7. Kinh Bệnh (Thứ Nhất)

255. Một thời, Thế Tôn trú tại Vesālī, trong Đại Lâm, tại ngôi giảng đường có nóc nhọn. Rồi Thế Tôn, vào buổi chiều, sau khi ra khỏi nơi độc cư, đã đi đến nhà bệnh; sau khi đến, ngài ngồi xuống chỗ đã được soạn sẵn. Sau khi ngồi xuống, Thế Tôn gọi các tỳ khưu:

‘Này các Tỳ khưu, vị tỳ khưu có chánh niệm, có tỉnh giác, nên chờ đợi thời điểm. Đây là lời giáo huấn của chúng ta dành cho các ngươi.

‘Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu có chánh niệm? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu trú, quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời; trú, quán thọ trên các cảm thọ ... cho đến ... trú, quán tâm trên tâm ... cho đến ... trú, quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, nhiếp phục tham ưu ở đời. Này các Tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu có chánh niệm.

‘Và này các Tỳ khưu, thế nào là vị tỳ khưu có tỉnh giác? Này các Tỳ khưu, ở đây, vị tỳ khưu hành động trong tỉnh giác khi đi tới, đi lui; hành động trong tỉnh giác khi nhìn thẳng, nhìn quanh; hành động trong tỉnh giác khi co lại, duỗi ra; hành động trong tỉnh giác khi mang y tăng-già-lê, bát, và y; hành động trong tỉnh giác khi ăn, uống, nhai, nếm; hành động trong tỉnh giác khi đại tiện, tiểu tiện; hành động trong tỉnh giác khi đi, đứng, ngồi, nằm, thức, nói, im lặng. Này các Tỳ khưu, như vậy là vị tỳ khưu có tỉnh giác. Này các Tỳ khưu, vị tỳ khưu có chánh niệm, có tỉnh giác, nên chờ đợi thời điểm. Đây là lời giáo huấn của chúng ta dành cho các ngươi.

‘Này các Tỳ khưu, nếu trong khi vị tỳ khưu đang trú với chánh niệm, tỉnh giác, không dể duôi, nhiệt tâm, với tâm đã được định hướng như vậy, một cảm thọ lạc khởi lên, vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Cảm thọ lạc này đã khởi lên nơi ta. Và nó là do duyên sanh, không phải không do duyên sanh. Duyên vào cái gì? Duyên vào chính thân này. Nhưng thân này là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Một cảm thọ lạc đã khởi lên do duyên vào thân vốn vô thường, hữu vi, do duyên sanh, thì làm sao có thể thường hằng được?’ Vị ấy trú, quán vô thường trên thân và trên cảm thọ lạc; trú, quán sự hoại diệt; trú, quán sự ly tham; trú, quán sự đoạn diệt; trú, quán sự từ bỏ. Đối với vị ấy, trong khi trú quán vô thường, trú quán sự hoại diệt, trú quán sự ly tham, trú quán sự đoạn diệt, trú quán sự từ bỏ trên thân và trên cảm thọ lạc, tham tùy miên nào liên quan đến thân và cảm thọ lạc, tham tùy miên ấy được đoạn tận.

‘Này các Tỳ khưu, nếu trong khi vị tỳ khưu đang trú với chánh niệm, tỉnh giác, không dể duôi, nhiệt tâm, với tâm đã được định hướng như vậy, một cảm thọ khổ khởi lên, vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Cảm thọ khổ này đã khởi lên nơi ta. Và nó là do duyên sanh, không phải không do duyên sanh. Duyên vào cái gì? Duyên vào chính thân này. Nhưng thân này là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Một cảm thọ khổ đã khởi lên do duyên vào thân vốn vô thường, hữu vi, do duyên sanh, thì làm sao có thể thường hằng được?’ Vị ấy trú, quán vô thường trên thân và trên cảm thọ khổ; trú, quán sự hoại diệt; trú, quán sự ly tham; trú, quán sự đoạn diệt; trú, quán sự từ bỏ. Đối với vị ấy, trong khi trú quán vô thường ... cho đến ... trú quán sự từ bỏ trên thân và trên cảm thọ khổ, sân tùy miên nào liên quan đến thân và cảm thọ khổ, sân tùy miên ấy được đoạn tận.

‘Này các Tỳ khưu, nếu trong khi vị tỳ khưu đang trú với chánh niệm, tỉnh giác, không dể duôi, nhiệt tâm, với tâm đã được định hướng như vậy, một cảm thọ không-khổ-không-lạc khởi lên, vị ấy tuệ tri như vầy: ‘Cảm thọ không-khổ-không-lạc này đã khởi lên nơi ta. Và nó là do duyên sanh, không phải không do duyên sanh. Duyên vào cái gì? Duyên vào chính thân này. Nhưng thân này là vô thường, hữu vi, do duyên sanh. Một cảm thọ không-khổ-không-lạc đã khởi lên do duyên vào thân vốn vô thường, hữu vi, do duyên sanh, thì làm sao có thể thường hằng được?’ Vị ấy trú, quán vô thường trên thân và trên cảm thọ không-khổ-không-lạc; trú, quán sự hoại diệt; trú, quán sự ly tham; trú, quán sự đoạn diệt; trú, quán sự từ bỏ. Đối với vị ấy, trong khi trú quán vô thường ... cho đến ... trú quán sự từ bỏ trên thân và trên cảm thọ không-khổ-không-lạc, vô minh tùy miên nào liên quan đến thân và cảm thọ không-khổ-không-lạc, vô minh tùy miên ấy được đoạn tận.

“Vị ấy, nếu cảm thọ lạc thọ, vị ấy biết rằng: ‘Nó là vô thường.’ Vị ấy biết rằng: ‘Nó không bị tham ái chi phối.’ Vị ấy biết rằng: ‘Nó không được hoan nghênh.’ Nếu cảm thọ khổ thọ, vị ấy biết rằng: ‘Nó là vô thường.’ Vị ấy biết rằng: ‘Nó không bị tham ái chi phối.’ Vị ấy biết rằng: ‘Nó không được hoan nghênh.’ Nếu cảm thọ bất khổ bất lạc thọ, vị ấy biết rằng: ‘Nó là vô thường.’ Vị ấy biết rằng: ‘Nó không bị tham ái chi phối.’ Vị ấy biết rằng: ‘Nó không được hoan nghênh.’ Vị ấy, nếu cảm thọ lạc thọ, vị ấy cảm thọ nó một cách không bị ràng buộc. Nếu cảm thọ khổ thọ, vị ấy cảm thọ nó một cách không bị ràng buộc. Nếu cảm thọ bất khổ bất lạc thọ, vị ấy cảm thọ nó một cách không bị ràng buộc. Vị ấy, trong khi cảm thọ cảm thọ có thân làm giới hạn, vị ấy biết rằng: ‘Tôi đang cảm thọ cảm thọ có thân làm giới hạn.’ Trong khi cảm thọ cảm thọ có sinh mạng làm giới hạn, vị ấy biết rằng: ‘Tôi đang cảm thọ cảm thọ có sinh mạng làm giới hạn.’ Vị ấy biết rằng: ‘Sau khi thân hoại, sau khi sinh mạng chấm dứt, ngay tại đây, tất cả những gì được cảm thọ, vì không được hoan nghênh, sẽ trở nên nguội lạnh.’”

“Này các Tỳ khưu, ví như ngọn đèn dầu cháy sáng là do duyên dầu và do duyên tim đèn. Do dầu và tim đèn ấy đã cạn kiệt, không có vật thực nuôi dưỡng, ngọn đèn sẽ tắt lịm. Cũng vậy, này các Tỳ khưu, vị Tỳ khưu trong khi cảm thọ cảm thọ có thân làm giới hạn, vị ấy biết rằng: ‘Tôi đang cảm thọ cảm thọ có thân làm giới hạn.’ Trong khi cảm thọ cảm thọ có sinh mạng làm giới hạn, vị ấy biết rằng: ‘Tôi đang cảm thọ cảm thọ có sinh mạng làm giới hạn.’ Vị ấy biết rằng: ‘Sau khi thân hoại, sau khi sinh mạng chấm dứt, ngay tại đây, tất cả những gì được cảm thọ, vì không được hoan nghênh, sẽ trở nên nguội lạnh.’” Kinh thứ bảy.