8. Kinh Vāseṭṭha

454. Như vầy tôi nghe. Một thời Thế Tôn trú ở Icchānaṅgala, trong một khu rừng gần Icchānaṅgala. Lúc bấy giờ, có nhiều vị Bà-la-môn đại phú, nổi tiếng và có danh vọng, đang cư ngụ tại Icchānaṅgala, đó là Bà-la-môn Caṅkī, Bà-la-môn Tārukkha, Bà-la-môn Pokkharasāti, Bà-la-môn Jāṇussoṇi, Bà-la-môn Todeyya, và các vị Bà-la-môn đại phú khác, nổi tiếng và có danh vọng. Bấy giờ, trong khi các thanh niên Vāseṭṭha và Bhāradvāja đang đi kinh hành, dạo bước, cuộc thảo luận này đã khởi lên giữa họ: “Thưa ngài, do đâu một người là Bà-la-môn?” Thanh niên Bhāradvāja nói như sau: “Thưa ngài, khi một người có dòng dõi trong sạch từ cả hai phía, bên mẹ và bên cha, có mẫu thai trong sạch cho đến bảy đời tổ phụ, không bị chê bai, không bị chỉ trích về phương diện dòng dõi — do như vậy, thưa ngài, một người là Bà-la-môn.” Thanh niên Vāseṭṭha nói như sau: “Thưa ngài, khi một người có giới hạnh và đầy đủ các bổn phận — do như vậy, thưa ngài, một người là Bà-la-môn.” Thanh niên Bhāradvāja đã không thể thuyết phục được thanh niên Vāseṭṭha, và thanh niên Vāseṭṭha cũng không thể thuyết phục được thanh niên Bhāradvāja. Bấy giờ, thanh niên Vāseṭṭha nói với thanh niên Bhāradvāja: “Này bạn Bhāradvāja, Sa-môn Gotama, là Thích tử, xuất gia từ dòng họ Thích-ca, đang trú ở Icchānaṅgala, trong một khu rừng gần Icchānaṅgala. Tiếng lành đồn xa về Tôn giả Gotama như sau: ‘Vị Thế Tôn ấy là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn.’ Này bạn Bhāradvāja, chúng ta hãy đi đến chỗ Sa-môn Gotama; sau khi đến, chúng ta sẽ hỏi Sa-môn Gotama về ý nghĩa này. Như Sa-môn Gotama trả lời cho chúng ta, chúng ta sẽ ghi nhớ như vậy.” Thanh niên Bhāradvāja đáp lại thanh niên Vāseṭṭha: “Thưa vâng, bạn.”

455. Rồi các thanh niên Vāseṭṭha và Bhāradvāja đi đến chỗ Thế Tôn; sau khi đến, họ cùng Thế Tôn nói lên lời chào mừng. Sau khi trao đổi những lời chào mừng thân hữu, họ ngồi xuống một bên. Ngồi xuống một bên, thanh niên Vāseṭṭha bạch với Thế Tôn bằng những câu kệ:

“Chúng con cả hai đều được (thầy) công nhận và tự nhận là người thông suốt ba tập Vệ-đà. Con là đệ tử của Pokkharasāti, còn thanh niên này là của Tārukkha.”

“Về những gì được các bậc thầy tam Vệ-đà giảng dạy, chúng con đều thông suốt trọn vẹn. Chúng con là những nhà ngữ pháp, những người giải thích, trong việc tụng đọc, chúng con ngang bằng với các vị thầy. Thưa ngài Gotama, chúng con có sự tranh luận về vấn đề dòng dõi.”

“Bhāradvāja nói rằng: ‘Do dòng dõi mà thành Bà-la-môn.’ Còn con thì nói rằng do nghiệp. Xin bậc Pháp nhãn hãy biết như vậy.”

“Chúng con cả hai không thể thuyết phục được lẫn nhau. Chúng con đến đây để hỏi Ngài, bậc được tôn xưng là Chánh Đẳng Giác.”

“Như người đời đến gần vầng trăng tròn viên mãn, chắp tay cung kính đảnh lễ, cũng vậy trong thế gian, họ tôn kính ngài Gotama.”

“Chúng con xin hỏi ngài Gotama, bậc Pháp nhãn đã khởi lên trong thế gian: Do dòng dõi mà thành Bà-la-môn, hay do nghiệp mà thành? Xin hãy giảng cho chúng con, những người chưa biết, để chúng con có thể biết về Bà-la-môn.”

(Thế Tôn nói:) “Này Vāseṭṭha, Ta sẽ giảng cho các ngươi tuần tự và đúng như thật về sự phân loại các loài hữu tình theo dòng dõi, vì các dòng dõi của chúng thật khác nhau.”

“Hãy biết về các loài cỏ cây. Chúng không tự nhận biết, nhưng đặc điểm của chúng là do dòng dõi, vì các dòng dõi của chúng thật khác nhau.”

“Rồi đến các loài côn trùng, bướm ngài, cho đến các loài kiến và mối. Đặc điểm của chúng là do dòng dõi, vì các dòng dõi của chúng thật khác nhau.”

“Hãy biết về các loài bốn chân, cả nhỏ lẫn lớn. Đặc điểm của chúng là do dòng dõi, vì các dòng dõi của chúng thật khác nhau.”

“Hãy biết về các loài bò bằng bụng, các loài rắn lưng dài. Đặc điểm của chúng là do dòng dõi, vì các dòng dõi của chúng thật khác nhau.”

“Rồi hãy biết về các loài cá, sống và di chuyển trong nước. Đặc điểm của chúng là do dòng dõi, vì các dòng dõi của chúng thật khác nhau.”

“Rồi hãy biết về các loài chim, đi bằng cánh, bay trên không. Đặc điểm của chúng là do dòng dõi, vì các dòng dõi của chúng thật khác nhau.”

“Như trong các dòng dõi này, đặc điểm do dòng dõi là riêng biệt, cũng vậy, ở loài người không có đặc điểm riêng biệt do dòng dõi.”

“Không phải do tóc, không phải do đầu, không phải do tai, không phải do mắt; không phải do miệng, không phải do mũi, không phải do môi, hay do lông mày.”

“Không phải do cổ, không phải do vai, không phải do bụng, không phải do lưng; không phải do hông, không phải do ngực, không phải do bộ phận sinh dục, không phải do giao hợp.”

“Không phải do tay, không phải do chân, không phải do ngón tay hay móng tay; không phải do cẳng chân, không phải do đùi, không phải do màu da hay giọng nói. Đặc điểm do dòng dõi không hề có, như ở các dòng dõi khác.”

“Trong thân thể của loài người, sự khác biệt này không tồn tại ở mỗi cá nhân. Sự khác biệt giữa loài người chỉ được gọi theo quy ước.”

“Này Vāseṭṭha, hãy biết như vầy: Bất cứ ai trong loài người sống bằng nghề nông, người ấy là nông dân, không phải là Bà-la-môn.”

“Này Vāseṭṭha, hãy biết như vầy: Bất cứ ai trong loài người sống bằng nhiều nghề thủ công, người ấy là thợ thủ công, không phải là Bà-la-môn.”

“Này Vāseṭṭha, hãy biết như vầy: Bất cứ ai trong loài người sống bằng nghề buôn bán, người ấy là thương nhân, không phải là Bà-la-môn.”

“Này Vāseṭṭha, hãy biết như vầy: Bất cứ ai trong loài người sống bằng nghề phục vụ người khác, người ấy là người phục vụ, không phải là Bà-la-môn.”

Này Vāseṭṭha, trong loài người, bất cứ ai sống bằng của không cho, hãy biết như vầy: người ấy là kẻ trộm, không phải là Bà-la-môn.

Này Vāseṭṭha, trong loài người, bất cứ ai sống bằng nghề cung tên, hãy biết như vầy: người ấy là kẻ sống bằng nghề chiến đấu, không phải là Bà-la-môn.

Này Vāseṭṭha, trong loài người, bất cứ ai sống bằng nghề tế tự, hãy biết như vầy: người ấy là người tế tự, không phải là Bà-la-môn.

Này Vāseṭṭha, trong loài người, bất cứ ai hưởng dụng làng mạc và xứ sở, hãy biết như vầy: người ấy là vua, không phải là Bà-la-môn.

Ta không gọi là Bà-la-môn người sinh từ bào thai, sinh từ mẹ (Bà-la-môn). Nếu người ấy còn có chướng ngại, người ấy chỉ được gọi là 'người nói bho'. Người không chướng ngại, không chấp thủ, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người đã cắt đứt tất cả các kiết sử, thật sự không còn run sợ, đã vượt qua sự dính mắc, đã được giải thoát, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người đã cắt đứt dây da (sân), dây buộc (tham), dây xích (tà kiến) cùng với các tùy miên, đã nhổ lên thanh cài (vô minh), đã giác ngộ, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người không sân hận, kham nhẫn sự mắng nhiếc, sự giết hại và trói buộc, có sức mạnh là sự kham nhẫn, có đạo quân là sự kham nhẫn, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người không phẫn nộ, giữ giới hạnh, có giới đức, không có tham ái, đã được điều phục, mang thân cuối cùng, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Như nước trên lá sen, như hạt cải trên đầu mũi dùi, người nào không dính mắc vào các dục, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào ngay tại đây biết rõ sự đoạn tận khổ của mình, đã đặt gánh nặng xuống, đã được giải thoát, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người có trí tuệ sâu sắc, bậc hiền trí, thông thạo về đạo và phi đạo, đã đạt đến mục đích tối thượng, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người không giao du với cả hàng tại gia lẫn người xuất gia, không sống nương tựa (ái dục), ít mong muốn, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người đã đặt hình phạt xuống đối với các chúng sinh, cả loài run sợ lẫn loài vững vàng, người không tự mình giết, không bảo người khác giết, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người không chống đối giữa những người chống đối, tịch tịnh giữa những người cầm hình phạt, không chấp thủ giữa những người chấp thủ, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào mà tham, sân, mạn, và phẫn đã rơi rụng, như hạt cải từ đầu mũi dùi, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào nói lên lời nói không thô lỗ, có thể hiểu được, chân thật, lời nói mà không làm ai tức giận, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào ở đời không lấy của không cho, dù dài hay ngắn, nhỏ hay lớn, tốt hay xấu, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào không có những hy vọng ở đời này và đời sau, không còn hy vọng, đã được giải thoát, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào không có những quyến luyến, do đã biết nên không còn hoài nghi, đã đạt đến và thâm nhập vào Bất tử, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào ở đây đã vượt qua cả hai sự dính mắc là phước và tội, không sầu muộn, không bụi bẩn, thanh tịnh, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người như mặt trăng, không tỳ vết, trong sạch, trong sáng, không vẩn đục, đã đoạn tận hỷ và hữu, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào đã vượt qua con đường lầy lội, khó đi, luân hồi, và si mê này; đã vượt qua, đã đến bờ kia, là người thiền định, không dao động, không hoài nghi, không chấp thủ, đã tịch tịnh, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào ở đây, sau khi từ bỏ các dục, sống không nhà, đi du hành, đã đoạn tận dục và hữu, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào ở đây, sau khi từ bỏ ái, sống không nhà, đi du hành, đã đoạn tận ái và hữu, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người đã từ bỏ ách của loài người, đã vượt qua ách của chư thiên, đã giải thoát khỏi tất cả các ách, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người đã từ bỏ sự ưa thích và không ưa thích, đã trở nên mát mẻ, không còn sinh y, bậc anh hùng đã chinh phục tất cả thế gian, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào biết một cách toàn diện sự chết và sự sinh của các chúng sinh, không dính mắc, bậc Thiện Thệ, bậc Giác Ngộ, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào mà cảnh giới (sau khi chết) chư thiên, càn-thát-bà, và loài người không biết được, bậc đã tận trừ các lậu hoặc, bậc A-la-hán, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

Người nào không có chướng ngại ở phía trước, phía sau, và ở giữa, không chướng ngại, không chấp thủ, người ấy Ta gọi là Bà-la-môn.

“Bậc dũng mãnh như bò đầu đàn, bậc tối thượng, bậc tinh cần, bậc đại sĩ đã chiến thắng, không còn ái dục, đã gột sạch phiền não, bậc giác ngộ, Ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.”

“Người nào biết được các kiếp quá khứ, thấy được cõi trời và cõi khổ, lại đã đạt đến sự đoạn tận tái sanh, Ta gọi vị ấy là Bà-la-môn.”

“Này, danh và họ được đặt ra trong thế gian này chỉ là tên gọi. Nó phát sanh do quy ước, được đặt ra ở nơi này nơi kia.”

“Tà kiến này đã ngủ ngầm từ lâu trong tâm của những người không biết. Do không biết, họ nói rằng: ‘Người ấy là Bà-la-môn do dòng dõi’.”

“Không phải do dòng dõi mà thành Bà-la-môn, không phải do dòng dõi mà thành người không phải Bà-la-môn. Do hành động mà thành Bà-la-môn, do hành động mà thành người không phải Bà-la-môn.”

“Do hành động mà thành nông dân, do hành động mà thành thợ thủ công. Do hành động mà thành thương gia, do hành động mà thành người phục vụ.”

“Cũng do hành động mà thành kẻ trộm, cũng do hành động mà thành người lính. Do hành động mà thành người tế tự, cũng do hành động mà thành vua.”

“Như vậy, các bậc hiền trí, những người thấy lý duyên khởi và thông thạo về nghiệp và quả của nghiệp, thấy được hành động này đúng như thật.”

“Thế gian vận hành do nghiệp, chúng sanh vận hành do nghiệp. Chúng sanh bị trói buộc bởi nghiệp, như cái chốt của cỗ xe đang chạy.”

“Do khổ hạnh và phạm hạnh, do sự tự chế và sự điều phục. Do những điều này mà thành Bà-la-môn, đây là Bà-la-môn tối thượng.”

“Này Vāseṭṭha, hãy biết như vầy: Người nào đầy đủ ba minh, tịch tịnh, đã đoạn tận tái sanh, đối với người hiểu biết, vị ấy là Phạm thiên, là Đế-thích.”

461. Khi được nói như vậy, các thanh niên Vāseṭṭha và Bhāradvāja bạch với Thế Tôn rằng: ‘Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thật vi diệu thay, thưa Tôn giả Gotama! Thưa Tôn giả Gotama, cũng như người ta có thể lật ngửa vật bị úp, hay mở ra vật bị che kín, hay chỉ đường cho người bị lạc, hay đem đèn dầu vào trong bóng tối để người có mắt có thể thấy các sắc; cũng vậy, Chánh pháp đã được Tôn giả Gotama trình bày bằng nhiều phương tiện. Chúng con xin quy y Tôn giả Gotama, quy y Pháp và quy y Tỳ-khưu Tăng. Mong Tôn giả Gotama nhận chúng con làm cận sự nam, những người đã quy y từ hôm nay cho đến trọn đời.’”

Kinh Vāseṭṭha, kinh thứ tám, chấm dứt.