3. Kinh Assalāyana

401. Tôi nghe như vầy – một thời Thế Tôn trú ở Sāvatthī, tại Jetavana, khu vườn của ông Anāthapiṇḍika. Lúc bấy giờ, có khoảng năm trăm vị Bà-la-môn từ nhiều xứ khác nhau đang cư trú tại Sāvatthī vì một công việc nào đó. Bấy giờ, các vị Bà-la-môn ấy khởi lên ý nghĩ này: 'Sa-môn Gotama này tuyên bố về sự thanh tịnh của bốn giai cấp. Ai có thể cùng Sa-môn Gotama tranh luận về vấn đề này?' Lúc bấy giờ, có một thanh niên Bà-la-môn tên là Assalāyana đang cư trú tại Sāvatthī, còn trẻ, khoảng mười sáu tuổi, thông suốt ba tập Veda cùng với từ vựng (nighaṇḍu), nghi thức (keṭubha), ngữ nguyên (sākkharappabheda), và lịch sử (itihāsa) là thứ năm; là một nhà ngữ pháp, một nhà biện giải, và thông thạo về triết học duy vật (lokāyata) và các tướng của bậc đại nhân. Bấy giờ, các vị Bà-la-môn ấy khởi lên ý nghĩ này: 'Thanh niên Bà-la-môn Assalāyana này đang cư trú tại Sāvatthī, còn trẻ, khoảng mười sáu tuổi, thông suốt ba tập Veda... thông thạo. Vị ấy có thể cùng Sa-môn Gotama tranh luận về vấn đề này.'

Bấy giờ, các vị Bà-la-môn ấy đi đến chỗ thanh niên Bà-la-môn Assalāyana; sau khi đến, họ nói với thanh niên Bà-la-môn Assalāyana rằng: 'Này hiền giả Assalāyana, Sa-môn Gotama này tuyên bố về sự thanh tịnh của bốn giai cấp. Xin hiền giả Assalāyana hãy đến và cùng Sa-môn Gotama tranh luận về vấn đề này.'

Khi được nói như vậy, thanh niên Assalāyana đã nói với các vị Bà-la-môn ấy rằng: “Thưa các ngài, quả thật Sa-môn Gotama là người nói đúng Chánh pháp, và những người nói đúng Chánh pháp thì khó mà phản bác. Tôi không có khả năng tranh luận với Sa-môn Gotama về lời nói này.” Lần thứ hai, các vị Bà-la-môn ấy lại nói với thanh niên Assalāyana rằng: “Này ngài Assalāyana, Sa-môn Gotama này tuyên bố về sự thanh tịnh của bốn giai cấp. Mong ngài Assalāyana hãy đi tranh luận với Sa-môn Gotama về lời nói này. Hơn nữa, ngài Assalāyana đã thực hành hạnh của du sĩ.” Lần thứ hai, thanh niên Assalāyana lại nói với các vị Bà-la-môn ấy rằng: “Thưa các ngài, quả thật Sa-môn Gotama là người nói đúng Chánh pháp, và những người nói đúng Chánh pháp thì khó mà phản bác. Tôi không có khả năng tranh luận với Sa-môn Gotama về lời nói này.” Lần thứ ba, các vị Bà-la-môn ấy lại nói với thanh niên Assalāyana rằng: “Này ngài Assalāyana, Sa-môn Gotama này tuyên bố về sự thanh tịnh của bốn giai cấp. Mong ngài Assalāyana hãy đi tranh luận với Sa-môn Gotama về lời nói này. Hơn nữa, ngài Assalāyana đã thực hành hạnh của du sĩ. Mong ngài Assalāyana chớ có thất bại một cách chưa chiến đấu đã bại.”

Khi được nói như vậy, thanh niên Assalāyana đã nói với các vị Bà-la-môn ấy rằng: “Quả thật, tôi không thể từ chối các ngài được. Thưa các ngài, quả thật Sa-môn Gotama là người nói đúng Chánh pháp, và những người nói đúng Chánh pháp thì khó mà phản bác. Tôi không có khả năng tranh luận với Sa-môn Gotama về lời nói này. Tuy nhiên, tôi sẽ đi theo lời của các ngài.”

402. Rồi, thanh niên Assalāyana cùng với một đoàn đông các vị Bà-la-môn đi đến chỗ của Thế Tôn; sau khi đến, đã cùng với Thế Tôn nói lên những lời chào mừng. Sau khi đã trao đổi những lời thăm hỏi lịch sự, đáng ghi nhớ, vị ấy đã ngồi xuống một bên. Sau khi đã ngồi xuống một bên, thanh niên Assalāyana đã bạch với Thế Tôn rằng: “Thưa ngài Gotama, các vị Bà-la-môn nói như vầy: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, giai cấp khác là hạ tiện; chỉ có giai cấp Bà-la-môn là trong trắng, giai cấp khác là đen tối; chỉ có các vị Bà-la-môn là được thanh tịnh, không phải những người không phải Bà-la-môn; chỉ có các vị Bà-la-môn là những người con của Phạm Thiên, là con ruột sanh từ miệng, do Phạm Thiên sanh, do Phạm Thiên tạo, là những người thừa tự của Phạm Thiên.’ Về điều này, ngài Gotama nói thế nào?” “Này Assalāyana, có phải là người ta thấy những người nữ Bà-la-môn có kinh nguyệt, có mang thai, có sinh con, có cho con bú hay không? Và họ, trong khi được sanh ra từ bụng mẹ của người nữ Bà-la-môn, lại nói như vầy: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, giai cấp khác là hạ tiện; chỉ có giai cấp Bà-la-môn là trong trắng, giai cấp khác là đen tối; chỉ có các vị Bà-la-môn là được thanh tịnh, không phải những người không phải Bà-la-môn; chỉ có các vị Bà-la-môn là những người con của Phạm Thiên, là con ruột sanh từ miệng, do Phạm Thiên sanh, do Phạm Thiên tạo, là những người thừa tự của Phạm Thiên.’” “Thưa ngài Gotama, mặc dù ngài nói như vậy, nhưng về vấn đề này, các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ như thế này: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, giai cấp khác là hạ tiện, ... là những người thừa tự của Phạm Thiên.’”

403. “Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều đó? Ngươi có nghe rằng: ‘Ở xứ Yona, Kamboja, và các xứ biên địa khác, chỉ có hai giai cấp là chủ và tớ; đã là chủ rồi trở thành tớ, đã là tớ rồi trở thành chủ’ hay không?” “Thưa vâng, tôi có nghe như vậy: ‘Ở xứ Yona, Kamboja, và các xứ biên địa khác, chỉ có hai giai cấp là chủ và tớ; đã là chủ rồi trở thành tớ, đã là tớ rồi trở thành chủ.’” “Này Assalāyana, trong trường hợp này, sức mạnh của các vị Bà-la-môn là gì, sự tin cậy là gì, khi mà ở đây các vị Bà-la-môn nói như vầy: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, giai cấp khác là hạ tiện, ... là những người thừa tự của Phạm Thiên.’” “Thưa ngài Gotama, mặc dù ngài nói như vậy, nhưng về vấn đề này, các vị Bà-la-môn vẫn nghĩ như thế này: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, giai cấp khác là hạ tiện, ... là những người thừa tự của Phạm Thiên.’”

404. “Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này, có phải chỉ có người Sát-đế-lỵ sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời ác độc, nói lời phù phiếm, tham lam, có sân tâm, có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, chứ không phải người Bà-la-môn? Có phải chỉ có người Phệ-xá... cho đến... có phải chỉ có người Thủ-đà-la sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời ác độc, nói lời phù phiếm, tham lam, có sân tâm, có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục, chứ không phải người Bà-la-môn?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy. Thưa Tôn giả Gotama, người Sát-đế-lỵ sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời ác độc, nói lời phù phiếm, tham lam, có sân tâm, có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục. Thưa Tôn giả Gotama, người Bà-la-môn cũng vậy... cho đến... Thưa Tôn giả Gotama, người Phệ-xá cũng vậy... cho đến... Thưa Tôn giả Gotama, người Thủ-đà-la cũng vậy... cho đến... Thưa Tôn giả Gotama, cả bốn giai cấp, nếu sát sanh, lấy của không cho, tà hạnh trong các dục, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời ác độc, nói lời phù phiếm, tham lam, có sân tâm, có tà kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào cõi dữ, ác thú, đọa xứ, địa ngục.” “Này Assalāyana, trong trường hợp này, sức mạnh của các người Bà-la-môn là gì, sự bảo đảm của họ là gì, khi các người Bà-la-môn đã nói như sau: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, các giai cấp khác là hạ liệt... cho đến... là những người thừa tự của Phạm thiên’?” “Thưa Tôn giả Gotama, mặc dù Tôn giả nói như vậy, nhưng trong trường hợp này, các người Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, các giai cấp khác là hạ liệt... cho đến... là những người thừa tự của Phạm thiên’.”

405. “Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này, có phải chỉ có người Bà-la-môn từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời ác độc, từ bỏ nói lời phù phiếm, không tham lam, không có sân tâm, có chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào thiện thú, thiên giới, cõi đời này, chứ không phải người Sát-đế-lỵ, không phải người Phệ-xá, không phải người Thủ-đà-la?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy! Thưa Tôn giả Gotama, người Sát-đế-lỵ, nếu từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời ác độc, từ bỏ nói lời phù phiếm, không tham lam, không có sân tâm, có chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào thiện thú, thiên giới, cõi đời này. Thưa Tôn giả Gotama, người Bà-la-môn cũng vậy... cho đến... Thưa Tôn giả Gotama, người Phệ-xá cũng vậy... cho đến... Thưa Tôn giả Gotama, người Thủ-đà-la cũng vậy... cho đến... Thưa Tôn giả Gotama, cả bốn giai cấp, nếu từ bỏ sát sanh, từ bỏ lấy của không cho, từ bỏ tà hạnh trong các dục, từ bỏ nói dối, từ bỏ nói hai lưỡi, từ bỏ nói lời ác độc, từ bỏ nói lời phù phiếm, không tham lam, không có sân tâm, có chánh kiến, sau khi thân hoại mạng chung, sẽ sanh vào thiện thú, thiên giới, cõi đời này.” “Này Assalāyana, trong trường hợp này, sức mạnh của các người Bà-la-môn là gì, sự bảo đảm của họ là gì, khi các người Bà-la-môn đã nói như sau: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, các giai cấp khác là hạ liệt... cho đến... là những người thừa tự của Phạm thiên’?” “Thưa Tôn giả Gotama, mặc dù Tôn giả nói như vậy, nhưng trong trường hợp này, các người Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, các giai cấp khác là hạ liệt... cho đến... là những người thừa tự của Phạm thiên’.”

406. “Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này, có phải chỉ có người Bà-la-môn mới có khả năng ở tại xứ này tu tập tâm từ không hận, không sân, chứ không phải người Sát-đế-lỵ, không phải người Phệ-xá, không phải người Thủ-đà-la?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy! Thưa Tôn giả Gotama, người Sát-đế-lỵ cũng có khả năng ở tại xứ này tu tập tâm từ không hận, không sân; thưa Tôn giả Gotama, người Bà-la-môn cũng vậy... người Phệ-xá cũng vậy... người Thủ-đà-la cũng vậy... Thưa Tôn giả Gotama, cả bốn giai cấp đều có khả năng ở tại xứ này tu tập tâm từ không hận, không sân.” “Này Assalāyana, trong trường hợp này, sức mạnh của các người Bà-la-môn là gì, sự bảo đảm của họ là gì, khi các người Bà-la-môn đã nói như sau: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, các giai cấp khác là hạ liệt... cho đến... là những người thừa tự của Phạm thiên’?” “Thưa Tôn giả Gotama, mặc dù Tôn giả nói như vậy, nhưng trong trường hợp này, các người Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, các giai cấp khác là hạ liệt... cho đến... là những người thừa tự của Phạm thiên’.”

407. “Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này, có phải chỉ có giai cấp Bà-la-môn mới có thể mang theo dụng cụ tắm gội và bột thơm đi ra sông để gột rửa bụi bặm và cáu bẩn, còn giai cấp Sát-đế-lỵ thì không, giai cấp Phệ-xá thì không, giai cấp Thủ-đà-la thì không?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy! Thưa Tôn giả Gotama, giai cấp Sát-đế-lỵ cũng có thể mang theo dụng cụ tắm gội và bột thơm đi ra sông để gột rửa bụi bặm và cáu bẩn. Thưa Tôn giả Gotama, giai cấp Bà-la-môn cũng vậy... Thưa Tôn giả Gotama, giai cấp Phệ-xá cũng vậy... Thưa Tôn giả Gotama, giai cấp Thủ-đà-la cũng vậy... Thưa Tôn giả Gotama, cả bốn giai cấp đều có thể mang theo dụng cụ tắm gội và bột thơm đi ra sông để gột rửa bụi bặm và cáu bẩn.” “Này Assalāyana, trong trường hợp này, sức mạnh của các Bà-la-môn là gì, sự tin tưởng của họ là gì, khi họ nói rằng: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất, các giai cấp khác là thấp hèn... là những người thừa tự của Phạm Thiên’?” “Thưa Tôn giả Gotama, mặc dù Tôn giả nói như vậy, nhưng trong trường hợp này, các Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất, các giai cấp khác là thấp hèn... là những người thừa tự của Phạm Thiên’.”

408. “Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Giả sử ở đây, một vị vua thuộc giai cấp Sát-đế-lỵ đã làm lễ quán đảnh, tập hợp một trăm người đàn ông thuộc các dòng dõi khác nhau và nói rằng: ‘Này các khanh, những ai sinh ra từ dòng dõi Sát-đế-lỵ, dòng dõi Bà-la-môn, dòng dõi vương tộc, hãy đến đây. Hãy lấy que cọ xát phía trên làm bằng gỗ tếch, hoặc gỗ sala, hoặc gỗ thông, hoặc gỗ chiên-đàn, hoặc gỗ sen, rồi tạo ra lửa, làm cho hơi nóng xuất hiện. Còn nữa, này các khanh, những ai sinh ra từ dòng dõi Chiên-đà-la, dòng dõi thợ săn, dòng dõi thợ đan, dòng dõi thợ làm xe, dòng dõi người đổ rác, hãy đến đây. Hãy lấy que cọ xát phía trên làm bằng máng ăn của chó, hoặc máng ăn của heo, hoặc máng giặt của thợ nhuộm, hoặc gỗ thầu dầu, rồi tạo ra lửa, làm cho hơi nóng xuất hiện’.”

“Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Ngọn lửa được tạo ra, hơi nóng được làm cho xuất hiện bởi những người sinh ra từ dòng dõi Sát-đế-lỵ, dòng dõi Bà-la-môn, dòng dõi vương tộc, bằng cách lấy que cọ xát phía trên làm bằng gỗ tếch, hoặc gỗ sala, hoặc gỗ thông, hoặc gỗ chiên-đàn, hoặc gỗ sen, phải chăng chỉ có ngọn lửa ấy mới có ngọn, có màu sắc, có ánh sáng, và chỉ với ngọn lửa ấy mới có thể làm được các công việc cần đến lửa? Còn ngọn lửa được tạo ra, hơi nóng được làm cho xuất hiện bởi những người sinh ra từ dòng dõi Chiên-đà-la, dòng dõi thợ săn, dòng dõi thợ đan, dòng dõi thợ làm xe, dòng dõi người đổ rác, bằng cách lấy que cọ xát phía trên làm bằng máng ăn của chó, hoặc máng ăn của heo, hoặc máng giặt của thợ nhuộm, hoặc gỗ thầu dầu, phải chăng ngọn lửa ấy không có ngọn, không có màu sắc, không có ánh sáng, và với ngọn lửa ấy không thể làm được các công việc cần đến lửa?” “Thưa Tôn giả Gotama, không phải vậy! Thưa Tôn giả Gotama, ngọn lửa được tạo ra, hơi nóng được làm cho xuất hiện bởi những người sinh ra từ dòng dõi Sát-đế-lỵ, dòng dõi Bà-la-môn, dòng dõi vương tộc, bằng cách lấy que cọ xát phía trên làm bằng gỗ tếch, hoặc gỗ sala, hoặc gỗ thông, hoặc gỗ chiên-đàn, hoặc gỗ sen, ngọn lửa ấy cũng có ngọn, có màu sắc, có ánh sáng, và với ngọn lửa ấy cũng có thể làm được các công việc cần đến lửa. Và ngọn lửa được tạo ra, hơi nóng được làm cho xuất hiện bởi những người sinh ra từ dòng dõi Chiên-đà-la, dòng dõi thợ săn, dòng dõi thợ đan, dòng dõi thợ làm xe, dòng dõi người đổ rác, bằng cách lấy que cọ xát phía trên làm bằng máng ăn của chó, hoặc máng ăn của heo, hoặc máng giặt của thợ nhuộm, hoặc gỗ thầu dầu, ngọn lửa ấy cũng có ngọn, có màu sắc, có ánh sáng, và với ngọn lửa ấy cũng có thể làm được các công việc cần đến lửa. Thưa Tôn giả Gotama, tất cả mọi ngọn lửa đều có ngọn, có màu sắc, có ánh sáng, và với tất cả mọi ngọn lửa đều có thể làm được các công việc cần đến lửa.” “Này Assalāyana, trong trường hợp này, sức mạnh của các Bà-la-môn là gì, sự tin tưởng của họ là gì, khi họ nói rằng: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất, các giai cấp khác là thấp hèn; chỉ có giai cấp Bà-la-môn là trắng, các giai cấp khác là đen; chỉ có các Bà-la-môn mới thanh tịnh, không phải Bà-la-môn thì không thanh tịnh; chỉ có các Bà-la-môn là con của Phạm Thiên, sinh ra từ ngực, sinh ra từ miệng, do Phạm Thiên sinh, do Phạm Thiên tạo, là những người thừa tự của Phạm Thiên’?” “Thưa Tôn giả Gotama, mặc dù Tôn giả nói như vậy, nhưng trong trường hợp này, các Bà-la-môn vẫn nghĩ rằng: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao quý nhất, các giai cấp khác là thấp hèn... là những người thừa tự của Phạm Thiên’.”

409. “Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Giả sử ở đây, một thanh niên Sát-đế-lỵ chung sống với một thiếu nữ Bà-la-môn, do sự chung sống của họ mà một người con trai được sinh ra. Người con trai được sinh ra từ thanh niên Sát-đế-lỵ và thiếu nữ Bà-la-môn ấy, có thể giống cả mẹ lẫn cha, có nên được gọi là ‘Sát-đế-lỵ’ và cũng được gọi là ‘Bà-la-môn’ không?” “Thưa Tôn giả Gotama, người con trai được sinh ra từ thanh niên Sát-đế-lỵ và thiếu nữ Bà-la-môn ấy, có thể giống cả mẹ lẫn cha, nên được gọi là ‘Sát-đế-lỵ’ và cũng được gọi là ‘Bà-la-môn’.”

“Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này: Giả sử ở đây, một thanh niên Bà-la-môn chung sống với một thiếu nữ Sát-đế-lỵ, do sự chung sống của họ mà một người con trai được sinh ra. Người con trai được sinh ra từ thanh niên Bà-la-môn và thiếu nữ Sát-đế-lỵ ấy, có thể giống cả mẹ lẫn cha, có nên được gọi là ‘Sát-đế-lỵ’ và cũng được gọi là ‘Bà-la-môn’ không?” “Thưa Tôn giả Gotama, người con trai được sinh ra từ thanh niên Bà-la-môn và thiếu nữ Sát-đế-lỵ ấy, có thể giống cả mẹ lẫn cha, nên được gọi là ‘Sát-đế-lỵ’ và cũng được gọi là ‘Bà-la-môn’.”

“Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Ở đây, giả sử người ta cho ngựa cái giao phối với lừa đực, và do sự giao phối của chúng, một con non được sinh ra. Con non ấy, được sinh ra từ ngựa cái và lừa đực, nó giống mẹ và cũng giống cha. Nó có nên được gọi là ‘ngựa’ hay nên được gọi là ‘lừa’ không?” – “Thưa Tôn giả Gotama, nó là con la, một giống lai tạp. Thưa Tôn giả Gotama, đối với nó, con thấy có sự khác biệt này. Còn đối với trường hợp trước đây của họ, con không thấy có bất kỳ sự khác biệt nào.”

“Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Ở đây, có hai thanh niên là anh em cùng một mẹ; một người học tập và thông thạo Vệ-đà, một người không học tập và không thông thạo Vệ-đà. Giữa hai người này, các Bà-la-môn sẽ mời ai dùng bữa trước tiên, trong một lễ cúng cho người đã khuất, hay trong một bữa tiệc, hay trong một lễ tế tự, hay trong một buổi đãi khách?” – “Thưa Tôn giả Gotama, người thanh niên nào học tập và thông thạo Vệ-đà, các Bà-la-môn sẽ mời người ấy dùng bữa trước tiên, trong một lễ cúng cho người đã khuất, hay trong một bữa tiệc, hay trong một lễ tế tự, hay trong một buổi đãi khách. Thưa Tôn giả Gotama, vì cúng dường cho người không học tập, không thông thạo Vệ-đà thì làm sao có được quả lớn?”

“Này Assalāyana, ngươi nghĩ thế nào về điều này? Ở đây, có hai thanh niên là anh em cùng một mẹ; một người học tập và thông thạo Vệ-đà, nhưng ác giới, theo ác pháp; một người không học tập và không thông thạo Vệ-đà, nhưng có giới hạnh, theo thiện pháp. Giữa hai người này, các Bà-la-môn sẽ mời ai dùng bữa trước tiên, trong một lễ cúng cho người đã khuất, hay trong một bữa tiệc, hay trong một lễ tế tự, hay trong một buổi đãi khách?” – “Thưa Tôn giả Gotama, người thanh niên nào không học tập và không thông thạo Vệ-đà, nhưng có giới hạnh, theo thiện pháp, các Bà-la-môn sẽ mời người ấy dùng bữa trước tiên, trong một lễ cúng cho người đã khuất, hay trong một bữa tiệc, hay trong một lễ tế tự, hay trong một buổi đãi khách. Thưa Tôn giả Gotama, vì cúng dường cho người ác giới, theo ác pháp thì làm sao có được quả lớn?”

“Này Assalāyana, trước hết ngươi đã đi đến (lập luận về) giai cấp. Từ giai cấp, ngươi đã đi đến (lập luận về) các câu thần chú. Từ các câu thần chú, ngươi đã đi đến (lập luận về) khổ hạnh. Từ khổ hạnh, ngươi đã quay trở lại với sự thanh tịnh của bốn giai cấp mà ta tuyên bố.” Khi được nói như vậy, thanh niên Assalāyana ngồi im lặng, bối rối, vai rũ xuống, mặt cúi gằm, trầm tư, không thể đối đáp.

410. Bấy giờ, Thế Tôn, khi thấy thanh niên Assalāyana im lặng, bối rối, vai rũ xuống, mặt cúi gằm, trầm tư, không thể đối đáp, đã nói với thanh niên Assalāyana điều này: “Này Assalāyana, thuở xưa, có bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn đang cùng nhau thảo luận trong các am lá giữa rừng, và một tà kiến như sau đã khởi lên nơi họ: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng nhất, các giai cấp khác là hạ liệt... là những người thừa tự của Phạm Thiên.’ Này Assalāyana, ẩn sĩ Asita Devala đã nghe được rằng: ‘Có bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn đang cùng nhau thảo luận trong các am lá giữa rừng, và một tà kiến như sau đã khởi lên nơi họ: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng nhất... là những người thừa tự của Phạm Thiên.’’ Bấy giờ, này Assalāyana, ẩn sĩ Asita Devala cạo râu tóc, mặc y phục màu đỏ son, mang đôi dép nhiều lớp, cầm cây gậy bằng vàng, và xuất hiện tại khuôn viên của bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn. Bấy giờ, này Assalāyana, ẩn sĩ Asita Devala, trong khi đi kinh hành trong khuôn viên của bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn, đã nói như sau: ‘Nào, các Tôn giả ẩn sĩ Bà-la-môn này đã đi đâu cả rồi? Nào, các Tôn giả ẩn sĩ Bà-la-môn này đã đi đâu cả rồi?’ Bấy giờ, này Assalāyana, bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Kẻ này là ai, trông như một tên nhà quê, lại dám đi kinh hành trong khuôn viên của bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn và nói rằng: ‘Nào, các Tôn giả ẩn sĩ Bà-la-môn này đã đi đâu cả rồi? Nào, các Tôn giả ẩn sĩ Bà-la-môn này đã đi đâu cả rồi?’ Nào, chúng ta hãy nguyền rủa hắn!’ Bấy giờ, này Assalāyana, bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn đã nguyền rủa ẩn sĩ Asita Devala: ‘Hãy thành tro bụi, hỡi kẻ hạ tiện! Hãy thành tro bụi, hỡi kẻ hạ tiện!’ Nhưng này Assalāyana, càng bị bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn nguyền rủa, ẩn sĩ Asita Devala lại càng trở nên đẹp đẽ hơn, ưa nhìn hơn, và khả ái hơn. Bấy giờ, này Assalāyana, bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn đã khởi lên ý nghĩ này: ‘Ôi, khổ hạnh của chúng ta thật vô ích, phạm hạnh của chúng ta thật vô quả! Vì trước đây, khi chúng ta nguyền rủa ai: ‘Hãy thành tro bụi, hỡi kẻ hạ tiện! Hãy thành tro bụi, hỡi kẻ hạ tiện!’ thì kẻ đó liền thành tro bụi. Nhưng người này, chúng ta càng nguyền rủa, hắn lại càng trở nên đẹp đẽ hơn, ưa nhìn hơn, và khả ái hơn.’ – ‘Khổ hạnh của các Tôn giả không vô ích, phạm hạnh của các ngài không vô quả. Nào, các Tôn giả, hãy từ bỏ tâm sân hận đối với tôi.’ – ‘Chúng tôi từ bỏ tâm sân hận đối với ngài. Nhưng Tôn giả là ai?’ – ‘Các Tôn giả có từng nghe về ẩn sĩ Asita Devala không?’ – ‘Thưa vâng, có nghe.’ – ‘Thưa các ngài, chính tôi là người ấy.’ Bấy giờ, này Assalāyana, bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn đã tiến đến để đảnh lễ ẩn sĩ Asita Devala.

411. Này Assalāyana, khi ấy, ẩn sĩ Asita Devala đã nói với bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn như sau: ‘Thưa các ngài, tôi đã nghe rằng bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn, trong khi đang hội họp ở trong các am lá tại chốn rừng sâu, đã khởi lên tà kiến xấu ác như thế này: ‘Chỉ có giai cấp Bà-la-môn là cao thượng, các giai cấp khác là hạ tiện; chỉ có giai cấp Bà-la-môn là trong trắng, các giai cấp khác là đen tối; chỉ có các người Bà-la-môn được thanh tịnh, không phải những người không phải Bà-la-môn; chỉ có các người Bà-la-môn là những người con của Phạm Thiên, được sinh ra từ ngực, được sinh ra từ miệng, là con của Phạm Thiên, do Phạm Thiên hóa sanh, là những người thừa tự của Phạm Thiên.’ ‘Thưa ngài, đúng vậy.’

‘Thưa các ngài, các ngài có biết rằng: ‘Người mẹ đã sanh ra (chúng ta) chỉ đi đến với người Bà-la-môn, không phải người không phải Bà-la-môn’ không?’ ‘Thưa ngài, chúng tôi không biết điều này.’

‘Thưa các ngài, các ngài có biết rằng: ‘Người mẹ của người mẹ đã sanh ra (chúng ta), cho đến bảy đời tổ mẫu, chỉ đi đến với người Bà-la-môn, không phải người không phải Bà-la-môn’ không?’ ‘Thưa ngài, chúng tôi không biết điều này.’

‘Thưa các ngài, các ngài có biết rằng: ‘Người cha đã sanh ra (chúng ta) chỉ đi đến với người nữ Bà-la-môn, không phải người nữ không phải Bà-la-môn’ không?’ ‘Thưa ngài, chúng tôi không biết điều này.’

‘Thưa các ngài, các ngài có biết rằng: ‘Người cha của người cha đã sanh ra (chúng ta), cho đến bảy đời tổ phụ, chỉ đi đến với người nữ Bà-la-môn, không phải người nữ không phải Bà-la-môn’ không?’ ‘Thưa ngài, chúng tôi không biết điều này.’

‘Thưa các ngài, các ngài có biết về cách thức sự nhập thai được diễn ra không?’ ‘Thưa ngài, chúng tôi biết về cách thức sự nhập thai được diễn ra. Ở đây, có sự giao hợp của cha và mẹ, người mẹ đang trong thời kỳ (kinh nguyệt), và có sự hiện diện của thần thức; do sự hội đủ của ba yếu tố này nên sự nhập thai được diễn ra.’

‘Thưa các ngài, các ngài có biết rằng: ‘Chắc chắn thần thức ấy là người Sát-đế-lỵ, hoặc là người Bà-la-môn, hoặc là người Phệ-xá, hoặc là người Thủ-đà-la’ không?’ ‘Thưa ngài, chúng tôi không biết rằng: ‘Chắc chắn thần thức ấy là người Sát-đế-lỵ, hoặc là người Bà-la-môn, hoặc là người Phệ-xá, hoặc là người Thủ-đà-la.’ ‘Thưa các ngài, nếu vậy, các ngài có biết: ‘Các ngài là ai’ không?’ ‘Thưa ngài, nếu vậy, chúng tôi không biết: ‘Chúng tôi là ai.’ Này Assalāyana, bảy vị ẩn sĩ Bà-la-môn ấy, khi được ẩn sĩ Asita Devala gạn hỏi, chất vấn, và thẩm tra về chủ thuyết giai cấp của chính họ, đã không thể trả lời được. Huống nữa là ngươi, vào lúc này, khi được ta gạn hỏi, chất vấn, và thẩm tra về chủ thuyết giai cấp của chính mình, làm sao có thể trả lời được? Ngươi, cùng với thầy của ngươi, còn không bằng Puṇṇa, người cầm muỗng của các vị ấy.’

Khi được nói như vậy, thanh niên Assalāyana đã bạch với Đức Thế Tôn rằng: ‘Thật vi diệu, thưa ngài Gotama! ... (cho đến) ... Kể từ hôm nay, mong ngài Gotama hãy xem con là người cận sự nam đã đi đến nơi nương tựa cho đến trọn đời.’

Kinh Assalāyana thứ ba đã chấm dứt.