5. Kinh Vakkali

87. Một thời, Thế Tôn trú tại Rājagaha, trong khu rừng Veḷuvana, tại nơi nuôi dưỡng các con sóc. Lúc bấy giờ, Tôn giả Vakkali đang ở trong nhà của một người thợ gốm, bị bệnh, đau đớn, bệnh tình trầm trọng. Khi ấy, Tôn giả Vakkali gọi các vị thị giả: “Này các Hiền giả, các vị hãy đến nơi Thế Tôn đang ở; sau khi đến, hãy nhân danh tôi, cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn và nói rằng: ‘Bạch Thế Tôn, Tỳ khưu Vakkali đang bị bệnh, đau đớn, bệnh tình trầm trọng, ngài cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn.’ Và hãy nói thêm như sau: ‘Lành thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn vì lòng bi mẫn, hãy đến nơi Tỳ khưu Vakkali.’” “Vâng, thưa Hiền giả.” Các Tỳ khưu ấy vâng lời Tôn giả Vakkali, đi đến nơi Thế Tôn đang ở; sau khi đến, đảnh lễ Thế Tôn rồi ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, các Tỳ khưu ấy bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Tỳ khưu Vakkali đang bị bệnh, đau đớn, bệnh tình trầm trọng, ngài cúi đầu đảnh lễ chân Thế Tôn; và ngài còn nói thêm như sau: ‘Lành thay, bạch Thế Tôn, mong Thế Tôn vì lòng bi mẫn, hãy đến nơi Tỳ khưu Vakkali.’” Thế Tôn im lặng nhận lời.

Khi ấy, Thế Tôn đắp y, mang bát và y, đi đến nơi Tôn giả Vakkali. Tôn giả Vakkali thấy Thế Tôn từ xa đi đến. Thấy vậy, ngài cựa mình trên giường. Khi ấy, Thế Tôn nói với Tôn giả Vakkali: “Thôi, Vakkali, ông đừng cựa mình trên giường. Có những chỗ ngồi này đã soạn sẵn; Ta sẽ ngồi ở đó.” Thế Tôn ngồi xuống chỗ đã soạn sẵn. Sau khi ngồi, Thế Tôn nói với Tôn giả Vakkali: “Này Vakkali, ông có kham nhẫn được không, có chịu đựng được không? Các cảm thọ đau đớn có thuyên giảm, không tăng trưởng không? Sự thuyên giảm có được nhận thấy, không phải là sự tăng trưởng không?” “Bạch Thế Tôn, con không kham nhẫn được, không chịu đựng được. Các cảm thọ đau đớn của con tăng trưởng mạnh, không thuyên giảm. Sự tăng trưởng được nhận thấy, không phải là sự thuyên giảm.” “Này Vakkali, ông có chút hối hận nào không, có chút ăn năn nào không?” “Thật vậy, bạch Thế Tôn, con có không ít hối hận, không ít ăn năn.” “Này Vakkali, về phương diện giới luật, tự tâm ông có khiển trách ông không?” “Bạch Thế Tôn, về phương diện giới luật, tự tâm con không khiển trách con.” “Này Vakkali, nếu về phương diện giới luật, tự tâm ông không khiển trách ông, vậy thì ông hối hận về điều gì, ăn năn về điều gì?” “Bạch Thế Tôn, từ lâu con đã muốn đến để yết kiến Thế Tôn, nhưng trong thân con không có đủ sức lực để có thể đến yết kiến Thế Tôn.”

“Thôi, Vakkali, có ích gì cho ông khi thấy cái thân hôi thối này? Này Vakkali, ai thấy Pháp, người ấy thấy Ta; ai thấy Ta, người ấy thấy Pháp. Vì này Vakkali, thấy Pháp là thấy Ta; thấy Ta là thấy Pháp.”

“Này Vakkali, ông nghĩ thế nào, sắc là thường hay vô thường?” “Bạch Thế Tôn, là vô thường.” “Cái gì vô thường, cái đó là khổ hay lạc?” “Bạch Thế Tôn, là khổ.” “Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, có đáng để quán xét rằng: ‘Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi’ không?” “Bạch Thế Tôn, không đáng.” “Thọ… tưởng… các hành… thức là thường hay vô thường?” “Bạch Thế Tôn, là vô thường.” … “cái này là tự ngã của tôi?” “Bạch Thế Tôn, không đáng.” “Do đó, ở đây… thấy như vậy… vị ấy biết rõ: ‘… không còn gì khác cho trạng thái này nữa.’”

Khi ấy, Thế Tôn, sau khi giáo huấn Tôn giả Vakkali bằng lời giáo huấn này, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi và đi đến núi Gijjhakūṭa. Khi ấy, Tôn giả Vakkali, không lâu sau khi Thế Tôn rời đi, đã gọi các vị thị giả: “Này các Hiền giả, hãy đến, đặt tôi lên giường rồi mang đến Kāḷasilā bên sườn núi Isigili. Làm sao một người như tôi lại có thể nghĩ đến việc chết trong nhà của người thế tục?” “Vâng, thưa Hiền giả.” Các Tỳ khưu ấy vâng lời Tôn giả Vakkali, đặt Tôn giả Vakkali lên giường rồi mang đến Kāḷasilā bên sườn núi Isigili. Khi ấy, Thế Tôn đã trú tại núi Gijjhakūṭa trong đêm đó và phần còn lại của ngày. Khi ấy, khi đêm đã khuya, hai vị thiên nhân với dung sắc thù thắng, làm sáng rực toàn bộ núi Gijjhakūṭa, đã đi đến nơi Thế Tôn đang ở… đứng sang một bên. Đứng sang một bên, một vị thiên nhân bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, Tỳ khưu Vakkali đang hướng tâm đến giải thoát.” Vị thiên nhân kia bạch với Thế Tôn: “Bạch Thế Tôn, chắc chắn ngài sẽ được giải thoát, một sự giải thoát tốt đẹp.” Các vị thiên nhân ấy đã nói như vậy. Sau khi nói xong, họ đảnh lễ Thế Tôn, đi nhiễu bên phải rồi biến mất ngay tại chỗ.

Khi ấy, Thế Tôn, khi đêm đã qua, gọi các Tỳ khưu: “Này các Tỳ khưu, hãy đến, các ông hãy đi đến nơi Tỳ khưu Vakkali; sau khi đến, hãy nói với Tỳ khưu Vakkali như sau –”

“Này hiền giả Vakkali, hiền giả hãy lắng nghe lời của đức Thế Tôn và của hai vị thiên tử. Này hiền giả, đêm nay, khi đêm đã gần tàn, có hai vị thiên tử với dung sắc thù thắng, chiếu sáng toàn bộ núi Gijjhakūṭa, đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, họ đã đảnh lễ đức Thế Tôn rồi đứng sang một bên. Này hiền giả, sau khi đứng sang một bên, một vị thiên tử đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch ngài, tỳ khưu Vakkali đang hướng tâm đến sự giải thoát.’ Vị thiên tử kia đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch ngài, chắc chắn vị ấy sẽ được giải thoát một cách tốt đẹp.’ Và này hiền giả Vakkali, đức Thế Tôn đã nói với hiền giả như vầy: ‘Này Vakkali, đừng sợ hãi; này Vakkali, đừng sợ hãi! Cái chết của ngươi sẽ không phải là xấu xa, sự mệnh chung sẽ không phải là tồi tệ.’” Sau khi vâng lời đức Thế Tôn: “Thưa vâng, bạch ngài,” các vị tỳ khưu ấy đã đi đến chỗ trưởng lão Vakkali; sau khi đến, họ đã nói với trưởng lão Vakkali điều này: “Này hiền giả Vakkali, hiền giả hãy lắng nghe lời của đức Thế Tôn và của hai vị thiên tử.”

Khi ấy, trưởng lão Vakkali đã gọi các vị thị giả: “Này các hiền giả, hãy đến đây, hãy đỡ tôi xuống khỏi giường. Làm sao một người như tôi lại có thể nghĩ rằng nên ngồi ở chỗ cao để nghe giáo pháp của đức Thế Tôn ấy!” “Thưa vâng, hiền giả.” Sau khi vâng lời trưởng lão Vakkali, các vị tỳ khưu ấy đã đỡ trưởng lão Vakkali xuống khỏi giường. “Này hiền giả, đêm nay, có hai vị thiên tử, khi đêm đã gần tàn, ... (như trên) ... đã đứng sang một bên. Này hiền giả, sau khi đứng sang một bên, một vị thiên tử đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch ngài, tỳ khưu Vakkali đang hướng tâm đến sự giải thoát.’ Vị thiên tử kia đã bạch với đức Thế Tôn điều này: ‘Bạch ngài, chắc chắn vị ấy sẽ được giải thoát một cách tốt đẹp.’ Và này hiền giả Vakkali, đức Thế Tôn đã nói với hiền giả như vầy: ‘Này Vakkali, đừng sợ hãi; này Vakkali, đừng sợ hãi! Cái chết của ngươi sẽ không phải là xấu xa, sự mệnh chung sẽ không phải là tồi tệ.’” “Vậy thì, này các hiền giả, hãy nhân danh tôi mà cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn: ‘Bạch ngài, tỳ khưu Vakkali đang bị bệnh, đau đớn, lâm trọng bệnh. Vị ấy cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn.’ Và hãy nói như vầy: ‘Sắc là vô thường. Bạch ngài, về điều đó, con không hoài nghi. Cái gì vô thường thì là khổ, con không do dự. Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đối với cái đó, con không có ước muốn, không có tham ái, không có luyến ái, con không do dự. Thọ là vô thường. Bạch ngài, về điều đó, con không hoài nghi. Cái gì vô thường thì là khổ, con không do dự. Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đối với cái đó, con không có ước muốn, không có tham ái, không có luyến ái, con không do dự. Tưởng... các hành là vô thường. Bạch ngài, về điều đó, con không hoài nghi. Cái gì vô thường thì là khổ, con không do dự. Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đối với cái đó, con không có ước muốn, không có tham ái, không có luyến ái, con không do dự. Thức là vô thường. Bạch ngài, về điều đó, con không hoài nghi. Cái gì vô thường thì là khổ, con không do dự. Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đối với cái đó, con không có ước muốn, không có tham ái, không có luyến ái, con không do dự.’” “Thưa vâng, hiền giả.” Sau khi vâng lời trưởng lão Vakkali, các vị tỳ khưu ấy đã ra đi. Khi ấy, sau khi các vị tỳ khưu ấy ra đi không lâu, trưởng lão Vakkali đã cầm lấy con dao.

Khi ấy, các vị tỳ khưu ấy đã đi đến chỗ đức Thế Tôn; sau khi đến, họ đã ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, các vị tỳ khưu ấy đã bạch với đức Thế Tôn điều này: “Bạch ngài, tỳ khưu Vakkali đang bị bệnh, đau đớn, lâm trọng bệnh; vị ấy cúi đầu đảnh lễ dưới chân đức Thế Tôn; và nói như vầy: ‘Sắc là vô thường. Bạch ngài, về điều đó, con không hoài nghi. Cái gì vô thường thì là khổ, con không do dự. Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đối với cái đó, con không có ước muốn, không có tham ái, không có luyến ái, con không do dự. Thọ... Tưởng... các hành... Thức là vô thường. Bạch ngài, về điều đó, con không hoài nghi. Cái gì vô thường thì là khổ, con không do dự. Cái gì vô thường, khổ, có bản chất biến hoại, đối với cái đó, con không có ước muốn, không có tham ái, không có luyến ái, con không do dự.’”

Khi ấy, đức Thế Tôn đã gọi các vị tỳ khưu: “Này các tỳ khưu, chúng ta hãy đi đến sườn núi Isigili, tại Kāḷasilā, nơi mà thiện nam tử Vakkali đã cầm lấy con dao.” “Thưa vâng, bạch ngài.” Các vị tỳ khưu ấy đã vâng lời đức Thế Tôn. Khi ấy, đức Thế Tôn cùng với nhiều vị tỳ khưu đã đi đến sườn núi Isigili, tại Kāḷasilā. Đức Thế Tôn đã nhìn thấy trưởng lão Vakkali từ xa, đang nằm trên giường với thân hình quay sang một bên.

Vào lúc ấy, có một đám khói mờ, một đám mây mù đi về phương đông, đi về phương tây, đi về phương bắc, đi về phương nam, đi về phương trên, đi về phương dưới, đi về các phương phụ. Bấy giờ, đức Thế Tôn gọi các vị tỳ khưu: – Này các tỳ khưu, các ngươi có thấy đám khói mờ, đám mây mù kia đi về phương đông... đi về các phương phụ không? – Bạch Thế Tôn, chúng con có thấy. – Này các tỳ khưu, đó chính là ác ma Māra đang tìm kiếm thức của thiện nam tử Vakkali: ‘Thức của thiện nam tử Vakkali được an trú ở đâu?’ Này các tỳ khưu, thiện nam tử Vakkali đã viên tịch với thức không có nơi an trú. Kinh thứ năm.