CND 10 — Diễn Giải Kinh Upasīva

Về câu: ‘Thưa ngài Sakka, một mình con (không thể vượt qua) dòng bộc lưu vĩ đại.’ ‘Một mình’ (nghĩa là) đối với con không có người thứ hai, hoặc đối với con không có pháp thứ hai, mà nương vào người ấy hoặc nương vào pháp ấy con có thể vượt qua, vượt lên, vượt khỏi, vượt hẳn, đi qua khỏi dòng bộc lưu vĩ đại là dục bộc, hữu bộc, kiến bộc, và vô minh bộc. ‘Sakka’ là bậc Sakka. Đức Thế Tôn đã xuất gia từ dòng họ Sakya, vì thế (ngài) là Sakka. Hoặc nữa, (ngài) giàu có, có tài sản lớn, có của cải, vì thế cũng là Sakka. Những tài sản này là của ngài, đó là: tín tài, giới tài, tàm tài, quý tài, văn tài, thí tài, tuệ tài, niệm xứ tài… cho đến… Niết-bàn tài. Do giàu có, có tài sản lớn, có của cải với vô số pháp bảo này, nên (ngài) cũng là Sakka. Hoặc nữa, (ngài) là Sakka vì ngài có khả năng, có năng lực, có đủ sức mạnh, là bậc dũng cảm, là bậc anh hùng, là bậc can đảm, không sợ hãi, không rúng động, không kinh hãi, không tháo chạy, đã từ bỏ sự sợ hãi và kinh hoàng, đã đoạn trừ sự dựng tóc gáy. – (Đây là ý nghĩa của) ‘thưa ngài Sakka, một mình con (không thể vượt qua) dòng bộc lưu vĩ đại.’

Về câu: ‘Trưởng lão Upasīva thưa rằng.’ ‘Iccā’ là sự liên kết từ… cho đến…. ‘Āyasmā’ là lời nói thân ái… cho đến…. ‘Upasīva’ là tên của vị Bà-la-môn ấy… cho đến… là cách gọi. – (Đây là ý nghĩa của) ‘trưởng lão Upasīva thưa rằng.’

Về câu: ‘Không nơi nương tựa, con không thể nào vượt qua.’ ‘Không nơi nương tựa’ (nghĩa là) không nương tựa vào một người nào hoặc không nương tựa vào một pháp nào, con không thể, không cố gắng, không có khả năng, không đủ sức để vượt qua, vượt lên, vượt khỏi, vượt hẳn, đi qua khỏi dòng bộc lưu vĩ đại là dục bộc, hữu bộc, kiến bộc, và vô minh bộc. – (Đây là ý nghĩa của) ‘không nơi nương tựa, con không thể nào vượt qua.’

Về câu: ‘Xin ngài, bậc Toàn Giác, hãy nói cho con biết đối tượng.’ (Nghĩa là) xin ngài hãy nói, hãy chỉ dạy, hãy thuyết giảng, hãy làm cho biết, hãy thiết lập, hãy mở ra, hãy phân tích, hãy làm cho rõ ràng, hãy soi sáng về đối tượng, về chỗ bám víu, về nơi nương tựa, về nơi y chỉ. ‘Bậc Toàn Giác’ (nghĩa là) toàn tri trí được gọi là ‘toàn giác.’ Đức Thế Tôn đã đạt đến, đã hoàn toàn đạt đến, đã đi đến, đã hoàn toàn đi đến, đã thành tựu, đã hoàn toàn thành tựu, đã được trang bị toàn tri trí ấy.

‘Ở đây, không có gì mà ngài chưa thấy, cũng không có gì chưa được biết, chưa được nhận thức; tất cả những gì cần biết, ngài đều đã thắng tri. Do đó, Như Lai là bậc Toàn Giác.’

Xin ngài, bậc Toàn Giác, hãy nói cho con biết đối tượng.

Về câu: ‘Mà nương vào đó con có thể vượt qua dòng bộc lưu này.’ ‘Mà nương vào đó’ (nghĩa là) nương vào người nào hoặc nương vào pháp nào mà con có thể vượt qua, vượt lên, vượt khỏi, vượt hẳn, đi qua khỏi dòng bộc lưu vĩ đại là dục bộc, hữu bộc, kiến bộc, và vô minh bộc. – (Đây là ý nghĩa của) ‘mà nương vào đó con có thể vượt qua dòng bộc lưu này.’ Vì thế, vị Bà-la-môn ấy đã nói rằng –

‘Thưa ngài Sakka, một mình con (trưởng lão Upasīva thưa rằng) không nơi nương tựa, không thể nào vượt qua được dòng bộc lưu vĩ đại. Xin ngài, bậc Toàn Giác, hãy nói cho con biết đối tượng mà nương vào đó con có thể vượt qua dòng bộc lưu này.’

39.

(Đức Thế Tôn phán, này Upasīva:) ‘Với chánh niệm, hãy quán xét Vô Sở Hữu Xứ, nương vào (quan niệm) ‘không có gì’ mà vượt qua dòng bộc lưu. Sau khi đã từ bỏ các dục, xa lìa các hoài nghi, hãy quán chiếu sự đoạn tận tham ái (tức Niết-bàn) cả ngày lẫn đêm.’

Ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā: Vị Bà-la-môn ấy, về bản chất, là người đã chứng đắc Vô Sở Hữu Xứ Định, nhưng không biết nơi nương tựa rằng: “Đây là nơi nương tựa của ta.” Đối với vị ấy, đức Thế Tôn chỉ dạy về nơi nương tựa và con đường xuất ly cao hơn. Sau khi nhập Vô Sở Hữu Xứ Định một cách chánh niệm, sau khi xuất khỏi định ấy, vị ấy quán xét các pháp tâm và tâm sở sanh khởi ở trong đó là vô thường, là khổ… là bệnh… là ung nhọt… là mũi tên… là điều ác… là hoạn nạn… là của người khác… là hoại diệt… là tai ương… là hiểm họa… là đáng sợ… là tai ách… là dao động… là tan rã… là không bền vững… là không có nơi che chở… là không có nơi ẩn náu… là không có nơi nương tựa… là không phải là nơi nương tựa… là trống rỗng… là rỗng không… là không… là vô ngã… là sự nguy hại… là có tính chất biến hoại… là không có lõi cây… là gốc rễ của điều ác… là sự hiện hữu… là sự không hiện hữu… là có lậu hoặc… là pháp hữu vi… là mồi của Ác ma… là có tính chất sanh… là có tính chất già… là có tính chất bệnh… là có tính chất chết… là có tính chất sầu, bi, khổ, ưu, não… là có tính chất sanh khởi… là có tính chất đoạn diệt… là vị ngọt… là sự nguy hại… là sự xuất ly, trong khi đang nhìn, đang thấy, đang quan sát, đang chiêm nghiệm, đang thẩm xét.

Satimā: Niệm nào, tùy niệm, tái niệm… chánh niệm – đây được gọi là niệm. Vị ấy được trang bị… được đầy đủ với niệm này, vị ấy được gọi là người có chánh niệm – (đây là ý nghĩa của) ākiñcaññaṃ pekkhamāno satimā.

Upasīvāti bhagavā: Đức Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn ấy bằng tên: “Này Upasīva.” Bhagavā: Đây là danh xưng thể hiện sự tôn kính… là một khái niệm chỉ định có thật, đó là Bhagavā – (đây là ý nghĩa của) upasīvāti bhagavā.

Natthīti nissāya tarassu oghaṃ: Vô Sở Hữu Xứ Định (là thiền định) ‘không có gì cả.’ Tại sao lại là Vô Sở Hữu Xứ Định ‘không có gì cả?’ Sau khi nhập Thức Vô Biên Xứ Định một cách chánh niệm và xuất khỏi định ấy, vị ấy làm cho chính thức ấy không hiện hữu, làm cho nó biến mất, và thấy rằng ‘không có gì cả.’ Vì lý do đó, hãy nương tựa, đặc biệt nương tựa, lấy Vô Sở Hữu Xứ Định ‘không có gì cả’ làm đối tượng, rồi hãy vượt qua, hãy vượt lên, hãy vượt thoát, hãy đi qua, hãy siêu việt khỏi dục bộc, hữu bộc, kiến bộc, và vô minh bộc – (đây là ý nghĩa của) natthīti nissāya tarassu oghaṃ.

Kāme pahāya virato kathāhīti: Về ‘kāmā,’ tóm lại có hai loại dục: dục đối tượng và dục phiền não… đây được gọi là dục đối tượng… đây được gọi là dục phiền não. Kāme pahāya: Sau khi liễu tri dục đối tượng, vị ấy từ bỏ, đoạn trừ, xua tan, chấm dứt, làm cho không còn tồn tại dục phiền não – (đây là ý nghĩa của) kāme pahāya. Virato kathāhīti: Hoài nghi được gọi là ‘kathaṃkathā.’ Nghi ngờ về Khổ… sự cứng đờ, sự hoang mang của tâm; vị ấy xa lìa, từ bỏ, hoàn toàn từ bỏ, thoát ra, rũ bỏ, giải thoát, không còn liên hệ, sống với tâm không còn giới hạn do hoài nghi ấy – như vậy cũng là virato kathāhi… Hoặc là, vị ấy xa lìa, từ bỏ, hoàn toàn từ bỏ, thoát ra, rũ bỏ, giải thoát, không còn liên hệ, sống với tâm không còn giới hạn do ba mươi hai loại hý luận – như vậy cũng là virato kathāhīti – (đây là ý nghĩa của) kāme pahāya virato kathāhi.

Taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassā: Về ‘taṇhā,’ (có) sắc ái… pháp ái. ‘Nattaṃ’ được gọi là ban đêm. ‘Aho’ được gọi là ban ngày. Cả đêm lẫn ngày, hãy thấy, hãy thấy rõ, hãy nhận biết, hãy quan sát, hãy chiêm nghiệm, hãy thẩm xét sự đoạn tận của ái, sự đoạn tận của tham, sự đoạn tận của sân, sự đoạn tận của si, sự đoạn tận của các cõi, sự đoạn tận của sự tái sanh, sự đoạn tận của sự nối liền, sự đoạn tận của các hữu, sự đoạn tận của luân hồi, sự đoạn tận của vòng luân chuyển – (đây là ý nghĩa của) taṇhakkhayaṃ nattamahābhipassa. Do đó, đức Thế Tôn đã nói –

“Này Upasīva, hãy là người có chánh niệm, quán xét Vô Sở Hữu Xứ, nương tựa vào ‘không có gì cả’ mà vượt qua bộc lưu; hãy từ bỏ các dục, xa lìa các hý luận, ngày và đêm hãy thấy rõ sự đoạn tận của ái.”

40.

Tôn giả Upasīva (hỏi): “Vị nào đã ly tham trong tất cả các dục, nương tựa vào Vô Sở Hữu Xứ, từ bỏ các (tầng thiền) khác; hướng tâm đến sự giải thoát cao nhất về tưởng, vị ấy có thể an trú ở đó mà không bị thoái chuyển chăng?”

Sabbesu kāmesu yo vītarāgo: Về ‘sabbesu,’ (có nghĩa là) toàn bộ, tất cả, không còn sót lại, không có ngoại lệ; đây là từ ngữ bao hàm tất cả. Về ‘kāmesu,’ về ‘kāmā,’ tóm lại có hai loại dục: dục đối tượng và dục phiền não… đây được gọi là dục đối tượng… đây được gọi là dục phiền não. Sabbesu kāmesu yo vītarāgo: Người nào trong tất cả các dục đã ly tham, đã hết tham, đã từ bỏ tham, đã nôn ra tham, đã giải thoát khỏi tham, đã đoạn trừ tham, đã xả ly tham bằng cách chế ngự – (đây là ý nghĩa của) sabbesu kāmesu yo vītarāgo.

Iccāyasmā upasīvo: ‘Iccā’ là sự kết hợp từ… ‘Āyasmā’ là một từ ngữ thân ái… ‘Upasīvo’ là tên của vị Bà-la-môn ấy… là một cách gọi – (đây là ý nghĩa của) iccāyasmā upasīvo.

Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ: Sau khi từ bỏ, xả ly, hoàn toàn xả ly, vượt qua, hoàn toàn vượt qua, siêu việt sáu tầng thiền chứng thấp hơn, vị ấy nương tựa, gắn bó, đạt đến, hoàn toàn đạt đến, quyết tâm, hướng tâm đến Vô Sở Hữu Xứ Định – (đây là ý nghĩa của) ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ.

“Saññāvimokkhe paramedhimutto” (đã hướng tâm đến sự giải thoát về tưởng ở mức độ tối thượng): Bảy thiền chứng có tưởng được gọi là các sự giải thoát về tưởng. Trong số các thiền chứng có tưởng ấy, thiền chứng Vô Sở Hữu Xứ là sự giải thoát, là cao tột, là ưu việt, là đặc biệt ưu việt, là chủ yếu, là tối thượng, và là đặc biệt cao quý. Ở (thiền Vô Sở Hữu Xứ) cao quý, hàng đầu, ưu việt, đặc biệt ưu việt, chủ yếu, tối thượng, đặc biệt cao quý, vị ấy đã hướng tâm đến, đã hướng tâm đến nơi ấy, đã hướng tâm đến điều ấy, đã thực hành điều ấy, đã làm cho sung mãn điều ấy, đã xem trọng điều ấy, đã hướng về điều ấy, đã xuôi về điều ấy, đã nghiêng về điều ấy, đã hướng tâm đến điều ấy, đã lấy điều ấy làm chủ, do sự giải thoát bằng cách hướng tâm. Đây là ý nghĩa của câu “saññāvimokkhe paramedhimutto”.

“Tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyīti” (vị ấy có lẽ sẽ an trú ở nơi ấy, không đi theo chăng?): “Tiṭṭhe nu” là câu hỏi có sự hoài nghi, câu hỏi có sự phân vân, câu hỏi có sự lưỡng lự, câu hỏi không chắc chắn, (như là): “Có lẽ sẽ an trú như vậy chăng? Chẳng phải sẽ an trú chăng? Sẽ an trú thế nào? Tại sao sẽ an trú?”. “Tattha” là ở cõi Vô Sở Hữu Xứ. “Anānuyāyī” là không đi theo, không di chuyển, không đi đến sự vắng bặt, không biến mất, không bị suy giảm... Hoặc là, không bị tham ái nhiễm ô, không bị sân hận làm hại, không bị si mê làm cho lầm lạc, không bị phiền não làm cho ô uế. Đây là ý nghĩa của câu “tiṭṭhe nu so tattha anānuyāyī”. Do đó, vị Bà-la-môn ấy đã nói:

Tôn giả Upasīva đã nói: “Vị nào đã ly tham trong tất cả các dục, nương tựa vào Vô Sở Hữu Xứ, từ bỏ cái khác; đã hướng tâm đến sự giải thoát về tưởng ở mức độ tối thượng, vị ấy có lẽ sẽ an trú ở nơi ấy, không đi theo chăng?”.

41.

(Đức Thế Tôn): “Này Upasiva, vị nào đã ly tham trong tất cả các dục, nương tựa vào Vô Sở Hữu Xứ, từ bỏ cái khác; đã hướng tâm đến sự giải thoát về tưởng ở mức độ tối thượng, vị ấy sẽ an trú ở nơi ấy, không đi theo.”

“Sabbesu kāmesu yo vītarāgo” (vị nào đã ly tham trong tất cả các dục): “Sabbesu” là toàn thể, mọi phương diện, không còn sót lại, không có dư sót; từ “sabbesu” này là từ ngữ chỉ sự bao trùm. Về “kāmesu”, “kāmā” (các dục) theo tóm lược có hai loại: dục đối tượng và dục phiền não... những thứ này được gọi là dục đối tượng... những thứ này được gọi là dục phiền não. “Sabbesu kāmesu yo vītarāgo” là vị nào đã ly tham trong tất cả các dục... có tham ái đã được từ bỏ bằng cách chế ngự. Đây là ý nghĩa của câu “sabbesu kāmesu yo vītarāgo”.

“Upasīvāti bhagavā” (Đức Thế Tôn gọi: “Này Upasiva”): “Upasīva”, Đức Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn ấy bằng tên. “Bhagavā” là danh xưng thể hiện sự tôn kính... là danh từ chỉ định thực tại, đó là “Bhagavā”. Đây là ý nghĩa của câu “upasīvāti bhagavā”.

“Ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññanti” (nương tựa vào Vô Sở Hữu Xứ, từ bỏ cái khác): (Nghĩa là) sau khi đã từ bỏ, xả ly, hoàn toàn xả ly, vượt qua, hoàn toàn vượt qua, đặc biệt vượt qua sáu thiền chứng thấp hơn, vị ấy nương tựa, gắn bó, đi đến gần, hoàn toàn đi đến gần, quyết định, hướng tâm đến thiền chứng Vô Sở Hữu Xứ. Đây là ý nghĩa của câu “ākiñcaññaṃ nissito hitvā maññaṃ”.

“Saññāvimokkhe paramedhimutto” (đã hướng tâm đến sự giải thoát về tưởng ở mức độ tối thượng): Bảy thiền chứng có tưởng được gọi là các sự giải thoát về tưởng. Trong số các thiền chứng có tưởng ấy, thiền chứng Vô Sở Hữu Xứ là sự giải thoát, là cao tột, là ưu việt, là đặc biệt ưu việt, là chủ yếu, là tối thượng, và là đặc biệt cao quý. Ở (thiền Vô Sở Hữu Xứ) cao quý, hàng đầu, ưu việt, đặc biệt ưu việt, chủ yếu, tối thượng, đặc biệt cao quý, vị ấy đã hướng tâm đến, đã hướng tâm đến nơi ấy, đã hướng tâm đến điều ấy... đã lấy điều ấy làm chủ, do sự giải thoát bằng cách hướng tâm. Đây là ý nghĩa của câu “saññāvimokkhe paramedhimutto”.

“Tiṭṭheyya so tattha anānuyāyīti” (vị ấy sẽ an trú ở nơi ấy, không đi theo): “Tiṭṭheyya” là sẽ an trú trong sáu mươi ngàn đại kiếp. “Tattha” là ở cõi Vô Sở Hữu Xứ. “Anānuyāyī” là không đi theo, không di chuyển, không đi đến sự vắng bặt, không biến mất, không bị suy giảm. Hoặc là, không bị tham ái nhiễm ô, không bị sân hận làm hại, không bị si mê làm cho lầm lạc, không bị phiền não làm cho ô uế. Đây là ý nghĩa của câu “tiṭṭheyya so tattha anānuyāyī”. Do đó, Đức Thế Tôn đã nói:

(Đức Thế Tôn đã nói): “Này Upasiva, vị nào đã ly tham trong tất cả các dục, nương tựa vào Vô Sở Hữu Xứ, từ bỏ cái khác; đã hướng tâm đến sự giải thoát về tưởng ở mức độ tối thượng, vị ấy sẽ an trú ở nơi ấy, không đi theo.”

42.

“Kính bạch bậc Toàn Giác, nếu vị ấy an trú ở nơi ấy, không đi theo, trong nhiều năm; vị ấy sẽ được giải thoát, trở nên tịch tịnh ngay tại nơi ấy chăng? Thức của vị như vậy có thể hoại diệt chăng?”.

“Tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyīti” (nếu vị ấy an trú ở nơi ấy, không đi theo): Nếu vị ấy sẽ an trú trong sáu mươi ngàn đại kiếp. “Tattha” là ở cõi Vô Sở Hữu Xứ. “Anānuyāyī” là không đi theo, không mệnh chung, không đi đến sự vắng bặt, không biến mất, không bị suy giảm. Hoặc là, không bị tham ái nhiễm ô, không bị sân hận làm hại, không bị si mê làm cho lầm lạc, không bị phiền não làm cho ô uế. Đây là ý nghĩa của câu “tiṭṭhe ce so tattha anānuyāyī”.

“Pūgampi vassāni samantacakkhūti” (trong nhiều năm, kính bạch bậc Toàn Giác): “Pūgampi vassāni” là nhiều năm, nhiều trăm năm, nhiều ngàn năm, nhiều trăm ngàn năm, nhiều kiếp, nhiều trăm kiếp, nhiều ngàn kiếp, nhiều trăm ngàn kiếp. “Samantacakkhu”: Toàn tri trí được gọi là Toàn Giác... Do đó, Như Lai được gọi là bậc Toàn Giác. Đây là ý nghĩa của câu “pūgampi vassāni samantacakkhu”.

(Câu) “Tattheva so sītisiyā vimutto, cavetha viññāṇaṃ tathāvidhassa” có nghĩa là: Ngay tại nơi ấy, vị ấy đã đạt đến trạng thái tịch tịnh, là thường còn, là vững chắc, là vĩnh cửu, có pháp không biến đổi, sẽ tồn tại ngay tại nơi ấy một cách vĩnh viễn. Hoặc là, thức của vị ấy sẽ diệt mất, sẽ bị đoạn tận, sẽ bị hoại diệt, sẽ bị hủy diệt, sẽ không hiện hữu, (nghĩa là) thức tái sanh trong đời sau sẽ không khởi sanh ở cõi Dục, hay ở cõi Sắc, hay ở cõi Vô Sắc. (Như vậy), vị ấy hỏi về (thuyết) thường kiến và đoạn kiến đối với người đã chứng đắc Vô Sở Hữu Xứ. Hoặc là, ngay tại nơi ấy, vị ấy sẽ nhập Vô Dư Y Niết-bàn với Niết-bàn giới. Hoặc là, thức của vị ấy sẽ diệt mất, rồi thức tái sanh sẽ khởi sanh trở lại ở cõi Dục, hay ở cõi Sắc, hay ở cõi Vô Sắc. (Như vậy), vị ấy hỏi về sự Bát-niết-bàn và sự tái sanh của người đã sanh vào Vô Sở Hữu Xứ. (Từ) “Tathāvidhassa” có nghĩa là: của người có trạng thái như vậy, của người tương tự như vậy, của người đã an trú ở nơi ấy, của người có phương cách như vậy, của người có phần tương đương như vậy, của người đã sanh vào Vô Sở Hữu Xứ. – (Đây là ý nghĩa của câu:) “Ngay tại nơi ấy, vị ấy được giải thoát, trở nên tịch tịnh, hay thức của người như vậy sẽ diệt mất.” Do đó, vị Bà-la-môn ấy đã nói rằng:

“Bạch Ngài Toàn Giác Nhãn, nếu vị ấy an trú ở nơi ấy, không còn tùy thuộc, trong nhiều năm; Ngay tại nơi ấy, vị ấy được giải thoát, trở nên tịch tịnh, hay thức của người như vậy sẽ diệt mất?”

43.

(Thế Tôn phán:) “Này Upasīva, ví như ngọn lửa bị sức gió thổi mạnh, đã đi đến chỗ tắt, không thể được gọi tên; Cũng vậy, bậc ẩn sĩ được giải thoát khỏi danh thân, đã đi đến chỗ tắt, không thể được gọi tên.”

(Câu) “Acci yathā vātavegena khittā” (ví như ngọn lửa bị sức gió thổi mạnh): “Acci” được gọi là ngọn lửa. “Vāta” (gió) là: gió từ phương đông, gió từ phương tây, gió từ phương bắc, gió từ phương nam, gió có bụi, gió không có bụi, gió lạnh, gió nóng, gió nhẹ, gió mạnh, gió bão, gió (từ) cánh, gió (từ chim) supaṇṇa, gió (từ) lá thốt nốt, gió (từ) quạt. (Cụm từ) “Vātavegena khittā” (bị sức gió thổi mạnh) có nghĩa là: bị sức gió thổi, thổi tung lên, đẩy đi, xô đi xa, làm rung động, làm rung động mạnh. – Đây là ý nghĩa của câu “Acci yathā vātavegena khittā.” (Câu) “Upasīvāti bhagavā” (Thế Tôn phán: “Này Upasīva”): Đức Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn ấy bằng tên Upasīva. “Bhagavā” là một từ chỉ sự tôn kính... (v.v.)... là một danh xưng thực tế, đó là “Bhagavā.” – Đây là ý nghĩa của câu “Upasīvāti bhagavā.”

(Câu) “Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ” (đã đi đến chỗ tắt, không thể được gọi tên): (Cụm từ) “Atthaṃ paleti” có nghĩa là: đi đến chỗ tắt, đi đến chỗ diệt, đi đến chỗ biến mất, chấm dứt, lắng dịu, trở nên an tịnh. (Cụm từ) “Na upeti saṅkhaṃ” có nghĩa là: không thể được gọi tên, không thể được chỉ định, không thể được đếm, không thể được chế định, (như là:) “đã đi về phương đông, hay đã đi về phương tây, hay đã đi về phương bắc, hay đã đi về phương nam, hay đã đi lên trên, hay đã đi xuống dưới, hay đã đi ngang, hay đã đi về hướng trung gian.” Không có nhân ấy, không có duyên ấy, không có lý do ấy, mà nhờ đó có thể được gọi tên. – Đây là ý nghĩa của câu “Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ.”

(Câu) “Evaṃ munī nāmakāyā vimutto” (Cũng vậy, bậc ẩn sĩ được giải thoát khỏi danh thân): “Evaṃ” (cũng vậy) là sự trình bày hoàn tất của ví dụ. “Munī” (bậc ẩn sĩ): sự tĩnh lặng được gọi là trí tuệ... (v.v.)... vượt qua lưới ái luyến, vị ấy là bậc ẩn sĩ. (Cụm từ) “Nāmakāyā vimutto” (được giải thoát khỏi danh thân): vị ẩn sĩ ấy, về bản chất, trước tiên đã được giải thoát khỏi sắc thân. Do đã vượt qua các chi phần tương ứng, (phiền não) đã được đoạn trừ bằng sự đoạn trừ theo cách đè nén. Đối với vị ẩn sĩ ấy, khi đến cuối của sự hiện hữu, bốn Thánh đạo được chứng đắc. Do đã chứng đắc bốn Thánh đạo, danh thân và sắc thân được liễu tri. Do đã liễu tri danh thân và sắc thân, vị ấy được thoát khỏi, được giải thoát, được hoàn toàn giải thoát khỏi cả danh thân và sắc thân bằng sự giải thoát hoàn toàn không còn chấp thủ. – Đây là ý nghĩa của câu “Evaṃ munī nāmakāyā vimutto.”

(Câu) “Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ” (đã đi đến chỗ tắt, không thể được gọi tên): (Cụm từ) “Atthaṃ paleti” có nghĩa là: vị ấy nhập Vô Dư Y Niết-bàn với Niết-bàn giới. (Cụm từ) “Na upeti saṅkhaṃ” có nghĩa là: người đã nhập Vô Dư Y Niết-bàn với Niết-bàn giới thì không thể được gọi tên, không thể được chỉ định, không thể được đếm, không thể được chế định – là Sát-đế-lỵ, hay Bà-la-môn, hay Phệ-xá, hay Thủ-đà, hay tại gia, hay xuất gia, hay chư thiên, hay loài người, hay có sắc, hay không có sắc, hay có tưởng, hay không có tưởng, hay phi tưởng phi phi tưởng. Không có nhân ấy, không có duyên ấy, không có lý do ấy, mà nhờ đó có thể được gọi tên. – Đây là ý nghĩa của câu “Atthaṃ paleti na upeti saṅkhaṃ.” Do đó, Đức Thế Tôn đã dạy rằng:

“Ví như ngọn lửa bị sức gió thổi mạnh, đã đi đến chỗ tắt, không thể được gọi tên; Cũng vậy, bậc ẩn sĩ được giải thoát khỏi danh thân, đã đi đến chỗ tắt, không thể được gọi tên.”

44.

“Vị ấy đã đi đến chỗ tận diệt, hay vị ấy không còn hiện hữu, hay là vị ấy vĩnh viễn không còn biến hoại? Kính xin bậc Ẩn Sĩ hãy khéo giảng giải điều ấy cho con, vì quả thật pháp này đã được Ngài biết rõ.”

(Câu) “Atthaṅgato so uda vā so natthi” (Vị ấy đã đi đến chỗ tận diệt, hay vị ấy không còn hiện hữu) có nghĩa là: Vị ấy đã đi đến chỗ tận diệt, hay là vị ấy không còn hiện hữu, đã chấm dứt, đã bị đoạn tận, đã bị hủy diệt. – Đây là ý nghĩa của câu “Atthaṅgato so uda vā so natthi.”

(Câu) “Udāhu ve sassatiyā arogo” (hay là vị ấy vĩnh viễn không còn biến hoại) có nghĩa là: Hay là vị ấy là thường còn, là vững chắc, là vĩnh cửu, có pháp không biến đổi, sẽ tồn tại ngay tại nơi ấy một cách vĩnh viễn. – Đây là ý nghĩa của câu “Udāhu ve sassatiyā arogo.”

(Câu) “Taṃ me munī sādhu viyākarohi” (Kính xin bậc Ẩn Sĩ hãy khéo giảng giải điều ấy cho con): “Taṃ” (điều ấy) là: điều mà con hỏi, điều mà con cầu xin, điều mà con thỉnh cầu, điều mà con hoan hỷ. “Munī” (bậc Ẩn Sĩ): sự tĩnh lặng được gọi là trí tuệ... (v.v.)... vượt qua lưới ái luyến, vị ấy là bậc ẩn sĩ. (Cụm từ) “Sādhu viyākarohi” (hãy khéo giảng giải) có nghĩa là: xin hãy nói rõ, hãy thuyết giảng, hãy cho biết, hãy thiết lập, hãy khai mở, hãy phân tích, hãy làm cho hiển lộ, hãy trình bày. – Đây là ý nghĩa của câu “Taṃ me munī sādhu viyākarohi.”

‘Tathā hi te vidito esa dhammo’ti có nghĩa là: Quả thật, pháp này đã được ngài biết rõ, cân nhắc, thẩm xét, làm cho hiển lộ, làm cho sáng tỏ như thế. – Quả thật, pháp này đã được ngài biết rõ như thế. Do đó, vị Bà-la-môn ấy đã nói:

“Vị ấy đã đi đến chỗ lặn mất, hay là vị ấy không có? Hay là vị ấy được vô bệnh một cách thường hằng? Xin bậc Mâu-ni hãy khéo giảng giải điều ấy cho con, vì rằng pháp này đã được ngài biết rõ như thế.”

45.

(Thế Tôn phán: Này Upasīva), đối với người đã đi đến chỗ lặn mất thì không có sự đo lường. Cái nhân mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái ấy không có nơi vị ấy. Khi tất cả các pháp đã được nhổ sạch, tất cả các con đường của ngôn thuyết cũng đều được nhổ sạch.

‘Đối với người đã đi đến chỗ lặn mất thì không có sự đo lường’ có nghĩa là: đối với người đã đi đến chỗ lặn mất, đã tịch diệt Niết-bàn bằng Vô-dư-y Niết-bàn giới, thì không có sự đo lường về sắc, không có sự đo lường về thọ, không có sự đo lường về tưởng, không có sự đo lường về các hành, không có sự đo lường về thức; nó không có, không hiện hữu, không tìm thấy được; đã được từ bỏ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho an tịnh, đã được làm cho lắng dịu, không có khả năng sanh khởi lại, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ. – ‘Đối với người đã đi đến chỗ lặn mất thì không có sự đo lường’. ‘Này Upasīva, Thế Tôn phán’ có nghĩa là: Thế Tôn gọi vị Bà-la-môn ấy bằng tên. ‘Bhagavā’ là một từ chỉ sự tôn kính... cho đến... là một danh xưng có thật, đó là ‘Bhagavā’. – ‘Này Upasīva, Thế Tôn phán’.

‘Cái nhân mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái ấy không có nơi vị ấy’ có nghĩa là: cái nhân tham mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái nhân sân mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái nhân si mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái nhân mạn mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái nhân tà kiến mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái nhân trạo cử mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái nhân hoài nghi mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, các nhân tùy miên mà do đó người ta có thể nói về vị ấy – là người tham ái, hay là người sân hận, hay là người si mê, hay là người bị trói buộc, hay là người chấp thủ sai lầm, hay là người đi đến phóng dật, hay là người chưa đi đến chỗ quyết định, hay là người đã đi đến sức mạnh, các hành ấy đã được từ bỏ. Do các hành đã được từ bỏ, cái nhân thuộc về cõi mà do đó người ta có thể nói về vị ấy – là chúng sanh địa ngục, hay là chúng sanh thuộc loài bàng sanh, hay là chúng sanh thuộc cảnh giới ngạ quỷ, hay là người, hay là trời, hay là chúng sanh có sắc, hay là chúng sanh không có sắc, hay là chúng sanh có tưởng, hay là chúng sanh không có tưởng, hay là chúng sanh không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng, nhân ấy không có, duyên ấy không có, nguyên nhân ấy không có, mà do đó người ta có thể nói, có thể kể, có thể đọc, có thể chỉ rõ, có thể gọi tên. – ‘Cái nhân mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái ấy không có nơi vị ấy’.

‘Khi tất cả các pháp đã được nhổ sạch’ có nghĩa là: khi tất cả các pháp, tất cả các uẩn, tất cả các xứ, tất cả các giới, tất cả các cõi, tất cả các sự sanh, tất cả các sự tái sanh, tất cả các cõi hữu, tất cả các vòng luân hồi, tất cả các vòng sinh tử, đã được nhổ lên, đã được nhổ sạch, đã được bứng lên, đã được bứng sạch, đã được lật đổ, đã được lật đổ hoàn toàn, đã được từ bỏ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho an tịnh, đã được làm cho lắng dịu, không có khả năng sanh khởi lại, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ. – ‘Khi tất cả các pháp đã được nhổ sạch’.

‘Tất cả các con đường của ngôn thuyết cũng đều được nhổ sạch’ có nghĩa là: các con đường của ngôn thuyết được gọi là các phiền não, các uẩn, và các hành. Đối với vị ấy, các lời nói và các con đường của lời nói, các danh xưng và các con đường của danh xưng, các ngữ nguyên và các con đường của ngữ nguyên, các khái niệm và các con đường của khái niệm, đã được nhổ lên, đã được nhổ sạch, đã được bứng lên, đã được bứng sạch, đã được lật đổ, đã được lật đổ hoàn toàn, đã được từ bỏ, đã được cắt đứt tận gốc, đã được làm cho an tịnh, đã được làm cho lắng dịu, không có khả năng sanh khởi lại, đã bị đốt cháy bởi ngọn lửa trí tuệ. – ‘Tất cả các con đường của ngôn thuyết cũng đều được nhổ sạch’. Do đó, Thế Tôn đã nói –

“(Thế Tôn phán: Này Upasīva), đối với người đã đi đến chỗ lặn mất thì không có sự đo lường. Cái nhân mà do đó người ta có thể nói về vị ấy, cái ấy không có nơi vị ấy. Khi tất cả các pháp đã được nhổ sạch, tất cả các con đường của ngôn thuyết cũng đều được nhổ sạch.”

Cùng với sự kết thúc của bài kệ, những vị nào cùng với vị Bà-la-môn ấy... cho đến... đã ngồi chắp tay đảnh lễ (và nói rằng): – “Bạch Thế Tôn, ngài là bậc Đạo Sư của con, con là đệ tử”.

Phần giải thích câu hỏi của thanh niên Upasīva, chương thứ sáu.