3. Kinh Isidatta thứ hai

345. Một thời, nhiều vị trưởng lão tỳ khưu trú ở Macchikāsaṇḍa, tại khu rừng Ambāṭaka. Lúc bấy giờ, gia chủ Citta đi đến nơi các vị trưởng lão tỳ khưu đang ở; sau khi đến, vị ấy đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ khưu rồi ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, gia chủ Citta bạch với các vị trưởng lão tỳ khưu rằng: – ‘Bạch các ngài trưởng lão, mong các ngài nhận lời mời dùng bữa của con vào ngày mai.’ Các vị trưởng lão tỳ khưu đã im lặng nhận lời. Rồi gia chủ Citta, sau khi biết được sự nhận lời của các vị trưởng lão tỳ khưu, đã từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ khưu, đi nhiễu quanh theo chiều bên phải rồi ra về. Sau đó, khi đêm đã mãn, vào buổi sáng, các vị trưởng lão tỳ khưu đắp y, mang bát và y, đi đến nhà của gia chủ Citta; sau khi đến, các vị ấy ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn.

Lúc bấy giờ, gia chủ Citta đi đến nơi các vị trưởng lão tỳ khưu đang ở; sau khi đến, vị ấy đảnh lễ các vị trưởng lão tỳ khưu rồi ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, gia chủ Citta bạch với trưởng lão khả kính rằng: – ‘Bạch ngài trưởng lão, có những tà kiến đa dạng này khởi lên ở trên đời: “Thế giới là thường hằng,” hoặc “Thế giới là không thường hằng,” hoặc “Thế giới là hữu biên,” hoặc “Thế giới là vô biên,” hoặc “sinh mạng và thân thể là một,” hoặc “sinh mạng là khác, thân thể là khác,” hoặc “Như Lai có tồn tại sau khi chết,” hoặc “Như Lai không tồn tại sau khi chết,” hoặc “Như Lai vừa có tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết,” hoặc “Như Lai vừa không tồn tại vừa chẳng không tồn tại sau khi chết.” Và sáu mươi hai loại tà kiến này đã được thuyết giảng trong kinh Phạm Võng. Bạch ngài, những tà kiến này, khi có cái gì thì chúng hiện hữu, khi không có cái gì thì chúng không hiện hữu?’

Khi được hỏi như vậy, trưởng lão khả kính đã giữ im lặng. Lần thứ hai, gia chủ Citta... Lần thứ ba, gia chủ Citta lại bạch với trưởng lão khả kính rằng: – ‘Bạch ngài trưởng lão, có những tà kiến đa dạng này khởi lên ở trên đời: “Thế giới là thường hằng,” hoặc “Thế giới là không thường hằng,” hoặc “Thế giới là hữu biên,” hoặc “Thế giới là vô biên,” hoặc “sinh mạng và thân thể là một,” hoặc “sinh mạng là khác, thân thể là khác,” hoặc “Như Lai có tồn tại sau khi chết,” hoặc “Như Lai không tồn tại sau khi chết,” hoặc “Như Lai vừa có tồn tại vừa không tồn tại sau khi chết,” hoặc “Như Lai vừa không tồn tại vừa chẳng không tồn tại sau khi chết.” Và sáu mươi hai loại tà kiến này đã được thuyết giảng trong kinh Phạm Võng. Bạch ngài, những tà kiến này, khi có cái gì thì chúng hiện hữu, khi không có cái gì thì chúng không hiện hữu?’ Lần thứ ba, trưởng lão khả kính cũng giữ im lặng.

Vào lúc bấy giờ, Tôn giả Isidatta là vị tỳ khưu nhỏ tuổi nhất ở trong Tăng chúng ấy. Rồi Tôn giả Isidatta bạch với Tôn giả trưởng lão rằng: ‘Bạch ngài trưởng lão, con sẽ trả lời câu hỏi này của gia chủ Citta.’ ‘Này hiền giả Isidatta, hiền giả hãy trả lời câu hỏi này của gia chủ Citta.’ ‘Thưa gia chủ, có phải ông đã hỏi như vầy: ‘Bạch ngài trưởng lão, những tà kiến đa dạng này khởi lên ở trên đời – thế giới là thường hằng, v.v...; bạch ngài, những tà kiến này, khi có cái gì thì chúng hiện hữu, khi không có cái gì thì chúng không hiện hữu?’.’ ‘Thưa vâng, bạch ngài.’ ‘Thưa gia chủ, những tà kiến đa dạng này khởi lên ở trên đời – ‘thế giới là thường hằng,’ hay ‘thế giới là không thường hằng,’ hay ‘thế giới là có cùng tận,’ hay ‘thế giới là không có cùng tận,’ hay ‘sinh mạng và thân thể là một,’ hay ‘sinh mạng và thân thể là khác nhau,’ hay ‘sau khi chết, Như Lai có tồn tại,’ hay ‘sau khi chết, Như Lai không tồn tại,’ hay ‘sau khi chết, Như Lai vừa tồn tại vừa không tồn tại,’ hay ‘sau khi chết, Như Lai vừa không tồn tại vừa không phải là không tồn tại.’ Và sáu mươi hai tà kiến này đã được thuyết giảng trong kinh Phạm Võng. Thưa gia chủ, những tà kiến này, khi có thân kiến thì chúng hiện hữu, khi không có thân kiến thì chúng không hiện hữu.’

‘Bạch ngài, làm thế nào thân kiến hiện hữu?’ ‘Này gia chủ, ở đây, kẻ phàm phu ít nghe, không gặp các bậc Thánh, không thuần thục Thánh pháp, không được rèn luyện trong Thánh pháp; không gặp các bậc chân nhân, không thuần thục pháp của chân nhân, không được rèn luyện trong pháp của chân nhân, người ấy quán xét sắc là tự ngã, hoặc tự ngã có sắc, hoặc sắc ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong sắc; người ấy quán xét thọ là tự ngã... tưởng... các hành... người ấy quán xét thức là tự ngã, hoặc tự ngã có thức, hoặc thức ở trong tự ngã, hoặc tự ngã ở trong thức. Này gia chủ, thân kiến hiện hữu là như vậy.’

‘Bạch ngài, làm thế nào thân kiến không hiện hữu?’ ‘Này gia chủ, ở đây, vị Thánh đệ tử có nghe, gặp các bậc Thánh, thuần thục Thánh pháp, được rèn luyện kỹ lưỡng trong Thánh pháp; gặp các bậc chân nhân, thuần thục pháp của chân nhân, được rèn luyện kỹ lưỡng trong pháp của chân nhân, vị ấy không quán xét sắc là tự ngã, không (quán xét) tự ngã có sắc, không (quán xét) sắc ở trong tự ngã, không (quán xét) tự ngã ở trong sắc; không (quán xét) thọ... không (quán xét) tưởng... không (quán xét) các hành... vị ấy không quán xét thức là tự ngã, không (quán xét) tự ngã có thức, không (quán xét) thức ở trong tự ngã, không (quán xét) tự ngã ở trong thức. Này gia chủ, thân kiến không hiện hữu là như vậy.’

‘Bạch ngài, Tôn giả Isidatta từ đâu đến?’ ‘Thưa gia chủ, tôi từ xứ Avanti đến.’ ‘Bạch ngài, ở xứ Avanti có vị thiện gia nam tử tên là Isidatta, là người bạn chưa từng gặp mặt của chúng tôi, đã xuất gia. Tôn giả có gặp vị ấy không?’ ‘Thưa gia chủ, có.’ ‘Bạch ngài, hiện nay Tôn giả ấy đang ở đâu?’ Khi được hỏi như vậy, Tôn giả Isidatta giữ im lặng. ‘Bạch ngài, có phải ngài là Isidatta của chúng tôi không?’ ‘Thưa gia chủ, đúng vậy.’ ‘Bạch ngài, mong Tôn giả Isidatta hãy hoan hỷ ở tại Macchikāsaṇḍa. Khu rừng Ambāṭaka thật là khả ái. Con sẽ lo liệu sắm sanh y phục, vật thực khất thực, sàng tọa, và dược phẩm trị bệnh cho Tôn giả Isidatta.’ ‘Gia chủ nói lời thiện lành.’

Rồi gia chủ Citta, sau khi hoan hỷ, tán thán lời nói của Tôn giả Isidatta, đã tự tay dâng cúng và làm cho các vị trưởng lão tỳ khưu thỏa mãn với các món ăn thượng vị, loại cứng và loại mềm. Rồi các vị trưởng lão tỳ khưu, sau khi dùng bữa xong, tay đã rời khỏi bát, liền từ chỗ ngồi đứng dậy và ra đi. Rồi Tôn giả trưởng lão nói với Tôn giả Isidatta điều này: ‘Lành thay, hiền giả Isidatta, câu hỏi này đã hiện khởi đến hiền giả. Câu hỏi này đã không hiện khởi đến tôi. Vì vậy, này hiền giả Isidatta, khi nào có câu hỏi tương tự như vậy khởi lên, chính hiền giả hãy trả lời.’ Rồi Tôn giả Isidatta, sau khi dọn dẹp sàng tọa, cầm lấy y bát, đã rời khỏi Macchikāsaṇḍa. Việc ngài rời khỏi Macchikāsaṇḍa, ngài đã ra đi như vậy và không bao giờ quay trở lại. Hết phẩm thứ ba.