CND 22 — Diễn Giải Phần Tường Thuật Kinh Đường Đi Đến Bờ Kia

Con sẽ tụng lại Pārāyana, [như lời trưởng lão Piṅgiya đã nói]. Như Ngài đã thấy, Ngài đã thuyết như vậy, bậc vô nhiễm, có trí tuệ rộng lớn; bậc không còn dục ái, không còn rừng rậm phiền não, bậc A-la-hán, vì lý do gì lại nói lời dối trá.

18. Về (cụm từ) ‘con sẽ tụng lại Pārāyana’ (nghĩa là) con sẽ tụng lại điều đã được hát, con sẽ nói lại điều đã được nói, con sẽ đọc lại điều đã được đọc, con sẽ kể lại điều đã được kể, con sẽ thuyết lại điều đã được thuyết – (đây là ý nghĩa của) ‘con sẽ tụng lại Pārāyana.’ Về (cụm từ) ‘như lời trưởng lão Piṅgiya đã nói.’ Về (từ) ‘iccā’ (nghĩa là) sự nối từ ... cho đến ... đây là sự tuần tự của từ. Về (từ) ‘āyasmā’ (nghĩa là) lời nói thân ái, lời nói tôn trọng, đây là lời nói với sự kính trọng và vâng lời. Về (từ) ‘piṅgiyo’ (nghĩa là) tên của vị trưởng lão ấy, là sự gọi tên, sự quy ước, sự chế định, sự xưng hô, là tên, sự đặt tên, danh xưng, sự diễn đạt, sự biểu thị, sự tuyên bố – (đây là ý nghĩa của) ‘như lời trưởng lão Piṅgiya đã nói.’

Về (cụm từ) ‘như Ngài đã thấy, Ngài đã thuyết như vậy’ (nghĩa là) như Ngài đã thấy, Ngài đã thuyết như vậy, đã chỉ dạy, đã thuyết giảng, đã làm cho biết, đã thiết lập, đã khai mở, đã phân tích, đã làm cho rõ ràng, đã công bố. (Ví như) ‘Tất cả các hành là vô thường,’ như Ngài đã thấy, Ngài đã thuyết như vậy, đã chỉ dạy, đã thuyết giảng, đã làm cho biết, đã thiết lập, đã khai mở, đã phân tích, đã làm cho rõ ràng, đã công bố. (Ví như) ‘Tất cả các hành là khổ’ ... cho đến ... (ví như) ‘Tất cả các pháp là vô ngã’ ... (ví như) ‘Bất cứ pháp nào có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận,’ như Ngài đã thấy, Ngài đã thuyết như vậy, đã chỉ dạy, đã thuyết giảng, đã làm cho biết, đã thiết lập, đã khai mở, đã phân tích, đã làm cho rõ ràng, đã công bố – (đây là ý nghĩa của) ‘như Ngài đã thấy, Ngài đã thuyết như vậy.’

Về (cụm từ) ‘bậc vô nhiễm, có trí tuệ rộng lớn.’ Về (từ) ‘vô nhiễm’ (nghĩa là) tham là cấu uế, sân là cấu uế, si là cấu uế, phẫn nộ ... não hại ... cho đến ... tất cả các bất thiện hành là cấu uế. Những cấu uế ấy của đức Phật, đấng Thế Tôn, đã được đoạn trừ, đã được nhổ tận gốc rễ, đã được làm cho như thân cây thốt nốt, đã được làm cho không còn hiện hữu, có trạng thái không sanh khởi trong tương lai. Đức Phật là bậc không cấu uế, bậc vô nhiễm, bậc thanh tịnh, bậc đã từ bỏ cấu uế, bậc đã xả ly cấu uế, bậc đã giải thoát khỏi cấu uế, bậc đã vượt qua tất cả cấu uế. ‘Bhūri’ được gọi là đất. Đấng Thế Tôn đã thành tựu trí tuệ rộng lớn, bao la như đất ấy. ‘Medhā’ được gọi là trí tuệ. Trí tuệ nào là sự hiểu biết ... cho đến ... không si mê, trạch pháp, chánh kiến. Đấng Thế Tôn đã đạt đến, đã hoàn toàn đạt đến, đã đến gần, đã hoàn toàn đến gần, đã có được, đã hoàn toàn có được, đã thành tựu trí tuệ ‘medhā’ này, do đó đức Phật là bậc có trí tuệ tốt đẹp – (đây là ý nghĩa của) ‘bậc vô nhiễm, có trí tuệ rộng lớn.’

‘Nikkāmo nibbano nāgo’ (Bậc không dục, không rừng rậm, là bậc long tượng). ‘Kāmā’ (Dục): Tóm tắt có hai loại dục – dục đối tượng và dục phiền não... (v.v)... những thứ này được gọi là dục đối tượng... (v.v)... những thứ này được gọi là dục phiền não. Đối với đức Phật, đức Thế Tôn, các dục đối tượng đã được liễu tri, các dục phiền não đã được đoạn tận. Do đã liễu tri các dục đối tượng, do đã đoạn tận các dục phiền não, đức Thế Tôn không ham muốn các dục, không mong muốn các dục, không ao ước các dục, không yêu thích các dục, không khao khát các dục. Những ai ham muốn các dục, mong muốn các dục, ao ước các dục, yêu thích các dục, khao khát các dục, họ là những người có lòng ham muốn dục, có lòng tham ái, có tưởng về dục. Đức Thế Tôn không ham muốn các dục, không mong muốn các dục, không ao ước các dục, không yêu thích các dục, không khao khát các dục. Do đó, đức Phật là bậc không dục, không còn dục, đã từ bỏ dục, đã nôn ra dục, đã giải thoát khỏi dục, đã đoạn tận dục, đã xả ly dục, đã ly tham, đã lìa khỏi tham, đã từ bỏ tham, đã nôn ra tham, đã giải thoát khỏi tham, đã đoạn tận tham, đã xả ly tham, đã hết khao khát, đã tịch tịnh, đã trở nên mát mẻ, cảm nhận được sự an lạc, Ngài an trú với tự thân đã trở nên cao thượng – (như vậy là) ‘nikkāmo’ (bậc không dục).

‘Nibbano’ (Bậc không rừng rậm): Tham là rừng rậm, sân là rừng rậm, si là rừng rậm, phẫn là rừng rậm, uất hận là rừng rậm... (v.v)... tất cả các hành bất thiện là rừng rậm. Những rừng rậm ấy đối với đức Phật, đức Thế Tôn, đã được đoạn tận, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho như thân cây thốt nốt, đã được làm cho không còn hiện hữu, có trạng thái không sanh khởi trong tương lai. Do đó, đức Phật là bậc không rừng rậm, đã lìa khỏi rừng rậm, đã thoát khỏi rừng rậm, đã đi ra khỏi rừng rậm, đã từ bỏ rừng rậm, đã giải thoát khỏi rừng rậm, đã vượt qua tất cả rừng rậm – (như vậy là) ‘nibbano’ (bậc không rừng rậm). ‘Nāgo’ (Bậc long tượng): Đức Thế Tôn không làm điều ác (‘āguṃ na karoti’), vì vậy là bậc long tượng (‘nāgo’); không đi đến (nơi không nên đến) (‘na gacchati’), vì vậy là bậc long tượng (‘nāgo’); không trở lại (với phiền não) (‘na āgacchati’), vì vậy là bậc long tượng (‘nāgo’)... (v.v)... Như vậy, đức Thế Tôn không trở lại, vì vậy là bậc long tượng (‘nāgo’) – (như vậy là) ‘nikkāmo nibbano nāgo’ (bậc không dục, không rừng rậm, là bậc long tượng).

‘Kissa hetu musā bhaṇe’ (Vì lý do gì lại nói dối?). ‘Kissa hetu’ (Vì lý do gì): Vì lý do gì, vì nguyên nhân gì, vì duyên cớ gì, vì nhân duyên gì, vì duyên gì – (như vậy là) ‘kissa hetu’ (vì lý do gì). ‘Musā bhaṇe’ (lại nói dối): nên nói dối, nên kể, nên trình bày, nên dùng từ; ‘musā bhaṇe’ (lại nói dối) là nên nói lời đáng chê trách, nên nói lời dối trá, nên nói lời không phải của bậc Thánh. Ở đây, có người, hoặc đi đến hội trường, hoặc đi đến hội chúng, hoặc đi đến giữa bà con, hoặc đi đến giữa đoàn thể, hoặc đi đến giữa hoàng tộc, được dẫn đến và hỏi làm chứng: ‘Này ông, điều gì ông biết, hãy nói điều đó.’ Người ấy không biết mà nói: ‘Tôi biết,’ hoặc biết mà nói: ‘Tôi không biết,’ hoặc không thấy mà nói: ‘Tôi thấy,’ hoặc thấy mà nói: ‘Tôi không thấy.’ Như vậy, hoặc vì lợi ích của mình, hoặc vì lợi ích của người khác, hoặc vì lợi ích nhỏ nhoi nào đó, người ấy cố ý nói dối, điều này được gọi là lời đáng chê trách.

Lại nữa, việc nói dối xảy ra do ba phương diện. Trước khi nói, người ấy có ý nghĩ: ‘Ta sẽ nói dối,’ đang khi nói, người ấy biết: ‘Ta đang nói dối,’ sau khi nói, người ấy biết: ‘Ta đã nói dối’ – việc nói dối xảy ra do ba phương diện này. Lại nữa, việc nói dối xảy ra do bốn phương diện. Trước khi nói, người ấy có ý nghĩ: ‘Ta sẽ nói dối,’ đang khi nói, người ấy biết: ‘Ta đang nói dối,’ sau khi nói, người ấy biết: ‘Ta đã nói dối,’ và che giấu tà kiến – việc nói dối xảy ra do bốn phương diện này. Lại nữa, việc nói dối xảy ra do năm phương diện... (v.v)... sáu phương diện... bảy phương diện... tám phương diện. Trước khi nói, người ấy có ý nghĩ: ‘Ta sẽ nói dối,’ đang khi nói, người ấy biết: ‘Ta đang nói dối,’ sau khi nói, người ấy biết: ‘Ta đã nói dối,’ che giấu tà kiến, che giấu sự kham nhẫn, che giấu sở thích, che giấu tưởng, che giấu bản chất – việc nói dối, lời đáng chê trách, xảy ra do tám phương diện này. Vì lý do gì lại nên nói dối, nên kể, nên trình bày, nên dùng từ? – (như vậy là) ‘kissa hetu musā bhaṇe’ (vì lý do gì lại nói dối). Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói:

‘Tôi sẽ trùng tuyên lại Pārāyana, (trưởng lão Piṅgiya đã nói rằng): Ngài đã thấy thế nào, đã thuyết lại như thế ấy, bậc vô cấu, có trí tuệ rộng lớn; bậc không dục, không rừng rậm, là bậc long tượng, vì lý do gì lại nói dối?’

103.

‘Của bậc đã đoạn tận cấu uế và si mê, của bậc đã từ bỏ mạn và phẫn; này, tôi sẽ tán dương lời nói hợp thành với sự tán thán.’

‘Pahīnamalamohassa’ (Của bậc đã đoạn tận cấu uế và si mê). ‘Malaṃ’ (Cấu uế): Tham là cấu uế, sân là cấu uế, si là cấu uế, mạn là cấu uế, tà kiến là cấu uế, phiền não là cấu uế, tất cả ác hạnh là cấu uế, tất cả nghiệp đưa đến các cõi hữu là cấu uế.

‘Moho’ (Si mê): Sự không biết về khổ... (v.v)... vô minh là then cài, si mê là gốc rễ của bất thiện. Điều này được gọi là si mê. Cấu uế và si mê đối với đức Phật, đức Thế Tôn, đã được đoạn tận, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho như thân cây thốt nốt, đã được làm cho không còn hiện hữu, có trạng thái không sanh khởi trong tương lai. Do đó, đức Phật là bậc đã đoạn tận cấu uế và si mê – (như vậy là) ‘pahīnamalamohassa’ (của bậc đã đoạn tận cấu uế và si mê).

Về câu ‘người đã đoạn trừ ngã mạn và phỉ báng.’ Về ngã mạn: Ngã mạn có một loại – là sự kiêu ngạo của tâm. Ngã mạn có hai loại – ngã mạn tự đề cao mình, ngã mạn chê bai người khác. Ngã mạn có ba loại – ngã mạn ‘ta hơn,’ ngã mạn ‘ta bằng,’ ngã mạn ‘ta thua.’ Ngã mạn có bốn loại – sanh khởi ngã mạn do lợi lộc, sanh khởi ngã mạn do danh vọng, sanh khởi ngã mạn do tán dương, sanh khởi ngã mạn do lạc. Ngã mạn có năm loại – sanh khởi ngã mạn rằng ‘ta được các sắc khả ý,’ sanh khởi ngã mạn rằng ‘ta được các thanh… hương… vị… xúc khả ý.’ Ngã mạn có sáu loại – sanh khởi ngã mạn do sự toàn hảo của mắt, do sự toàn hảo của tai… mũi… lưỡi… thân… ý. Ngã mạn có bảy loại – mạn, quá mạn, mạn quá mạn, ty mạn, khinh mạn, ngã mạn, tà mạn. Ngã mạn có tám loại – sanh khởi ngã mạn do lợi lộc, sanh khởi ty mạn do không lợi lộc; sanh khởi ngã mạn do danh vọng, sanh khởi ty mạn do không danh vọng; sanh khởi ngã mạn do tán dương, sanh khởi ty mạn do chê bai; sanh khởi ngã mạn do lạc, sanh khởi ty mạn do khổ. Ngã mạn có chín loại – ngã mạn ‘ta hơn người hơn,’ ngã mạn ‘ta bằng người hơn,’ ngã mạn ‘ta thua người hơn;’ ngã mạn ‘ta hơn người bằng,’ ngã mạn ‘ta bằng người bằng,’ ngã mạn ‘ta thua người bằng;’ ngã mạn ‘ta hơn người thua,’ ngã mạn ‘ta bằng người thua,’ ngã mạn ‘ta thua người thua.’ Ngã mạn có mười loại – ở đây, có người sanh khởi ngã mạn do sanh chủng, hoặc do dòng họ, hoặc do gia thế, hoặc do dung sắc, hoặc do tài sản, hoặc do học vấn, hoặc do địa vị công việc, hoặc do địa vị nghề nghiệp, hoặc do kiến thức, hoặc do sở học, hoặc do tài biện luận, hoặc do một vật nào khác. Bất cứ ngã mạn nào như vậy, sự tưởng, tình trạng tưởng, sự kiêu ngạo, sự nâng lên, lá cờ, sự đề cao, sự mong muốn làm biểu ngữ của tâm – đây được gọi là ngã mạn.

Về phỉ báng: Bất cứ sự phỉ báng nào, tình trạng phỉ báng, bản chất của người phỉ báng, sự tàn nhẫn, hành động tàn nhẫn – đây được gọi là phỉ báng. Đối với Đức Phật, Đức Thế Tôn, cả ngã mạn và phỉ báng đã được đoạn trừ, đã được nhổ tận gốc rễ, đã được làm cho như gốc cây thốt nốt, đã được làm cho không còn tồn tại, có pháp không sanh khởi lại trong tương lai. Do đó, Đức Phật là người đã đoạn trừ ngã mạn và phỉ báng – (giải thích cho từ) ‘người đã đoạn trừ ngã mạn và phỉ báng.’

Về câu ‘Này, tôi sẽ tuyên thuyết lời nói hợp thành với sự tán dương.’ Từ ‘handāhaṃ’ là sự nối kết từ, sự phối hợp từ, sự làm đầy đủ từ, sự hòa hợp mẫu tự, sự trôi chảy của phụ âm, là sự tuần tự của các từ. Về câu ‘tôi sẽ tuyên thuyết lời nói hợp thành với sự tán dương’ có nghĩa là: lời nói, ngôn từ, sự diễn đạt, sự phát biểu được trang bị, được trang bị đầy đủ, đã đạt đến, đã đạt đến một cách tốt đẹp, đã sanh khởi, đã sanh khởi đầy đủ, đã thành tựu với sự tán dương, (lời nói ấy) tôi sẽ tuyên thuyết, tôi sẽ thuyết giảng, tôi sẽ làm cho biết, tôi sẽ thiết lập, tôi sẽ khai mở, tôi sẽ phân tích, tôi sẽ làm cho rõ ràng, tôi sẽ hiển thị. Như vậy là ý nghĩa của câu ‘Này, tôi sẽ tuyên thuyết lời nói hợp thành với sự tán dương.’ Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói –

‘(Về bậc) đã đoạn trừ cấu uế và si mê, người đã đoạn trừ ngã mạn và phỉ báng. Này, tôi sẽ tuyên thuyết lời nói hợp thành với sự tán dương.’

104.

Bậc xua tan bóng tối (si mê), là Đức Phật, bậc có tuệ nhãn toàn diện, bậc đã đi đến tận cùng thế gian, bậc đã vượt qua mọi cõi hữu. Bậc vô lậu, bậc đã đoạn trừ mọi khổ đau, bậc có danh xưng chân thật, thưa ngài Bà-la-môn, là người mà tôi phụng sự.

Về câu ‘Bậc xua tan bóng tối, là Đức Phật, bậc có tuệ nhãn toàn diện.’ Về ‘Bậc xua tan bóng tối’: Ngài đã xua tan, xua tan hoàn toàn, từ bỏ, loại trừ, làm cho chấm dứt, làm cho không còn tồn tại bóng tối tham, bóng tối sân, bóng tối si, bóng tối mạn, bóng tối tà kiến, bóng tối phiền não, bóng tối ác hạnh, cái làm cho mù quáng, cái làm cho vô minh, cái làm cho trí tuệ bị diệt tận, cái thuộc về phần khổ não, cái không dẫn đến Niết-bàn. Về ‘Đức Phật’: Vị Thế Tôn ấy... danh xưng ‘Phật’ này là một chế định được chứng ngộ. Toàn giác trí được gọi là tuệ nhãn toàn diện... Do đó, Như Lai có tuệ nhãn toàn diện. Như vậy là ý nghĩa của ‘Bậc xua tan bóng tối, là Đức Phật, bậc có tuệ nhãn toàn diện.’

Về câu ‘bậc đã đi đến tận cùng thế gian, bậc đã vượt qua mọi cõi hữu.’ Về thế gian: có một thế gian – hữu thế gian. Có hai thế gian – hữu thế gian và nhân sanh hữu thế gian; thiện thú hữu thế gian và nhân sanh thiện thú hữu thế gian; ác thú hữu thế gian và nhân sanh ác thú hữu thế gian. Có ba thế gian – ba thọ. Có bốn thế gian – bốn vật thực. Có năm thế gian – năm thủ uẩn. Có sáu thế gian – sáu nội xứ. Có bảy thế gian – bảy thức trú. Có tám thế gian – tám pháp thế gian. Có chín thế gian – chín chúng sanh trú. Có mười thế gian – mười xứ. Có mười hai thế gian – mười hai xứ. Có mười tám thế gian – mười tám giới. Về ‘bậc đã đi đến tận cùng thế gian’: Đức Thế Tôn đã đi đến tận cùng thế gian, đã đạt đến tận cùng, đã đi đến đỉnh cao, đã đạt đến đỉnh cao... đã đi đến Niết-bàn, đã đạt đến Niết-bàn. Ngài đã sống đời sống (phạm hạnh), đã thực hành xong... đối với Ngài không còn vòng luân hồi sanh tử, không còn tái sanh. Như vậy là ý nghĩa của ‘bậc đã đi đến tận cùng thế gian.’

Về ‘bậc đã vượt qua mọi cõi hữu.’ Về cõi hữu: có hai cõi hữu – nghiệp hữu và tái sanh hữu. Nghiệp hữu là gì? Phước hành, phi phước hành, và bất động hành – đây là nghiệp hữu. Tái sanh hữu là gì? Sắc, thọ, tưởng, hành, thức thuộc về tái sanh – đây là tái sanh hữu. Đức Thế Tôn đã vượt qua, đã siêu việt, đã thoát khỏi nghiệp hữu và tái sanh hữu. Như vậy là ý nghĩa của ‘bậc đã đi đến tận cùng thế gian, bậc đã vượt qua mọi cõi hữu.’

Vô lậu, đã đoạn trừ mọi khổ đau. Vô lậu là: có bốn lậu hoặc – dục lậu, hữu lậu, kiến lậu, vô minh lậu. Những lậu hoặc ấy của đức Phật, đức Thế Tôn đã được đoạn trừ, đã được nhổ tận gốc rễ, đã được làm cho như thân cây thốt nốt bị chặt ngọn, đã được làm cho không còn hiện hữu, có trạng thái không sanh khởi lại trong tương lai. Vì thế, đức Phật là bậc Vô Lậu. Đã đoạn trừ mọi khổ đau là: tất cả khổ đau của vị ấy, là khổ đau do tái sanh, khổ đau do sanh, khổ đau do già, khổ đau do bệnh, khổ đau do chết, khổ đau do sầu, bi, khổ, ưu, não... khổ đau do tà kiến tai hại, đã được đoạn trừ, đã được cắt đứt hoàn toàn, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, đã trở nên không có khả năng sanh khởi, đã được thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. Vì thế, đức Phật là bậc đã đoạn trừ mọi khổ đau – Vô lậu, đã đoạn trừ mọi khổ đau.

Bậc có danh hiệu chân thật, bậc Phạm Thiên, đã được con phụng sự. Bậc có danh hiệu chân thật là: có danh hiệu chân thật, có danh xưng tương đồng, có tên gọi tương đồng, có danh hiệu tương đồng một cách chân thật. Đức Thế Tôn Vipassī, đức Thế Tôn Sikhī, đức Thế Tôn Vessabhū, đức Thế Tôn Kakusandha, đức Thế Tôn Koṇāgamana, đức Thế Tôn Kassapa. Các vị Phật, các đức Thế Tôn ấy có danh xưng tương đồng, có tên gọi tương đồng. Đức Thế Tôn Thích Ca Mâu Ni cũng có danh xưng tương đồng, có tên gọi tương đồng với các vị Phật, các đức Thế Tôn ấy – vì thế, đức Phật là bậc có danh hiệu chân thật.

Bậc Phạm Thiên, đã được con phụng sự là: đức Thế Tôn ấy đã được con thân cận, đã được đến gần phụng sự, đã được hầu hạ, đã được hỏi han, đã được vấn nạn – Bậc có danh hiệu chân thật, bậc Phạm Thiên, đã được con phụng sự. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói –

“Bậc xua tan bóng tối, bậc Giác Ngộ, bậc có mắt toàn diện, bậc đi đến tận cùng thế gian, bậc đã vượt qua mọi cảnh hữu; bậc Vô Lậu, đã đoạn trừ mọi khổ đau, bậc có danh hiệu chân thật, bậc Phạm Thiên, đã được con phụng sự.”

105.

“Như loài chim từ bỏ khu rừng ít quả, để trú ngụ trong khu rừng nhiều quả; cũng vậy, con từ bỏ những người có trí tuệ nông cạn, đã đến được (với Ngài) như thiên nga đến đại dương.”

Như loài chim từ bỏ khu rừng ít quả, để trú ngụ trong khu rừng nhiều quả. Loài chim được gọi là dija (sinh hai lần). Vì lý do gì loài chim được gọi là dija? Được gọi là dija vì sanh ra hai lần, từ bụng mẹ và từ vỏ trứng. Vì lý do đó, loài chim được gọi là dija – dija. Như từ bỏ khu rừng ít quả là: như loài chim, sau khi từ bỏ, rời bỏ, vượt qua, vượt qua hoàn toàn, vượt qua một cách đặc biệt khu rừng nhỏ, khu rừng nhỏ bé, ít quả, ít thức ăn, ít nước, có thể đi đến, tìm thấy, đạt được một khu rừng khác, một lùm cây lớn, có nhiều quả, nhiều thức ăn, nhiều nước, và có thể trú ngụ trong lùm cây ấy – Như loài chim từ bỏ khu rừng ít quả, để trú ngụ trong khu rừng nhiều quả.

Cũng vậy, con từ bỏ những người có trí tuệ nông cạn, đã đến được (với Ngài) như thiên nga đến đại dương. Cũng vậy là sự hoàn thành của ví dụ. Từ bỏ những người có trí tuệ nông cạn là: bà-la-môn Bāvarī và các vị thầy khác của ông ấy, so với đức Phật, đức Thế Tôn, là những người có tầm nhìn nhỏ, tầm nhìn hạn hẹp, tầm nhìn ít ỏi, tầm nhìn thấp kém, tầm nhìn tồi tệ, tầm nhìn thiếu sót. Sau khi từ bỏ, rời bỏ, vượt qua, vượt qua hoàn toàn, vượt qua một cách đặc biệt những người có tầm nhìn nhỏ, tầm nhìn hạn hẹp, tầm nhìn ít ỏi, tầm nhìn thấp kém, tầm nhìn tồi tệ, tầm nhìn thiếu sót ấy, con đã đi đến, đã tìm thấy, đã đạt được đức Phật, đức Thế Tôn, bậc có tầm nhìn vô lượng, bậc có tầm nhìn tối thượng, bậc có tầm nhìn cao quý, bậc có tầm nhìn đặc biệt cao quý, bậc có tầm nhìn lỗi lạc, bậc có tầm nhìn cao siêu, bậc có tầm nhìn ưu việt, bậc không ai sánh bằng, bậc ngang với người không ai sánh bằng, bậc không có đối thủ, bậc không có người tương đương, bậc không có cá nhân nào sánh kịp, bậc Thiên Trung Thiên, bậc Ngưu Vương trong loài người, bậc Sư Tử trong loài người, bậc Long Tượng trong loài người, bậc thuần chủng trong loài người, bậc đầu đàn trong loài người, bậc gánh vác trong loài người, bậc mang mười lực. Và như con thiên nga có thể đi đến, tìm thấy, đạt được hồ lớn Mānasaka, hoặc hồ Anotatta, hoặc đại dương, nơi không bị khuấy động, có lượng nước vô biên, một khối nước; cũng vậy, con đã đi đến, đã tìm thấy, đã đạt được đức Phật, đức Thế Tôn, bậc không bị lay động, bậc có uy lực vô biên, bậc có trí tuệ phân tích, bậc có mắt đã mở, bậc thiện xảo trong các loại trí tuệ, bậc đã chứng đắc các tuệ phân tích, bậc đã đạt đến bốn vô sở úy, bậc có tâm hướng về sự thanh tịnh, bậc có tâm thanh tịnh riêng biệt, bậc nói lời không hai, bậc như vậy, bậc có lời hứa chân thật, bậc không nhỏ bé, bậc vĩ đại, bậc sâu sắc, bậc không thể đo lường, bậc khó thâm nhập, bậc có nhiều báu vật, bậc như đại dương, bậc thành tựu sáu loại xả, bậc vô song, bậc rộng lớn, bậc không thể đo lường, vị ấy, bậc như vậy, bậc thuyết giảng về con đường cao cả, bậc đứng đầu trong những người thuyết giảng, như núi Meru giữa các ngọn núi, như chim thần Garuḷa giữa các loài chim, như sư tử giữa các loài thú, như đại dương giữa các vùng nước, bậc Đạo Sư ấy, bậc Toàn Thắng cao cả, bậc Đại Sĩ – Cũng vậy, con từ bỏ những người có trí tuệ nông cạn, đã đến được (với Ngài) như thiên nga đến đại dương. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói –

“Như loài chim từ bỏ khu rừng ít quả, để trú ngụ trong khu rừng nhiều quả; cũng vậy, con từ bỏ những người có trí tuệ nông cạn, đã đến được (với Ngài) như thiên nga đến đại dương.”

106.

“Những ai trước đây đã giải thích cho con, trước giáo pháp của Gotama, rằng ‘đã là như thế này, sẽ là như thế này’; tất cả những điều đó chỉ là lời truyền khẩu, tất cả những điều đó chỉ làm tăng trưởng sự suy lường.”

Những ai trước đây đã giải thích cho con. Những ai là: bà-la-môn Bāvarī và các vị thầy khác của ông ấy, họ đã giải thích, đã chỉ rõ, đã thuyết giảng, đã làm cho biết, đã thiết lập, đã mở ra, đã phân tích, đã làm cho rõ ràng, đã tuyên bố kiến giải của riêng mình, sự kham nhẫn của riêng mình, sở thích của riêng mình, giáo lý của riêng mình, khuynh hướng của riêng mình, chủ ý của riêng mình – Những ai trước đây đã giải thích cho con.

Trước giáo pháp của Gotama là: trước giáo pháp của Gotama, bên ngoài giáo pháp của Gotama, trước đây so với giáo pháp của Gotama, trước tiên hơn giáo pháp của Gotama, (trước) giáo pháp của Phật, giáo pháp của bậc Toàn Thắng, giáo pháp của bậc Như Lai, giáo pháp của bậc A-la-hán – trước giáo pháp của Gotama.

“Đã là như vầy, sẽ là như vầy” có nghĩa là: Nghe nói rằng đã là như vầy, nghe nói rằng sẽ là như vầy. – (Đây là ý nghĩa của) “đã là như vầy, sẽ là như vầy”.

“Tất cả điều ấy chỉ là lời truyền khẩu” có nghĩa là: Tất cả điều ấy chỉ là lời truyền khẩu, chỉ là lời đồn, chỉ là sự truyền thừa, chỉ là sự tương truyền trong tạng điển, do lý luận, do suy diễn, do sự thẩm xét các khía cạnh, do sự chấp nhận sau khi cân nhắc các quan điểm; (họ) đã không thuyết giảng pháp được tự mình thắng tri, được tự mình chứng ngộ. – (Đây là ý nghĩa của) “tất cả điều ấy chỉ là lời truyền khẩu”.

“Tất cả điều ấy làm tăng trưởng tầm” có nghĩa là: Tất cả điều ấy làm tăng trưởng tầm, làm tăng trưởng tư duy, làm tăng trưởng ý định, làm tăng trưởng dục tầm, làm tăng trưởng sân tầm, làm tăng trưởng hại tầm, làm tăng trưởng tầm về quyến thuộc, làm tăng trưởng tầm về quốc độ, làm tăng trưởng tầm về sự bất tử, làm tăng trưởng tầm liên quan đến lòng thương người khác, làm tăng trưởng tầm liên quan đến lợi lộc, cung kính, danh tiếng, làm tăng trưởng tầm liên quan đến việc không bị khinh thường. – (Đây là ý nghĩa của) “tất cả điều ấy làm tăng trưởng tầm”. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói:

“Những vị đã giải thích cho tôi trước đây, trước giáo pháp của Gotama, (rằng): ‘Đã là như vầy, sẽ là như vầy’; tất cả điều ấy chỉ là lời truyền khẩu, tất cả điều ấy làm tăng trưởng tầm.”

107.

“Vị ấy độc nhất, xua tan bóng tối, có ánh quang, vị ấy tạo ra ánh sáng. Gotama có trí tuệ rộng lớn, Gotama có tuệ giác bao la.”

Về câu “Vị ấy độc nhất, xua tan bóng tối”. “Độc nhất” (eko) có nghĩa là: Đức Thế Tôn là độc nhất theo nghĩa xuất gia, là độc nhất theo nghĩa không có người thứ hai, là độc nhất theo nghĩa đã đoạn trừ ái, là độc nhất vì hoàn toàn ly tham, là độc nhất vì hoàn toàn ly sân, là độc nhất vì hoàn toàn ly si, là độc nhất vì hoàn toàn không còn phiền não, là độc nhất vì đã đi trên con đường độc nhất, là độc nhất vì đã một mình chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác.

Thế nào là Đức Thế Tôn độc nhất theo nghĩa xuất gia? Đức Thế Tôn, khi còn trẻ, là một thanh niên tóc đen nhánh, đầy đủ tuổi xuân tươi đẹp, trong thời thanh xuân đầu tiên, trong khi cha mẹ không mong muốn, mặt đẫm lệ, khóc lóc, và quyến thuộc than van, đã cắt đứt mọi ràng buộc của đời sống tại gia, cắt đứt ràng buộc vợ con, cắt đứt ràng buộc quyến thuộc, cắt đứt ràng buộc bạn bè thân hữu, cạo bỏ râu tóc, khoác y cà sa, từ bỏ gia đình, sống không gia đình, đạt đến trạng thái vô sở hữu, một mình đi, sống, hành động, thực hành, duy trì, bảo tồn, tồn tại. Như vậy, Đức Thế Tôn là độc nhất theo nghĩa xuất gia.

Thế nào là Đức Thế Tôn độc nhất theo nghĩa không có người thứ hai? Sau khi xuất gia như vậy, vị ấy một mình lui tới những trú xứ trong rừng, nơi hoang vắng, xa xôi, ít tiếng động, ít ồn ào, vắng người, kín đáo, thích hợp cho việc độc cư. Vị ấy một mình đi, một mình đứng, một mình ngồi, một mình nằm, một mình vào làng khất thực, một mình đi tới, một mình đi lui, một mình ngồi nơi kín đáo, một mình kinh hành; một mình đi, sống, hành động, thực hành, duy trì, bảo tồn, tồn tại. Như vậy, Đức Thế Tôn là độc nhất theo nghĩa không có người thứ hai.

Thế nào là Đức Thế Tôn độc nhất theo nghĩa đã đoạn trừ ái? Vị ấy sống như vậy, một mình, không có người thứ hai, không phóng dật, tinh cần, quyết tâm, bên bờ sông Nerañjarā, dưới cội Bồ đề, trong khi thực hành đại tinh tấn, đã nhiếp phục Ma vương cùng với quân đội, kẻ đen tối, Namuci, quyến thuộc của sự phóng dật, và đã từ bỏ, loại trừ, chấm dứt, làm cho không còn tồn tại lưới ái lan rộng và bám víu.

“Người có ái làm bạn đồng hành, lang thang trong luân hồi suốt quảng đường dài, trải qua kiếp này kiếp khác, không vượt qua được luân hồi.”

“Biết được sự nguy hại này, (rằng) ái là nguồn gốc của khổ, vị tỳ khưu không còn ái, không còn chấp thủ, chánh niệm, nên du hành.”

Như vậy, Đức Thế Tôn là độc nhất theo nghĩa đã đoạn trừ ái.

Thế nào là Đức Thế Tôn độc nhất vì hoàn toàn ly tham? Vì đã đoạn trừ tham, nên là độc nhất vì hoàn toàn ly tham; vì đã đoạn trừ sân, nên là độc nhất vì hoàn toàn ly sân; vì đã đoạn trừ si, nên là độc nhất vì hoàn toàn ly si; vì đã đoạn trừ các phiền não, nên là độc nhất vì hoàn toàn không còn phiền não.

Thế nào là Đức Thế Tôn độc nhất vì đã đi trên con đường độc nhất? Con đường độc nhất được gọi là bốn niệm xứ... cho đến... Thánh đạo tám ngành.

“Bậc thấy sự đoạn tận của sanh, bậc bi mẫn vì lợi ích, biết rõ con đường độc nhất. Nhờ con đường này, các vị trong quá khứ đã vượt qua, và những vị sẽ vượt qua và đang vượt qua bộc lưu.”

Như vậy, Đức Thế Tôn là độc nhất vì đã đi trên con đường độc nhất.

Thế nào là Đức Thế Tôn độc nhất vì đã một mình chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác? Giác ngộ được gọi là trí tuệ trong bốn đạo, là tuệ, tuệ quyền, tuệ lực, trạch pháp giác chi, thẩm sát, minh sát, chánh kiến. Đức Thế Tôn nhờ trí tuệ giác ngộ ấy đã liễu tri rằng: “Tất cả các hành là vô thường”, đã liễu tri rằng: “Tất cả các hành là khổ”, đã liễu tri rằng: “Tất cả các pháp là vô ngã”... cho đến... đã liễu tri rằng: “Bất cứ pháp gì có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận”. Hoặc là, bất cứ điều gì cần được liễu tri, tùy tri, giác ngộ, chánh giác, chứng đắc, xúc chứng, thực chứng, tất cả những điều ấy, Ngài đã liễu tri, tùy tri, giác ngộ, chánh giác, chứng đắc, xúc chứng, thực chứng nhờ trí tuệ giác ngộ ấy. Như vậy, Đức Thế Tôn là độc nhất vì đã một mình chứng ngộ Vô Thượng Chánh Đẳng Giác.

Tamonudo (người xua tan bóng tối) có nghĩa là: Đức Thế Tôn đã xua tan, đã hoàn toàn xua tan, đã từ bỏ, đã loại trừ, đã chấm dứt, đã đưa đến sự không tồn tại bóng tối của tham ái, bóng tối của sân hận, bóng tối của si mê, bóng tối của tà kiến, bóng tối của phiền não, bóng tối của ác hạnh, (bóng tối) tạo ra sự mù quáng, tạo ra sự không thấy (bằng tuệ nhãn), tạo ra sự vô minh, làm trí tuệ bị diệt tận, thuộc về phe của sự khổ não, không đưa đến Nibbāna. Āsīno (đã ngự tọa) có nghĩa là: Đức Thế Tôn đã ngự tọa, đã ngồi xuống tại Pāsāṇaka Cetiya. — Như vậy là āsīno.

Các vị đệ tử, là những bậc tam minh, đã vượt qua thần chết, đang hầu cận bậc ẩn sĩ, là người đã đến bờ kia của khổ đau, đang ngự tọa ở bên cạnh thành phố.

Đức Thế Tôn cũng đã ngự tọa như vậy... v.v... Hoặc là, Đức Thế Tôn đã ngự tọa do vì đã làm lắng dịu hoàn toàn mọi sự bận tâm. Vị ấy đã sống đời sống phạm hạnh, đã thực hành viên mãn... v.v... đối với vị ấy không còn vòng luân hồi sanh tử, không còn tái sanh. Đức Thế Tôn cũng đã ngự tọa như vậy. — Như vậy là eko tamonudāsīno (vị độc nhất ngự tọa xua tan bóng tối).

Jutimā so pabhaṅkaro (Vị ấy là người có hào quang, người tạo ra ánh sáng). Jutimā có nghĩa là: người có hào quang, người có trí tuệ, bậc hiền trí, người có trí tuệ, người có giác tuệ, người có tri kiến, người có sự sáng suốt, người có minh tuệ. Pabhaṅkaro có nghĩa là: người tạo ra ánh sáng, người tạo ra sự soi sáng, người tạo ra sự rực rỡ, người tạo ra ngọn đèn, người tạo ra ngọn đuốc, người tạo ra sự chiếu sáng, người tạo ra sự chói lọi. — Như vậy là jutimā so pabhaṅkaro.

Gotamo bhūripaññāṇo (Gotama có trí tuệ rộng lớn) có nghĩa là: Gotama có trí tuệ rộng lớn, được biết đến qua tri kiến, có trí tuệ là ngọn cờ, có trí tuệ là biểu ngữ, có trí tuệ là chủ tể, có nhiều sự thẩm sát, có nhiều sự thẩm sát tường tận, có nhiều sự xem xét, có pháp là sự xem xét kỹ lưỡng, trú trong sự sáng tỏ, có hành vi theo đó (trí tuệ), có nhiều điều đó, tôn trọng điều đó, hướng về điều đó, xuôi về điều đó, nghiêng về điều đó, chuyên tâm vào điều đó, có điều đó làm chủ tể.

Ngọn cờ là dấu hiệu của cỗ xe, khói là dấu hiệu của lửa; Vua là dấu hiệu của quốc gia, chồng là dấu hiệu của người phụ nữ.

Cũng tương tự như vậy, Gotama có trí tuệ rộng lớn, được biết đến qua tri kiến, có trí tuệ là ngọn cờ, có trí tuệ là biểu ngữ, có trí tuệ là chủ tể, có nhiều sự thẩm sát, có nhiều sự thẩm sát tường tận, có nhiều sự xem xét, có pháp là sự xem xét kỹ lưỡng, trú trong sự sáng tỏ, có hành vi theo đó (trí tuệ), có nhiều điều đó, tôn trọng điều đó, hướng về điều đó, xuôi về điều đó, nghiêng về điều đó, chuyên tâm vào điều đó, có điều đó làm chủ tể. — Như vậy là gotamo bhūripaññāṇo.

Gotamo bhūrimedhaso (Gotama có minh tuệ rộng lớn) có nghĩa là: Bhūri được gọi là đất. Đức Thế Tôn đã thành tựu trí tuệ rộng lớn, bao la, tương tự như đất ấy. Medhā được gọi là trí tuệ. Trí tuệ nào là sự hiểu biết... v.v... là sự không si mê, là sự trạch pháp, là chánh kiến. Đức Thế Tôn đã đạt đến, đã hoàn toàn đạt đến, đã đến gần, đã hoàn toàn đến gần, đã có được, đã hoàn toàn có được, đã thành tựu minh tuệ này, do đó Đức Phật được gọi là sumedhaso (bậc có minh tuệ tốt đẹp). — Như vậy là gotamo bhūrimedhaso. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói:

“Vị độc nhất ngự tọa xua tan bóng tối, Vị ấy là người có hào quang, người tạo ra ánh sáng; Gotama có trí tuệ rộng lớn, Gotama có minh tuệ rộng lớn.”

108.

Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho tôi, là pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian; là sự đoạn tận ái dục, không còn khổ nạn, là pháp không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu.

Yo me dhammamadesesi (Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho tôi). Yo có nghĩa là: Vị Thế Tôn ấy, là bậc tự mình giác ngộ, không có thầy chỉ dạy, đã tự mình liễu tri các chân lý trong các pháp chưa từng được nghe trước đây, và ở đó đã đạt đến nhất thiết trí và sự tự tại trong các năng lực. Dhammamadesesi (đã thuyết giảng Pháp) có nghĩa là: Dhammaṃ là phạm hạnh toàn thiện ở phần đầu, toàn thiện ở phần giữa, toàn thiện ở phần cuối, có ý nghĩa, có văn cú, hoàn toàn đầy đủ, trong sạch; là bốn niệm xứ... v.v... là Thánh đạo tám ngành, là Nibbāna và con đường đưa đến Nibbāna, (Ngài) đã chỉ ra, đã thuyết giảng, đã làm cho biết, đã thiết lập, đã khai mở, đã phân tích, đã làm cho rõ ràng, đã tuyên thuyết. — Như vậy là yo me dhammamadesesi.

Sandiṭṭhikamakālikaṃ (thiết thực hiện tại, không có thời gian) có nghĩa là: sandiṭṭhikaṃ (thiết thực hiện tại), akālikaṃ (không có thời gian), ehipassikaṃ (đến để mà thấy), opaneyyikaṃ (có khả năng hướng thượng), paccattaṃ veditabbaṃ viññūhi (được người trí tự mình chứng ngộ). — Như vậy là sandiṭṭhikaṃ. Hoặc là, vị nào tu tập Thánh đạo tám ngành trong hiện tại, ngay sau khi (tu tập) đạo ấy, vị ấy chắc chắn chứng đắc, tìm thấy, và đạt được quả. — Như vậy cũng là sandiṭṭhikaṃ. Akālikaṃ có nghĩa là: Giống như con người sau khi cho đi của cải có tính thời gian, họ không nhận được (kết quả) ngay lập tức mà phải chờ đợi một thời gian, Pháp này không phải như vậy. Vị nào tu tập Thánh đạo tám ngành trong hiện tại, ngay sau khi (tu tập) đạo ấy, vị ấy chắc chắn chứng đắc, tìm thấy, và đạt được quả, không phải ở đời sau, không phải ở thế giới khác. Như vậy là akālikaṃ. — Như vậy là sandiṭṭhikamakālikaṃ.

Taṇhakkhayamanītikaṃ (sự đoạn tận ái dục, không còn khổ nạn). Taṇhā có nghĩa là: ái đối với sắc... v.v... ái đối với pháp. Taṇhakkhayaṃ có nghĩa là: sự đoạn tận ái dục, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si, sự đoạn tận các cõi, sự đoạn tận sự sanh, sự đoạn tận sự tái sanh, sự đoạn tận hữu, sự đoạn tận luân hồi, sự đoạn tận vòng luân chuyển. Anītikaṃ có nghĩa là: īti (khổ nạn) được gọi là các phiền não, các uẩn, và các hành. Sự từ bỏ khổ nạn, sự làm lắng dịu khổ nạn, sự xả ly khổ nạn, sự làm an tịnh khổ nạn, trạng thái bất tử, Nibbāna. — Như vậy là taṇhakkhayamanītikaṃ.

Yassa natthi upamā kvaci (là pháp không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu). Yassa có nghĩa là: của Nibbāna. Natthi upamā có nghĩa là: không có sự so sánh, không có sự tương đương, không có sự giống nhau, không có phần tương tự, không có, không hiện hữu, không tìm thấy được. Kvaci có nghĩa là: ở bất cứ đâu, trong bất cứ cái gì, ở bất cứ nơi nào, hoặc ở bên trong, hoặc ở bên ngoài, hoặc cả bên trong lẫn bên ngoài. — Như vậy là yassa natthi upamā kvaci. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói:

“Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho tôi, là pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian; là sự đoạn tận ái dục, không còn khổ nạn, là pháp không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu.”

109.

Này Piṅgiya, vì sao ông lại rời xa, dù chỉ trong chốc lát, khỏi vị Gotama có trí tuệ rộng lớn, khỏi vị Gotama có minh tuệ rộng lớn?

Kiṃ nu tamhā vippavasi (vì sao ông lại rời xa vị ấy?) có nghĩa là: vì sao ông lại rời xa Đức Phật, ông đi xa, ông rời khỏi, ông trở nên xa cách? — Như vậy là kiṃ nu tamhā vippavasi.

`Muhuttamapi piṅgiyāti` (dù chỉ một chốc lát, này Piṅgiya) có nghĩa là: `muhuttampi` (dù chỉ một chốc lát), `khaṇampi` (dù chỉ một khoảnh khắc), `layampi` (dù chỉ một laya), `vayampi` (dù chỉ một vaya), `addhampi` (dù chỉ một khoảng thời gian). `Piṅgiyāti` (này Piṅgiya) là (cách) vị Bà-la-môn Bāvarī gọi tên người cháu của mình.

`Gotamā bhūripaññāṇāti` (từ đấng Gotama có trí tuệ rộng lớn) có nghĩa là: từ đấng Gotama `bhūripaññāṇā` (có trí tuệ rộng lớn), `ñāṇapaññāṇā` (nổi danh về trí tuệ), `paññādhajā` (có trí tuệ là ngọn cờ), `paññāketumhā` (có trí tuệ là biểu ngữ), `paññādhipateyyamhā` (có trí tuệ là chủ thể), `vicayabahulā` (có nhiều sự thẩm sát), `pavicayabahulā` (có nhiều sự thẩm sát đặc biệt), `okkhāyanabahulā` (có nhiều sự quán xét), `samokkhāyanadhammā` (có các pháp được quán xét kỹ lưỡng), `vibhūtavihārimhā` (có trú xứ hiển nhiên), `taccaritā` (có sự thực hành ấy), `tabbahulā` (có nhiều điều ấy), `taggarukā` (tôn trọng điều ấy), `tanninnā` (hướng về điều ấy), `tappoṇā` (nghiêng về điều ấy), `tappabbhārā` (xuôi về điều ấy), `tadadhimuttā` (tin tưởng vào điều ấy), `tadadhipateyyamhā` (có điều ấy làm chủ thể). Đó là ý nghĩa của `gotamā bhūripaññāṇā`.

`Gotamā bhūrimedhasāti` (từ đấng Gotama có tuệ giác rộng lớn): `Bhūri` được gọi là đất. Đức Thế Tôn đã thành tựu trí tuệ `vipulāya` (rộng lớn), `vitthatāya` (bao la) giống như đất ấy. `Medhā` được gọi là trí tuệ. Trí tuệ nào là sự hiểu biết... cho đến... `amoho` (sự không si mê), `dhammavicayo` (sự trạch pháp), `sammādiṭṭhi` (chánh kiến). Đức Thế Tôn `upeto` (đạt đến), `samupeto` (hoàn toàn đạt đến), `upāgato` (tiếp cận), `samupāgato` (hoàn toàn tiếp cận), `upapanno` (thành tựu), `samupapanno` (hoàn toàn thành tựu), `samannāgato` (thành tựu đầy đủ) trí tuệ `medhā` này. Do đó, đức Phật là bậc `sumedhaso` (có tuệ giác tốt đẹp). Đó là ý nghĩa của `gotamā bhūrimedhasā`. Do đó, vị Bà-la-môn ấy đã nói:

“Này Piṅgiya, vì sao ngươi lại xa rời vị ấy, dù chỉ trong chốc lát? (Xa rời) đấng Gotama có trí tuệ rộng lớn, đấng Gotama có tuệ giác bao la.”

110.

Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho ngươi, là Pháp `sandiṭṭhika` (thiết thực hiện tại), `akālika` (không có thời gian (xen vào)), `taṇhakkhaya` (sự đoạn tận ái), `anītika` (vô ưu), là Pháp mà không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu.

`Yo te dhammamadesesīti` (Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho ngươi): `Yo` (vị nào) là đức Thế Tôn ấy... cho đến... đã đạt đến `sabbaññutaṃ` (nhất thiết trí) và `vasībhāvaṃ` (sự thuần thục) ở các `bala` (lực). `Dhammamadesesīti` (đã thuyết giảng Pháp): `Dhammaṃ` (Pháp) là (Pháp) `ādikalyāṇaṃ` (tốt đẹp ở phần đầu), `majjhekalyāṇaṃ` (tốt đẹp ở phần giữa)... cho đến... (Ngài đã) `ācikkhi` (chỉ dạy), `desesi` (thuyết giảng), `paññapesi` (làm cho biết rõ), `paṭṭhapesi` (thiết lập), `vivari` (mở ra), `vibhaji` (phân tích), `uttānīakāsi` (làm cho sáng tỏ), `pakāsesi` (công bố) về Niết-bàn và con đường thực hành đưa đến Niết-bàn. Đó là ý nghĩa của `yo te dhammamadesesi`.

`Sandiṭṭhikamakālikaṃ` (thiết thực hiện tại, không có thời gian (xen vào)): `Sandiṭṭhikaṃ` (thiết thực hiện tại), `akālikaṃ` (không có thời gian (xen vào)), `ehipassikaṃ` (đến để mà thấy), `opaneyyikaṃ` (có tính hướng thượng), `paccattaṃ veditabbaṃ viññūhi` (được người trí tự mình chứng ngộ). Như vậy là `sandiṭṭhikaṃ`. Hoặc là, người nào tu tập Thánh đạo Tám ngành ngay trong hiện tại, người ấy chắc chắn đạt được, nhận được, thành tựu được quả ngay sau khi đạo (khởi lên), không có sự gián đoạn. Như vậy cũng là `sandiṭṭhikaṃ`. `Akālikaṃ` (không có thời gian (xen vào)): Giống như con người sau khi cho đi của cải có tính thời gian, họ không nhận được (kết quả) ngay lập tức, họ phải chờ đợi thời gian; Pháp này không phải như vậy. Người nào tu tập Thánh đạo Tám ngành ngay trong hiện tại, người ấy chắc chắn đạt được, nhận được, thành tựu được quả ngay sau khi đạo (khởi lên), không có sự gián đoạn, không phải ở đời sau, không phải ở thế giới khác. Như vậy là `akālikaṃ`. Đó là ý nghĩa của `sandiṭṭhikamakālikaṃ`.

`Taṇhakkhayamanītikanti` (sự đoạn tận ái, vô ưu): `Taṇhā` (ái) là `rūpataṇhā` (sắc ái)... cho đến... `dhammataṇhā` (pháp ái). `Taṇhakkhayaṃ` (sự đoạn tận ái) là sự đoạn tận ái, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si, sự đoạn tận cõi đi, sự đoạn tận tái sanh, sự đoạn tận sự tái tục, sự đoạn tận hữu, sự đoạn tận luân hồi, sự đoạn tận vòng luân chuyển. `Anītikaṃ` (vô ưu): `Īti` (tai ương, ưu phiền) được gọi là các phiền não, các uẩn, và các hành. (Anītikaṃ là) sự từ bỏ tai ương, sự làm lắng dịu tai ương, sự xả ly tai ương, sự làm an tịnh tai ương, là bất tử, là Niết-bàn. Đó là ý nghĩa của `taṇhakkhayamanītikaṃ`.

`Yassa natthi upamā kvacīti` (là Pháp mà không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu): `Yassa` (của cái nào) là của Niết-bàn. `Natthi upamā` (không có sự so sánh) có nghĩa là không có sự so sánh, không có sự đối chiếu, không có cái tương tự, không có cái tương đương; không có, không hiện hữu, không tìm thấy được. `Kvaci` (ở bất cứ đâu) có nghĩa là ở bất cứ đâu, trong bất cứ cái gì, tại bất cứ nơi nào, dù là bên trong, hay bên ngoài, hay cả bên trong và bên ngoài. Đó là ý nghĩa của `yassa natthi upamā kvaci`. Do đó, vị Bà-la-môn ấy đã nói:

“Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho ngươi, là Pháp `sandiṭṭhika` (thiết thực hiện tại), `akālika` (không có thời gian (xen vào)), `taṇhakkhaya` (sự đoạn tận ái), `anītika` (vô ưu), là Pháp mà không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu.”

111.

Thưa Bà-la-môn, con không xa rời vị ấy, dù chỉ trong chốc lát. (Xa rời) đấng Gotama có trí tuệ rộng lớn, đấng Gotama có tuệ giác bao la.

`Nāhaṃ tamhā vippavasāmīti` (con không xa rời vị ấy) có nghĩa là: con không `vippavasāmi` (xa rời), không `apemi` (rời bỏ), không `apagacchāmi` (đi xa), không `vinā homi` (tách rời) khỏi đức Phật. Đó là ý nghĩa của `nāhaṃ tamhā vippavasāmi`.

`Muhuttamapi brāhmaṇāti` (dù chỉ một chốc lát, thưa Bà-la-môn): `Muhuttamapi` (dù chỉ một chốc lát) có nghĩa là `muhuttampi` (dù chỉ một chốc lát), `khaṇampi` (dù chỉ một khoảnh khắc), `layampi` (dù chỉ một laya), `vayampi` (dù chỉ một vaya), `addhampi` (dù chỉ một khoảng thời gian). `Brāhmaṇāti` (thưa Bà-la-môn) là (cách) gọi người cậu với sự tôn kính.

`Gotamā bhūripaññāṇāti` (từ đấng Gotama có trí tuệ rộng lớn) có nghĩa là: từ đấng Gotama `bhūripaññāṇā` (có trí tuệ rộng lớn), `ñāṇapaññāṇā` (nổi danh về trí tuệ), `paññādhajā` (có trí tuệ là ngọn cờ), `paññāketumhā` (có trí tuệ là biểu ngữ), `paññādhipateyyamhā` (có trí tuệ là chủ thể), `vicayabahulā` (có nhiều sự thẩm sát), `pavicayabahulā` (có nhiều sự thẩm sát đặc biệt), `okkhāyanabahulā` (có nhiều sự quán xét), `samokkhāyanadhammā` (có các pháp được quán xét kỹ lưỡng), `vibhūtavihārimhā` (có trú xứ hiển nhiên), `taccaritā` (có sự thực hành ấy), `tabbahulā` (có nhiều điều ấy), `taggarukā` (tôn trọng điều ấy), `tanninnā` (hướng về điều ấy), `tappoṇā` (nghiêng về điều ấy), `tappabbhārā` (xuôi về điều ấy), `tadadhimuttā` (tin tưởng vào điều ấy), `tadadhipateyyamhā` (có điều ấy làm chủ thể). Đó là ý nghĩa của `gotamā bhūripaññāṇā`.

`Gotamā bhūrimedhasāti` (từ đấng Gotama có tuệ giác rộng lớn): `Bhūri` được gọi là đất. Đức Thế Tôn đã thành tựu trí tuệ `vipulāya` (rộng lớn), `vitthatāya` (bao la) giống như đất ấy. `Medhā` được gọi là trí tuệ. Trí tuệ nào là sự hiểu biết... cho đến... `amoho` (sự không si mê), `dhammavicayo` (sự trạch pháp), `sammādiṭṭhi` (chánh kiến). Đức Thế Tôn `upeto` (đạt đến), `samupeto` (hoàn toàn đạt đến), `upāgato` (tiếp cận), `samupāgato` (hoàn toàn tiếp cận), `upapanno` (thành tựu), `samupapanno` (hoàn toàn thành tựu), `samannāgato` (thành tựu đầy đủ) trí tuệ `medhā` này. Do đó, đức Phật là bậc `sumedhaso` (có tuệ giác tốt đẹp). Đó là ý nghĩa của `gotamā bhūrimedhasā`. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói:

“Thưa Bà-la-môn, con không xa rời vị ấy, dù chỉ trong chốc lát. (Xa rời) đấng Gotama có trí tuệ rộng lớn, đấng Gotama có tuệ giác bao la.”

112.

Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho con, là Pháp `sandiṭṭhika` (thiết thực hiện tại), `akālika` (không có thời gian (xen vào)), `taṇhakkhaya` (sự đoạn tận ái), `anītika` (vô ưu), là Pháp mà không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu.

“Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho tôi” (Yo me dhammamadesesīti) có nghĩa là: Vị ấy là đức Thế Tôn, bậc Tự Giác Ngộ (sayambhū), không có thầy chỉ dạy (anācariyako), trước đây (pubbe) đối với các pháp chưa từng được nghe (ananussutesu dhammesu), đã tự mình (sāmaṃ) chứng ngộ các chân lý (saccāni abhisambujjhi), và ở đó (tattha ca) đã đạt đến bậc Toàn Giác (sabbaññutaṃ patto), và đã đạt đến sự thuần thục trong các năng lực (balesu ca vasībhāvaṃ). “Đã thuyết giảng Pháp” (Dhammamadesesīti). “Pháp” (Dhammaṃ) là phạm hạnh (brahmacariyaṃ) toàn thiện ở phần đầu (ādikalyāṇaṃ), toàn thiện ở phần giữa (majjhekalyāṇaṃ), toàn thiện ở phần cuối (pariyosānakalyāṇaṃ), có ý nghĩa đầy đủ (sātthaṃ), có văn tự đầy đủ (sabyañjanaṃ), hoàn toàn trọn vẹn (kevalaparipuṇṇaṃ), thanh tịnh (parisuddhaṃ); Ngài đã chỉ dạy (ācikkhi), thuyết giảng (desesi), làm cho biết (paññapesi), thiết lập (paṭṭhapesi), khai mở (vivari), phân tích (vibhaji), làm cho rõ ràng (uttānīakāsi), tuyên thuyết (pakāsesi) về bốn niệm xứ (cattāro satipaṭṭhāne), bốn chánh cần (cattāro sammappadhāne), bốn như ý túc (cattāro iddhipāde), năm căn (pañcindriyāni), năm lực (pañca balāni), bảy giác chi (satta bojjhaṅge), Thánh đạo tám ngành (ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ), và Niết-bàn (nibbānañca), và con đường đưa đến Niết-bàn (nibbānagāminiñca paṭipadaṃ). – Như vậy là ý nghĩa của “Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho tôi”.

“Thiết thực hiện tại, không có thời gian” (Sandiṭṭhikamakālikaṃ) có nghĩa là: thiết thực hiện tại (sandiṭṭhikaṃ), không có thời gian (akālikaṃ), đến để thấy (ehipassikaṃ), có tính hướng thượng (opaneyyikaṃ), được người trí tự mình chứng hiểu (paccattaṃ veditabbaṃ viññūhīti). Như vậy là “thiết thực hiện tại”. Hoặc là (Atha vā), người nào (yo) tu tập (bhāveti) Thánh đạo tám ngành (ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ) ngay trong hiện tại (diṭṭheva dhamme), người ấy (tassa) ngay sau khi (anantarā samanantarā) tu tập đạo (maggassa) liền chứng đắc (adhigacchateva), đạt được (vindati), thành tựu (paṭilabhati) quả (phalaṃ). Như vậy cũng là “thiết thực hiện tại”. “Không có thời gian” (Akālikaṃ) có nghĩa là: ví như (yathā) con người (manussā) sau khi cho đi (datvā) của cải có thời hạn (kālikaṃ dhanaṃ) thì không nhận lại được ngay lập tức (anantarā na labhanti), họ phải chờ đợi thời gian (kālaṃ āgamenti), nhưng Pháp này thì không như vậy (nevāyaṃ dhammo). Người nào (yo) tu tập (bhāveti) Thánh đạo tám ngành (ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ) ngay trong hiện tại (diṭṭheva dhamme), người ấy (tassa) ngay sau khi (anantarā samanantarā) tu tập đạo (maggassa) liền chứng đắc (adhigacchateva), đạt được (vindati), thành tựu (paṭilabhati) quả (phalaṃ), không phải ở đời sau (na parattha), không phải ở thế giới khác (na paraloke). Như vậy là “không có thời gian”. – Như vậy là ý nghĩa của “thiết thực hiện tại, không có thời gian”.

“Sự đoạn tận ái, không còn tai ương” (Taṇhakkhayamanītikaṃ) có nghĩa là: “Ái” (Taṇhā) là ái đối với sắc... cho đến... ái đối với pháp. “Sự đoạn tận ái” (Taṇhakkhayaṃ) là sự đoạn tận ái, sự đoạn tận tham, sự đoạn tận sân, sự đoạn tận si, sự đoạn tận các cõi, sự đoạn tận sự tái sanh, sự đoạn tận sự kết thai, sự đoạn tận hữu, sự đoạn tận luân hồi, sự đoạn tận vòng luân chuyển. “Không còn tai ương” (Anītikaṃ) có nghĩa là: phiền não (kilesā), các uẩn (khandhā), và các hành (abhisaṅkhārā) được gọi là “tai ương” (īti). Sự từ bỏ tai ương (ītippahānaṃ), sự làm lắng dịu tai ương (ītivūpasamaṃ), sự an tịnh tai ương (ītipaṭippassaddhiṃ), trạng thái bất tử (amataṃ), Niết-bàn (nibbānaṃ). – Như vậy là ý nghĩa của “sự đoạn tận ái, không còn tai ương”.

“Cái mà không có gì so sánh được ở bất cứ đâu” (Yassa natthi upamā kvacīti) có nghĩa là: “Cái mà” (Yassa) là chỉ cho Niết-bàn (nibbānassa). “Không có gì so sánh được” (Natthi upamā) có nghĩa là không có sự so sánh (upamā natthi), không có sự đối chiếu (upanidhā natthi), không có gì tương tự (sadisaṃ natthi), không có phần tương đương (paṭibhāgo natthi), không có (na atthi), không hiện hữu (na saṃvijjati), không thể tìm thấy (nupalabbhati). “Ở bất cứ đâu” (Kvacīti) có nghĩa là ở bất cứ nơi nào (kvaci), ở bất cứ cái gì (kimhici), ở bất cứ chỗ nào (katthaci), hoặc ở bên trong (ajjhattaṃ vā), hoặc ở bên ngoài (bahiddhā vā), hoặc ở cả bên trong và bên ngoài (ajjhattabahiddhā vā). – Như vậy là ý nghĩa của “cái mà không có gì so sánh được ở bất cứ đâu”. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói: –

“Vị nào đã thuyết giảng Pháp cho tôi, là pháp thiết thực hiện tại, không có thời gian; là sự đoạn tận ái, không còn tai ương, là cái mà không có gì so sánh được ở bất cứ đâu.”

113.

“Con thấy Ngài bằng tâm ý như bằng mắt thường, hỡi vị Bà-la-môn, ngày và đêm không gián đoạn. Con trải qua đêm ngày trong sự đảnh lễ, do đó con nghĩ rằng mình không hề xa cách.”

“Con thấy Ngài bằng tâm ý như bằng mắt thường” (Passāmi naṃ manasā cakkhunāva) có nghĩa là: ví như (yathā) người có mắt (cakkhumā puriso) có thể thấy (passeyya), nhận ra (dakkheyya), nhìn ngắm (olokeyya), quán sát (nijjhāyeyya), xem xét (upaparikkheyya) các hình sắc (rūpagatāni) trong ánh sáng (āloke), cũng vậy (evameva), con (ahaṃ) thấy (passāmi), nhận ra (dakkhāmi), nhìn ngắm (olokemi), quán sát (nijjhāyāmi), xem xét (upaparikkheyyāmi) đức Phật, đức Thế Tôn (buddhaṃ bhagavantaṃ) bằng tâm ý (manasā). – Như vậy là ý nghĩa của “con thấy Ngài bằng tâm ý như bằng mắt thường”.

“Hỡi vị Bà-la-môn, ngày và đêm không gián đoạn” (Rattindivaṃ brāhmaṇa appamatto) có nghĩa là: không gián đoạn (appamatto) do tu tập (bhāvento) niệm Phật (buddhānussatiṃ) bằng tâm ý (manasā) cả đêm (rattiñca) lẫn ngày (divā ca). – Như vậy là ý nghĩa của “hỡi vị Bà-la-môn, ngày và đêm không gián đoạn”.

“Con trải qua đêm ngày trong sự đảnh lễ” (Namassamāno vivasemi rattiṃ) có nghĩa là: “Trong sự đảnh lễ” (Namassamāno) là đảnh lễ (namassamāno) bằng thân (kāyena vā), hoặc đảnh lễ bằng lời (vācāya vā), hoặc đảnh lễ bằng ý (cittena vā), hoặc đảnh lễ bằng sự thực hành thuận theo ý nghĩa (anvatthapaṭipattiyā vā), hoặc đảnh lễ bằng sự thực hành pháp và tùy pháp (dhammānudhammapaṭipattiyā vā), là tôn trọng (sakkāramāno), kính trọng (garukāramāno), tôn kính (mānayamāno), cúng dường (pūjayamāno). Con trải qua (vivasemi), con sống qua (atināmemi), con vượt qua (atikkamemi) ngày và đêm (rattindivaṃ). – Như vậy là ý nghĩa của “con trải qua đêm ngày trong sự đảnh lễ”.

“Do đó con nghĩ rằng mình không hề xa cách” (Teneva maññāmi avippavāsaṃ) có nghĩa là: do tu tập (bhāvento) niệm Phật ấy (tāya buddhānussatiyā), con nghĩ rằng (maññāmi) đó là “không xa cách” (avippavāso), con nghĩ rằng (maññāmi), con biết rằng (jānāmi) đó là “không rời xa” (avippavuṭṭho). Con biết như vậy (Evaṃ jānāmi), con hiểu rõ như vậy (evaṃ ājānāmi), con nhận thức rõ như vậy (evaṃ vijānāmi), con liễu tri như vậy (evaṃ paṭivijānāmi), con thâm nhập như vậy (evaṃ paṭivijjhāmi). – Như vậy là ý nghĩa của “do đó con nghĩ rằng mình không hề xa cách”. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói: –

“Con thấy Ngài bằng tâm ý như bằng mắt thường, hỡi vị Bà-la-môn, ngày và đêm không gián đoạn. Con trải qua đêm ngày trong sự đảnh lễ, do đó con nghĩ rằng mình không hề xa cách.”

114.

“Tín, hỷ, ý, và niệm của con, không rời xa giáo pháp của đức Gotama. Bậc Trí Tuệ Rộng Lớn đi về phương nào, con cũng hướng về phương ấy mà cúi đầu.”

“Tín, hỷ, ý, và niệm” (Saddhā ca pīti ca mano sati ca) có nghĩa là: “Tín” (Saddhā) là niềm tin (saddhā), sự tin tưởng (saddahanā), sự quyết tin (okappanā), sự tịnh tín (abhippasādo) hướng về đức Thế Tôn; là tín, tín căn, tín lực. “Hỷ” (Pīti) là sự vui mừng (pīti), sự hân hoan (pāmojjaṃ), sự hoan hỷ (modanā), sự vui thích (āmodanā), sự vui vẻ (pamodanā), sự tươi cười (hāso), sự vui sướng (pahāso), sự thích thú (vitti), sự hài lòng (tuṭṭhi), sự phấn chấn (odagyaṃ), sự vui lòng của tâm (attamanatā cittassa) hướng về đức Thế Tôn. “Ý” (Mano) là tâm (cittaṃ), ý (mano), tâm tư (mānasaṃ), trái tim (hadayaṃ), tâm trắng trong (paṇḍaraṃ), ý xứ (manāyatanaṃ), ý căn (manindriyaṃ), thức (viññāṇaṃ), thức uẩn (viññāṇakkhandho), ý thức giới tương ưng (tajjā manoviññāṇadhātu) hướng về đức Thế Tôn. “Niệm” (Sati) là sự ghi nhớ (sati), sự tùy niệm (anussati), chánh niệm (sammāsati) hướng về đức Thế Tôn. – Như vậy là ý nghĩa của “tín, hỷ, ý, và niệm”.

“Không rời xa giáo pháp của đức Gotama” (Nāpentime gotamasāsanamhā) có nghĩa là: bốn pháp này (ime cattāro dhammā) không rời xa (nāpenti), không đi mất (na gacchanti), không từ bỏ (na vijahanti), không bị hủy hoại (na vināsenti) khỏi giáo pháp của đức Gotama (gotamasāsanā), giáo pháp của đức Phật (buddhasāsanā), giáo pháp của bậc Chiến Thắng (jinasāsanā), giáo pháp của đức Như Lai (tathāgatasāsanā), giáo pháp của bậc A-la-hán (arahantasāsanā). – Như vậy là ý nghĩa của “không rời xa giáo pháp của đức Gotama”.

(Về câu) `Yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño` (Vị có trí tuệ rộng lớn đi đến phương hướng nào). (Về câu) `Yaṃ yaṃ disaṃ` (phương hướng nào), (có nghĩa là) hoặc phương đông, hoặc phương tây, hoặc phương nam, hoặc phương bắc. `Vajati` (đi) có nghĩa là `gacchati` (đi đến), `kamati` (bước đi), `abhikkamati` (đi tới). (Về câu) `Bhūripañño` (vị có trí tuệ rộng lớn), (có nghĩa là) `bhūripañño`: vị có trí tuệ như đất, `mahāpañño`: vị có trí tuệ vĩ đại, `tikkhapañño`: vị có trí tuệ sắc bén, `puthupañño`: vị có trí tuệ đa dạng, `hāsapañño`: vị có trí tuệ hoan hỷ, `javanapañño`: vị có trí tuệ nhanh nhạy, `nibbedhikapañño`: vị có trí tuệ xuyên thấu. `Pathavī` (đất) được gọi là `bhūri`. Đức Thế Tôn là bậc đã thành tựu trí tuệ rộng lớn, bao la, tương tự như đất ấy – (đây là ý nghĩa của câu) `yaṃ yaṃ disaṃ vajati bhūripañño`.

(Về câu) `Sa tena teneva natohamasmīti` (Chính vì thế ấy, con hướng về nơi ấy), (có nghĩa là) `so` (vị ấy, tức là tôi) hướng về (`nato`) chính nơi ấy (`tena teneva`) là nơi (`yena`) có đức Phật; (tôi) xuôi về nơi ấy (`tanninno`), nghiêng về nơi ấy (`tappoṇo`), dốc về nơi ấy (`tappabbhāro`), hướng tâm về nơi ấy (`tadadhimutto`), xem nơi ấy là tối thượng (`tadadhipateyyo`) – (đây là ý nghĩa của câu) `sa tena teneva natohamasmi`. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói:

“Đức tin, hỷ lạc, tâm và niệm của con, không rời khỏi giáo pháp của đức Gotama; Vị có trí tuệ rộng lớn đi đến phương hướng nào, chính vì thế ấy, con hướng về nơi ấy.”

115.

Con đã già yếu, sức lực suy vi, chính vì thế, thân không đến được nơi ấy; Con hằng đi đến bằng sự tư duy, này Bà-la-môn, vì tâm của con đã gắn liền với ngài.

(Về câu) `Jiṇṇassa me dubbalathāmakassāti` (của con, người già yếu, sức lực suy vi), `jiṇṇassa` (già yếu) có nghĩa là `vuḍḍhassa` (lớn tuổi), `mahallakassa` (cao niên), `addhagatassa` (đã đi qua quãng đường dài của cuộc đời), `vayoanuppattassa` (đã đến tuổi xế chiều). `Dubbalathāmakassāti` (sức lực suy vi) có nghĩa là `dubbalathāmakassa` (sức lực yếu kém), `appathāmakassa` (ít sức lực), `parittathāmakassa` (sức lực nhỏ nhoi) – (đây là ý nghĩa của câu) `jiṇṇassa me dubbalathāmakassa`.

(Về câu) `Teneva kāyo na paleti tatthāti` (Chính vì thế, thân không đến được nơi ấy), (có nghĩa là) `kāyo` (thân) không đến được (`na paleti`), không đi được (`na vajati`), không đi đến được (`na gacchati`), không đi tới được (`nātikkamati`) nơi ấy (`tena`) là nơi (`yena`) có đức Phật – (đây là ý nghĩa của câu) `teneva kāyo na paleti tattha`.

(Về câu) `Saṅkappayantāya vajāmi niccanti` (Con hằng đi đến bằng sự tư duy), (có nghĩa là) `vajāmi` (con đi), `gacchāmi` (con đi đến), `atikkamāmi` (con đi tới) bằng sự đi của tư duy (`saṅkappagamanena`), bằng sự đi của tầm (`vitakkagamanena`), bằng sự đi của trí (`ñāṇagamanena`), bằng sự đi của tuệ (`paññāgamanena`), bằng sự đi của sự giác ngộ (`buddhigamanena`) – (đây là ý nghĩa của câu) `saṅkappayantāya vajāmi niccaṃ`.

(Về câu) `Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti` (Này Bà-la-môn, vì tâm của con đã gắn liền với ngài). (Về từ) `Manoti` (tâm), (có nghĩa là) `cittaṃ` (tâm), `mano` (ý), `mānasaṃ` (tâm)... cho đến ... `tajjā manoviññāṇadhātu` (ý thức giới sanh từ đó). (Về câu) `Mano hi me brāhmaṇa tena yuttoti`, (có nghĩa là) `mano` (tâm của con) đã gắn liền (`yutto`), đã đặc biệt gắn liền (`payutto`), đã khéo gắn liền (`saṃyutto`) với nơi ấy (`tena`) là nơi (`yena`) có đức Phật – (đây là ý nghĩa của câu) `mano hi me brāhmaṇa tena yutto`. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói:

“Con đã già yếu, sức lực suy vi, chính vì thế, thân không đến được nơi ấy; Con hằng đi đến bằng sự tư duy, này Bà-la-môn, vì tâm của con đã gắn liền với ngài.”

116.

Nằm trong vũng bùn, con run rẩy khắp nơi, con đã trôi nổi từ hòn đảo này đến hòn đảo khác; rồi con đã thấy bậc Chánh Đẳng Giác, bậc đã vượt qua bộc lưu, bậc vô lậu.

Paṅke sayāno pariphandamāno có nghĩa là: Paṅke sayāno (nằm trong vũng bùn) có nghĩa là: Nằm trong vũng bùn dục vọng, trong bùn lầy dục vọng, trong phiền não dục vọng, trong lưỡi câu dục vọng, trong sự thiêu đốt của dục vọng, trong sự trói buộc của dục vọng; đang ngủ, đang nằm, đang trú, đang an trú, đang thường trú – đó là nằm trong vũng bùn. Pariphandamāno (bị rung động) có nghĩa là: Bị rung động bởi sự rung động của ái dục, bị rung động bởi sự rung động của tà kiến, bị rung động bởi sự rung động của phiền não, bị rung động bởi sự rung động của sự cố gắng, bị rung động bởi sự rung động của quả báo, bị rung động bởi sự rung động của ý ác hành, bị rung động bởi tham ái đã nhiễm, bị rung động bởi sân hận đã khởi, bị rung động bởi si mê đã ngu muội, bị rung động bởi ngã mạn đã trói buộc, bị rung động bởi tà kiến đã chấp thủ sai lầm, bị rung động bởi trạo cử đã đi đến tán loạn, bị rung động bởi hoài nghi đã không đi đến quyết định, bị rung động bởi các tùy miên đã có sức mạnh, bị rung động bởi lợi lộc, bị rung động bởi không lợi lộc, bị rung động bởi danh vọng, bị rung động bởi không danh vọng, bị rung động bởi tán thán, bị rung động bởi chê bai, bị rung động bởi lạc, bị rung động bởi khổ, bị rung động bởi sanh, bị rung động bởi già, bị rung động bởi bệnh, bị rung động bởi chết, bị rung động bởi sầu, bi, khổ, ưu, não, bị rung động bởi khổ ở địa ngục, bị rung động bởi khổ ở loài bàng sanh, bị rung động bởi khổ ở cõi ngạ quỷ, bị rung động bởi khổ ở cõi người... (v.v.)... bị rung động bởi khổ có gốc rễ từ sự nhập thai... bị rung động bởi khổ có gốc rễ từ sự lưu lại trong thai... bị rung động bởi khổ có gốc rễ từ sự ra khỏi thai... bị rung động bởi khổ trói buộc kẻ đã sanh ra... bị rung động bởi khổ phụ thuộc vào người khác của kẻ đã sanh ra... bị rung động bởi khổ do tự mình nỗ lực... bị rung động bởi khổ do người khác nỗ lực... bị rung động bởi hành khổ... bị rung động bởi hoại khổ... bị rung động bởi khổ do bệnh mắt... bị rung động bởi khổ do bệnh tai... bị rung động bởi khổ do bệnh mũi... bị rung động bởi khổ do bệnh lưỡi... bị rung động bởi khổ do bệnh thân... bị rung động bởi khổ do bệnh đầu... bị rung động bởi khổ do bệnh tai (vành tai)... bị rung động bởi khổ do bệnh miệng... bị rung động bởi khổ do bệnh răng... bị rung động bởi khổ do bệnh môi... bởi ho, bởi suyễn, bởi sổ mũi, bởi sốt nóng, bởi sốt rét, bởi bệnh bụng, bởi ngất xỉu, bởi kiết lỵ, bởi đau nhói, bởi thổ tả, bởi bệnh cùi, bởi mụn nhọt, bởi bạch biến, bởi lao phổi, bởi động kinh, bởi hắc lào, bởi ngứa, bởi ghẻ lở, bởi ghẻ cóc, bởi nứt nẻ, bởi bệnh huyết đàm, bởi bệnh tiểu đường, bởi bệnh vai, bởi nhọt độc, bởi bệnh rò hậu môn, bởi bệnh do mật gây ra, bởi bệnh do đàm gây ra, bởi bệnh do gió gây ra, bởi bệnh do ba thứ hợp lại, bởi bệnh do thời tiết thay đổi, bởi bệnh do sinh hoạt không điều độ, bởi bệnh do cố gắng quá sức, bởi bệnh do quả của nghiệp, bởi lạnh, bởi nóng, bởi đói, bởi khát, bởi đại tiện, bởi tiểu tiện, bị rung động bởi khổ do sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, nắng, và các loài bò sát, bị rung động bởi khổ do mẹ chết, bị rung động bởi khổ do cha chết, bị rung động bởi khổ do con trai chết, bị rung động bởi khổ do con gái chết, bị rung động bởi khổ do quyến thuộc bị hoại vong, bị rung động bởi khổ do tài sản bị hoại vong, bị rung động bởi khổ do bệnh tật hoành hành, bị rung động bởi khổ do giới bị hoại vong, bị rung động bởi khổ do tà kiến bị hoại vong; đang rung động, đang run rẩy, đang chấn động, đang rung chuyển mạnh – đó là nằm trong vũng bùn, bị rung động.

Dīpā dīpaṃ upallaviṃ có nghĩa là: Từ vị thầy này đến vị thầy khác, từ lời giảng pháp này đến lời giảng pháp khác, từ giáo phái này đến giáo phái khác, từ tà kiến này đến tà kiến khác, từ pháp hành này đến pháp hành khác, từ con đường này đến con đường khác, con đã trôi giạt, đã trôi giạt đến, đã trôi giạt hoàn toàn – đó là con đã trôi giạt từ hòn đảo này đến hòn đảo khác.

Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ có nghĩa là: Athā là sự nối kết các từ, sự liên kết các từ, sự làm đầy đủ các từ, sự kết hợp các mẫu tự, sự trôi chảy của các phụ âm, đây là sự tuần tự của các từ – đó là athā. Addasāsiṃ có nghĩa là: Con đã thấy, con đã nhận ra, con đã trông thấy, con đã liễu ngộ. Buddho có nghĩa là: Vị Thế Tôn ấy, là bậc tự mình giác ngộ, không có thầy chỉ dạy... (v.v.)... là một danh xưng được chứng thực, đó là danh từ ‘Buddha’ – đó là rồi con đã thấy bậc Chánh Đẳng Giác.

Oghatiṇṇamanāsavaṃ có nghĩa là: Oghatiṇṇaṃ (đã vượt qua bộc lưu) có nghĩa là: Đức Thế Tôn đã vượt qua dục bộc, đã vượt qua hữu bộc, đã vượt qua kiến bộc, đã vượt qua vô minh bộc; Ngài đã vượt qua, đã vượt lên, đã vượt thoát, đã đi qua, đã hoàn toàn đi qua, đã siêu việt toàn bộ con đường luân hồi; vị ấy đã sống xong phạm hạnh, đã thực hành viên mãn... (v.v.)... vòng luân hồi sanh tử, sự tái sanh không còn đối với vị ấy nữa – đó là đã vượt qua bộc lưu. Anāsavaṃ (không còn lậu hoặc) có nghĩa là: Có bốn lậu hoặc – dục lậu, hữu lậu, kiến lậu, vô minh lậu. Những lậu hoặc ấy đã được Đức Phật, Đức Thế Tôn đoạn trừ, đã được nhổ tận gốc rễ, đã được làm cho như thân cây ta-la, đã được làm cho không còn hiện hữu, có bản chất không sanh khởi lại trong tương lai. Vì thế, Đức Phật là bậc vô lậu – đó là vị đã vượt qua bộc lưu, không còn lậu hoặc. Vì vậy, trưởng lão Piṅgiya đã nói –

‘Nằm trong vũng bùn, con bị rung động, con đã trôi giạt từ hòn đảo này đến hòn đảo khác; rồi con đã thấy bậc Chánh Đẳng Giác, vị đã vượt qua bộc lưu, không còn lậu hoặc.’

117.

‘Như Vakkali đã được giải thoát nhờ đức tin, cùng với Bhadrāvudha và Āḷavi-Gotama; cũng vậy, này Piṅgiya, con hãy giải phóng đức tin, rồi con sẽ đi đến bờ kia của tử vực.’

"Như Vakkali đã giải thoát bằng đức tin, Bhadrāvudha, và Āḷavigotama" có nghĩa là: Như trưởng lão Vakkali là người có đức tin, tôn trọng đức tin, lấy đức tin làm đầu, hướng tâm đến đức tin, lấy đức tin làm chủ, đã chứng đắc A-la-hán; như trưởng lão Bhadrāvudha là người có đức tin, tôn trọng đức tin, lấy đức tin làm đầu, hướng tâm đến đức tin, lấy đức tin làm chủ, đã chứng đắc A-la-hán; như trưởng lão Āḷavigotama là người có đức tin, tôn trọng đức tin, lấy đức tin làm đầu, hướng tâm đến đức tin, lấy đức tin làm chủ, đã chứng đắc A-la-hán. Đây là ý nghĩa của câu: "Như Vakkali đã giải thoát bằng đức tin, Bhadrāvudha, và Āḷavigotama."

"Cũng vậy, ngươi hãy đặt niềm tin" có nghĩa là: Cũng vậy, ngươi hãy đặt niềm tin, hãy phóng thích niềm tin, hãy hoàn toàn phóng thích niềm tin, hãy hướng tâm đến, hãy xác tín. Hãy đặt niềm tin, hãy phóng thích niềm tin, hãy hoàn toàn phóng thích niềm tin, hãy hướng tâm đến, hãy xác tín rằng: "Tất cả các pháp hữu vi là vô thường." ... rằng: "Tất cả các pháp hữu vi là khổ." ... rằng: "Tất cả các pháp là vô ngã." ... rằng: "Bất cứ pháp nào có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận." Đây là ý nghĩa của câu: "Cũng vậy, ngươi hãy đặt niềm tin."

"Này Piṅgiya, ngươi sẽ đi đến bờ kia của lãnh vực tử thần" có nghĩa là: Lãnh vực của tử thần được gọi là các phiền não, các uẩn, và các hành. Bờ kia của lãnh vực tử thần được gọi là bất tử, là Niết-bàn; đó là sự tịch tịnh của tất cả các pháp hữu vi, sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận ái, sự ly tham, sự diệt tận, là Niết-bàn. "Này Piṅgiya, ngươi sẽ đi đến bờ kia của lãnh vực tử thần" có nghĩa là: Ngươi sẽ đi đến bờ kia, sẽ đạt đến bờ kia, sẽ chạm đến bờ kia, sẽ chứng ngộ bờ kia. Đây là ý nghĩa của câu: "Này Piṅgiya, ngươi sẽ đi đến bờ kia của lãnh vực tử thần." Vì thế, đức Thế Tôn đã nói:

"Như Vakkali đã giải thoát bằng đức tin, Bhadrāvudha, và Āḷavigotama; Cũng vậy, ngươi hãy đặt niềm tin, này Piṅgiya, ngươi sẽ đi đến bờ kia của lãnh vực tử thần."

118.

Con lại càng thêm tịnh tín, sau khi nghe lời của bậc Mâu-ni; Bậc Chánh Đẳng Giác đã vén màn che, không còn chướng ngại, đầy đủ biện tài.

"Con lại càng thêm tịnh tín" có nghĩa là: Con lại càng thêm tịnh tín, càng ngày càng tin tưởng, càng ngày càng xác tín, càng ngày càng hướng tâm đến. Con càng ngày càng tịnh tín, càng ngày càng tin tưởng, càng ngày càng xác tín, càng ngày càng hướng tâm đến rằng: "Tất cả các pháp hữu vi là vô thường." Con càng ngày càng tịnh tín... rằng: "Tất cả các pháp hữu vi là khổ." ... Con càng ngày càng tịnh tín... rằng: "Tất cả các pháp là vô ngã." ... Con càng ngày càng tịnh tín, càng ngày càng tin tưởng, càng ngày càng xác tín, càng ngày càng hướng tâm đến rằng: "Bất cứ pháp nào có sanh khởi, tất cả pháp ấy đều có diệt tận." Đây là ý nghĩa của câu: "Con lại càng thêm tịnh tín."

"Sau khi nghe lời của bậc Mâu-ni." Bậc Mâu-ni: Sự trầm lặng được gọi là trí tuệ... Vượt qua mạng lưới dính mắc, vị ấy là bậc Mâu-ni. "Sau khi nghe lời của bậc Mâu-ni" có nghĩa là: Sau khi đã nghe, đã học thuộc, đã ghi nhớ, đã nhận thức lời nói, lời trình bày, lời thuyết giảng, lời giáo huấn, lời chỉ dạy của Ngài. Đây là ý nghĩa của câu: "Sau khi nghe lời của bậc Mâu-ni."

"Bậc Chánh Đẳng Giác đã vén màn che." Màn che: Có năm màn che – màn che ái dục, màn che tà kiến, màn che phiền não, màn che ác hạnh, màn che vô minh. Những màn che ấy của đức Phật, đức Thế Tôn, đã được vén mở, đã được phá hủy, đã được nhổ bật gốc, đã được từ bỏ, đã được đoạn tận, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, đã không còn khả năng tái sanh, đã được thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. Vì thế, đức Phật là bậc đã vén màn che. Bậc Giác Ngộ: Vị Thế Tôn ấy... là một danh xưng được chứng ngộ, đó là 'Phật'. Đây là ý nghĩa của câu: "Bậc Chánh Đẳng Giác đã vén màn che."

"Không còn chướng ngại, đầy đủ biện tài." Không còn chướng ngại: Tham là chướng ngại, sân là chướng ngại, si là chướng ngại, phẫn là chướng ngại, uất hận... tất cả các bất thiện hành là chướng ngại. Những chướng ngại ấy của đức Phật, đức Thế Tôn, đã được từ bỏ, đã được nhổ tận gốc, đã được làm như cây thốt nốt cụt ngọn, đã được làm cho không còn hiện hữu, có bản chất không tái sanh trong tương lai. Vì thế, đức Phật là bậc không còn chướng ngại.

Đầy đủ biện tài: Có ba loại người có biện tài – người có biện tài về pháp học, người có biện tài về sự tra hỏi, người có biện tài về sự chứng đắc. Thế nào là người có biện tài về pháp học? Ở đây, có người đã học thuộc lời Phật dạy: kinh, ứng tụng, ký thuyết, kệ, cảm hứng ngữ, như thị ngữ, bổn sanh, vị tằng hữu pháp, phương quảng. Nhờ vào pháp học ấy, biện tài khởi sanh cho vị ấy – đây là người có biện tài về pháp học.

Thế nào là người có biện tài về sự tra hỏi? Ở đây, có người thường tra hỏi về ý nghĩa, về lý lẽ, về đặc tính, về nguyên nhân, và về xứ và phi xứ. Nhờ vào sự tra hỏi ấy, biện tài khởi sanh cho vị ấy – đây là người có biện tài về sự tra hỏi.

Thế nào là người có biện tài về chứng đắc? Ở đây, có người đã chứng đắc bốn Niệm Xứ, bốn Chánh Cần, bốn Thần Túc, năm Căn, năm Lực, bảy Giác Chi, Thánh Đạo Tám Ngành, bốn Thánh Đạo, bốn quả Sa-môn, bốn Vô Ngại Giải, sáu Thắng Trí. Vị ấy đã biết rõ ý nghĩa, đã biết rõ pháp, đã biết rõ ngữ nguyên. Khi ý nghĩa đã được biết rõ, ý nghĩa liền hiển hiện; khi pháp đã được biết rõ, pháp liền hiển hiện; khi ngữ nguyên đã được biết rõ, ngữ nguyên liền hiển hiện. Trí tuệ trong ba loại trí này là Biện Tài Vô Ngại Giải. Đức Thế Tôn đã đạt đến, đã thành tựu, đã tiếp cận, đã hoàn toàn tiếp cận, đã có được, đã hoàn toàn có được, đã đầy đủ Biện Tài Vô Ngại Giải này. Vì thế, Đức Phật là bậc có biện tài. Người nào không có học tập, không có hỏi han, không có chứng đắc, thì làm sao có biện tài được? – (Ngài là) bậc có biện tài không thiếu sót. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói rằng –

“Sau khi nghe lời của bậc Mâu-ni, con lại càng thêm tịnh tín. Bậc Chánh Giác đã vén mở màn che, không còn thiếu sót, có đầy đủ biện tài.”

119.

Với thắng trí về các vị trời siêu việt, Ngài biết tất cả, cả mình và người khác. Bậc Đạo Sư chấm dứt các câu hỏi của những người thừa nhận còn hoài nghi.

‘Với thắng trí về các vị trời siêu việt’ (nghĩa là): ‘Trời’ là có ba loại trời – trời do quy ước, trời do tái sanh, trời do thanh tịnh. Thế nào là trời do quy ước? Trời do quy ước được gọi là các vị vua, các hoàng tử, và các hoàng hậu. Đây được gọi là trời do quy ước. Thế nào là trời do tái sanh? Trời do tái sanh được gọi là các vị trời ở cõi Tứ Đại Thiên Vương, các vị trời ở cõi Ba Mươi Ba... cho đến... các vị trời ở cõi Phạm Thiên, và các vị trời ở cõi cao hơn nữa. Đây được gọi là trời do tái sanh. Thế nào là trời do thanh tịnh? Trời do thanh tịnh được gọi là các bậc Như Lai, các vị đệ tử của Như Lai là bậc A-la-hán đã đoạn tận các lậu hoặc, và các bậc Độc Giác Phật. Đây được gọi là trời do thanh tịnh. Đức Thế Tôn, với thắng trí về các vị trời do quy ước là siêu việt, với thắng trí về các vị trời do tái sanh là siêu việt, với thắng trí về các vị trời do thanh tịnh là siêu việt, sau khi đã biết, đã cân nhắc, đã thẩm xét, đã làm cho sáng tỏ, đã làm cho hiển lộ – (đó là ý nghĩa của) ‘với thắng trí về các vị trời siêu việt’.

‘Ngài biết tất cả, cả mình và người khác’ (nghĩa là): Đức Thế Tôn đã biết, đã hiểu rõ, đã chứng ngộ, đã thâm nhập các pháp làm cho trở thành trời siêu việt của chính mình và của người khác. Thế nào là các pháp làm cho trở thành trời siêu việt của chính mình? Chánh hạnh, thuận hạnh, vô nghịch hạnh, pháp tùy pháp hạnh, sự viên mãn trong các giới, sự phòng hộ các căn, sự tiết độ trong ăn uống, sự chuyên tâm cảnh giác, chánh niệm tỉnh giác, bốn Niệm Xứ... cho đến... Thánh Đạo Tám Ngành. Đây được gọi là các pháp làm cho trở thành trời siêu việt của chính mình.

Thế nào là các pháp làm cho trở thành trời siêu việt của người khác? Chánh hạnh... cho đến... Thánh Đạo Tám Ngành. Đây được gọi là các pháp làm cho trở thành trời siêu việt của người khác. Như vậy, Đức Thế Tôn đã biết, đã hiểu rõ, đã chứng ngộ, đã thâm nhập các pháp làm cho trở thành trời siêu việt của chính mình và của người khác – (đó là ý nghĩa của) ‘Ngài biết tất cả, cả mình và người khác’.

‘Bậc Đạo Sư chấm dứt các câu hỏi’ (nghĩa là): Đức Thế Tôn là bậc chấm dứt, kết thúc, phân định, hoàn tất các câu hỏi của các vị trong nhóm Pārāyana; là bậc chấm dứt, kết thúc, phân định, hoàn tất các câu hỏi của Sabhiya; ... các câu hỏi của Sakka... cho đến... các câu hỏi của Phạm thiên – (đó là ý nghĩa của) ‘chấm dứt các câu hỏi’. ‘Bậc Đạo Sư’ (nghĩa là): Đức Thế Tôn là vị trưởng đoàn lữ hành. Giống như vị trưởng đoàn lữ hành dẫn đoàn lữ hành vượt qua vùng hoang địa, vượt qua vùng hoang địa có trộm cướp, vượt qua vùng hoang địa có thú dữ, vượt qua vùng hoang địa đói kém, vượt qua vùng hoang địa không có nước; đưa qua, dẫn qua, mang qua, và đưa đến vùng đất an ổn; cũng vậy, Đức Thế Tôn là vị trưởng đoàn lữ hành dẫn dắt chúng sanh vượt qua vùng hoang địa, vượt qua vùng hoang địa của sanh, vượt qua vùng hoang địa của già... cho đến... vùng hoang địa của sầu, bi, khổ, ưu, não; vượt qua vùng hoang địa của tham, vùng hoang địa của sân... của si... của tà kiến... của phiền não... của ác hạnh; vượt qua rừng rậm của tham, vượt qua rừng rậm của sân, của si... của tà kiến... của phiền não... của ác hạnh; đưa qua, dẫn qua, mang qua, và đưa đến vùng đất an ổn, bất tử, là Niết-bàn – như vậy, Đức Thế Tôn cũng là vị trưởng đoàn lữ hành.

Hoặc nữa, Đức Thế Tôn là bậc dẫn dắt, huấn luyện, thuyết phục, làm cho hiểu rõ, làm cho quán xét, trông nom, làm cho tịnh tín; như vậy, Đức Thế Tôn là vị trưởng đoàn lữ hành. Hoặc nữa, Đức Thế Tôn là bậc làm phát sanh con đường chưa phát sanh, là bậc làm cho sanh khởi con đường chưa sanh khởi, là bậc tuyên thuyết con đường chưa được tuyên thuyết; Ngài là bậc biết đường, bậc hiểu đường, bậc thiện xảo về đường. Và nay, các vị đệ tử sống noi theo con đường ấy, là những người đi sau được thành tựu – như vậy, Đức Thế Tôn cũng là vị trưởng đoàn lữ hành – (đó là ý nghĩa của) ‘Bậc Đạo Sư chấm dứt các câu hỏi’.

Kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ có nghĩa là: những người có sự hoài nghi, sau khi đến, trở thành không có hoài nghi; những người có sự khắc khổ, sau khi đến, trở thành không có sự khắc khổ; những người có sự phân vân, sau khi đến, trở thành không có sự phân vân; những người có sự nghi ngờ, sau khi đến, trở thành không có sự nghi ngờ; những người có tham ái, sau khi đến, trở thành không có tham ái; những người có sân hận, sau khi đến, trở thành không có sân hận; những người có si mê, sau khi đến, trở thành không có si mê; những người có phiền não, sau khi đến, trở thành không có phiền não. Đây là ý nghĩa của câu kaṅkhīnaṃ paṭijānataṃ. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói rằng:

“Vị Đạo Sư, bậc đã chấm dứt các câu hỏi, sau khi thắng tri về chư Thiên, đã biết tất cả, điều cao và điều thấp, và giải đáp cho những người còn hoài nghi.”

120.

“Trạng thái không bị lay chuyển, không bị biến hoại, không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu; con chắc chắn sẽ đi đến, ở đây con không có hoài nghi. Xin Ngài hãy ghi nhận con như vậy, là người có tâm hướng đến giải thoát.”

Asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ: Asaṃhīraṃ được gọi là trạng thái bất tử, là Nibbāna. Đó là sự tịch tịnh của tất cả các hành, sự từ bỏ tất cả các sanh y, sự đoạn tận của ái, sự ly tham, sự đoạn diệt, là Nibbāna. Asaṃhīraṃ có nghĩa là không bị lay chuyển bởi tham, bởi sân, bởi si, bởi phẫn nộ, bởi oán hận, bởi sự gièm pha, bởi sự cạnh tranh, bởi tật đố, bởi keo kiệt, bởi xảo trá, bởi gian manh, bởi ngoan cố, bởi hiếu thắng, bởi ngã mạn, bởi quá mạn, bởi say đắm, bởi phóng dật, bởi tất cả các phiền não, bởi tất cả các ác hạnh, bởi tất cả các phiền muộn, bởi tất cả các lậu hoặc, bởi tất cả các ưu não, bởi tất cả các nhiệt não, bởi tất cả các bất thiện hành. Nibbāna là thường hằng, bền vững, vĩnh cửu, có bản chất không biến hoại. Đây là ý nghĩa của asaṃhīraṃ.

Asaṃkuppaṃ: Asaṃkuppaṃ được gọi là trạng thái bất tử, là Nibbāna. Đó là sự tịch tịnh của tất cả các hành... cho đến... sự đoạn diệt, là Nibbāna. Đối với Nibbāna, sự sanh khởi không được biết đến, sự hoại diệt không có, sự biến đổi khác của nó không được biết đến. Nibbāna là thường hằng, bền vững, vĩnh cửu, có bản chất không biến hoại. Đây là ý nghĩa của asaṃhīraṃ asaṃkuppaṃ.

Yassa natthi upamā kvaci: Yassa có nghĩa là của Nibbāna. Natthi upamā có nghĩa là không có sự so sánh, không có sự đối chiếu, không có sự tương đồng, không có phần tương đương, không có, không hiện hữu, không tìm thấy được. Kvaci có nghĩa là ở bất cứ đâu, trong bất cứ cái gì, tại bất cứ nơi nào, hoặc ở bên trong, hoặc ở bên ngoài, hoặc cả bên trong lẫn bên ngoài. Đây là ý nghĩa của yassa natthi upamā kvaci.

Addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā: Addhā là một từ có nghĩa chắc chắn, một từ có nghĩa không nghi ngờ, một từ có nghĩa không hoài nghi, một từ có nghĩa không phân vân, một từ có nghĩa không do dự, một từ có nghĩa xác quyết, một từ có nghĩa không sai lầm, một từ có nghĩa không mâu thuẫn, một từ có nghĩa xác lập. Đây là ý nghĩa của addhā. Gamissāmi có nghĩa là tôi sẽ đi đến, tôi sẽ chứng đắc, tôi sẽ tiếp xúc, tôi sẽ chứng ngộ. Đây là ý nghĩa của addhā gamissāmi. Na mettha kaṅkhā: Ettha có nghĩa là ở trong Nibbāna. Không có sự hoài nghi, không có sự nghi ngờ, không có sự phân vân, không có sự do dự, không có, không hiện hữu, không tìm thấy được; đã được từ bỏ, đã được cắt đứt, đã được làm cho lắng dịu, đã được làm cho an tịnh, không có khả năng tái sanh, đã bị thiêu đốt bởi ngọn lửa trí tuệ. Đây là ý nghĩa của addhā gamissāmi na mettha kaṅkhā.

Evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittaṃ: Evaṃ maṃ dhārehi có nghĩa là xin Ngài hãy ghi nhận con như vậy. Adhimuttacittaṃ có nghĩa là người có tâm hướng về Nibbāna, có tâm xuôi về Nibbāna, có tâm nghiêng về Nibbāna, có tâm hướng đến Nibbāna. Đây là ý nghĩa của evaṃ maṃ dhārehi adhimuttacittaṃ. Do đó, trưởng lão Piṅgiya đã nói rằng:

“Trạng thái không bị lay chuyển, không bị biến hoại, không có gì có thể so sánh được ở bất cứ đâu; con chắc chắn sẽ đi đến, ở đây con không có hoài nghi. Xin Ngài hãy ghi nhận con như vậy, là người có tâm hướng đến giải thoát.”

Phần Chú Giải Các Kệ Tụng Theo Sau Pārāyana, chương thứ mười tám.

Phẩm Pārāyana đã kết thúc.