, có thể tự mình tuyên bố về chính mình rằng: ‘Đối với ta, địa ngục đã được đoạn tận, loài súc sanh đã được đoạn tận, cõi ngạ quỷ đã được đoạn tận, các cõi dữ, ác thú, đọa xứ đã được đoạn tận. Ta là bậc Dự lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn sẽ đạt đến chánh giác’.

Và tại Nātika, trong khi đang trú tại ngôi nhà gạch, đức Thế Tôn cũng thường xuyên thuyết giảng bài pháp này cho các vị tỳ khưu –

‘Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng của giới sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng của định sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng của tuệ sẽ hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu’.

160. Khi ấy, sau khi đã trú ở Nātika tùy theo ý muốn, đức Thế Tôn gọi tôn giả Ānanda: ‘Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Vesālī.’ Tôn giả Ānanda vâng đáp đức Thế Tôn: ‘Thưa vâng, bạch Thế Tôn.’ Rồi đức Thế Tôn cùng với đại chúng tỳ khưu đi đến Vesālī. Tại đó, đức Thế Tôn trú ở vườn xoài của Ambapālī. Tại đấy, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu:

‘Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu phải sống có chánh niệm, tỉnh giác. Đây là lời giáo huấn của chúng ta dành cho các ngươi. Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu có chánh niệm? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu trú, quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú, quán thọ trên các thọ... trú, quán tâm trên tâm... trú, quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để nhiếp phục tham ưu ở đời. Này các tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu có chánh niệm.

‘Và này các tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu có tỉnh giác? Này các tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu có tỉnh giác khi đi tới, khi đi lui; có tỉnh giác khi nhìn thẳng, khi nhìn quanh; có tỉnh giác khi co tay, khi duỗi tay; có tỉnh giác khi mang y tăng-già-lê, bát và y; có tỉnh giác khi ăn, khi uống, khi nhai, khi nếm; có tỉnh giác khi đi đại tiện, tiểu tiện; có tỉnh giác khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi ngủ, khi thức, khi nói, khi im lặng. Này các tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu có tỉnh giác. Này các tỳ khưu, vị tỳ khưu phải sống có chánh niệm, tỉnh giác. Đây là lời giáo huấn của chúng ta dành cho các ngươi’.

Kỹ nữ Ambapālī

161. Kỹ nữ Ambapālī nghe tin: ‘Đức Thế Tôn đã đến Vesālī và đang trú tại vườn xoài của ta.’ Khi ấy, kỹ nữ Ambapālī cho thắng những cỗ xe tốt đẹp, rồi nàng lên một cỗ xe tốt đẹp, cùng với những cỗ xe tốt đẹp khác đi ra khỏi Vesālī. Nàng đi đến khu vườn của mình. Đi xe cho đến khi con đường còn đi xe được, rồi nàng xuống xe và đi bộ đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, nàng đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn thuyết pháp cho kỹ nữ Ambapālī đang ngồi một bên, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ. Khi ấy, sau khi được đức Thế Tôn thuyết pháp, khích lệ, làm cho phấn khởi, làm cho hoan hỷ, kỹ nữ Ambapālī bạch với đức Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cùng với chúng tỳ khưu nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.’ Đức Thế Tôn im lặng nhận lời. Khi ấy, kỹ nữ Ambapālī, biết được đức Thế Tôn đã nhận lời, liền từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh phía bên phải rồi ra về.

Các vương tử Licchavi ở Vesālī nghe tin rằng: ‘Thế Tôn đã đến Vesālī và đang trú tại vườn xoài của Ambapālī.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy cho thắng những cỗ xe tốt đẹp, rồi lên những cỗ xe tốt đẹp, và cùng với những cỗ xe tốt đẹp rời khỏi Vesālī. Trong số ấy, có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu xanh, trang sức màu xanh, da dẻ màu xanh. Có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu vàng, trang sức màu vàng, da dẻ màu vàng. Có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu đỏ, trang sức màu đỏ, da dẻ màu đỏ. Có một số vương tử Licchavi mặc y phục màu trắng, trang sức màu trắng, da dẻ màu trắng. Bấy giờ, kỹ nữ Ambapālī đã để trục xe của mình va vào trục xe, bánh xe của mình va vào bánh xe, ách xe của mình va vào ách xe của các vương tử Licchavi trẻ tuổi. Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy nói với kỹ nữ Ambapālī rằng: ‘Này Ambapālī, tại sao cô lại để trục xe của mình va vào trục xe, bánh xe của mình va vào bánh xe, ách xe của mình va vào ách xe của các vương tử Licchavi trẻ tuổi?’ ‘Thưa các công tử, vì con đã thỉnh Thế Tôn cùng Tăng chúng dùng bữa vào ngày mai.’ ‘Này Ambapālī, hãy nhường bữa ăn đó cho chúng tôi với giá một trăm ngàn.’ ‘Thưa các công tử, dù các ngài có cho con cả thành Vesālī cùng với lãnh địa của nó, con cũng sẽ không nhường bữa ăn đó.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi búng ngón tay và nói: ‘Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại! Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại!’

Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy đi đến vườn xoài của Ambapālī. Thế Tôn thấy các vương tử Licchavi ấy từ xa đi đến. Thấy vậy, Ngài gọi các Tỳ khưu: ‘Này các Tỳ khưu, những Tỳ khưu nào chưa từng thấy chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba, hãy nhìn hội chúng Licchavi; hãy ngắm kỹ hội chúng Licchavi; hãy so sánh hội chúng Licchavi với hội chúng chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy đi xe đến nơi nào còn có thể đi xe được, rồi xuống xe và đi bộ đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Khi các vương tử Licchavi ấy đã ngồi xuống một bên, Thế Tôn đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại. Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy, sau khi được Thế Tôn chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại, đã bạch với Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cùng Tăng chúng nhận lời mời dùng bữa của chúng con vào ngày mai.’ Bấy giờ, Thế Tôn nói với các vương tử Licchavi ấy rằng: ‘Này các Licchavi, Ta đã nhận lời mời dùng bữa của kỹ nữ Ambapālī vào ngày mai rồi.’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi búng ngón tay và nói: ‘Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại! Chao ôi, chúng ta đã bị người phụ nữ này đánh bại!’ Bấy giờ, các vương tử Licchavi ấy, sau khi hoan hỷ và tùy hỷ lời dạy của Thế Tôn, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi rời đi.

162. Bấy giờ, kỹ nữ Ambapālī, sau khi đêm ấy đã qua, cho chuẩn bị các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, trong khu vườn của mình, rồi cho người báo thời gian đến Thế Tôn: ‘Bạch Thế Tôn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.’ Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang y bát, cùng với Tăng chúng đi đến nhà của kỹ nữ Ambapālī; sau khi đến, Ngài ngồi vào chỗ đã soạn sẵn. Bấy giờ, kỹ nữ Ambapālī đã tự tay phục vụ Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu bằng các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cho đến khi các vị hài lòng và không dùng nữa. Bấy giờ, khi Thế Tôn đã dùng bữa xong, tay đã rời khỏi bát, kỹ nữ Ambapālī lấy một chiếc ghế thấp rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, kỹ nữ Ambapālī bạch với Thế Tôn rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con xin cúng dường khu vườn này cho Tăng chúng với Đức Phật dẫn đầu.’ Thế Tôn đã nhận khu vườn. Bấy giờ, Thế Tôn, sau khi đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ kỹ nữ Ambapālī bằng một bài pháp thoại, đã từ chỗ ngồi đứng dậy và rời đi. Và tại Vesālī, trong khi trú tại vườn xoài của Ambapālī, Thế Tôn thường giảng bài pháp thoại này cho các Tỳ khưu: ‘Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng giới sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng định sẽ đem lại quả lớn, lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng tuệ sẽ hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.’

Việc nhập hạ tại làng Veḷuva

163. Khi ấy, sau khi trú ngụ tại khu vườn xoài của Ambapālī tùy thích, đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Veḷuva.” Tôn giả Ānanda vâng đáp đức Thế Tôn: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Rồi đức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ khưu đi đến làng Veḷuva. Tại đó, đức Thế Tôn trú ngụ ở làng Veḷuva. Tại đấy, đức Thế Tôn gọi các vị Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu, các ngươi hãy đi an cư mùa mưa ở các vùng phụ cận Vesālī, nơi nào có bạn bè, người quen biết, người thân tín. Còn ta, ta sẽ an cư mùa mưa ngay tại làng Veḷuva này.” Các vị Tỳ khưu ấy vâng đáp đức Thế Tôn: “Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” rồi đi an cư mùa mưa ở các vùng phụ cận Vesālī, nơi nào có bạn bè, người quen biết, người thân tín. Còn đức Thế Tôn thì an cư mùa mưa ngay tại làng Veḷuva.

164. Khi ấy, sau khi đức Thế Tôn đã an cư mùa mưa, một cơn bệnh trầm trọng khởi lên, những cảm thọ đau đớn, khốc liệt, gần như muốn chết xảy đến. Đức Thế Tôn chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng cơn bệnh ấy mà không than van. Bấy giờ, đức Thế Tôn khởi lên ý nghĩ: “Thật không xứng đáng cho ta nếu ta nhập Vô Dư Niết Bàn mà không báo cho các thị giả biết, không từ biệt chúng Tỳ khưu. Vậy ta hãy dùng tinh tấn để dẹp trừ cơn bệnh này, quyết tâm duy trì mạng căn và tiếp tục sống.” Rồi đức Thế Tôn đã dùng tinh tấn để dẹp trừ cơn bệnh ấy, quyết tâm duy trì mạng căn và tiếp tục sống. Khi ấy, cơn bệnh của đức Thế Tôn đã thuyên giảm. Bấy giờ, đức Thế Tôn vừa khỏi bệnh, không lâu sau khi khỏi bệnh, Ngài đi ra khỏi tịnh xá và ngồi trên một chỗ đã soạn sẵn trong bóng mát phía sau tịnh xá. Khi ấy, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với đức Thế Tôn rằng: “Bạch Thế Tôn, con đã thấy đức Thế Tôn được an ổn; bạch Thế Tôn, con đã thấy đức Thế Tôn kham nhẫn được. Nhưng bạch Thế Tôn, thân của con như bị u mê, các phương hướng không hiện rõ cho con, và các pháp cũng không hiển lộ cho con vì bệnh của đức Thế Tôn. Tuy nhiên, bạch Thế Tôn, con vẫn còn một chút an ủi rằng: ‘Đức Thế Tôn sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, khi nào Ngài chưa có lời di huấn nào liên quan đến chúng Tỳ khưu.’”

165. “Này Ānanda, chúng Tỳ khưu còn mong đợi gì nữa ở ta? Này Ānanda, ta đã giảng dạy giáo pháp không phân biệt trong ngoài. Này Ānanda, trong các pháp của Như Lai không có nắm tay của vị đạo sư. Này Ānanda, người nào có ý nghĩ: ‘Ta sẽ lãnh đạo chúng Tỳ khưu’ hay ‘Chúng Tỳ khưu phải nương tựa vào ta,’ thì người ấy mới cần có lời di huấn nào đó liên quan đến chúng Tỳ khưu. Này Ānanda, Như Lai không có ý nghĩ: ‘Ta sẽ lãnh đạo chúng Tỳ khưu’ hay ‘Chúng Tỳ khưu phải nương tựa vào ta.’ Vậy thì, này Ānanda, tại sao Như Lai lại phải có lời di huấn nào đó liên quan đến chúng Tỳ khưu? Này Ānanda, nay ta đã già, đã trưởng thành, đã lớn tuổi, đã đi hết cuộc hành trình, đã đến tuổi xế chiều. Tuổi của ta đã tám mươi. Này Ānanda, cũng như cỗ xe cũ kỹ phải được chằng buộc mới chạy được, này Ānanda, ta nghĩ rằng thân của Như Lai cũng vậy, phải được chằng buộc mới tồn tại được. Này Ānanda, vào lúc nào Như Lai, do không tác ý đến tất cả các tướng, do sự diệt của một số cảm thọ, chứng và trú vào Vô Tướng Tâm Định, thì này Ānanda, vào lúc ấy thân của Như Lai được an ổn hơn. Vì vậy, này Ānanda, hãy tự mình làm hòn đảo cho chính mình, hãy tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; hãy lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác. Và này Ānanda, thế nào là vị Tỳ khưu tự mình làm hòn đảo cho chính mình, tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác? Này Ānanda, ở đây, vị Tỳ khưu sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để loại trừ tham ưu ở đời. Quán thọ trên các thọ… quán tâm trên tâm… quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để loại trừ tham ưu ở đời. Này Ānanda, như vậy là vị Tỳ khưu tự mình làm hòn đảo cho chính mình, tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác. Này Ānanda, những ai, hoặc hiện nay hoặc sau khi ta qua đời, tự mình làm hòn đảo cho chính mình, tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình, không nương tựa vào ai khác; lấy Pháp làm hòn đảo, lấy Pháp làm nơi nương tựa, không nương tựa vào điều gì khác, thì này Ānanda, những vị Tỳ khưu ấy của ta sẽ là những vị tối thượng, trong số những ai ham học hỏi.”

Dứt chương thứ hai.

Lời Nói Về Dấu Hiệu Và Ám Chỉ

166. Bấy giờ, vào buổi sáng, Thế Tôn đắp y, mang y bát, đi vào thành Vesālī để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Vesālī, dùng bữa xong, từ nơi khất thực trở về, ngài gọi Tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, hãy lấy tọa cụ. Chúng ta sẽ đi đến tháp miếu Cāpāla để nghỉ ban ngày. – Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, lấy tọa cụ và đi theo sau lưng Thế Tôn. Rồi Thế Tôn đi đến tháp miếu Cāpāla. Sau khi đến, ngài ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Tôn giả Ānanda cũng đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên.

167. Khi Tôn giả Ānanda đang ngồi một bên, Thế Tôn nói điều này: – Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, tháp miếu Udena thật khả ái, tháp miếu Gotamaka thật khả ái, tháp miếu Sattamba thật khả ái, tháp miếu Bahuputta thật khả ái, tháp miếu Sārandada thật khả ái, tháp miếu Cāpāla thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Dù Thế Tôn đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, Tôn giả Ānanda vẫn không thể hiểu thấu; ngài đã không thỉnh cầu Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, mong Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Cứ như thể tâm trí ngài đã bị Ma vương ám ảnh. Lần thứ hai... Lần thứ ba, Thế Tôn lại gọi Tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, tháp miếu Udena thật khả ái, tháp miếu Gotamaka thật khả ái, tháp miếu Sattamba thật khả ái, tháp miếu Bahuputta thật khả ái, tháp miếu Sārandada thật khả ái, tháp miếu Cāpāla thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành nhiều lần, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành vật nền tảng, làm cho vững chắc, làm cho thuần thục, làm cho khéo khởi sự bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến một kiếp hoặc phần còn lại của một kiếp. Dù Thế Tôn đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, Tôn giả Ānanda vẫn không thể hiểu thấu; ngài đã không thỉnh cầu Thế Tôn: – Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, mong Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích cho nhiều người, vì hạnh phúc cho nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Cứ như thể tâm trí ngài đã bị Ma vương ám ảnh. Bấy giờ, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, ngươi hãy đi, nay ngươi hãy làm những gì ngươi nghĩ là phải thời. – Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi ngồi xuống dưới một gốc cây không xa.

Câu chuyện Ma vương thỉnh cầu

168. Bấy giờ, khi Tôn giả Ānanda vừa đi khỏi không bao lâu, Ác ma Māra đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, nó đứng một bên. Đứng một bên, Ác ma Māra bạch với Thế Tôn điều này: – Bạch Thế Tôn, nay mong Thế Tôn hãy nhập Vô dư Niết-bàn, mong Thiện Thệ hãy nhập Vô dư Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn nhập Vô dư Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, lời này đã được Thế Tôn nói ra: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô dư Niết-bàn, khi nào các Tỳ-kheo đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo chánh pháp; sau khi học thuộc giáo lý của bậc thầy mình, chưa có thể tuyên bố, giảng dạy, trình bày, thiết lập, khai mở, phân tích, làm cho sáng tỏ; khi có tà thuyết của người khác khởi lên, chưa có thể dùng chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng giáo pháp có thần diệu.’ Nhưng bạch Thế Tôn, hiện nay các Tỳ-kheo đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống theo chánh pháp; sau khi học thuộc giáo lý của bậc thầy mình, đã có thể tuyên bố, giảng dạy, trình bày, thiết lập, khai mở, phân tích, làm cho sáng tỏ; khi có tà thuyết của người khác khởi lên, đã có thể dùng chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng giáo pháp có thần diệu. Bạch Thế Tôn, nay mong Thế Tôn hãy nhập Vô dư Niết-bàn, mong Thiện Thệ hãy nhập Vô dư Niết-bàn. Bạch Thế Tôn, nay đã đến thời Thế Tôn nhập Vô dư Niết-bàn.

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào các vị tỳ khưu ni đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, có thể tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, có thể dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu.’ Bạch ngài, nhưng nay các vị tỳ khưu ni đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, các vị ấy tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, các vị ấy dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào các vị nam cận sự đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, có thể tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, có thể dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu.’ Bạch ngài, nhưng nay các vị nam cận sự đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, các vị ấy tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, các vị ấy dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào các vị nữ cận sự đệ tử của Ta chưa trở thành những vị thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, có thể tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, có thể dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu.’ Bạch ngài, nhưng nay các vị nữ cận sự đệ tử của Thế Tôn đã thuần thục, khéo huấn luyện, tự tin, đa văn, thông suốt Giáo pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Chánh pháp; sau khi đã học hỏi giáo lý của bậc Đạo sư, các vị ấy tuyên bố, thuyết giảng, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho sáng tỏ; và khi có tà thuyết của ngoại đạo khởi lên, các vị ấy dùng Chánh pháp để khéo léo bác bỏ và thuyết giảng Giáo pháp có khả năng đưa đến thần diệu. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

“Bạch ngài, Thế Tôn đã từng nói lời này: ‘Này Ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn chừng nào phạm hạnh này của Ta chưa được thịnh vượng, phát triển, phổ biến rộng rãi, được nhiều người biết đến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên bố.’ Bạch ngài, nhưng nay phạm hạnh của Thế Tôn đã thịnh vượng, phát triển, phổ biến rộng rãi, được nhiều người biết đến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên bố. Bạch ngài, nay xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch ngài, nay đã đến thời cho Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.”

177. “Khi được nói như vậy, này Ānanda, Ta đã nói với ác ma Māra lời này: ‘Này ác ma, ngươi hãy an tâm, không bao lâu nữa sự nhập Vô Dư Niết Bàn của Như Lai sẽ diễn ra. Sau ba tháng kể từ hôm nay, Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn.’ Này Ānanda, ngay bây giờ, hôm nay, tại điện Cāpāla, Như Lai với chánh niệm và tỉnh giác đã từ bỏ mạng hành.”

“Bậc Mâu-ni đã từ bỏ hành nghiệp tạo tác sự sống, nguyên nhân của sự hiện hữu, cả tương đối và tuyệt đối. Với nội tâm an vui, tâm định tĩnh, Ngài đã phá tan sự hiện hữu của tự thân, giống như phá vỡ áo giáp.”

Nguyên Nhân Của Trận Động Đất Lớn

170. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đã khởi lên ý nghĩ này: “Thật kỳ diệu thay, chư vị! Thật phi thường thay, chư vị! Trận động đất này thật là lớn; trận động đất này thật là vĩ đại, kinh hoàng, dựng tóc gáy; và trống trời cũng vang lên. Do nhân gì, do duyên gì mà trận động đất lớn này lại xuất hiện?”

Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn lời này: ‘Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, trận động đất này thật là lớn! Bạch Thế Tôn, trận động đất này thật là rất lớn, thật kinh khiếp, thật rợn tóc gáy; và các trống trời đã vang rền. Bạch Thế Tôn, do nhân gì, do duyên gì, có sự xuất hiện của trận động đất lớn này?’

171. ‘Này Ānanda, có tám nhân, tám duyên này cho sự xuất hiện của trận động đất lớn. Thế nào là tám? Này Ānanda, đại địa này được thiết lập trên nước, nước được thiết lập trên gió, gió được thiết lập trong hư không. Này Ānanda, có lúc những cơn gió lớn thổi. Khi những cơn gió lớn thổi, chúng làm nước rung động. Nước bị rung động làm cho đất rung động. Đây là nhân thứ nhất, duyên thứ nhất cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘Lại nữa, này Ānanda, có vị Sa-môn hay Bà-la-môn là người có thần thông, tâm được tự tại; hoặc có vị trời có đại thần lực, có đại oai lực. Vị ấy đã tu tập địa tưởng một cách giới hạn và đã tu tập thủy tưởng một cách vô lượng. Vị ấy làm cho đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ hai, duyên thứ hai cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi vị Bồ-tát từ cõi trời Tusita (Đâu-suất) mệnh chung, có chánh niệm và tỉnh giác, nhập vào thai mẹ, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ ba, duyên thứ ba cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi vị Bồ-tát có chánh niệm và tỉnh giác, ra khỏi thai mẹ, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ tư, duyên thứ tư cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ năm, duyên thứ năm cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai chuyển bánh xe Pháp vô thượng, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ sáu, duyên thứ sáu cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai có chánh niệm và tỉnh giác, xả bỏ thọ hành, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ bảy, duyên thứ bảy cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.

‘Lại nữa, này Ānanda, khi Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn giới, khi ấy đại địa này rung động, chấn động, chuyển động mạnh, rung chuyển dữ dội. Đây là nhân thứ tám, duyên thứ tám cho sự xuất hiện của trận động đất lớn. Này Ānanda, đây chính là tám nhân, tám duyên cho sự xuất hiện của trận động đất lớn.’

172. ‘Này Ānanda, có tám chúng hội này. Thế nào là tám? Chúng hội Sát-đế-lỵ, chúng hội Bà-la-môn, chúng hội gia chủ, chúng hội Sa-môn, chúng hội Tứ Thiên Vương, chúng hội Tam Thập Tam Thiên, chúng hội của Ma vương, chúng hội Phạm thiên. Này Ānanda, Ta nhớ rằng đã từng đi đến hàng trăm chúng hội Sát-đế-lỵ. Ở đó, Ta đã từng ngồi cùng, từng nói chuyện, và từng tham gia thảo luận với họ. Ở đó, dung sắc của họ như thế nào, dung sắc của Ta cũng như thế ấy. Tiếng nói của họ như thế nào, tiếng nói của Ta cũng như thế ấy. Ta chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại. Và khi Ta đang nói, họ không biết Ta: ‘Người đang nói này là ai, là trời hay là người?’ Sau khi đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại, Ta biến mất. Và khi Ta đã biến mất, họ không biết Ta: ‘Người đã biến mất này là ai, là trời hay là người?’ Này Ānanda, Ta nhớ rằng đã từng đi đến hàng trăm chúng hội Bà-la-môn... cho đến... chúng hội gia chủ... chúng hội Sa-môn... chúng hội Tứ Thiên Vương... chúng hội Tam Thập Tam Thiên... chúng hội của Ma vương... chúng hội Phạm thiên. Ở đó, Ta cũng đã từng ngồi cùng, từng nói chuyện, và từng tham gia thảo luận với họ. Ở đó, dung sắc của họ như thế nào, dung sắc của Ta cũng như thế ấy. Tiếng nói của họ như thế nào, tiếng nói của Ta cũng như thế ấy. Ta chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại. Và khi Ta đang nói, họ không biết Ta: ‘Người đang nói này là ai, là trời hay là người?’ Sau khi đã chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, làm cho hoan hỷ bằng một bài pháp thoại, Ta biến mất. Và khi Ta đã biến mất, họ không biết Ta: ‘Người đã biến mất này là ai, là trời hay là người?’ Này Ānanda, đây chính là tám chúng hội.

Tám Thắng Xứ

173. “Này Ānanda, có tám thắng xứ này. Tám thắng xứ ấy là gì? Một người có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng ít, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ nhất.

“Một người có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng vô hạn, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ hai.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng ít, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ ba.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, có số lượng vô hạn, đẹp và xấu. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ tư.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Ví như đóa hoa lanh có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu xanh, sắc xanh, hình tướng xanh, ánh sáng xanh. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ năm.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Ví như đóa hoa kaṇikāra có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu vàng, sắc vàng, hình tướng vàng, ánh sáng vàng. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ sáu.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Ví như đóa hoa bandhujīvaka có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu đỏ, sắc đỏ, hình tướng đỏ, ánh sáng đỏ. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ bảy.

“Một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Ví như sao mai có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Hoặc ví như tấm vải ở Bārāṇasī được chà láng cả hai mặt, có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Cũng tương tự như thế, một người không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, (các sắc ấy) có màu trắng, sắc trắng, hình tướng trắng, ánh sáng trắng. Vị ấy có tưởng rằng: ‘Sau khi đã chế ngự các sắc ấy, tôi biết, tôi thấy.’ Đây là thắng xứ thứ tám. Này Ānanda, đây chính là tám thắng xứ.”

Tám Giải Thoát

174. “Này Ānanda, có tám giải thoát này. Tám giải thoát ấy là gì? Vị có sắc thấy các sắc, đây là giải thoát thứ nhất. Không có tưởng về sắc ở nội tâm, thấy các sắc ở ngoại giới, đây là giải thoát thứ hai. Chỉ chuyên chú vào tịnh, đây là giải thoát thứ ba. Do hoàn toàn vượt qua các sắc tưởng, do làm cho các đối ngại tưởng biến mất, do không tác ý đến các dị biệt tưởng, vị ấy nghĩ rằng: ‘Hư không là vô biên,’ rồi chứng đạt và an trú Không Vô Biên Xứ, đây là giải thoát thứ tư. Do hoàn toàn vượt qua Không Vô Biên Xứ, vị ấy nghĩ rằng: ‘Thức là vô biên,’ rồi chứng đạt và an trú Thức Vô Biên Xứ, đây là giải thoát thứ năm. Do hoàn toàn vượt qua Thức Vô Biên Xứ, vị ấy nghĩ rằng: ‘Không có gì cả,’ rồi chứng đạt và an trú Vô Sở Hữu Xứ, đây là giải thoát thứ sáu. Do hoàn toàn vượt qua Vô Sở Hữu Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, đây là giải thoát thứ bảy. Do hoàn toàn vượt qua Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, vị ấy chứng đạt và an trú Diệt Thọ Tưởng Định, đây là giải thoát thứ tám. Này Ānanda, đây chính là tám giải thoát.”

175. “Này Ānanda, một thời, Ta đang trú ở Uruvelā, bên bờ sông Nerañjarā, dưới cội cây Ajapāla-nigrodha, khi vừa mới thành Chánh Giác. Bấy giờ, này Ānanda, ác ma Māra đã đi đến chỗ Ta; sau khi đi đến, đã đứng sang một bên. Đứng sang một bên, này Ānanda, ác ma Māra đã nói với Ta lời này: ‘Bạch Thế Tôn, bây giờ xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn; xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, bây giờ là thời điểm để Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.’ Khi được nói như vậy, này Ānanda, Ta đã nói với ác ma Māra lời này:”

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị Tỳ khưu đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị Tỳ khưu ni đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị cận sự nam đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị cận sự nữ đệ tử của Ta chưa trở nên thông thạo, khéo điều phục, dạn dĩ, đa văn, trì pháp, thực hành pháp và tùy pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo pháp; sau khi học thuyết của thầy mình, chưa có thể giảng nói, thuyết dạy, trình bày, xác lập, khai thị, phân tích, làm cho hiển lộ; và sau khi dùng chánh pháp để khéo nhiếp phục tà thuyết đã khởi lên, chưa có thể thuyết giảng giáo pháp kỳ diệu.

“‘Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào phạm hạnh này của Ta chưa được thịnh vượng, phát triển, quảng bá, phổ biến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên thuyết.’”

176. “Này Ānanda, ngay bây giờ, hôm nay, tại điện Cāpāla, ác ma Māra đã đi đến chỗ Ta; sau khi đi đến, đã đứng sang một bên. Đứng sang một bên, này Ānanda, ác ma Māra đã nói với Ta lời này: ‘Bạch Thế Tôn, bây giờ xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, bây giờ là thời điểm để Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, lời này đã được Thế Tôn nói ra: “Này ác ma, Ta sẽ chưa nhập Vô Dư Niết Bàn, chừng nào các vị Tỳ khưu đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào các vị Tỳ khưu ni đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào các vị cận sự nam đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào các vị cận sự nữ đệ tử của Ta chưa trở nên… (v.v.)… chừng nào phạm hạnh này của Ta chưa được thịnh vượng, phát triển, quảng bá, phổ biến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên thuyết.” Nhưng bạch Thế Tôn, bây giờ phạm hạnh của Thế Tôn đã thịnh vượng, phát triển, quảng bá, phổ biến, lan rộng, cho đến khi được chư thiên và loài người khéo tuyên thuyết. Bạch Thế Tôn, bây giờ xin Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn, xin Thiện Thệ hãy nhập Vô Dư Niết Bàn. Bạch Thế Tôn, bây giờ là thời điểm để Thế Tôn nhập Vô Dư Niết Bàn.’”

Lời thỉnh cầu của ngài Ānanda

178. Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda đã bạch với Thế Tôn lời này: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc của chư thiên và loài người.’”

“Này Ānanda, đủ rồi. Đừng thỉnh cầu Như Lai nữa. Này Ānanda, bây giờ không phải là lúc để thỉnh cầu Như Lai.” Lần thứ hai, Tôn giả Ānanda cũng… (v.v.)… Lần thứ ba, Tôn giả Ānanda đã bạch với Thế Tôn lời này: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, và hạnh phúc của chư thiên và loài người.’”

“Này Ānanda, ngươi có tin vào sự giác ngộ của Như Lai không?” – “Bạch Thế Tôn, con có tin.” – “Vậy thì tại sao, này Ānanda, ngươi lại nài ép Như Lai đến lần thứ ba?” – “Bạch Thế Tôn, con đã được nghe điều này từ chính kim khẩu của Thế Tôn, đã được tiếp nhận từ chính kim khẩu của Ngài rằng: ‘Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc. Do đó, này Ānanda, Như Lai nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp.’” – “Này Ānanda, ngươi có tin không?” – “Bạch Thế Tôn, con có tin.” – “Vậy nên, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi, vì khi Như Lai đã tạo ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, đã tạo ra một ánh sáng rõ ràng như vậy, ngươi đã không thể thấu hiểu, đã không thỉnh cầu Như Lai rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.’ Nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, này Ānanda, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng đến lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi.”

179. “Này Ānanda, có một thời Ta trú ở Rājagaha, trên núi Gijjhakūṭa. Này Ānanda, ngay tại nơi ấy, Ta đã gọi ngươi và nói: ‘Này Ānanda, Rājagaha thật khả ái, này Ānanda, núi Gijjhakūṭa thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc, do đó, này Ānanda, Như Lai nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp.’ Dù vậy, này Ānanda, khi Như Lai đã tạo ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, đã tạo ra một ánh sáng rõ ràng như vậy, ngươi đã không thể thấu hiểu, đã không thỉnh cầu Như Lai rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.’ Nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, này Ānanda, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng đến lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi.”

180. “Này Ānanda, có một thời Ta trú ở chính tại Rājagaha, ở cây đa Gotama... (v.v.)... ở chính tại Rājagaha, ở vực Corapapāta... ở chính tại Rājagaha, ở hang Sattapaṇṇi bên sườn núi Vebhāra... ở chính tại Rājagaha, ở Tảng Đá Đen bên sườn núi Isigili... ở chính tại Rājagaha, ở sườn núi Sappasoṇḍika trong rừng Sītavana... ở chính tại Rājagaha, ở tu viện Tapodārāma... ở chính tại Rājagaha, ở Veḷuvana, nơi cho sóc ăn... ở chính tại Rājagaha, ở vườn xoài của Jīvaka... ở chính tại Rājagaha, ở Migadāya tại Maddakucchi. Này Ānanda, ngay tại nơi ấy, Ta cũng đã gọi ngươi và nói: ‘Này Ānanda, Rājagaha thật khả ái, núi Gijjhakūṭa thật khả ái, cây đa Gotama thật khả ái, vực Corapapāta thật khả ái, hang Sattapaṇṇi bên sườn núi Vebhāra thật khả ái, Tảng Đá Đen bên sườn núi Isigili thật khả ái, sườn núi Sappasoṇḍika trong rừng Sītavana thật khả ái, tu viện Tapodārāma thật khả ái, Veḷuvana nơi cho sóc ăn thật khả ái, vườn xoài của Jīvaka thật khả ái, Migadāya tại Maddakucchi thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, đã thực hành nhiều lần, đã làm cho thuần thục như cỗ xe, đã làm cho vững chắc như nền tảng, đã kiên trì, đã tích lũy, đã khéo khởi sự bốn thần túc... (v.v.)... này Ānanda, Như Lai nếu muốn, có thể sống đến hết một kiếp hoặc hơn một kiếp.’ Dù vậy, này Ānanda, khi Như Lai đã tạo ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, đã tạo ra một ánh sáng rõ ràng như vậy, ngươi đã không thể thấu hiểu, đã không thỉnh cầu Như Lai rằng: ‘Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy trụ thế một kiếp, xin Thiện Thệ hãy trụ thế một kiếp, vì lợi ích của nhiều người, vì hạnh phúc của nhiều người, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, vì lợi ích, vì hạnh phúc của chư thiên và loài người.’ Nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, này Ānanda, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng đến lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là sai sót của ngươi.”

181. “Này Ānanda, có một thời Ta ở tại Vesālī này, tại điện thờ Udena. Ngay tại nơi ấy, này Ānanda, Ta đã nói với ngươi rằng: ‘Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, điện thờ Udena thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến hết kiếp.’ Dù Như Lai đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, này Ānanda, ngươi đã không thể hiểu thấu, đã không thỉnh cầu Như Lai: ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn hãy trụ thế đến hết kiếp! Mong Thiện Thệ hãy trụ thế đến hết kiếp, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người!’ Này Ānanda, nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là thiếu sót của ngươi.”

182. “Này Ānanda, có một thời Ta ở tại Vesālī này, tại điện thờ Gotamaka... ...tại điện thờ Sattamba... ...tại điện thờ Bahuputta... ...tại điện thờ Sārandada... Và này Ānanda, ngay hôm nay, tại điện thờ Cāpāla, Ta đã nói với ngươi rằng: ‘Này Ānanda, Vesālī thật khả ái, điện thờ Udena thật khả ái, điện thờ Gotamaka thật khả ái, điện thờ Sattamba thật khả ái, điện thờ Bahuputta thật khả ái, điện thờ Sārandada thật khả ái, điện thờ Cāpāla thật khả ái. Này Ānanda, bất cứ ai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc, người ấy nếu muốn, có thể sống đến hết kiếp hoặc phần còn lại của kiếp. Này Ānanda, Như Lai đã tu tập, thực hành thường xuyên, làm cho thành cỗ xe, làm cho thành nền tảng, kiên trì, tích lũy, và khéo tinh cần bốn thần túc. Này Ānanda, nếu muốn, Như Lai có thể sống đến hết kiếp hoặc phần còn lại của kiếp.’ Dù Như Lai đã đưa ra một dấu hiệu hiển nhiên như vậy, một gợi ý rõ ràng như vậy, này Ānanda, ngươi đã không thể hiểu thấu, đã không thỉnh cầu Như Lai: ‘Mong Thế Tôn hãy trụ thế đến hết kiếp! Mong Thiện Thệ hãy trụ thế đến hết kiếp, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng thương tưởng thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người!’ Này Ānanda, nếu ngươi đã thỉnh cầu Như Lai, Như Lai có thể đã từ chối lời của ngươi hai lần, nhưng lần thứ ba thì đã chấp thuận. Vì vậy, này Ānanda, đây chính là lỗi lầm của ngươi, đây chính là thiếu sót của ngươi.”

183. “Này Ānanda, chẳng phải Ta đã tuyên bố từ trước rằng: ‘Tất cả những gì thân ái, đáng hài lòng đều phải chịu sự đổi khác, sự chia lìa, sự biến hoại’ hay sao? Vậy thì ở đây, này Ānanda, làm sao có thể được? Đối với cái đã được sinh ra, đã hiện hữu, đã được cấu thành, có bản chất tan rã, lại mong rằng: ‘Mong sao nó đừng tan rã!’ — điều ấy không thể xảy ra. Và này Ānanda, cái gì đã được Như Lai từ bỏ, khước từ, giải thoát, đoạn trừ, xả ly — tức là mạng hành đã được xả bỏ — và lời nói đã được tuyên bố một cách dứt khoát rằng: ‘Không bao lâu nữa, sự viên tịch của Như Lai sẽ diễn ra. Sau ba tháng kể từ nay, Như Lai sẽ viên tịch.’ Việc Như Lai vì muốn sống mà thu hồi lại lời nói ấy — điều ấy không thể xảy ra. Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến Đại Lâm, đến giảng đường có mái nhọn.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” — Tôn giả Ānanda đã vâng đáp Thế Tôn.

Rồi Thế Tôn cùng với Tôn giả Ānanda đi đến Đại Lâm, đến giảng đường có mái nhọn; sau khi đến, Ngài bảo Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, ngươi hãy đi tập hợp tất cả các vị Tỳ khưu đang sống nương náu tại Vesālī vào trong pháp đường.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” — Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn, rồi tập hợp tất cả các vị Tỳ khưu đang sống nương náu tại Vesālī vào trong pháp đường, sau đó đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, Tôn giả đảnh lễ Thế Tôn rồi đứng sang một bên. Đứng sang một bên, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Tăng chúng Tỳ khưu đã tụ họp. Bạch Thế Tôn, nay Thế Tôn hãy làm những gì Ngài nghĩ là đúng thời.”

184. Bấy giờ, đức Thế Tôn đi đến giảng đường; sau khi đến, ngài ngự trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Sau khi ngự xuống, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: – Này các tỳ khưu, do vậy, ở đây, những pháp nào đã được ta thuyết giảng sau khi đã chứng ngộ, các ngươi phải khéo học hỏi, thực hành, tu tập, làm cho sung mãn, để cho phạm hạnh này được trường tồn, được tồn tại lâu dài, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người. Và này các tỳ khưu, những pháp nào đã được ta thuyết giảng sau khi đã chứng ngộ, mà các ngươi phải khéo học hỏi, thực hành, tu tập, làm cho sung mãn, để cho phạm hạnh này được trường tồn, được tồn tại lâu dài, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người? Đó là: bốn niệm xứ, bốn chánh cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, thánh đạo tám ngành. Này các tỳ khưu, đây chính là những pháp đã được ta thuyết giảng sau khi đã chứng ngộ, mà các ngươi phải khéo học hỏi, thực hành, tu tập, làm cho sung mãn, để cho phạm hạnh này được trường tồn, được tồn tại lâu dài, vì lợi ích cho số đông, vì hạnh phúc cho số đông, vì lòng bi mẫn đối với thế gian, vì sự tốt đẹp, lợi ích, hạnh phúc cho chư thiên và loài người.

185. Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: – Này các tỳ khưu, giờ đây ta nói với các ngươi, các pháp hữu vi có bản chất hoại diệt, hãy nỗ lực với sự không dể duôi. Chẳng bao lâu nữa Như Lai sẽ nhập vô dư y Niết-bàn. Sau ba tháng nữa kể từ hôm nay, Như Lai sẽ nhập vô dư y Niết-bàn. Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này nữa: –

Tuổi của ta đã chín muồi, mạng sống của ta còn lại ít ỏi; Ta sẽ từ bỏ các ngươi mà đi, ta đã tự mình làm nơi nương tựa cho chính mình.

Này các tỳ khưu, hãy không dể duôi, có chánh niệm, có giới hạnh tốt đẹp; có ý định được định tĩnh tốt đẹp, hãy bảo vệ tâm của mình.

Vị nào sống không dể duôi trong Pháp và Luật này, sẽ từ bỏ vòng luân hồi sinh tử, và sẽ chấm dứt khổ đau.

Phẩm thứ ba.

Cái nhìn của voi chúa

186. Bấy giờ, vào buổi sáng, đức Thế Tôn đắp y, mang y bát, đi vào thành Vesālī để khất thực. Sau khi đi khất thực ở Vesālī, sau bữa ăn, trên đường từ nơi khất thực trở về, ngài nhìn lại thành Vesālī với cái nhìn của voi chúa và gọi tôn giả Ānanda: – Này Ānanda, đây sẽ là lần cuối cùng Như Lai nhìn thấy thành Vesālī. Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Bhaṇḍagāma. – Thưa vâng, bạch Thế Tôn. Tôn giả Ānanda đã vâng lời đức Thế Tôn.

Bấy giờ, đức Thế Tôn cùng với đại chúng tỳ khưu đi đến làng Bhaṇḍagāma. Tại đó, đức Thế Tôn trú ở làng Bhaṇḍagāma. Tại đó, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: – Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập bốn pháp mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Bốn pháp nào? Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh giới, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh định, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh tuệ, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, do không giác ngộ, không thâm nhập thánh giải thoát, mà ta và các ngươi đã phải lang thang, lưu chuyển trong một thời gian dài như thế này. Này các tỳ khưu, thánh giới ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; thánh định ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; thánh tuệ ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập; thánh giải thoát ấy đã được giác ngộ, đã được thâm nhập. Hữu ái đã được đoạn trừ, dây dẫn đến tái sanh đã bị phá hủy, nay không còn tái sanh nữa. Đức Thế Tôn đã nói điều này. Sau khi nói điều này, bậc Thiện Thệ, bậc Đạo Sư lại nói thêm điều này nữa: –

Giới, định, và tuệ, cùng với giải thoát vô thượng; những pháp này đã được bậc Gotama danh tiếng giác ngộ.

Như vậy, bậc Giác Ngộ, sau khi chứng ngộ, đã thuyết giảng Chánh pháp cho các tỳ khưu; bậc Đạo Sư, người chấm dứt khổ đau, bậc có mắt, đã nhập Niết-bàn.

Tại đó, khi đang trú ở làng Bhaṇḍagāma, đức Thế Tôn cũng thường xuyên thuyết pháp cho các vị tỳ khưu như sau: – Đây là giới, đây là định, đây là tuệ. Định được tu tập trên nền tảng giới thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được tu tập trên nền tảng định thì có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tu tập trên nền tảng tuệ thì hoàn toàn giải thoát khỏi các lậu hoặc, đó là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.

Bài kinh về Bốn Đại Chứng

187. Bấy giờ, đức Thế Tôn, sau khi đã an trú tại làng Bhaṇḍagāma tùy theo ý muốn, đã gọi tôn giả Ānanda và bảo rằng: “Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến làng Hatthi, đến làng Amba, đến làng Jambu, đến thành phố Bhoga.” – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda đã vâng lời đức Thế Tôn. Bấy giờ, đức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ khưu đã đi đến thành phố Bhoga. Tại nơi ấy, ở thành phố Bhoga, đức Thế Tôn đã an trú tại ngôi đền Ānanda. Tại nơi ấy, đức Thế Tôn đã gọi các vị Tỳ khưu và bảo rằng: “Này các Tỳ khưu, Ta sẽ thuyết giảng về bốn đại cứ liệu này. Các con hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, Ta sẽ nói.” – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn.” Các vị Tỳ khưu ấy đã vâng lời đức Thế Tôn. Đức Thế Tôn đã nói điều này:

188. “Này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Thưa chư hiền, tôi đã trực tiếp nghe từ đức Thế Tôn, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng, cũng không nên vội bác bỏ. Không tán đồng, không bác bỏ, sau khi đã học thuộc kỹ lưỡng những câu chữ ấy, cần phải đem đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật. Nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng không phù hợp trong Kinh và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị Tỳ khưu này thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng phù hợp trong Kinh và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị Tỳ khưu này thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ nhất này.

“Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Tại trú xứ tên là..., có Tăng chúng cùng với các vị trưởng lão và các vị lãnh đạo đang an trú. Tôi đã trực tiếp nghe từ Tăng chúng ấy, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng, cũng không nên vội bác bỏ. Không tán đồng, không bác bỏ, sau khi đã học thuộc kỹ lưỡng những câu chữ ấy, cần phải đem đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật. Nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng không phù hợp trong Kinh và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được Tăng chúng ấy thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng phù hợp trong Kinh và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được Tăng chúng ấy thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ hai này.

“Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Tại trú xứ tên là..., có nhiều vị Tỳ khưu trưởng lão đang an trú, là những bậc đa văn, thông thuộc truyền thống, những bậc trì Pháp, trì Luật, trì các Mẫu Đề. Tôi đã trực tiếp nghe từ các vị trưởng lão ấy, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng... (v.v.)... và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được các vị trưởng lão ấy thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh... (v.v.)... và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được các vị trưởng lão ấy thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ ba này.

“Lại nữa, này các Tỳ khưu, ở đây, có vị Tỳ khưu có thể nói như sau: ‘Tại trú xứ tên là..., có một vị Tỳ khưu trưởng lão đang an trú, là bậc đa văn, thông thuộc truyền thống, một bậc trì Pháp, trì Luật, trì các Mẫu Đề. Tôi đã trực tiếp nghe từ vị trưởng lão ấy, đã trực tiếp lãnh thọ rằng: đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của bậc Đạo Sư.’ Này các Tỳ khưu, lời nói của vị Tỳ khưu ấy không nên vội tán đồng, cũng không nên vội bác bỏ. Không tán đồng, không bác bỏ, sau khi đã học thuộc kỹ lưỡng những câu chữ ấy, cần phải đem đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật. Nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng không phù hợp trong Kinh và cũng không tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây không phải là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị trưởng lão ấy thọ trì sai lạc.’ Này các Tỳ khưu, vì vậy, các con nên loại bỏ điều ấy. Còn nếu khi được đối chiếu trong Kinh và so sánh trong Luật, chúng phù hợp trong Kinh và tương ứng trong Luật, thì cần phải đi đến kết luận rằng: ‘Chắc chắn đây là lời của đức Thế Tôn, và đã được vị trưởng lão ấy thọ trì đúng đắn.’ Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ đại cứ liệu thứ tư này. Này các Tỳ khưu, các con hãy ghi nhớ bốn đại cứ liệu này.”

Khi Thế Tôn trú tại Bô-ga-na-ga-ra, tại tháp miếu A-nan-đa, Ngài cũng thường xuyên thuyết pháp thoại này cho các Tỳ-khưu: – ‘Đây là Giới, đây là Định, đây là Tuệ. Định được tu tập nhờ Giới sẽ có quả lớn, có lợi ích lớn. Tuệ được tu tập nhờ Định sẽ có quả lớn, có lợi ích lớn. Tâm được tu tập nhờ Tuệ sẽ được giải thoát hoàn toàn khỏi các lậu hoặc, tức là: dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu.’”

Câu chuyện về Cunda, con trai người thợ kim hoàn

189. Rồi Thế Tôn, sau khi trú ở Bô-ga-na-ga-ra tùy theo ý muốn, đã gọi Tôn giả A-nan-đa: – ‘Này A-nan-đa, chúng ta hãy đi đến Pā-vā.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Tôn giả A-nan-đa đã vâng đáp Thế Tôn. Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-khưu Tăng đi đến Pā-vā. Tại đó, Thế Tôn trú ở Pā-vā, trong vườn xoài của Cunda, con trai người thợ kim hoàn. Cunda, con trai người thợ kim hoàn, nghe tin: ‘Thế Tôn đã đến Pā-vā và đang trú trong vườn xoài của ta.’ Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn đã dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, đang ngồi một bên. Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, sau khi được Thế Tôn chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ bằng pháp thoại, đã bạch với Thế Tôn rằng: – ‘Bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn cùng với Tỳ-khưu Tăng nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.’ Thế Tôn đã nhận lời bằng cách im lặng. Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, biết được sự chấp thuận của Thế Tôn, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi lui ra.

Rồi Cunda, con trai người thợ kim hoàn, sau khi đêm ấy đã qua, cho sửa soạn tại nhà mình các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm, cùng với rất nhiều món sūkaramaddava, rồi cho người báo giờ đến Thế Tôn: – ‘Bạch Thế Tôn, đã đến giờ, bữa ăn đã sẵn sàng.’ Rồi Thế Tôn, vào buổi sáng, đắp y, mang y bát, cùng với Tỳ-khưu Tăng đi đến nhà của Cunda, con trai người thợ kim hoàn; sau khi đến, Ngài ngồi vào chỗ đã dọn sẵn. Sau khi ngồi xuống, Thế Tôn gọi Cunda, con trai người thợ kim hoàn: – ‘Này Cunda, món sūkaramaddava mà ông đã chuẩn bị, hãy dọn cho Như Lai. Còn các món ăn khác, loại cứng và loại mềm đã chuẩn bị, hãy dọn cho Tỳ-khưu Tăng.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, vâng đáp Thế Tôn, rồi dọn món sūkaramaddava đã chuẩn bị cho Thế Tôn. Còn các món ăn khác, loại cứng và loại mềm đã chuẩn bị, ông dọn cho Tỳ-khưu Tăng. Rồi Thế Tôn gọi Cunda, con trai người thợ kim hoàn: – ‘Này Cunda, món sūkaramaddava còn lại, ông hãy đem chôn xuống hố. Này Cunda, trong thế giới này với chư Thiên, Ma vương, Phạm thiên, cùng với chúng Sa-môn, Bà-la-môn, chư Thiên và loài người, Như Lai không thấy ai, ngoài Như Lai, có thể ăn món ấy mà tiêu hóa được.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, vâng đáp Thế Tôn, rồi đem chôn món sūkaramaddava còn lại xuống hố, sau đó đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Thế Tôn đã dùng pháp thoại để chỉ dạy, khuyến khích, làm cho phấn chấn, và làm cho hoan hỷ Cunda, con trai người thợ kim hoàn, đang ngồi một bên, rồi từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi.

190. Rồi, sau khi dùng bữa ăn của Cunda, con trai người thợ kim hoàn, một cơn bệnh nặng đã khởi lên nơi Thế Tôn, bệnh lỵ ra máu, những cảm thọ đau đớn, dữ dội, gần như chết, đã phát sinh. Thế Tôn đã chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng những cảm thọ ấy mà không phiền não. Rồi Thế Tôn gọi Tôn giả A-nan-đa: – ‘Này A-nan-đa, chúng ta hãy đi đến Ku-si-nā-rā.’ – ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Tôn giả A-nan-đa đã vâng đáp Thế Tôn.

Sau khi dùng bữa của Cunda, người thợ rèn, tôi nghe như vậy; Bậc Trí Giả đã lâm trọng bệnh, đau đớn gần kề cái chết.

Sau khi dùng món sūkaramaddava, một cơn bệnh nặng đã khởi lên nơi Bậc Đạo Sư; Thế Tôn bị bệnh lỵ, Ngài nói: ‘Ta sẽ đi đến thành Ku-si-nā-rā.’”

Việc Lấy Nước Uống

191. Bấy giờ, Thế Tôn đi lệch khỏi con đường, đến dưới một gốc cây; sau khi đến, ngài gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy trải cho Như Lai tăng-già-lê gấp tư. Này Ānanda, Như Lai mệt, Như Lai sẽ ngồi xuống.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, trải tăng-già-lê gấp tư. Thế Tôn ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy lấy nước cho Như Lai. Này Ānanda, Như Lai khát, Như Lai sẽ uống.” Khi được nói vậy, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vừa rồi có năm trăm cỗ xe đã đi qua. Dòng nước nhỏ ấy bị bánh xe cắt qua, khuấy động, vẩn đục đang chảy. Bạch Thế Tôn, sông Kakudhā này ở không xa, nước trong, nước ngọt, nước mát, nước sạch, bến tốt, khả ái. Tại đây, Thế Tôn sẽ uống nước và làm mát chân tay.”

Lần thứ hai, Thế Tôn lại gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy lấy nước cho Như Lai. Này Ānanda, Như Lai khát, Như Lai sẽ uống.” Lần thứ hai, Tôn giả Ānanda lại bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, vừa rồi có năm trăm cỗ xe đã đi qua. Dòng nước nhỏ ấy bị bánh xe cắt qua, khuấy động, vẩn đục đang chảy. Bạch Thế Tôn, sông Kakudhā này ở không xa, nước trong, nước ngọt, nước mát, nước sạch, bến tốt, khả ái. Tại đây, Thế Tôn sẽ uống nước và làm mát chân tay.”

Lần thứ ba, Thế Tôn lại gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, hãy lấy nước cho Như Lai. Này Ānanda, Như Lai khát, Như Lai sẽ uống.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda vâng lời Thế Tôn, cầm bát đi đến dòng sông nhỏ ấy. Bấy giờ, dòng sông nhỏ ấy, bị bánh xe cắt qua, nước ít, khuấy động, vẩn đục đang chảy, khi Tôn giả Ānanda đến gần, liền trở nên trong, rất trong, không vẩn đục. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda khởi lên ý nghĩ: “Thật kỳ diệu thay, chư vị! Thật hy hữu thay, chư vị! Đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Dòng sông nhỏ này, bị bánh xe cắt qua, nước ít, khuấy động, vẩn đục đang chảy, khi ta đến gần, lại trở nên trong, rất trong, không vẩn đục.” Ngài lấy bát múc nước, đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ngài bạch với Thế Tôn: “Thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Đại thần lực, đại oai lực của Như Lai! Bạch Thế Tôn, vừa rồi dòng sông nhỏ ấy, bị bánh xe cắt qua, nước ít, khuấy động, vẩn đục đang chảy, khi con đến gần, đã trở nên trong, rất trong, không vẩn đục. Xin Thế Tôn hãy uống nước, xin Thiện Thệ hãy uống nước.” Bấy giờ, Thế Tôn đã uống nước.

Câu chuyện về Pukkusa, con trai của người Mallā

192. Vào lúc bấy giờ, Pukkusa, con trai của người Mallā, một đệ tử của Āḷāra Kālāma, đang đi trên con đường dài từ Kusinārā đến Pāvā. Pukkusa, con trai của người Mallā, thấy Thế Tôn đang ngồi dưới một gốc cây. Sau khi thấy, ông đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, ông đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, Pukkusa, con trai của người Mallā, bạch với Thế Tôn: “Thật kỳ diệu thay, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu thay, bạch Thế Tôn! Các vị xuất gia sống trong trạng thái thật an tịnh! Bạch Thế Tôn, thuở xưa, Āḷāra Kālāma đang đi trên con đường dài, ngài đi lệch khỏi con đường, ngồi xuống dưới một gốc cây không xa để nghỉ ban ngày. Bấy giờ, bạch Thế Tôn, có năm trăm cỗ xe đi qua rất gần Āḷāra Kālāma. Rồi, bạch Thế Tôn, có một người đàn ông đi theo sau đoàn xe ấy, đến chỗ Āḷāra Kālāma; sau khi đến, ông nói với Āḷāra Kālāma: ‘Thưa ngài, ngài có thấy năm trăm cỗ xe đi qua không?’ ‘Này hiền hữu, tôi không thấy.’ ‘Vậy thưa ngài, ngài có nghe tiếng động không?’ ‘Này hiền hữu, tôi không nghe tiếng động.’ ‘Vậy thưa ngài, ngài có ngủ không?’ ‘Này hiền hữu, tôi không ngủ.’ ‘Vậy thưa ngài, ngài có tỉnh táo không?’ ‘Đúng vậy, hiền hữu.’ ‘Thưa ngài, ngài tỉnh táo, thức giấc, mà không thấy, cũng không nghe năm trăm cỗ xe đi qua rất gần; nhưng thưa ngài, tăng-già-lê của ngài có bị bụi bám không?’ ‘Đúng vậy, hiền hữu.’ Bấy giờ, bạch Thế Tôn, người đàn ông ấy khởi lên ý nghĩ: ‘Thật kỳ diệu thay, chư vị! Thật hy hữu thay, chư vị! Các vị xuất gia sống trong trạng thái thật an tịnh! Vì rằng vị ấy tỉnh táo, thức giấc, mà không thấy, cũng không nghe năm trăm cỗ xe đi qua rất gần!’ Ông ta bày tỏ lòng tịnh tín cao độ đối với Āḷāra Kālāma rồi ra đi.”

193. “Này Pukkusa, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Trong hai trường hợp, trường hợp nào khó làm hơn, khó xảy ra hơn: một người có tri giác, đang tỉnh thức, mà không thấy năm trăm cỗ xe đi qua sát bên cạnh, cũng không nghe tiếng động; hay một người có tri giác, đang tỉnh thức, trong khi trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà không thấy, cũng không nghe tiếng động?”. “Bạch Thế Tôn, năm trăm cỗ xe, hay sáu trăm, bảy trăm, tám trăm, chín trăm, một ngàn, hay một trăm ngàn cỗ xe thì có nghĩa lý gì? Trái lại, bạch Thế Tôn, chính việc một người có tri giác, đang tỉnh thức, trong khi trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà không thấy, cũng không nghe tiếng động, mới là việc khó làm hơn và khó xảy ra hơn.”

“Này Pukkusa, có một thời Ta ở tại Ātumā, trong một cái lều cỏ. Khi ấy, trong lúc trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, hai anh em nông dân và bốn con bò đực đã bị sét đánh chết ở nơi không xa lều cỏ. Bấy giờ, này Pukkusa, một đám đông dân chúng từ Ātumā đi ra, đến nơi hai anh em nông dân và bốn con bò đực bị sét đánh chết. Vào lúc ấy, này Pukkusa, Ta đi ra khỏi lều cỏ và đang đi kinh hành ở ngoài trời, gần cửa lều cỏ. Bấy giờ, này Pukkusa, một người đàn ông từ đám đông ấy đi đến chỗ Ta; sau khi đến, vị ấy đảnh lễ Ta rồi đứng một bên. Này Pukkusa, Ta nói với người đàn ông đang đứng một bên ấy như sau: ‘Này hiền giả, vì sao đám đông dân chúng này lại tụ tập ở đây vậy?’ ‘Bạch Thế Tôn, vừa rồi, trong lúc trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, hai anh em nông dân và bốn con bò đực đã bị sét đánh chết. Vì vậy mà đám đông dân chúng này tụ tập ở đây. Nhưng bạch Thế Tôn, Ngài đã ở đâu?’ ‘Này hiền giả, Ta đã ở ngay tại đây.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài có thấy gì không?’ ‘Này hiền giả, Ta không thấy gì cả.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài có nghe tiếng động gì không?’ ‘Này hiền giả, Ta không nghe tiếng động gì cả.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài đang ngủ ư?’ ‘Này hiền giả, Ta không ngủ.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy Ngài có tri giác không?’ ‘Đúng vậy, hiền giả.’ ‘Bạch Thế Tôn, vậy là Ngài có tri giác, đang tỉnh thức, trong khi trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà đã không thấy, cũng không nghe tiếng động gì sao?’ ‘Đúng vậy, hiền giả.’”

“Bấy giờ, này Pukkusa, người đàn ông ấy suy nghĩ rằng: ‘Thật hy hữu thay, thưa quý vị! Thật vi diệu thay, thưa quý vị! Các vị xuất gia quả thật sống trong một trạng thái an tịnh. Bởi vì vị này, trong khi có tri giác và tỉnh thức, giữa lúc trời đang mưa, sấm sét rền vang, chớp giật, sét đánh, mà đã không thấy, cũng không nghe tiếng động gì.’ Sau khi bày tỏ lòng tịnh tín vô lượng đối với Ta, vị ấy đảnh lễ Ta, đi nhiễu bên phải rồi ra về.”

Khi được nói như vậy, Pukkusa người Mallā bạch với Thế Tôn rằng: “Bạch Thế Tôn, lòng tịnh tín nào của con đối với Āḷāra Kālāma, con xin tung nó đi trong gió lớn, hoặc thả trôi nó trong dòng sông chảy xiết. Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Ví như, bạch Thế Tôn, người ta lật ngửa vật bị úp, hoặc phơi bày vật bị che giấu, hoặc chỉ đường cho người bị lạc, hoặc đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc; cũng vậy, Pháp đã được Thế Tôn tuyên thuyết bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Xin Thế Tôn hãy ghi nhận con là một cận sự nam đã quy y trọn đời, kể từ hôm nay.”

194. Bấy giờ, Pukkusa người Mallā gọi một người đàn ông: “Này bạn, hãy lại đây, mang cho ta cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá.” “Vâng, thưa ngài,” người đàn ông ấy vâng lời Pukkusa người Mallā, rồi mang đến cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá ấy. Bấy giờ, Pukkusa người Mallā dâng cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá ấy lên Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, đây là cặp y màu vàng ròng, mịn màng, quý giá. Xin Thế Tôn vì lòng bi mẫn mà nhận lấy cho con.” “Vậy thì, này Pukkusa, hãy khoác một chiếc cho Ta, và một chiếc cho Ānanda.” “Vâng, bạch Thế Tôn,” Pukkusa người Mallā vâng lời Thế Tôn, khoác một chiếc y cho Thế Tôn và một chiếc cho Tôn giả Ānanda. Bấy giờ, Thế Tôn thuyết pháp cho Pukkusa người Mallā, làm cho thấy rõ, khuyến khích, làm cho hăng hái và làm cho phấn khởi. Và Pukkusa người Mallā, sau khi được Thế Tôn thuyết pháp làm cho thấy rõ, khuyến khích, làm cho hăng hái và làm cho phấn khởi, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi ra về.

195. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda, khi Pukkusa người con trai của bộ tộc Mallā vừa mới ra đi, đã khoác lên thân của Đức Thế Tôn cặp y màu vàng ròng, được mài giũa, đáng được mặc. Khi được khoác lên thân của Đức Thế Tôn, cặp y ấy dường như đã mất đi vẻ rực rỡ. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda bạch với Đức Thế Tôn điều này: “Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Thật kỳ diệu, bạch Thế Tôn! Sắc da của Như Lai thật trong sạch, thật sáng chói, bạch Thế Tôn. Bạch Thế Tôn, cặp y màu vàng ròng, được mài giũa, đáng được mặc này, khi được khoác lên thân của Đức Thế Tôn, dường như đã mất đi vẻ rực rỡ.” “Đúng vậy, Ānanda! Đúng vậy, Ānanda! Trong hai thời điểm, thân của Như Lai trở nên vô cùng trong sạch và sắc da trở nên vô cùng sáng chói. Hai thời điểm nào? Này Ānanda, đêm nào Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, và đêm nào Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn. Này Ānanda, trong hai thời điểm này, thân của Như Lai trở nên vô cùng trong sạch và sắc da trở nên vô cùng sáng chói. Và này Ānanda, hôm nay, vào canh cuối của đêm, tại Upavattana của xứ Kusinārā, trong rừng Sāla của bộ tộc Mallā, giữa hai cây Sāla song đôi, sự viên tịch của Như Lai sẽ diễn ra. Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến sông Kakudhā.” “Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Ānanda đã vâng lời Đức Thế Tôn.

Pukkusa đã dâng cúng, cặp y màu vàng ròng được mài giũa; được khoác lên mình y ấy, bậc Đạo Sư, rực rỡ như vàng ròng.

196. Bấy giờ, Đức Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ-khưu đi đến sông Kakudhā; sau khi đến, Ngài lội xuống sông Kakudhā, tắm và uống nước, rồi đi lên bờ và đi đến khu rừng xoài. Sau khi đến, Ngài gọi Tôn giả Cundaka: “Này Cundaka, hãy trải cho Ta Tăng-già-lê gấp làm tư. Này Cundaka, Ta mệt, Ta sẽ nằm nghỉ.”

“Vâng, bạch Thế Tôn.” Tôn giả Cundaka vâng lời Đức Thế Tôn, đã trải Tăng-già-lê gấp làm tư. Bấy giờ, Đức Thế Tôn nằm xuống trong tư thế sư tử, nghiêng về hông phải, chân này gác lên chân kia, chánh niệm, tỉnh giác, tác ý đến tưởng khởi dậy. Còn Tôn giả Cundaka thì ngồi xuống ngay tại đó, trước mặt Đức Thế Tôn.

Đức Phật đã đi đến dòng sông Kakudhā, nước trong, nước ngọt, thật tinh khiết; bậc Đạo Sư, thân không mệt mỏi, đã lội xuống, Đấng Như Lai, vô song trong đời.

Tắm và uống xong, bậc Đạo Sư lên bờ, đi trước giữa chúng Tỳ-khưu; Đức Thế Tôn, bậc Đại Sĩ, người nói và giảng rộng các pháp ở đây, đã đi đến khu rừng xoài.

Ngài gọi vị Tỳ-khưu tên Cundaka: ‘Hãy trải cho Ta y gấp tư để nằm nghỉ.’ Được bậc đã tu tập tâm yêu cầu, Cunda ấy đã nhanh chóng trải y gấp tư.

Bậc Đạo Sư nằm nghỉ, thân không mệt mỏi, Cunda cũng ngồi đó, ở phía trước.

197. Bấy giờ, Đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, có thể có người làm cho Cunda, con người thợ rèn, hối hận rằng: ‘Thật bất lợi cho hiền giả Cunda, thật không may cho hiền giả Cunda, vì Như Lai đã viên tịch sau khi dùng bữa cúng dường cuối cùng của hiền giả.’ Này Ānanda, sự hối hận của Cunda, con người thợ rèn, phải được xua tan như thế này: ‘Thật là lợi ích cho hiền giả Cunda, thật là may mắn cho hiền giả Cunda, vì Như Lai đã viên tịch sau khi dùng bữa cúng dường cuối cùng của hiền giả. Này hiền giả Cunda, tôi đã được nghe từ chính kim khẩu của Đức Thế Tôn, đã được lãnh thọ từ chính kim khẩu của Ngài: “Có hai bữa cúng dường này có quả bằng nhau, có dị thục bằng nhau, và có quả lớn hơn, có lợi ích lớn hơn rất nhiều so với các bữa cúng dường khác.” Hai bữa nào? Bữa cúng dường mà sau khi dùng, Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác, và bữa cúng dường mà sau khi dùng, Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn. Hai bữa cúng dường này có quả bằng nhau, có dị thục bằng nhau, và có quả lớn hơn, có lợi ích lớn hơn rất nhiều so với các bữa cúng dường khác. Tôn giả Cunda, con người thợ rèn, đã tích lũy nghiệp đưa đến tuổi thọ, đã tích lũy nghiệp đưa đến sắc đẹp, đã tích lũy nghiệp đưa đến an lạc, đã tích lũy nghiệp đưa đến danh tiếng, đã tích lũy nghiệp đưa đến cõi trời, đã tích lũy nghiệp đưa đến quyền uy.’ Này Ānanda, sự hối hận của Cunda, con người thợ rèn, phải được xua tan như thế ấy.” Bấy giờ, Đức Thế Tôn, hiểu rõ ý nghĩa này, vào lúc ấy đã thốt lên lời cảm hứng này:

“Người bố thí, phước đức tăng trưởng, người tự chế, oán thù không tích tụ; người thiện xảo từ bỏ điều ác, do đoạn tận tham, sân, si, người ấy được tịch tịnh.”

Phẩm thứ tư.

198. Bấy giờ, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, chúng ta hãy đi đến bờ bên kia của sông Hiraññavatī, đến khu rừng Sāla của dòng họ Malla tại Upavattana của xứ Kusinārā.' Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn: 'Thưa vâng, bạch Thế Tôn.' Rồi Thế Tôn cùng với đại chúng Tỳ khưu đi đến bờ bên kia của sông Hiraññavatī, đến khu rừng Sāla của dòng họ Malla tại Upavattana của xứ Kusinārā. Sau khi đến nơi, ngài gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, hãy sửa soạn cho Như Lai một chiếc giường giữa hai cây Sāla song thọ, đầu hướng về phía bắc. Này Ānanda, Như Lai mệt mỏi, Như Lai sẽ nằm nghỉ.' Tôn giả Ānanda vâng đáp Thế Tôn: 'Thưa vâng, bạch Thế Tôn,' rồi sửa soạn một chiếc giường giữa hai cây Sāla song thọ, đầu hướng về phía bắc. Bấy giờ, Thế Tôn nằm xuống trong tư thế con sư tử, nghiêng về hông bên phải, chân này gác lên chân kia, chánh niệm và tỉnh giác.

Vào lúc ấy, hai cây Sāla song thọ trổ đầy hoa trái mùa. Để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Những đóa hoa mandārava của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Bột chiên-đàn của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo bột thơm lên thân của Như Lai. Nhạc cụ của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai. Ca khúc của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai.

199. Bấy giờ, Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: 'Này Ānanda, hai cây Sāla song thọ trổ đầy hoa trái mùa. Để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Những đóa hoa mandārava của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo hoa lên thân của Như Lai. Bột chiên-đàn của chư thiên cũng từ hư không rơi xuống; để cúng dường Như Lai, chúng rải, tung, và gieo bột thơm lên thân của Như Lai. Nhạc cụ của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai. Ca khúc của chư thiên cũng vang lên trong hư không để cúng dường Như Lai. Này Ānanda, Như Lai không được tôn kính, trọng vọng, quý mến, cúng dường, hay tôn trọng chỉ với chừng ấy. Này Ānanda, vị Tỳ khưu, Tỳ khưu ni, nam cư sĩ, hay nữ cư sĩ nào sống thực hành Pháp và tùy Pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Pháp, chính người ấy tôn kính, trọng vọng, quý mến, cúng dường, và tôn trọng Như Lai bằng sự cúng dường tối thượng. Do vậy, này Ānanda, các ngươi phải học tập như sau: 'Chúng ta sẽ sống thực hành Pháp và tùy Pháp, thực hành đúng đắn, sống thuận theo Pháp.' Này Ānanda, các ngươi phải học tập như vậy.'

Trưởng lão Upavāṇa

200. Vào lúc ấy, Tôn giả Upavāṇa đang đứng trước mặt Thế Tôn và quạt hầu ngài. Bấy giờ, Thế Tôn cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai.' Lúc ấy, Tôn giả Ānanda khởi lên ý nghĩ: 'Tôn giả Upavāṇa này đã hầu cận Thế Tôn từ lâu, ở gần bên, thường xuyên túc trực. Vậy mà vào lúc cuối cùng, Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai.' Do nguyên nhân nào, do duyên cớ nào mà Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai'?' Rồi Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: 'Bạch Thế Tôn, Tôn giả Upavāṇa này đã hầu cận Thế Tôn từ lâu, ở gần bên, thường xuyên túc trực. Vậy mà vào lúc cuối cùng, Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai.' Bạch Thế Tôn, do nguyên nhân nào, do duyên cớ nào mà Thế Tôn lại cho Tôn giả Upavāṇa lui ra: 'Này Tỳ khưu, hãy tránh qua một bên, đừng đứng trước mặt Như Lai'?' 'Này Ānanda, phần lớn chư thiên trong mười ngàn thế giới đã tụ hội về để được thấy Như Lai. Này Ānanda, trong phạm vi mười hai do-tuần xung quanh khu rừng Sāla của dòng họ Malla tại Upavattana của xứ Kusinārā, không có một chỗ nào dù nhỏ bằng đầu sợi lông mà không có mặt các vị thiên có đại thần lực. Này Ānanda, chư thiên đang phàn nàn: 'Chúng ta đã từ rất xa đến đây để được thấy Như Lai. Thật hiếm hoi và thỉnh thoảng các vị Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở thế gian. Đêm nay, vào canh cuối, Như Lai sẽ nhập Vô Dư Niết Bàn. Vậy mà vị Tỳ khưu có đại thần lực này lại đứng che trước mặt Thế Tôn, khiến chúng ta không được thấy Như Lai vào lúc cuối cùng này.''

201. “Bạch Thế Tôn, các vị chư thiên đang suy nghĩ như thế nào ạ?” “Này Ānanda, có các vị chư thiên ở hư không, nhưng tâm còn tưởng đến đất, đang xõa tóc khóc than, giơ tay lên khóc than, ngã vật xuống như bị té từ vực thẳm, lăn qua lộn lại, vật vã khóc than rằng: ‘Thế Tôn sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Thiện Thệ sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Con mắt của thế gian sẽ biến mất quá sớm!’”

“Này Ānanda, có các vị chư thiên ở trên mặt đất, tâm còn tưởng đến đất, đang xõa tóc khóc than, giơ tay lên khóc than, ngã vật xuống như bị té từ vực thẳm, lăn qua lộn lại, vật vã khóc than rằng: ‘Thế Tôn sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Thiện Thệ sẽ nhập vô dư Niết-bàn quá sớm! Con mắt của thế gian sẽ biến mất quá sớm!’”

“Còn những vị chư thiên nào đã ly tham, các vị ấy có chánh niệm, tỉnh giác, chịu đựng và suy niệm rằng: ‘Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể khác được?’”

Bốn Thánh Tích Gây Xúc Động

202. “Bạch Thế Tôn, trước đây, các Tỳ khưu đã an cư mùa mưa xong từ các phương thường đến để yết kiến Như Lai. Chúng con đã được cơ hội yết kiến, được cơ hội hầu cận các vị Tỳ khưu đáng phát triển tâm ý ấy. Nhưng bạch Thế Tôn, sau khi Thế Tôn diệt độ, chúng con sẽ không còn được cơ hội yết kiến, không còn được cơ hội hầu cận các vị Tỳ khưu đáng phát triển tâm ý ấy nữa.”

“Này Ānanda, có bốn nơi này, người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. Bốn nơi nào? ‘Đây là nơi Như Lai đản sinh,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. ‘Đây là nơi Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. ‘Đây là nơi Như Lai chuyển bánh xe Pháp vô thượng,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. ‘Đây là nơi Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn,’ này Ānanda, đó là nơi người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động. Này Ānanda, đây là bốn nơi mà người thiện gia nam tử có lòng tin nên đến chiêm bái để phát sinh sự cảm động.”

“Này Ānanda, các Tỳ khưu, Tỳ khưu ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ có lòng tin sẽ đến với ý nghĩ: ‘Đây là nơi Như Lai đản sinh,’ ‘Đây là nơi Như Lai chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác,’ ‘Đây là nơi Như Lai chuyển bánh xe Pháp vô thượng,’ ‘Đây là nơi Như Lai nhập Vô Dư Y Niết-bàn.’ Này Ānanda, bất cứ ai trong khi đi chiêm bái các thánh tích mà từ trần với tâm trong sạch, tín thành, tất cả những người ấy, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ được tái sanh vào cõi thiện, cõi trời.”

Lời Hỏi Của Ngài Ānanda

203. “Bạch Thế Tôn, chúng con phải thực hành như thế nào đối với phụ nữ?” “Này Ānanda, không nên nhìn.” “Bạch Thế Tôn, khi phải nhìn, phải thực hành như thế nào?” “Này Ānanda, không nên nói chuyện.” “Bạch Thế Tôn, khi phải nói chuyện, phải thực hành như thế nào?” “Này Ānanda, phải an trú chánh niệm.”

204. “Bạch Thế Tôn, chúng con phải xử sự như thế nào đối với nhục thân của Như Lai?” “Này Ānanda, các ông chớ có bận tâm đến việc cúng dường nhục thân của Như Lai. Này Ānanda, hãy cố gắng, hãy nỗ lực vì mục tiêu chân chánh. Hãy sống không phóng dật, nhiệt tâm, quyết chí hướng về mục tiêu chân chánh. Này Ānanda, có những vị Sát-đế-lỵ, Bà-la-môn, gia chủ hiền trí, có lòng tịnh tín sâu sắc nơi Như Lai, chính họ sẽ lo việc cúng dường nhục thân của Như Lai.”

205. “Bạch Thế Tôn, vậy phải xử sự như thế nào đối với nhục thân của Như Lai?” “Này Ānanda, phải xử sự như đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương.” “Bạch Thế Tôn, người ta xử sự như thế nào đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương?” “Này Ānanda, nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương được quấn bằng vải mới. Sau khi quấn bằng vải mới, người ta quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ. Sau khi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ, người ta lại quấn bằng vải mới. Cứ theo cách thức ấy, người ta quấn nhục thân của vị Chuyển Luân Thánh Vương với năm trăm lớp vải và năm trăm lớp bông gòn. Sau đó, đặt nhục thân vào trong một quan tài bằng sắt chứa đầy dầu, rồi đậy lại bằng một quan tài bằng sắt khác. Sau khi đã làm một giàn hỏa bằng tất cả các loại gỗ thơm, người ta hỏa táng nhục thân của vị Chuyển Luân Thánh Vương. Và người ta xây một bảo tháp cho vị Chuyển Luân Thánh Vương ở ngã tư đường. Này Ānanda, đó là cách người ta xử sự đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương. Như cách người ta xử sự đối với nhục thân của một vị Chuyển Luân Thánh Vương, này Ānanda, cũng vậy, phải xử sự đối với nhục thân của Như Lai. Phải xây một bảo tháp cho Như Lai ở ngã tư đường. Ở nơi ấy, những ai dâng lên vòng hoa, hương liệu, hay bột thơm, hoặc đảnh lễ, hoặc làm cho tâm mình tịnh tín, việc làm ấy sẽ đem lại cho họ sự lợi ích và an lạc lâu dài.”

Những Bậc Xứng Đáng Được Xây Tháp

206. “Này Ānanda, có bốn hạng người này xứng đáng được xây tháp. Bốn hạng nào? Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Chánh Giác là bậc xứng đáng được xây tháp. Bậc Độc Giác Phật là bậc xứng đáng được xây tháp. Vị Thanh văn của Như Lai là bậc xứng đáng được xây tháp. Vị Chuyển Luân Thánh Vương là bậc xứng đáng được xây tháp.”

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà Như Lai, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, xứng đáng được dựng tháp.

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà bậc Độc Giác Phật xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của đức Thế Tôn, bậc Độc Giác Phật ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà bậc Độc Giác Phật xứng đáng được dựng tháp.

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà vị đệ tử của Như Lai xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của vị đệ tử của đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà vị đệ tử của Như Lai xứng đáng được dựng tháp.

Này Ānanda, do nhân duyên lợi ích nào mà vị Chuyển Luân Thánh Vương xứng đáng được dựng tháp? Này Ānanda, (khi nghĩ rằng): ‘Đây là tháp của vị Pháp vương, người hộ trì Chánh pháp ấy’, nhiều người làm cho tâm được tịnh tín. Họ, sau khi làm cho tâm tịnh tín ở nơi ấy, sau khi thân hoại mạng chung, được sanh về cõi lành, cảnh trời. Này Ānanda, chính do nhân duyên lợi ích này mà vị Chuyển Luân Thánh Vương xứng đáng được dựng tháp. Này Ānanda, đây chính là bốn hạng người xứng đáng được dựng tháp.

Pháp kỳ diệu của ngài Ānanda

207. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi vào tịnh xá, vịn vào thanh ngang cửa, đứng khóc: ‘Ta vẫn còn là bậc hữu học, còn phận sự phải làm, mà bậc Đạo Sư của ta, người hằng thương xót ta, sắp nhập Niết-bàn!’ Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi các Tỳ-kheo: ‘Này các Tỳ-kheo, Ānanda ở đâu?’ ‘Bạch Thế Tôn, Tôn giả Ānanda kia đang đi vào tịnh xá, vịn vào thanh ngang cửa, đứng khóc: ‘Ta vẫn còn là bậc hữu học, còn phận sự phải làm, mà bậc Đạo Sư của ta, người hằng thương xót ta, sắp nhập Niết-bàn!’’ Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi một Tỳ-kheo: ‘Này Tỳ-kheo, hãy đi, nhân danh ta gọi Ānanda: ‘Thưa hiền giả Ānanda, bậc Đạo Sư gọi hiền giả.’’ ‘Vâng, bạch Thế Tôn.’ Vị Tỳ-kheo ấy vâng lời đức Thế Tôn, đi đến chỗ Tôn giả Ānanda; sau khi đến, vị ấy nói với Tôn giả Ānanda: ‘Thưa hiền giả Ānanda, bậc Đạo Sư gọi hiền giả.’ ‘Vâng, thưa hiền giả.’ Tôn giả Ānanda vâng lời vị Tỳ-kheo ấy, đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, đảnh lễ đức Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Đức Thế Tôn nói với Tôn giả Ānanda đang ngồi một bên: ‘Thôi, này Ānanda, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Này Ānanda, chẳng phải Như Lai đã tuyên bố từ trước rằng: ‘Tất cả những gì thân ái, khả ý đều phải chịu cảnh sanh ly, tử biệt, đổi khác’ hay sao? Này Ānanda, làm sao có thể được như vậy? Cái gì đã sanh, đã hữu, đã hữu vi, có bản chất hoại diệt, mà lại mong rằng: ‘Mong sao thân của Như Lai đừng hoại diệt!’ — điều ấy không thể có được. Này Ānanda, trong một thời gian dài, ngươi đã hầu hạ Như Lai với thân nghiệp đầy từ ái, lợi ích, an lạc, không hai lòng, và vô lượng; với khẩu nghiệp đầy từ ái, lợi ích, an lạc, không hai lòng, và vô lượng; với ý nghiệp đầy từ ái, lợi ích, an lạc, không hai lòng, và vô lượng. Này Ānanda, ngươi đã tạo nhiều công đức. Hãy tinh tấn nỗ lực, ngươi sẽ sớm trở thành bậc vô lậu.’

208. Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi các Tỳ-kheo: ‘Này các Tỳ-kheo, những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong quá khứ, các vị thị giả của các đức Thế Tôn ấy cũng chỉ tuyệt vời như Ānanda của ta. Này các Tỳ-kheo, những bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác trong tương lai, các vị thị giả của các đức Thế Tôn ấy cũng sẽ chỉ tuyệt vời như Ānanda của ta. Này các Tỳ-kheo, Ānanda là bậc hiền trí; này các Tỳ-kheo, Ānanda là bậc có trí tuệ. Vị ấy biết: ‘Đây là thời để các Tỳ-kheo đến yết kiến Như Lai, đây là thời cho các Tỳ-kheo-ni, đây là thời cho các nam cư sĩ, đây là thời cho các nữ cư sĩ, đây là thời cho vua chúa, các đại thần, các ngoại đạo, và các đệ tử ngoại đạo.’’

209. Này các tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này ở nơi Ānanda. Bốn pháp ấy là gì? Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng tỳ khưu vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu ni đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng tỳ khưu ni vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng nam cư sĩ đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng nam cư sĩ vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng nữ cư sĩ đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng nữ cư sĩ vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, đây chính là bốn pháp kỳ diệu, phi thường ở nơi Ānanda.

Này các tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này ở nơi một vị vua chuyển luân. Bốn pháp ấy là gì? Này các tỳ khưu, nếu hội chúng sát-đế-lỵ đến yết kiến vị vua chuyển luân, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, vị vua chuyển luân nói chuyện, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời nói ấy. Này các tỳ khưu, hội chúng sát-đế-lỵ vẫn chưa thỏa mãn. Khi ấy vị vua chuyển luân giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng bà-la-môn... này các gia chủ... này các sa-môn đến yết kiến vị vua chuyển luân, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, vị vua chuyển luân nói chuyện, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời nói ấy. Này các tỳ khưu, hội chúng sa-môn vẫn chưa thỏa mãn thì khi ấy vị vua chuyển luân giữ im lặng. Cũng tương tự như vậy, này các tỳ khưu, có bốn pháp kỳ diệu, phi thường này ở nơi Ānanda. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng tỳ khưu vẫn chưa thỏa mãn. Khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, nếu hội chúng tỳ khưu ni... này các nam cư sĩ... này các nữ cư sĩ đến yết kiến Ānanda, hội chúng ấy được hoan hỷ khi được yết kiến. Và nếu ở nơi ấy, Ānanda thuyết Pháp, hội chúng ấy cũng được hoan hỷ bởi lời thuyết giảng. Này các tỳ khưu, hội chúng nữ cư sĩ vẫn chưa thỏa mãn. Khi ấy Ānanda giữ im lặng. Này các tỳ khưu, đây chính là bốn pháp kỳ diệu, phi thường ở nơi Ānanda.

Phần thuyết giảng Kinh Đại Thiện Kiến

210. Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda bạch với Đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch Thế Tôn, xin Đức Thế Tôn chớ nhập Vô Dư Niết Bàn ở tại thị trấn nhỏ bé này, thị trấn hoang vắng này, thị trấn vùng ven này. Bạch Thế Tôn, có những đại đô thị khác, ví như: Campā, Rājagaha, Sāvatthī, Sāketa, Kosambī, Bārāṇasī; xin Đức Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Niết Bàn ở những nơi ấy. Ở những nơi ấy có nhiều vị sát-đế-lỵ đại phú, bà-la-môn đại phú, gia chủ đại phú có lòng tịnh tín sâu sắc nơi Như Lai. Họ sẽ thực hiện việc cúng dường xá-lợi của Như Lai.’ ‘Này Ānanda, chớ nói như vậy! Này Ānanda, chớ nói như vậy: ‘Đây là thị trấn nhỏ bé, thị trấn hoang vắng, thị trấn vùng ven.’’

Này Ānanda, vào thời quá khứ, có một vị vua tên là Mahāsudassana, là một vị vua chuyển luân, đúng Pháp, một vị Pháp vương, người đã chinh phục bốn phương, một người chiến thắng, người đã đạt được sự ổn định trong xứ sở, người sở hữu bảy báu vật. Này Ānanda, Kusinārā này đã từng là kinh đô tên là Kusāvatī của vua Mahāsudassana, chiều dài từ đông sang tây là mười hai do-tuần; chiều rộng từ bắc xuống nam là bảy do-tuần. Này Ānanda, kinh đô Kusāvatī đã từng thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, dân cư đông đúc, và lương thực dồi dào. Ví như, này Ānanda, kinh đô Āḷakamandā của chư thiên là thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, dạ-xoa đông đúc, và lương thực dồi dào; cũng tương tự như vậy, này Ānanda, kinh đô Kusāvatī đã từng thịnh vượng, phồn vinh, đông dân, dân cư đông đúc, và lương thực dồi dào. Này Ānanda, kinh đô Kusāvatī ngày cũng như đêm không bao giờ ngớt mười loại âm thanh, đó là: tiếng voi, tiếng ngựa, tiếng xe, tiếng trống lớn, tiếng trống nhỏ, tiếng đàn tỳ-bà, tiếng hát, tiếng ốc tù và, tiếng não bạt, tiếng vỗ tay, và âm thanh thứ mười là lời mời ‘Hãy ăn, hãy uống, hãy thưởng thức!’

“Này Ānanda, ngươi hãy đi, sau khi vào thành Kusinārā, hãy báo cho dòng họ Mallā ở Kusinārā biết rằng: ‘Này các Vāseṭṭha, hôm nay, vào canh cuối của đêm, sự viên tịch của đức Như Lai sẽ diễn ra. Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Chớ để sau này các vị phải hối tiếc rằng: – Sự viên tịch của đức Như Lai đã diễn ra ngay trong địa phận làng của chúng ta, vậy mà chúng ta đã không được diện kiến đức Như Lai vào lúc cuối cùng.’” “Bạch đức Thế Tôn, xin vâng.” Tôn giả Ānanda sau khi vâng lời đức Thế Tôn, đã đắp y, mang y bát, rồi tự mình là người thứ hai (cùng với một vị tỳ khưu khác) đi vào thành Kusinārā.

Sự Đảnh Lễ của Dòng Họ Mallā

211. Vào lúc bấy giờ, dòng họ Mallā ở Kusinārā đang tụ họp ở hội trường vì một công việc nào đó. Khi ấy, tôn giả Ānanda đã đi đến hội trường của dòng họ Mallā ở Kusinārā; sau khi đến, ngài đã báo cho dòng họ Mallā ở Kusinārā biết rằng: “Này các Vāseṭṭha, hôm nay, vào canh cuối của đêm, sự viên tịch của đức Như Lai sẽ diễn ra. Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Này các Vāseṭṭha, hãy đi đến! Chớ để sau này các vị phải hối tiếc rằng: ‘Sự viên tịch của đức Như Lai đã diễn ra ngay trong địa phận làng của chúng ta, vậy mà chúng ta đã không được diện kiến đức Như Lai vào lúc cuối cùng.’” Sau khi nghe lời nói này của tôn giả Ānanda, dòng họ Mallā, các con trai của dòng họ Mallā, các con dâu của dòng họ Mallā, và các phu nhân của dòng họ Mallā đã trở nên đau đớn, buồn rầu, tâm bị khổ não xâm chiếm. Một số vị đã rũ tóc mà khóc, giơ tay lên mà khóc, ngã xuống như bị chặt đứt, lăn qua, lộn lại (và than rằng): ‘Đức Thế Tôn sẽ viên tịch quá nhanh chóng! Đức Thiện Thệ sẽ viên tịch quá nhanh chóng! Bậc có Mắt (trí tuệ) sẽ biến mất khỏi thế gian quá nhanh chóng!’ Khi ấy, dòng họ Mallā, các con trai của dòng họ Mallā, các con dâu của dòng họ Mallā, và các phu nhân của dòng họ Mallā, trong tâm trạng đau đớn, buồn rầu, tâm bị khổ não xâm chiếm, đã đi đến khu rừng Sāla ở Upavattana của dòng họ Mallā, nơi tôn giả Ānanda đang ở. Bấy giờ, tôn giả Ānanda đã suy nghĩ như sau: “Nếu ta để cho dòng họ Mallā ở Kusinārā đảnh lễ đức Thế Tôn từng người một, thì dòng họ Mallā ở Kusinārā sẽ chưa đảnh lễ đức Thế Tôn xong thì đêm nay sẽ tàn sáng. Vậy ta hãy sắp xếp dòng họ Mallā ở Kusinārā theo từng gia tộc, từng gia tộc một, rồi để họ đảnh lễ đức Thế Tôn (và bạch rằng): ‘Bạch đức Thế Tôn, người Mallā tên là như vầy, cùng với con cái, cùng với phu nhân, cùng với đoàn tùy tùng, cùng với các vị đại thần, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn.’” Khi ấy, tôn giả Ānanda đã sắp xếp dòng họ Mallā ở Kusinārā theo từng gia tộc, từng gia tộc một, rồi để họ đảnh lễ đức Thế Tôn (và bạch rằng): ‘Bạch đức Thế Tôn, người Mallā tên là như vầy, cùng với con cái, cùng với phu nhân, cùng với đoàn tùy tùng, cùng với các vị đại thần, xin cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn.’ Khi ấy, tôn giả Ānanda, bằng phương cách ấy, đã để cho dòng họ Mallā ở Kusinārā đảnh lễ đức Thế Tôn ngay trong canh đầu tiên.

Câu Chuyện về Du Sĩ Subhadda

212. Vào lúc bấy giờ, có vị du sĩ tên là Subhadda đang cư ngụ tại Kusinārā. Du sĩ Subhadda nghe được rằng: “Đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn.” Bấy giờ, du sĩ Subhadda khởi lên ý nghĩ này: “Ta đã từng nghe các vị du sĩ trưởng lão, bậc thầy, bậc thầy của các thầy nói rằng: ‘Thỉnh thoảng, hiếm hoi lắm, các bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở đời.’ Và chính đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn. Nơi ta có một mối hoài nghi này đã khởi lên, và ta có lòng tịnh tín như vầy đối với Sa-môn Gotama: ‘Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp cho ta theo cách mà ta có thể từ bỏ mối hoài nghi này.’” Bấy giờ, du sĩ Subhadda đi đến khu rừng Sāla của dòng họ Malla ở Upavattana, nơi Tôn giả Ānanda đang ở; sau khi đến, đã nói với Tôn giả Ānanda điều này: “Thưa ngài Ānanda, tôi đã từng nghe các vị du sĩ trưởng lão, bậc thầy, bậc thầy của các thầy nói rằng: ‘Thỉnh thoảng, hiếm hoi lắm, các bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở đời.’ Và chính đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn. Nơi tôi có một mối hoài nghi này đã khởi lên, và tôi có lòng tịnh tín như vầy đối với Sa-môn Gotama: ‘Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp cho tôi theo cách mà tôi có thể từ bỏ mối hoài nghi này.’ Thật tốt lành thay, thưa ngài Ānanda, nếu tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.” Khi được nói như vậy, Tôn giả Ānanda đã nói với du sĩ Subhadda điều này: “Thôi đi, hiền giả Subhadda, đừng làm phiền đức Như Lai. Đức Thế Tôn đang mệt mỏi.” Lần thứ hai, du sĩ Subhadda... Lần thứ ba, du sĩ Subhadda đã nói với Tôn giả Ānanda điều này: “Thưa ngài Ānanda, tôi đã từng nghe các vị du sĩ trưởng lão, bậc thầy, bậc thầy của các thầy nói rằng: ‘Thỉnh thoảng, hiếm hoi lắm, các bậc Như Lai, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác mới xuất hiện ở đời.’ Và chính đêm nay, vào canh cuối, Sa-môn Gotama sẽ nhập Vô Dư Niết-bàn. Nơi tôi có một mối hoài nghi này đã khởi lên, và tôi có lòng tịnh tín như vầy đối với Sa-môn Gotama: ‘Sa-môn Gotama có thể thuyết pháp cho tôi theo cách mà tôi có thể từ bỏ mối hoài nghi này.’ Thật tốt lành thay, thưa ngài Ānanda, nếu tôi được yết kiến Sa-môn Gotama.” Lần thứ ba, Tôn giả Ānanda cũng đã nói với du sĩ Subhadda điều này: “Thôi đi, hiền giả Subhadda, đừng làm phiền đức Như Lai. Đức Thế Tôn đang mệt mỏi.”

213. Đức Thế Tôn đã nghe được cuộc đối thoại này giữa Tôn giả Ānanda và du sĩ Subhadda. Bấy giờ, Đức Thế Tôn gọi Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, thôi đi, đừng ngăn cản Subhadda. Này Ānanda, hãy để Subhadda được yết kiến Như Lai. Bất cứ điều gì Subhadda sẽ hỏi ta, tất cả những điều ấy nó sẽ hỏi với mong muốn được hiểu biết, chứ không phải với mong muốn làm phiền. Và điều gì ta trả lời khi được hỏi, nó sẽ nhanh chóng hiểu được.” Bấy giờ, Tôn giả Ānanda nói với du sĩ Subhadda điều này: “Hãy đi đi, hiền giả Subhadda, Đức Thế Tôn đã cho hiền giả cơ hội.” Bấy giờ, du sĩ Subhadda đi đến nơi Đức Thế Tôn đang ở; sau khi đến, đã cùng với Đức Thế Tôn trao đổi những lời chào hỏi thân mật; sau khi trao đổi xong những lời nói vui vẻ, đáng ghi nhớ, đã ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, du sĩ Subhadda bạch với Đức Thế Tôn điều này: “Thưa ngài Gotama, những vị Sa-môn, Bà-la-môn này là những người có giáo đoàn, có hội chúng, là đạo sư, nổi tiếng, có danh vọng, là người sáng lập giáo phái, được nhiều người xem là bậc thiện trí, tức là: Pūraṇa Kassapa, Makkhali Gosāla, Ajita Kesakambala, Pakudha Kaccāyana, Sañcaya Belaṭṭhaputta, Nigaṇṭha Nāṭaputta, tất cả các vị ấy có thật sự chứng ngộ theo như lời họ tự tuyên bố, hay tất cả đều không chứng ngộ, hay là có một số vị chứng ngộ và một số vị không chứng ngộ?” “Thôi đi, Subhadda, hãy gác lại câu hỏi đó: ‘Tất cả các vị ấy có thật sự chứng ngộ theo như lời họ tự tuyên bố, hay tất cả đều không chứng ngộ, hay là có một số vị chứng ngộ và một số vị không chứng ngộ?’ Này Subhadda, ta sẽ thuyết pháp cho ngươi; hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, ta sẽ nói.” Du sĩ Subhadda đã vâng đáp Đức Thế Tôn: “Xin vâng, bạch Thế Tôn.” Đức Thế Tôn đã nói điều này:

214. “Này Subhadda, trong Pháp và Luật nào không tìm thấy Thánh đạo Tám ngành, thì ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn (thứ nhất). Ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn thứ hai. Ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn thứ ba. Ở đấy cũng không tìm thấy vị sa-môn thứ tư. Và này Subhadda, trong Pháp và Luật nào tìm thấy Thánh đạo Tám ngành, thì ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn (thứ nhất), ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn thứ hai, ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn thứ ba, ở đấy cũng tìm thấy vị sa-môn thứ tư. Này Subhadda, trong Pháp và Luật này, có tìm thấy Thánh đạo Tám ngành. Này Subhadda, chỉ ở đây mới có sa-môn, ở đây có vị sa-môn thứ hai, ở đây có vị sa-môn thứ ba, ở đây có vị sa-môn thứ tư. Các học thuyết ngoại đạo khác đều không có các vị sa-môn. Và này Subhadda, nếu các vị tỳ-khưu này sống một cách chân chánh, thì thế gian sẽ không trống rỗng các vị A-la-hán.”

“Này Subhadda, hai mươi chín tuổi, Ta đã xuất gia để tìm cầu điều thiện. Này Subhadda, từ khi Ta xuất gia, đã hơn năm mươi năm trôi qua.”

“Người thực hành một phần của Pháp và Chánh đạo, ngoài giáo pháp này ra, cũng không có vị sa-môn nào.”

“Cũng không có vị sa-môn thứ hai. Cũng không có vị sa-môn thứ ba. Cũng không có vị sa-môn thứ tư. Các học thuyết ngoại đạo khác đều không có các vị sa-môn. Và này Subhadda, nếu các vị tỳ-khưu này sống một cách chân chánh, thì thế gian sẽ không trống rỗng các vị A-la-hán.”

215. Khi được nói như vậy, du sĩ Subhadda bạch với Đức Thế Tôn: “Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Bạch Thế Tôn, cũng như người ta lật ngửa vật bị úp, mở ra vật bị che kín, chỉ đường cho người bị lạc, hay đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc, cũng vậy, Chánh pháp đã được Đức Thế Tôn trình bày bằng nhiều phương tiện. Bạch Thế Tôn, con xin quy y Đức Thế Tôn, quy y Pháp và quy y Tăng chúng. Mong rằng con được xuất gia dưới sự hiện diện của Đức Thế Tôn, mong rằng con được thọ cụ túc giới.” “Này Subhadda, ai trước kia là người theo ngoại đạo, muốn được xuất gia, muốn được thọ cụ túc giới trong Pháp và Luật này, người ấy phải sống biệt trú trong bốn tháng. Sau bốn tháng, nếu các vị tỳ-khưu hài lòng, họ sẽ cho xuất gia, cho thọ cụ túc giới để trở thành một vị tỳ-khưu. Nhưng Ta cũng biết được sự khác biệt của mỗi cá nhân.” “Bạch Thế Tôn, nếu những người trước kia theo ngoại đạo, muốn được xuất gia, muốn được thọ cụ túc giới trong Pháp và Luật này, phải sống biệt trú trong bốn tháng, và sau bốn tháng, nếu các vị tỳ-khưu hài lòng, họ sẽ cho xuất gia, cho thọ cụ túc giới để trở thành một vị tỳ-khưu, thì con xin sống biệt trú trong bốn năm. Sau bốn năm, nếu các vị tỳ-khưu hài lòng, xin hãy cho con xuất gia, cho con thọ cụ túc giới để trở thành một vị tỳ-khưu.”

Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, vậy hãy cho Subhadda xuất gia.” “Thưa vâng, bạch Thế Tôn,” Tôn giả Ānanda vâng lời Đức Thế Tôn. Bấy giờ, du sĩ Subhadda nói với Tôn giả Ānanda: “Thật là một diễm phúc cho các ông, thưa hiền giả Ānanda; thật là một thiện lợi cho các ông, thưa hiền giả Ānanda, khi các ông được chính bậc Đạo sư làm lễ quán đảnh để trở thành đệ tử.” Du sĩ Subhadda đã được xuất gia dưới sự hiện diện của Đức Thế Tôn, đã được thọ cụ túc giới. Sau khi thọ cụ túc giới không lâu, Tôn giả Subhadda sống một mình, ẩn dật, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, và không bao lâu, vị ấy đã tự mình chứng ngộ với thượng trí, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại mục đích vô thượng của đời sống phạm hạnh mà vì đó các thiện gia nam tử đã chân chánh từ bỏ gia đình, sống đời không gia đình. Vị ấy biết rõ: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa.” Và Tôn giả Subhadda đã trở thành một trong các vị A-la-hán. Vị ấy là người đệ tử cuối cùng được Đức Thế Tôn trực tiếp chứng nhận.

Phẩm thứ năm.

Lời dạy cuối cùng của Như Lai

216. Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Tôn giả Ānanda: “Này Ānanda, có thể các ông sẽ nghĩ rằng: ‘Lời dạy của bậc Đạo sư đã chấm dứt, chúng ta không còn bậc Đạo sư nữa.’ Này Ānanda, chớ nên nghĩ như vậy. Này Ānanda, Pháp và Luật mà Ta đã giảng dạy và trình bày cho các ông, sau khi Ta qua đời, đó sẽ là bậc Đạo sư của các ông. Này Ānanda, hiện nay các vị tỳ-khưu gọi nhau bằng từ ‘hiền giả’ (āvuso), nhưng sau khi Ta qua đời, không nên gọi như vậy nữa. Này Ānanda, vị tỳ-khưu lớn tuổi hơn nên gọi vị tỳ-khưu nhỏ tuổi hơn bằng tên, hoặc bằng họ, hoặc bằng từ ‘hiền giả’. Vị tỳ-khưu nhỏ tuổi hơn nên gọi vị tỳ-khưu lớn tuổi hơn là ‘bạch ngài’ (bhante) hoặc ‘thưa Tôn giả’ (āyasmā). Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, nếu Tăng chúng muốn, có thể hủy bỏ những học giới nhỏ và phụ. Này Ānanda, sau khi Ta qua đời, hãy áp dụng hình phạt cao nhất (brahmadaṇḍa) đối với tỳ-khưu Channa.” “Bạch Thế Tôn, hình phạt cao nhất là gì?” “Này Ānanda, tỳ-khưu Channa muốn nói gì thì cứ nói, nhưng các vị tỳ-khưu không được nói chuyện, không được khuyên bảo, không được chỉ dạy vị ấy.”

217. Khi ấy, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, có thể có một tỳ khưu nào đó có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành. Này các tỳ khưu, hãy hỏi đi, sau này chớ có hối hận rằng: 'Bậc Đạo Sư đã ở trước mặt chúng ta, mà chúng ta đã không thể hỏi trực tiếp Thế Tôn.' Khi được nói vậy, các tỳ khưu ấy im lặng. Lần thứ hai... Lần thứ ba, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, có thể có một tỳ khưu nào đó có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành. Này các tỳ khưu, hãy hỏi đi, sau này chớ có hối hận rằng: 'Bậc Đạo Sư đã ở trước mặt chúng ta, mà chúng ta đã không thể hỏi trực tiếp Thế Tôn.' Lần thứ ba, các tỳ khưu ấy cũng im lặng. Khi ấy, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, có thể vì tôn kính Bậc Đạo Sư mà các ngươi không hỏi. Này các tỳ khưu, vậy thì bạn hãy nói cho bạn biết.' Khi được nói vậy, các tỳ khưu ấy im lặng. Khi ấy, Tôn giả Ānanda bạch với Thế Tôn: 'Thật vi diệu, bạch Thế Tôn! Thật hy hữu, bạch Thế Tôn! Con tin tưởng như vậy, bạch Thế Tôn, trong chúng tỳ khưu này, không có một tỳ khưu nào có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành.' 'Này Ānanda, ngươi nói do lòng tin. Này Ānanda, ở đây, chính là trí tuệ của Như Lai. Trong chúng tỳ khưu này, không có một tỳ khưu nào có sự hoài nghi hay phân vân về Phật, về Pháp, về Tăng, về Đạo, hay về pháp hành. Này Ānanda, trong năm trăm vị tỳ khưu này, vị tỳ khưu thấp nhất cũng là bậc Dự Lưu, không còn bị đọa lạc, chắc chắn hướng đến giác ngộ.'

218. Khi ấy, Thế Tôn gọi các tỳ khưu: 'Này các tỳ khưu, giờ đây Ta nói với các ngươi: Các pháp hữu vi có tính chất hoại diệt, hãy tinh tấn không dể duôi.' Đây là lời cuối cùng của Như Lai.

Lời kể về sự Bát Niết Bàn

219. Khi ấy, Thế Tôn nhập Sơ thiền. Xuất Sơ thiền, Ngài nhập Nhị thiền. Xuất Nhị thiền, Ngài nhập Tam thiền. Xuất Tam thiền, Ngài nhập Tứ thiền. Xuất Tứ thiền, Ngài nhập Không Vô Biên Xứ. Xuất Không Vô Biên Xứ, Ngài nhập Thức Vô Biên Xứ. Xuất Thức Vô Biên Xứ, Ngài nhập Vô Sở Hữu Xứ. Xuất Vô Sở Hữu Xứ, Ngài nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Xuất Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, Ngài nhập Diệt Thọ Tưởng Định.

Khi ấy, Tôn giả Ānanda nói với Tôn giả Anuruddha: 'Bạch Đại đức Anuruddha, Thế Tôn đã Bát Niết Bàn rồi chăng?' 'Này hiền giả Ānanda, Thế Tôn chưa Bát Niết Bàn, Ngài đang nhập Diệt Thọ Tưởng Định.'

Khi ấy, Thế Tôn xuất Diệt Thọ Tưởng Định, nhập Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ. Xuất Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, Ngài nhập Vô Sở Hữu Xứ. Xuất Vô Sở Hữu Xứ, Ngài nhập Thức Vô Biên Xứ. Xuất Thức Vô Biên Xứ, Ngài nhập Không Vô Biên Xứ. Xuất Không Vô Biên Xứ, Ngài nhập Tứ thiền. Xuất Tứ thiền, Ngài nhập Tam thiền. Xuất Tam thiền, Ngài nhập Nhị thiền. Xuất Nhị thiền, Ngài nhập Sơ thiền. Xuất Sơ thiền, Ngài nhập Nhị thiền. Xuất Nhị thiền, Ngài nhập Tam thiền. Xuất Tam thiền, Ngài nhập Tứ thiền. Ngay sau khi xuất Tứ thiền, Thế Tôn Bát Niết Bàn.

220. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, một trận động đất lớn đã xảy ra, thật kinh hoàng, thật rợn tóc gáy. Và trống trời vang dội. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Phạm thiên Sahampati đã nói lên kệ này:

Tất cả chúng sanh trong đời, đều sẽ vứt bỏ thân này; Khi một bậc Đạo Sư như vậy, không ai sánh bằng trong đời, bậc Như Lai, đạt thập lực, bậc Chánh Đẳng Giác, đã Bát Niết Bàn.

221. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Sakka, vua của chư thiên, đã nói lên kệ này:

Các pháp hữu vi thật vô thường, có tánh sanh diệt; Sanh rồi lại diệt, sự tịch tịnh của chúng là an lạc.

222. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Tôn giả Anuruddha đã nói lên những kệ này:

Không còn hơi thở ra vào, của bậc tâm ý vững vàng, của bậc như vậy; Bậc Thánh nhân không còn dao động, hướng đến tịch tịnh, đã mệnh chung.

Với tâm không co rút, Ngài chịu đựng các cảm thọ; Như ngọn đèn tắt, tâm giải thoát đã xảy ra.

223. Khi Thế Tôn Bát Niết Bàn, cùng lúc với sự Bát Niết Bàn, Tôn giả Ānanda đã nói lên kệ này:

Khi ấy thật kinh hoàng, khi ấy thật rợn tóc gáy; Khi bậc Chánh Đẳng Giác, viên mãn mọi đức hạnh, đã Bát Niết Bàn.

224. Khi Đức Thế Tôn nhập diệt, tại nơi ấy, một số các vị tỳ-khưu chưa ly tham đã đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): “Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!” Còn những vị tỳ-khưu đã ly tham, các vị ấy, với chánh niệm tỉnh giác, đã kham nhẫn (suy niệm rằng): “Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể được khác đi ở đây?”

225. Bấy giờ, Tôn giả Anuruddha gọi các tỳ-khưu: “Thôi, chư hiền, đừng sầu não, đừng than khóc. Này chư hiền, chẳng phải điều này đã được Đức Thế Tôn thuyết giảng từ trước rồi sao: ‘Tất cả những gì khả ái, khả ý đều phải chịu đổi khác, chia lìa, biến hoại.’ Này chư hiền, làm sao có thể được khác đi ở đây? Cái gì đã sinh, đã thành, là pháp hữu vi, có bản chất hoại diệt, mong rằng nó đừng hoại diệt — trường hợp ấy không thể xảy ra. Này chư hiền, chư thiên đang phàn nàn.” (Các vị tỳ-khưu hỏi): “Bạch Đại đức, Tôn giả Anuruddha nghĩ đến hạng chư thiên nào vậy?”

“Này hiền giả Ānanda, có những vị chư thiên ở hư không, với tâm tưởng như ở trên đất, đang xõa tóc than khóc, đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): ‘Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!’ Này hiền giả Ānanda, có những vị chư thiên ở trên mặt đất, với tâm tưởng như ở trên đất, đang xõa tóc than khóc, đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): ‘Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!’ Còn những vị chư thiên đã ly tham, các vị ấy, với chánh niệm tỉnh giác, đã kham nhẫn (suy niệm rằng): ‘Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể được khác đi ở đây?’ Bấy giờ, Tôn giả Anuruddha và Tôn giả Ānanda đã trải qua phần còn lại của đêm bằng pháp thoại.

226. Bấy giờ, Tôn giả Anuruddha gọi Tôn giả Ānanda: “Này hiền giả Ānanda, hãy đi vào Kusinārā và báo cho dòng họ Malla ở Kusinārā biết: ‘Này quý vị Vāseṭṭhā, Đức Thế Tôn đã nhập diệt. Nay quý vị hãy làm những gì quý vị cho là phải thời.’” “Thưa vâng, bạch Đại đức,” Tôn giả Ānanda vâng lời Tôn giả Anuruddha, rồi vào buổi sáng, đắp y, mang bát và y, cùng với một vị tỳ-khưu khác làm bạn đồng hành, đi vào Kusinārā. Lúc bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā đang tụ họp tại hội trường chính vì công việc ấy. Bấy giờ, Tôn giả Ānanda đi đến hội trường của dòng họ Malla ở Kusinārā; sau khi đến, ngài báo cho dòng họ Malla ở Kusinārā biết: “Này quý vị Vāseṭṭhā, Đức Thế Tôn đã nhập diệt. Nay quý vị hãy làm những gì quý vị cho là phải thời.” Nghe lời này của Tôn giả Ānanda, các vị Malla, các con trai Malla, các con dâu Malla, và các phu nhân Malla, đau khổ, ưu sầu, tâm bị phiền muộn xâm chiếm, một số vị xõa tóc than khóc, đưa tay lên trời mà than khóc, ngã lăn xuống đất như cây bị đốn ngã, lăn qua lộn lại, (than rằng): “Đức Thế Tôn đã nhập diệt quá mau chóng! Đức Thiện Thệ đã nhập diệt quá mau chóng! Bậc có Mắt (Trí tuệ) đã biến mất khỏi thế gian quá mau chóng!”

Cúng dường nhục thân Đức Phật

227. Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā ra lệnh cho các người hầu: “Này các khanh, vậy thì hãy tập trung tất cả hương, hoa và các loại nhạc cụ ở Kusinārā lại.” Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā, sau khi lấy hương, hoa, tất cả các loại nhạc cụ, và năm trăm cặp y, đã đi đến rừng Sāla của dòng họ Malla ở Upavattana, nơi có nhục thân của Đức Thế Tôn. Sau khi đến, họ đã tôn kính, trọng vọng, tôn sùng, cúng dường nhục thân của Đức Thế Tôn bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa và hương liệu, dựng các lọng vải và chuẩn bị các vòng hoa trang trí, và đã trải qua một ngày như vậy.

Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā khởi lên ý nghĩ này: “Hôm nay đã quá muộn để hỏa táng nhục thân của Đức Thế Tôn. Ngày mai chúng ta sẽ hỏa táng nhục thân của Đức Thế Tôn.” Bấy giờ, dòng họ Malla ở Kusinārā đã tôn kính, trọng vọng, tôn sùng, cúng dường nhục thân của Đức Thế Tôn bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa và hương liệu, dựng các lọng vải và chuẩn bị các vòng hoa trang trí, và đã trải qua ngày thứ hai, rồi ngày thứ ba, rồi ngày thứ tư, rồi ngày thứ năm, rồi ngày thứ sáu.

Bấy giờ, vào ngày thứ bảy, dòng họ Malla ở Kusinārā khởi lên ý nghĩ này: “Chúng ta, trong khi tôn kính, trọng vọng, tôn sùng, cúng dường nhục thân của Đức Thế Tôn bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa và hương liệu, sẽ mang (nhục thân) ra khỏi thành phố về phía nam bằng cổng phía nam, đi vòng bên ngoài thành phố, và sẽ hỏa táng nhục thân của Đức Thế Tôn ở phía nam thành phố.”

228. Vào lúc bấy giờ, có tám vị tộc trưởng Malla, sau khi đã gội đầu và mặc y phục mới, đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn,’ nhưng họ đã không thể khiêng lên được. Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã bạch với đại đức Anuruddha điều này: ‘Bạch ngài Anuruddha, do nguyên nhân nào, do duyên cớ nào mà tám vị tộc trưởng Malla này, sau khi đã gội đầu và mặc y phục mới, đã nghĩ rằng: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn,’ nhưng họ đã không thể khiêng lên được?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, ý định của các ông là một đằng, còn ý định của chư thiên là một nẻo.’ – ‘Bạch ngài, vậy ý định của chư thiên là như thế nào?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, ý định của các ông là: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn đi về hướng nam của thành phố, ra khỏi cổng phía nam, rồi hỏa táng nhục thân của đức Thế Tôn ở phía nam thành phố, trong lúc cử hành lễ cúng dường, tôn kính, trọng vọng, và tán dương với các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa, và hương liệu.’ Còn ý định của chư thiên, này các Vāseṭṭha, là: ‘Chúng ta sẽ khiêng nhục thân của đức Thế Tôn đi về hướng bắc của thành phố, đưa vào thành phố qua cổng phía bắc, khiêng đi qua giữa trung tâm thành phố, rồi đi ra bằng cổng phía đông, và hỏa táng nhục thân của đức Thế Tôn ở phía đông thành phố, tại ngôi đền của dòng họ Malla có tên là Makuṭabandhana, trong lúc cử hành lễ cúng dường, tôn kính, trọng vọng, và tán dương với các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, và hương liệu của chư thiên.’ – ‘Bạch ngài, xin hãy cứ theo như ý định của chư thiên.’

229. Vào lúc bấy giờ, thành Kusinārā được bao phủ bởi hoa mandārava, ngập sâu đến đầu gối, cho đến tận những nơi giao nhau giữa các ngôi nhà, những nơi ô uế, và những đống rác. Khi ấy, chư thiên và những người Malla ở Kusinārā, trong lúc cử hành lễ cúng dường, tôn kính, trọng vọng, và tán dương nhục thân của đức Thế Tôn với các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa, và hương liệu của chư thiên và của loài người, đã khiêng nhục thân đi về hướng bắc của thành phố, đưa vào thành phố qua cổng phía bắc, khiêng đi qua giữa trung tâm thành phố, rồi đi ra bằng cổng phía đông, và đã đặt nhục thân của đức Thế Tôn xuống tại ngôi đền của dòng họ Malla có tên là Makuṭabandhana, ở phía đông thành phố.

230. Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã bạch với đại đức Ānanda điều này: ‘Bạch ngài Ānanda, chúng con nên xử lý nhục thân của đức Như Lai như thế nào?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, nên xử lý nhục thân của đức Như Lai giống như cách người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân.’ – ‘Bạch ngài Ānanda, vậy người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân như thế nào?’ – ‘Này các Vāseṭṭha, người ta quấn nhục thân của một vị vua chuyển luân bằng một tấm vải mới. Sau khi quấn bằng một tấm vải mới, họ quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ. Sau khi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ, họ lại quấn bằng một tấm vải mới. Theo cách thức này, sau khi đã quấn nhục thân của vị vua chuyển luân bằng năm trăm cặp vải, họ đặt vào trong một quan tài bằng sắt chứa đầy dầu, đậy lại bằng một quan tài bằng sắt khác, rồi làm một giàn thiêu bằng tất cả các loại gỗ thơm và hỏa táng nhục thân của vị vua chuyển luân. Họ dựng một bảo tháp cho vị vua chuyển luân ở ngã tư đường. Này các Vāseṭṭha, đó là cách người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân. Này các Vāseṭṭha, nên xử lý nhục thân của đức Như Lai giống như cách người ta xử lý nhục thân của một vị vua chuyển luân. Nên dựng một bảo tháp cho đức Như Lai ở ngã tư đường. Ở nơi ấy, những ai dâng lên vòng hoa, hương liệu, hay bột thơm, hoặc đảnh lễ, hoặc làm cho tâm mình tịnh tín, điều ấy sẽ đem lại cho họ lợi ích và an lạc lâu dài.’ Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã ra lệnh cho các thuộc hạ: ‘Này các khanh, vậy thì hãy đi thu gom bông gòn đã được chải kỹ của dòng họ Malla.’

Khi ấy, những người Malla ở Kusinārā đã quấn nhục thân của đức Thế Tôn bằng một tấm vải mới, rồi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ. Sau khi quấn bằng bông gòn đã được chải kỹ, họ lại quấn bằng một tấm vải mới. Theo cách thức này, sau khi đã quấn nhục thân của đức Thế Tôn bằng năm trăm cặp vải, họ đặt vào trong một quan tài bằng sắt chứa đầy dầu, đậy lại bằng một quan tài bằng sắt khác, rồi làm một giàn thiêu bằng tất cả các loại gỗ thơm và đặt nhục thân của đức Thế Tôn lên giàn thiêu.

Câu chuyện về Đại đức Mahākassapa

231. Vào lúc bấy giờ, trưởng lão Mahākassapa đang trên đường dài từ Pāvā đến Kusinārā cùng với một đại chúng tỳ-khưu, với khoảng năm trăm vị tỳ-khưu. Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đi lệch khỏi con đường và ngồi xuống dưới một gốc cây. Cũng vào lúc bấy giờ, một du sĩ Ājīvaka, tay cầm một đóa hoa mandārava, đang trên đường dài từ Kusinārā đến Pāvā. Trưởng lão Mahākassapa trông thấy du sĩ Ājīvaka ấy từ xa đi lại, thấy rồi liền nói với du sĩ Ājīvaka ấy rằng: “Này hiền hữu, hiền hữu có biết bậc Đạo Sư của chúng tôi không?” “Thưa hiền hữu, vâng, tôi biết. Sa-môn Gotama đã nhập diệt được bảy ngày rồi. Từ nơi ấy, tôi đã nhặt được đóa hoa mandārava này.” Bấy giờ, trong số các vị tỳ-khưu chưa ly tham, một số vị giơ tay lên mà khóc, ngã lăn xuống như bị chặt đứt, lăn qua lộn lại: “Thế Tôn đã nhập diệt quá sớm! Thiện Thệ đã nhập diệt quá sớm! Bậc có Mắt trong đời đã ẩn mình quá sớm!” Còn những vị tỳ-khưu đã ly tham, các vị ấy chánh niệm tỉnh giác, chịu đựng rằng: “Các pháp hữu vi là vô thường, làm sao có thể khác được?”

232. Vào lúc bấy giờ, có một người xuất gia lúc về già tên là Subhadda đang ngồi trong hội chúng ấy. Khi ấy, người xuất gia lúc về già Subhadda nói với các vị tỳ-khưu ấy rằng: “Thôi, chư hiền hữu, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Chúng ta đã được giải thoát hoàn toàn khỏi vị Đại Sa-môn ấy. Chúng ta đã bị phiền nhiễu bởi những lời: ‘Điều này hợp lệ với các ông, điều này không hợp lệ với các ông.’ Nhưng bây giờ, chúng ta muốn làm gì thì sẽ làm điều đó, không muốn làm gì thì sẽ không làm điều đó.” Bấy giờ, trưởng lão Mahākassapa gọi các vị tỳ-khưu: “Thôi, chư hiền hữu, đừng sầu muộn, đừng than khóc. Này chư hiền hữu, chẳng phải điều này đã được Thế Tôn nói trước rồi sao: ‘Sẽ có sự chia ly, sự xa lìa, sự khác biệt với tất cả những gì thân ái và quý mến.’ Làm sao có thể khác được, hỡi chư hiền hữu? Cái gì đã sinh, đã thành, là pháp hữu vi, có bản chất hoại diệt, mà lại mong rằng: ‘Mong sao thân của Như Lai cũng không bị hoại diệt!’ — điều đó không thể xảy ra.”

233. Vào lúc bấy giờ, có bốn vị tộc trưởng Malla, sau khi gội đầu và mặc y phục mới, đã cố gắng châm lửa giàn hỏa thiêu của Thế Tôn nhưng không thể làm được. Khi ấy, các vị Malla ở Kusinārā nói với trưởng lão Anuruddha rằng: “Bạch ngài Anuruddha, do nhân gì, do duyên gì mà bốn vị tộc trưởng Malla này, sau khi gội đầu và mặc y phục mới, đã cố gắng châm lửa giàn hỏa thiêu của Thế Tôn nhưng không thể làm được?” “Này các Vāseṭṭha, ý muốn của chư thiên là khác.” “Bạch ngài, ý muốn của chư thiên là như thế nào?” “Này các Vāseṭṭha, ý muốn của chư thiên là: ‘Trưởng lão Mahākassapa đang trên đường dài từ Pāvā đến Kusinārā cùng với một đại chúng tỳ-khưu, với khoảng năm trăm vị tỳ-khưu. Giàn hỏa thiêu của Thế Tôn sẽ không bốc cháy cho đến khi trưởng lão Mahākassapa đảnh lễ dưới chân Thế Tôn bằng đầu của mình.’” “Bạch ngài, xin hãy cứ theo như ý muốn của chư thiên.”

234. Khi ấy, trưởng lão Mahākassapa đi đến đền Makuṭabandhana của dòng họ Malla ở Kusinārā, nơi có giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Sau khi đến, ngài đắp y lệch một bên vai, chắp tay lại, đi nhiễu quanh giàn hỏa thiêu ba vòng theo chiều bên phải, rồi đảnh lễ dưới chân Thế Tôn bằng đầu của mình. Năm trăm vị tỳ-khưu ấy cũng đắp y lệch một bên vai, chắp tay lại, đi nhiễu quanh giàn hỏa thiêu ba vòng theo chiều bên phải, rồi đảnh lễ dưới chân Thế Tôn bằng đầu của mình. Và khi trưởng lão Mahākassapa cùng năm trăm vị tỳ-khưu ấy vừa đảnh lễ xong, giàn hỏa thiêu của Thế Tôn tự động bốc cháy.

235. Khi kim thân của Thế Tôn đang được hỏa thiêu, đối với lớp da ngoài, da trong, thịt, gân, và dịch khớp, không tro cũng không muội nào được thấy; chỉ có các xá-lợi còn lại. Giống như khi bơ hoặc dầu được đốt cháy, không tro cũng không muội nào được thấy; cũng vậy, khi kim thân của Thế Tôn được hỏa thiêu, đối với lớp da ngoài, da trong, thịt, gân, và dịch khớp, không tro cũng không muội nào được thấy; chỉ có các xá-lợi còn lại. Và trong năm trăm cặp y phục, chỉ có hai tấm không bị cháy: tấm trong cùng và tấm ngoài cùng. Khi kim thân của Thế Tôn đã được hỏa thiêu xong, một dòng nước từ trên không hiện ra và dập tắt giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Nước cũng phun lên từ những cây sāla và dập tắt giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Các vị Malla ở Kusinārā cũng dùng tất cả các loại nước thơm để dập tắt giàn hỏa thiêu của Thế Tôn. Khi ấy, các vị Malla ở Kusinārā đặt các xá-lợi của Thế Tôn tại nghị trường, dựng một hàng rào bằng giáo và bao quanh bằng một bức tường cung, rồi trong bảy ngày, họ tôn kính, trọng vọng, quý mến, và cúng dường bằng các điệu múa, bài hát, nhạc cụ, vòng hoa, và hương liệu.

Phân chia Xá-lợi

236. Vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con trai của hoàng hậu Vedehi, đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, vua xứ Māgadha là Ajātasattu, con trai của hoàng hậu Vedehi, đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, ta cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Ta cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Ta cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

Dòng họ Licchavī ở Vesālī đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Licchavī ở Vesālī đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

Dòng họ Sakyā ở Kapilavatthu đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Sakyā ở Kapilavatthu đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn là người thân tộc cao quý nhất của chúng tôi. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

Dòng họ Bulayo ở Allakappa đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Bulayo ở Allakappa đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

Dòng họ Koḷiyā ở Rāmagāma đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Koḷiyā ở Rāmagāma đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

Vị Bà-la-môn ở Veṭṭhadīpa đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, vị Bà-la-môn ở Veṭṭhadīpa đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, ta cũng là dòng dõi Bà-la-môn. Ta cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Ta cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

Dòng họ Mallā ở Pāvā đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Mallā ở Pāvā đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

Khi được nói như vậy, dòng họ Mallā ở Kusinārā đã nói với các hội chúng và đoàn thể ấy rằng: “Đức Thế Tôn đã nhập diệt trong lãnh địa làng của chúng tôi. Chúng tôi sẽ không trao phần xá-lợi của Đức Thế Tôn.”

237. Khi được nói như vậy, Bà-la-môn Doṇa đã nói với các hội chúng và đoàn thể ấy rằng:

“Thưa quý ngài, xin hãy lắng nghe một lời của tôi. Đức Phật của chúng ta đã là người tán thán sự kham nhẫn. Thật không tốt đẹp khi có sự xung đột về việc phân chia xá-lợi của bậc Tối Thượng Nhân.”

“Thưa quý ngài, tất cả chúng ta hãy cùng nhau, hòa hợp, hoan hỷ, chia thành tám phần. Mong rằng các bảo tháp sẽ được lan rộng khắp các phương, vì có nhiều người tịnh tín nơi Bậc Có Mắt.”

238. “Vậy thì, thưa Bà-la-môn, chính ngài hãy phân chia xá-lợi của Đức Thế Tôn thành tám phần đều nhau một cách tốt đẹp.” “Vâng, thưa quý ngài,” Bà-la-môn Doṇa đã vâng lời các hội chúng và đoàn thể ấy, sau khi đã phân chia xá-lợi của Đức Thế Tôn thành tám phần đều nhau một cách tốt đẹp, ông đã nói với các hội chúng và đoàn thể ấy rằng: “Thưa quý ngài, xin hãy trao cho tôi cái đấu này. Tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho cái đấu.” Họ đã trao cái đấu cho Bà-la-môn Doṇa.

Dòng họ Moriyā ở Pippalivana đã nghe tin: “Đức Thế Tôn được cho là đã nhập diệt ở Kusinārā.” Bấy giờ, dòng họ Moriyā ở Pippalivana đã phái sứ giả đến dòng họ Mallā ở Kusinārā với thông điệp: “Đức Thế Tôn cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ, chúng tôi cũng là dòng dõi Sát-đế-lỵ. Chúng tôi cũng xứng đáng được một phần xá-lợi của Đức Thế Tôn. Chúng tôi cũng sẽ xây bảo tháp và tổ chức lễ hội cho xá-lợi của Đức Thế Tôn.” (Họ được trả lời:) “Không còn phần xá-lợi nào của Đức Thế Tôn, xá-lợi của Đức Thế Tôn đã được phân chia rồi. Hãy lấy tro than từ đây.” Họ đã lấy tro than từ đó.

Cúng Dường Bảo Tháp Xá-Lợi

239. Khi ấy, vua A-xà-thế xứ Ma-kiệt-đà, con của bà Vedehi, đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại thành Vương Xá. Dân Licchavī ở Vesālī cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Vesālī. Dòng họ Thích-ca ở Ca-tỳ-la-vệ cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Ca-tỳ-la-vệ. Dòng họ Buli ở Allakappa cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Allakappa. Dòng họ Koliya ở Rāmagāma cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Rāmagāma. Vị Bà-la-môn ở Veṭṭhadīpa cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Veṭṭhadīpa. Dòng họ Malla ở Pāvā cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Pāvā. Dòng họ Malla ở Kusinārā cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường xá-lợi của đức Thế Tôn tại Kusinārā. Vị Bà-la-môn Doṇa cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường cho cái đấu. Dòng họ Moriya ở Pippalivana cũng đã xây dựng bảo tháp và tổ chức lễ cúng dường cho tro than tại Pippalivana. Như vậy, có tám bảo tháp xá-lợi, bảo tháp cái đấu là thứ chín, và bảo tháp tro than là thứ mười. Việc này đã xảy ra như vậy trong quá khứ.

240. Xá-lợi của bậc có Năm Mắt là tám đấu, bảy đấu được tôn thờ ở cõi Diêm-phù-đề.

Và một đấu của bậc Tối Thượng trong loài người được long vương tôn thờ tại Rāmagāma.

Một răng xá-lợi được chư thiên ở cõi trời Ba Mươi Ba tôn thờ, một cái khác được tôn thờ ở thành Gandhāra; lại một cái nữa trong vương quốc của vua Kalinga, và một cái khác được long vương tôn thờ.

Chính nhờ oai lực của ngài mà quả đất này, mặt đất này được trang hoàng với những lễ cúng dường cao quý nhất. Như vậy, xá-lợi này của bậc có Năm Mắt đã được tôn kính một cách trọn vẹn bởi những người đáng được tôn kính.

Được vua trời, vua rồng, vua người tôn thờ, cũng được các vị vua chúa cao quý nhất trong loài người tôn thờ như vậy. Khi đã nhận được (xá-lợi) ấy, hãy chắp tay đảnh lễ. Quả thật, một vị Phật là khó gặp trong hàng trăm kiếp.

Bốn mươi chiếc răng bằng nhau, và tất cả tóc và lông, chư thiên đã mang đi từng phần một đến các thế giới khác nhau.

Kinh Đại Bát-niết-bàn, phẩm thứ ba, kết thúc.