4. Kinh Samatha

54. “Này các tỳ khưu, nếu vị tỳ khưu không thiện xảo trong việc biết tâm của người khác, thì này các tỳ khưu, các ngươi nên học tập như vầy: ‘Ta sẽ là người thiện xảo trong việc biết tâm của mình’.”

“Này các Tỳ khưu, thế nào là vị Tỳ khưu thiện xảo trong việc quán xét tâm của mình? Này các Tỳ khưu, ví như người nữ hay người nam, trẻ trung, thanh xuân, thích trang điểm, khi soi bóng mặt của mình trong tấm gương trong sạch, sáng loáng, hoặc trong chén nước trong, nếu thấy ở đó có bụi bặm hay vết nhơ, người ấy nỗ lực để loại trừ bụi bặm hay vết nhơ ấy. Nếu không thấy ở đó có bụi bặm hay vết nhơ, người ấy hoan hỷ, mãn nguyện: ‘Thật là lợi ích cho ta! Thật là trong sạch cho ta!’. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, sự quán xét của vị Tỳ khưu có ích lợi lớn lao đối với các thiện pháp: ‘Ta có đắc được nội tâm chỉ hay không? Ta không đắc được nội tâm chỉ hay không? Ta có đắc được tuệ quán các pháp hay không? Ta không đắc được tuệ quán các pháp hay không?’.”

“Này các Tỳ khưu, nếu vị Tỳ khưu khi quán xét biết như vầy: ‘Ta đắc được nội tâm chỉ, nhưng không đắc được tuệ quán các pháp’, thì này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ấy, sau khi an trú vào nội tâm chỉ, nên nỗ lực tu tập tuệ quán các pháp. Về sau, vị ấy đắc được cả nội tâm chỉ và tuệ quán các pháp.”

“Này các Tỳ khưu, lại nữa, nếu vị Tỳ khưu khi quán xét biết như vầy: ‘Ta đắc được tuệ quán các pháp, nhưng không đắc được nội tâm chỉ’, thì này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ấy, sau khi an trú vào tuệ quán các pháp, nên nỗ lực tu tập nội tâm chỉ. Về sau, vị ấy đắc được cả tuệ quán các pháp và nội tâm chỉ.”

“Này các Tỳ khưu, lại nữa, nếu vị Tỳ khưu khi quán xét biết như vầy: ‘Ta không đắc được nội tâm chỉ, cũng không đắc được tuệ quán các pháp’, thì này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ấy nên thực hành ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, gắng sức, không thối chuyển, chánh niệm, và tỉnh giác một cách mãnh liệt để đắc được chính những thiện pháp ấy. Này các Tỳ khưu, ví như người có y phục bị cháy hay đầu bị cháy, người ấy sẽ thực hành ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, gắng sức, không thối chuyển, chánh niệm, và tỉnh giác một cách mãnh liệt để dập tắt lửa trên y phục hay trên đầu. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ấy nên thực hành ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, gắng sức, không thối chuyển, chánh niệm, và tỉnh giác một cách mãnh liệt để đắc được chính những thiện pháp ấy. Về sau, vị ấy đắc được cả nội tâm chỉ và tuệ quán các pháp.”

“Này các Tỳ khưu, lại nữa, nếu vị Tỳ khưu khi quán xét biết như vầy: ‘Ta đắc được nội tâm chỉ, và đắc được tuệ quán các pháp’, thì này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu ấy, sau khi an trú vào chính những thiện pháp ấy, nên nỗ lực hơn nữa để đoạn tận các lậu hoặc.”

“Này các Tỳ khưu, Ta nói y phục có hai loại: loại nên sử dụng và loại không nên sử dụng. Này các Tỳ khưu, Ta nói vật thực khất thực có hai loại: loại nên sử dụng và loại không nên sử dụng. Này các Tỳ khưu, Ta nói chỗ ở có hai loại: loại nên sử dụng và loại không nên sử dụng. Này các Tỳ khưu, Ta nói làng mạc và thị trấn có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới. Này các Tỳ khưu, Ta nói quốc độ và địa phương có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới. Này các Tỳ khưu, Ta nói hạng người có hai loại: loại nên thân cận và loại không nên thân cận.”

“Khi Ta nói: ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói y phục có hai loại: loại nên sử dụng và loại không nên sử dụng’, chính do điều này đã được nói. Và do duyên vào đâu mà điều này được nói? Ở đây, nếu biết về một loại y phục rằng: ‘Khi ta sử dụng y phục này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm’, thì loại y phục như vậy không nên sử dụng. Ở đây, nếu biết về một loại y phục rằng: ‘Khi ta sử dụng y phục này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng’, thì loại y phục như vậy nên được sử dụng. Khi Ta nói: ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói y phục có hai loại: loại nên sử dụng và loại không nên sử dụng’, chính là do duyên vào điều này mà điều ấy đã được nói.”

“Khi Ta nói: ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói vật thực khất thực có hai loại: loại nên sử dụng và loại không nên sử dụng’, chính do điều này đã được nói. Và do duyên vào đâu mà điều này được nói? Ở đây, nếu biết về một loại vật thực khất thực rằng: ‘Khi ta sử dụng vật thực khất thực này, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện suy giảm’, thì loại vật thực khất thực như vậy không nên sử dụng. Ở đây, nếu biết về một loại vật thực khất thực rằng: ‘Khi ta sử dụng vật thực khất thực này, các pháp bất thiện suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng’, thì loại vật thực khất thực như vậy nên được sử dụng. Khi Ta nói: ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói vật thực khất thực có hai loại: loại nên sử dụng và loại không nên sử dụng’, chính là do duyên vào điều này mà điều ấy đã được nói.”

‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về chỗ ở có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới.’ Lời nói ấy đã được nói ra như vậy. Và do duyên vào điều gì mà lời nói ấy đã được nói ra? Ở đây, vị ấy nên biết về chỗ ở nào mà: ‘Khi ta lui tới chỗ ở này, các pháp bất thiện của ta tăng trưởng, các pháp thiện bị suy giảm,’ thì loại chỗ ở như vậy không nên lui tới. Ở đây, vị ấy nên biết về chỗ ở nào mà: ‘Khi ta lui tới chỗ ở này, các pháp bất thiện của ta bị suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì loại chỗ ở như vậy nên lui tới. ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về chỗ ở có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới,’ lời nói ấy đã được nói ra, chính là do duyên vào điều này mà lời nói ấy đã được nói ra.

‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về làng mạc và thị trấn có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới.’ Lời nói ấy đã được nói ra như vậy. Và do duyên vào điều gì mà lời nói ấy đã được nói ra? Ở đây, vị ấy nên biết về làng mạc và thị trấn nào mà: ‘Khi ta lui tới làng mạc và thị trấn này, các pháp bất thiện của ta tăng trưởng, các pháp thiện bị suy giảm,’ thì loại làng mạc và thị trấn như vậy không nên lui tới. Ở đây, vị ấy nên biết về làng mạc và thị trấn nào mà: ‘Khi ta lui tới làng mạc và thị trấn này, các pháp bất thiện của ta bị suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì loại làng mạc và thị trấn như vậy nên lui tới. ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về làng mạc và thị trấn có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới,’ lời nói ấy đã được nói ra, chính là do duyên vào điều này mà lời nói ấy đã được nói ra.

‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về vùng địa phương có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới.’ Lời nói ấy đã được nói ra như vậy. Và do duyên vào điều gì mà lời nói ấy đã được nói ra? Ở đây, vị ấy nên biết về vùng địa phương nào mà: ‘Khi ta lui tới vùng địa phương này, các pháp bất thiện của ta tăng trưởng, các pháp thiện bị suy giảm,’ thì loại vùng địa phương như vậy không nên lui tới. Ở đây, vị ấy nên biết về vùng địa phương nào mà: ‘Khi ta lui tới vùng địa phương này, các pháp bất thiện của ta bị suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì loại vùng địa phương như vậy nên lui tới. ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về vùng địa phương có hai loại: loại nên lui tới và loại không nên lui tới,’ lời nói ấy đã được nói ra, chính là do duyên vào điều này mà lời nói ấy đã được nói ra.

‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về hạng người có hai loại: loại nên thân cận và loại không nên thân cận.’ Lời nói ấy đã được nói ra như vậy. Và do duyên vào điều gì mà lời nói ấy đã được nói ra? Ở đây, vị ấy nên biết về hạng người nào mà: ‘Khi ta thân cận hạng người này, các pháp bất thiện của ta tăng trưởng, các pháp thiện bị suy giảm,’ thì loại người như vậy không nên thân cận. Ở đây, vị ấy nên biết về hạng người nào mà: ‘Khi ta thân cận hạng người này, các pháp bất thiện của ta bị suy giảm, các pháp thiện tăng trưởng,’ thì loại người như vậy nên thân cận. ‘Này các Tỳ khưu, Ta nói về hạng người có hai loại: loại nên thân cận và loại không nên thân cận,’ lời nói ấy đã được nói ra, chính là do duyên vào điều này mà lời nói ấy đã được nói ra. (Kinh) thứ tư.