1. Kinh Vô Văn

61. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika... “Này các Tỳ khưu, kẻ phàm phu vô văn có thể nhàm chán, có thể ly tham, có thể giải thoát đối với thân do bốn đại tạo thành này. Vì sao vậy? Này các Tỳ khưu, sự tăng trưởng, sự suy giảm, sự hình thành, và sự hoại diệt của thân do bốn đại tạo thành này được thấy rõ. Do đó, ở nơi ấy, kẻ phàm phu vô văn có thể nhàm chán, có thể ly tham, có thể giải thoát.”

62. Tại Sāvatthī... Này các Tỷ-kheo, kẻ phàm phu vô văn có thể nhàm chán, có thể ly tham, có thể giải thoát đối với thân tứ đại này. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, sự tăng trưởng, sự suy tàn, sự sanh khởi, sự hoại diệt của thân tứ đại này được thấy rõ. Do đó, ở nơi thân ấy, kẻ phàm phu vô văn có thể nhàm chán, có thể ly tham, có thể giải thoát. Và này các Tỷ-kheo, đối với cái được gọi là tâm, là ý, là thức, ở nơi ấy, kẻ phàm phu vô văn không thể nhàm chán, không thể ly tham, không thể giải thoát. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, trong một thời gian dài, điều ấy đã được kẻ phàm phu vô văn chấp thủ, ái luyến, nắm giữ sai lầm rằng: 'Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi'. Do đó, ở nơi ấy, kẻ phàm phu vô văn không thể nhàm chán, không thể ly tham, không thể giải thoát.

Này các Tỷ-kheo, thà rằng kẻ phàm phu vô văn chấp nhận thân tứ đại này là tự ngã, chứ không phải là tâm. Vì sao vậy? Này các Tỷ-kheo, thân tứ đại này được thấy tồn tại một năm, tồn tại hai năm, tồn tại ba năm, tồn tại bốn năm, tồn tại năm năm, tồn tại mười năm, tồn tại hai mươi năm, tồn tại ba mươi năm, tồn tại bốn mươi năm, tồn tại năm mươi năm, tồn tại một trăm năm, và tồn tại còn hơn thế nữa. Còn cái được gọi là tâm, là ý, là thức, này các Tỷ-kheo, thì cả đêm lẫn ngày, cái khác sanh lên, cái khác diệt đi.

Này các Tỷ-kheo, ví như do sự cọ xát và kết hợp của hai thanh củi, hơi nóng sanh ra, lửa phát sanh. Do sự tách rời và phân chia của chính hai thanh củi ấy, hơi nóng tương ứng ấy diệt đi, lắng dịu; cũng vậy, này các Tỷ-kheo, duyên theo xúc có khả năng cảm thọ lạc, lạc thọ sanh khởi. Do sự diệt của chính xúc có khả năng cảm thọ lạc ấy, cảm thọ tương ứng, tức lạc thọ đã sanh khởi duyên theo xúc có khả năng cảm thọ lạc, nó diệt đi, nó lắng dịu... vân vân... duyên theo xúc có khả năng cảm thọ bất khổ bất lạc, thọ bất khổ bất lạc sanh khởi. Do sự diệt của chính xúc có khả năng cảm thọ bất khổ bất lạc ấy, cảm thọ tương ứng, tức thọ bất khổ bất lạc đã sanh khởi duyên theo xúc có khả năng cảm thọ bất khổ bất lạc, nó diệt đi, nó lắng dịu.

Này các Tỷ-kheo, ở đây, vị Thánh đệ tử có nghe pháp khéo tác ý như lý về chính pháp Duyên Khởi rằng: 'Như vầy, khi cái này có, cái kia có; do cái này sanh, cái kia sanh. Khi cái này không có, cái kia không có; do cái này diệt, cái kia diệt'. Này các Tỷ-kheo, duyên theo xúc có khả năng cảm thọ lạc, lạc thọ sanh khởi. Do sự diệt của chính xúc có khả năng cảm thọ lạc ấy, cảm thọ tương ứng, tức lạc thọ đã sanh khởi duyên theo xúc có khả năng cảm thọ lạc, nó diệt đi, nó lắng dịu. Này các Tỷ-kheo, duyên theo xúc có khả năng cảm thọ khổ, khổ thọ sanh khởi. Do sự diệt của chính xúc có khả năng cảm thọ khổ ấy, cảm thọ tương ứng, tức khổ thọ đã sanh khởi duyên theo xúc có khả năng cảm thọ khổ, nó diệt đi, nó lắng dịu. Này các Tỷ-kheo, duyên theo xúc có khả năng cảm thọ bất khổ bất lạc, thọ bất khổ bất lạc sanh khởi. Do sự diệt của chính xúc có khả năng cảm thọ bất khổ bất lạc ấy, cảm thọ tương ứng, tức thọ bất khổ bất lạc đã sanh khởi duyên theo xúc có khả năng cảm thọ bất khổ bất lạc, nó diệt đi, nó lắng dịu.

Này các tỳ khưu, Ta đã có suy nghĩ này: ‘Thức này quay trở lại, nó không đi xa hơn danh sắc. Đến mức độ này mà có sanh, hoặc già, hoặc chết, hoặc mệnh chung, hoặc tái sanh, tức là: do duyên danh sắc mà có thức; do duyên thức mà có danh sắc; do duyên danh sắc mà có sáu xứ; do duyên sáu xứ mà có xúc... v.v... Như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này.’ Này các tỳ khưu, đối với các pháp trước đây chưa từng được nghe, ‘Tập khởi, tập khởi,’ nhãn đã sanh khởi nơi Ta, trí đã sanh khởi, tuệ đã sanh khởi, minh đã sanh khởi, quang đã sanh khởi.

Này các tỳ khưu, Ta đã khởi lên suy nghĩ như sau: ‘Khi cái gì không có, thức không có? Do cái gì diệt, thức diệt?’ Này các tỳ khưu, do như lý tác ý, trí tuệ thắng tri đã khởi lên nơi Ta: ‘Khi danh sắc không có, thức không có; do danh sắc diệt, thức diệt.’

“Thưa hiền giả Sāriputta, vậy ý nghĩa của lời dạy này cần được hiểu như thế nào?” “Này hiền giả, vậy thì tôi sẽ đưa ra một ví dụ cho bạn. Ở đây, có những người trí hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Này hiền giả, ví như hai bó sậy dựa vào nhau mà đứng. Cũng vậy, này hiền giả, do duyên danh-sắc, thức sanh khởi; do duyên thức, danh-sắc sanh khởi; do duyên danh-sắc, sáu xứ sanh khởi; do duyên sáu xứ, xúc sanh khởi… (v.v.)… như vậy là sự tập khởi của toàn bộ khối khổ này. Này hiền giả, nếu rút một trong hai bó sậy ấy ra, bó kia sẽ ngã xuống; nếu rút bó còn lại ra, bó kia sẽ ngã xuống. Cũng vậy, này hiền giả, do danh-sắc diệt, thức diệt; do thức diệt, danh-sắc diệt; do danh-sắc diệt, sáu xứ diệt; do sáu xứ diệt, xúc diệt… (v.v.)… như vậy là sự đoạn diệt của toàn bộ khối khổ này.” “Thật vi diệu, thưa hiền giả Sāriputta; thật hy hữu, thưa hiền giả Sāriputta! Lời dạy này đã được Tôn giả Sāriputta khéo nói như vậy. Và chúng tôi xin tùy hỷ lời dạy này của Tôn giả Sāriputta với ba mươi sáu trường hợp này: ‘Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thuyết pháp vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với già-chết, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thuyết pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thực hành vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với già-chết, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thực hành pháp và tùy pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, được giải thoát không còn chấp thủ đối với già-chết, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu đã chứng đạt Niết-bàn trong hiện tại’. Nếu đối với sanh… nếu đối với hữu… nếu đối với thủ… nếu đối với ái… nếu đối với thọ… nếu đối với xúc… nếu đối với sáu xứ… nếu đối với danh-sắc… nếu đối với thức… nếu đối với các hành… Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thuyết pháp vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với vô minh, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thuyết pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu thực hành vì sự nhàm chán, ly tham, đoạn diệt đối với vô minh, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu thực hành pháp và tùy pháp’. Này hiền giả, nếu vị tỳ khưu do nhàm chán, ly tham, đoạn diệt, được giải thoát không còn chấp thủ đối với vô minh, vị ấy xứng đáng được gọi là ‘tỳ khưu đã chứng đạt Niết-bàn trong hiện tại’.” Kinh thứ bảy.

Vào lúc bấy giờ, có nhiều vị tỳ khưu đã tuyên bố chứng đắc A-la-hán quả ở trước đức Thế Tôn rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa, chúng tôi biết rõ như vậy.’ Tôn giả Susima đã nghe được rằng: ‘Nghe nói có nhiều vị tỳ khưu đã tuyên bố chứng đắc A-la-hán quả ở trước đức Thế Tôn rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa, chúng tôi biết rõ như vậy.’’ Rồi tôn giả Susima đi đến chỗ các vị tỳ khưu ấy; sau khi đến, đã cùng các vị tỳ khưu ấy thăm hỏi xã giao. Sau khi trao đổi những lời thăm hỏi thân tình đáng ghi nhớ, ngài ngồi xuống một bên. Ngồi một bên, tôn giả Susima nói với các vị tỳ khưu ấy điều này: ‘Nghe nói có thật là các hiền giả đã tuyên bố chứng đắc A-la-hán quả ở trước đức Thế Tôn rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa, chúng tôi biết rõ như vậy’ phải không?’ ‘Thưa hiền giả, đúng vậy.’