1. Kinh Độc Cư Thứ Nhất

899. Như vầy tôi nghe. Một thời, Tôn giả Anuruddha trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Bấy giờ, khi Tôn giả Anuruddha đang độc cư thiền tịnh, một tư duy như vầy đã khởi lên trong tâm trí ngài: ‘Những ai từ bỏ bốn niệm xứ, họ đã từ bỏ thánh đạo đưa đến sự đoạn tận khổ đau một cách chân chánh. Những ai thực hành bốn niệm xứ, họ đã thực hành thánh đạo đưa đến sự đoạn tận khổ đau một cách chân chánh.’

Bấy giờ, Tôn giả Mahāmoggallāna, với tâm của mình, biết được tư duy trong tâm của Tôn giả Anuruddha, rồi – như người lực sĩ duỗi cánh tay đang co lại, hay co lại cánh tay đang duỗi ra – hiện ra trước mặt Tôn giả Anuruddha. Bấy giờ, Tôn giả Mahāmoggallāna nói với Tôn giả Anuruddha điều này: ‘Này hiền giả Anuruddha, do thực hành đến mức độ nào mà vị Tỳ khưu đã thực hành bốn niệm xứ?’

‘Này hiền giả, ở đây, vị Tỳ khưu trú, quán pháp sanh khởi trên thân trong nội thân; vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên thân trong nội thân; vị ấy trú, quán pháp sanh diệt trên thân trong nội thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú, quán pháp sanh khởi trên thân ở ngoại thân; vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên thân ở ngoại thân; vị ấy trú, quán pháp sanh diệt trên thân ở ngoại thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú, quán pháp sanh khởi trên thân trong nội thân và ở ngoại thân; vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên thân trong nội thân và ở ngoại thân; vị ấy trú, quán pháp sanh diệt trên thân trong nội thân và ở ngoại thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời.

‘Vị ấy, nếu mong muốn: ‘Mong rằng tôi trú với tưởng về sự không đáng ưa trong cái đáng ưa,’ vị ấy trú với tưởng về sự không đáng ưa trong đối tượng ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng tôi trú với tưởng về sự đáng ưa trong cái không đáng ưa,’ vị ấy trú với tưởng về sự đáng ưa trong đối tượng ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng tôi trú với tưởng về sự không đáng ưa trong cả cái đáng ưa và cái không đáng ưa,’ vị ấy trú với tưởng về sự không đáng ưa trong đối tượng ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng tôi trú với tưởng về sự đáng ưa trong cả cái không đáng ưa và cái đáng ưa,’ vị ấy trú với tưởng về sự đáng ưa trong đối tượng ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng, sau khi tránh xa cả hai, cái đáng ưa và cái không đáng ưa, tôi sẽ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác,’ vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác trong đối tượng ấy.

Vị ấy trú, quán pháp sanh khởi trên các cảm thọ bên trong; vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên các cảm thọ bên trong; vị ấy trú, quán pháp sanh và diệt trên các cảm thọ bên trong, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú, quán pháp sanh khởi trên các cảm thọ bên ngoài; vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên các cảm thọ bên ngoài; vị ấy trú, quán pháp sanh và diệt trên các cảm thọ bên ngoài, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Vị ấy trú, quán pháp sanh khởi trên các cảm thọ cả trong lẫn ngoài; vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên các cảm thọ cả trong lẫn ngoài; vị ấy trú, quán pháp sanh và diệt trên các cảm thọ cả trong lẫn ngoài, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời.

Vị ấy, nếu mong muốn: ‘Mong rằng ta trú với tưởng là đáng ghê tởm đối với đối tượng không đáng ghê tởm,’ vị ấy trú với tưởng là đáng ghê tởm ở nơi ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng ta trú với tưởng là không đáng ghê tởm đối với đối tượng đáng ghê tởm,’ vị ấy trú với tưởng là không đáng ghê tởm ở nơi ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng ta trú với tưởng là đáng ghê tởm đối với cả đối tượng không đáng ghê tởm và đối tượng đáng ghê tởm,’ vị ấy trú với tưởng là đáng ghê tởm ở nơi ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng ta trú với tưởng là không đáng ghê tởm đối với cả đối tượng đáng ghê tởm và đối tượng không đáng ghê tởm,’ vị ấy trú với tưởng là không đáng ghê tởm ở nơi ấy. Nếu mong muốn: ‘Mong rằng ta, sau khi đã tránh xa cả hai điều ấy là đối tượng không đáng ghê tởm và đối tượng đáng ghê tởm, sẽ trú xả, chánh niệm, tỉnh giác,’ vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác ở nơi ấy.

Đối với tâm bên trong... cho đến... đối với tâm bên ngoài... cho đến... vị ấy trú, quán pháp sanh khởi trên tâm cả trong lẫn ngoài... vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên tâm cả trong lẫn ngoài... vị ấy trú, quán pháp sanh và diệt trên tâm cả trong lẫn ngoài, nhiệt tâm... cho đến... tham ưu.

Vị ấy, nếu mong muốn: ‘Mong rằng ta trú với tưởng là đáng ghê tởm đối với đối tượng không đáng ghê tởm,’ vị ấy trú với tưởng là đáng ghê tởm ở nơi ấy... cho đến... vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác ở nơi ấy.

Đối với các pháp bên trong... cho đến... đối với các pháp bên ngoài... cho đến... vị ấy trú, quán pháp sanh khởi trên các pháp cả trong lẫn ngoài... vị ấy trú, quán pháp diệt tận trên các pháp cả trong lẫn ngoài... vị ấy trú, quán pháp sanh và diệt trên các pháp cả trong lẫn ngoài, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời.

Vị ấy, nếu mong muốn: ‘Mong rằng ta trú với tưởng là đáng ghê tởm đối với đối tượng không đáng ghê tởm,’ vị ấy trú với tưởng là đáng ghê tởm ở nơi ấy... cho đến... vị ấy trú xả, chánh niệm, tỉnh giác ở nơi ấy. Này hiền giả, chừng ấy là tỳ khưu đã thực hành bốn niệm xứ. (Kinh thứ nhất).