6. Kinh Sandaka

223. Tôi nghe như vầy: Một thời, Thế Tôn trú tại Kosambī, trong tu viện Ghosita. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka trú tại hang Pilakkha cùng với đại chúng du sĩ, khoảng năm trăm vị. Rồi Tôn giả Ānanda, vào buổi chiều, sau khi xuất khỏi nơi độc cư, gọi các Tỳ-khưu: “Này chư hiền, chúng ta hãy đi đến hồ Devakata để xem hang động.” “Thưa vâng, hiền giả.” Các Tỳ-khưu ấy vâng đáp Tôn giả Ānanda. Rồi Tôn giả Ānanda cùng với nhiều Tỳ-khưu đi đến hồ Devakata. Lúc bấy giờ, du sĩ Sandaka đang ngồi cùng với đại chúng du sĩ, một hội chúng đang nói chuyện ồn ào, lớn tiếng, huyên náo, với nhiều loại hý luận, tức là: chuyện vua, chuyện trộm, chuyện đại thần, chuyện quân đội, chuyện sợ hãi, chuyện chiến tranh, chuyện ăn, chuyện uống, chuyện y phục, chuyện giường nằm, chuyện vòng hoa, chuyện hương thơm, chuyện bà con, chuyện xe cộ, chuyện làng, chuyện thị trấn, chuyện thành phố, chuyện xứ sở, chuyện phụ nữ, chuyện anh hùng, chuyện đường phố, chuyện bến nước, chuyện người đã khuất, chuyện tạp nhạp, chuyện thế gian, chuyện biển cả, và chuyện thịnh suy. Du sĩ Sandaka thấy Tôn giả Ānanda từ xa đi đến. Thấy vậy, ông ra hiệu cho hội chúng của mình: “Quý vị hãy im lặng, quý vị chớ làm ồn. Vị này là Sa-môn Ānanda, đệ tử của Sa-môn Gotama, đang đi đến. Trong số các đệ tử của Sa-môn Gotama đang trú tại Kosambī, vị này là một trong số đó. Các Tôn giả ấy ưa thích sự im lặng, được huấn luyện trong sự im lặng, tán thán sự im lặng. Có lẽ khi thấy hội chúng im lặng, vị ấy sẽ nghĩ rằng nên đến gần.” Rồi các du sĩ ấy im lặng.

224. Rồi Tôn giả Ānanda đi đến chỗ du sĩ Sandaka. Bấy giờ, du sĩ Sandaka nói với Tôn giả Ānanda rằng: “Mong Tôn giả Ānanda hãy đến. Kính chào Tôn giả Ānanda. Đã lâu lắm rồi Tôn giả Ānanda mới có dịp đến đây. Mong Tôn giả Ānanda hãy ngồi. Chỗ ngồi này đã được soạn sẵn.” Tôn giả Ānanda đã ngồi xuống trên chỗ ngồi đã được soạn sẵn. Du sĩ Sandaka cũng lấy một chỗ ngồi thấp khác rồi ngồi xuống một bên. Tôn giả Ānanda nói với du sĩ Sandaka đang ngồi một bên rằng: “Này Sandaka, hiện nay các ông đang ngồi hội họp với câu chuyện gì vậy? Và câu chuyện gì giữa chừng của các ông đã bị gián đoạn?” “Thưa Tôn giả Ānanda, hãy để yên câu chuyện mà chúng tôi đang ngồi hội họp. Câu chuyện ấy sẽ không khó cho Tôn giả Ānanda nghe lại về sau. Lành thay, mong rằng chính Tôn giả Ānanda sẽ khởi lên một bài pháp thoại về giáo lý của bậc Đạo sư của ngài.” “Vậy thì, này Sandaka, hãy lắng nghe, hãy khéo tác ý, tôi sẽ nói.” Du sĩ Sandaka đã vâng đáp Tôn giả Ānanda: “Vâng, thưa ngài.” Tôn giả Ānanda đã nói điều này: “Này Sandaka, có bốn nơi không phải là trú xứ cho phạm hạnh này đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, và bốn phạm hạnh không an ổn cũng đã được tuyên thuyết, là nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.” “Thưa Tôn giả Ānanda, bốn nơi không phải là trú xứ cho phạm hạnh đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, là nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành, là những gì?”

225. “Này Sandaka, ở đây, có một vị đạo sư có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: ‘Không có (quả của) sự bố thí, không có (quả của) sự cúng dường, không có (quả của) sự tế lễ; không có quả, quả dị thục của các nghiệp thiện ác; không có đời này, không có đời sau; không có mẹ, không có cha; không có các chúng sanh hóa sanh; không có ở đời các vị Sa-môn, Bà-la-môn đã đạt đến chánh đạo, đã thực hành chánh đạo, là những vị đã tự mình chứng ngộ với thắng trí về đời này và đời sau rồi tuyên thuyết lại. Con người này được tạo thành từ bốn đại chủng. Khi mạng chung, địa đại đi vào, nhập vào thân địa đại (bên ngoài); thủy đại đi vào, nhập vào thân thủy đại; hỏa đại đi vào, nhập vào thân hỏa đại; phong đại đi vào, nhập vào thân phong đại; các căn đi vào hư không. Những người đàn ông, với chiếc giường là thứ năm, mang xác chết đi. Dấu chân của họ được thấy cho đến tận nghĩa địa. Xương cốt trở nên có màu bồ câu. Các vật tế lễ kết thúc bằng tro bụi. Sự bố thí này là do kẻ ngu chế định. Những ai nói về thuyết tồn tại là những người nói lời trống rỗng, dối trá, và nói sảng. Cả kẻ ngu lẫn người trí, sau khi thân hoại, đều bị đoạn diệt, bị hủy hoại, không tồn tại sau khi chết.’”

“Này Sandaka, ở đây, người có trí suy xét như sau: ‘Vị Tôn Sư này có quan điểm và chủ trương như vầy: ‘Không có bố thí, không có cúng dường, không có tế tự; không có kết quả của các nghiệp thiện ác; không có đời này, không có đời sau; không có mẹ, không có cha; không có các chúng sanh hóa sanh; ở đời không có các vị Sa-môn, Bà-la-môn chân chánh, thực hành chân chánh, những người đã tự mình chứng ngộ với thắng trí và tuyên bố về đời này và đời sau. Con người này do bốn đại hợp thành; khi mạng chung, địa đại trở về và hòa nhập với địa đại; thủy đại trở về và hòa nhập với thủy đại; hỏa đại trở về và hòa nhập với hỏa đại; phong đại trở về và hòa nhập với phong đại; các căn đi vào hư không. Những người đàn ông, với chiếc giường là thứ năm, mang người chết đi; dấu chân của họ chỉ thấy được cho đến nghĩa địa. Xương cốt trở nên có màu bồ câu. Các vật cúng dường kết thúc bằng tro bụi. Việc bố thí này là do kẻ ngu đặt ra. Lời của những ai chủ trương thuyết tồn tại là trống rỗng, dối trá, là lời than vãn. Cả kẻ ngu lẫn người trí, sau khi thân hoại, đều bị đoạn diệt, tiêu vong, không còn tồn tại sau khi chết.’ Nếu lời của vị Tôn Sư này là sự thật, thì ở đây, đối với tôi, việc không làm lại thành ra đã làm, việc không sống (phạm hạnh) lại thành ra đã sống. Cả hai chúng ta ở đây đều bình đẳng như nhau, đã đạt đến sự đồng đẳng, tức là tôi, người không nói rằng ‘cả hai sau khi thân hoại sẽ bị đoạn diệt, tiêu vong, không còn tồn tại sau khi chết’. Lại nữa, sự lõa thể, cạo đầu, ngồi xổm, nhổ râu tóc của vị Tôn Sư này quả là thừa thãi, trong khi tôi, người đang sống trong cảnh gia đình vợ con chật chội, đang hưởng thụ gỗ chiên-đàn xứ Kāsi, đang mang vòng hoa, hương thơm, vật thoa xức, đang vui thích với vàng bạc, lại sẽ có cùng một cảnh giới tương lai như vị Tôn Sư này. Vậy thì, tôi biết gì, thấy gì mà phải thực hành phạm hạnh dưới sự chỉ dạy của vị thầy này? ‘Đây là một cuộc sống không phạm hạnh’ – biết như vậy, vị ấy nhàm chán và từ bỏ phạm hạnh ấy. Này Sandaka, đây là cuộc sống không phạm hạnh thứ nhất đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, và nếu có sống, cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

226. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư có quan điểm và chủ trương như vầy: ‘Khi một người hành động hay sai người khác hành động, cắt hay sai người khác cắt, nấu nướng hay sai người khác nấu nướng, làm cho sầu muộn hay sai người khác làm cho sầu muộn, làm cho mệt mỏi hay sai người khác làm cho mệt mỏi, làm cho run sợ hay sai người khác làm cho run sợ, sát sanh, lấy của không cho, phá nhà, cướp bóc, chặn đường, ngoại tình, nói dối, thì người ấy không làm điều ác. Dù cho người ấy dùng một bánh xe có vành sắc như dao cạo để biến chúng sanh trên trái đất này thành một đống thịt, một khối thịt duy nhất, thì do nhân duyên đó không có điều ác, không có sự phát sanh của điều ác. Dù cho người ấy đi đến bờ phía nam sông Gaṅgā, vừa đi vừa giết, sai giết, cắt, sai cắt, nấu nướng, sai nấu nướng, thì do nhân duyên đó không có điều ác, không có sự phát sanh của điều ác. Dù cho người ấy đi đến bờ phía bắc sông Gaṅgā, vừa đi vừa bố thí, sai bố thí, cúng dường, sai cúng dường, thì do nhân duyên đó không có công đức, không có sự phát sanh của công đức. Do bố thí, do tự chủ, do chế ngự, do lời nói chân thật, không có công đức, không có sự phát sanh của công đức.’”

“Này Sandaka, ở đây người có trí suy xét như vầy: ‘Vị đạo sư tôn giả này có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: “Đối với người làm, người sai làm, người chặt, người sai chặt, người hành hạ, người sai hành hạ, người gây sầu muộn, người sai gây sầu muộn, người gây mệt mỏi, người sai gây mệt mỏi, người gây run sợ, người sai gây run sợ, người sát sanh, người lấy của không cho, người khoét vách, người cướp đoạt, người trộm cướp một nhà, người đứng chặn đường, người ngoại tình, người nói dối, thì khi làm, việc ác không được xem là đã làm. Cho dù người nào dùng vòng xe có vành sắc bén như dao cạo biến chúng sanh trên trái đất này thành một đống thịt, một khối thịt duy nhất, thì do nhân duyên ấy không có ác nghiệp, không có sự phát sanh của ác nghiệp. Cho dù đi đến bờ nam sông Gaṅgā, vừa giết, vừa sai giết, vừa chặt, vừa sai chặt, vừa hành hạ, vừa sai hành hạ, thì do nhân duyên ấy không có ác nghiệp, không có sự phát sanh của ác nghiệp. Cho dù đi đến bờ bắc sông Gaṅgā, vừa bố thí, vừa sai bố thí, vừa tế tự, vừa sai tế tự, thì do nhân duyên ấy không có phước báu, không có sự phát sanh của phước báu. Qua việc bố thí, tự điều phục, tự chế ngự, nói lời chân thật, không có phước báu, không có sự phát sanh của phước báu.” Nếu lời nói của vị đạo sư tôn giả này là sự thật, thì ở đây, dù tôi không làm (việc ác) cũng xem như đã làm, dù không thực hành (khổ hạnh) cũng xem như đã thực hành. Ở đây, cả hai chúng ta đều hoàn toàn giống nhau, đã đạt đến trạng thái tương đồng, dầu tôi là người không nói rằng: “Đối với cả hai người đang làm, ác nghiệp không được xem là đã làm.” Hơn nữa, việc thực hành lõa thể, cạo trọc đầu, ngồi chồm hổm, nhổ tóc và râu của vị đạo sư tôn giả này quả là thừa thãi; trong khi tôi là người sống trong gia đình chật chội vì vợ con, hưởng thụ gỗ chiên-đàn xứ Kāsi, dùng vòng hoa, hương thơm, và vật thoa xức, thọ nhận vàng bạc, lại sẽ có cùng cảnh giới tương lai như vị đạo sư tôn giả này. Vậy tôi, biết gì, thấy gì mà lại thực hành phạm hạnh với vị đạo sư này? “Đây là một nếp sống không phải phạm hạnh.” – sau khi biết như vậy, vị ấy nhàm chán nếp sống phạm hạnh đó và bỏ đi. Này Sandaka, đây chính là nếp sống không phải phạm hạnh thứ hai đã được Thế Tôn, bậc Hiểu biết, bậc Kiến chứng, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, là nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp hợp lý, pháp thiện.’ ”

227. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây có một vị đạo sư có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: ‘Không có nhân, không có duyên cho sự ô nhiễm của chúng sanh; chúng sanh bị ô nhiễm không do nhân, không do duyên. Không có nhân, không có duyên cho sự thanh tịnh của chúng sanh; chúng sanh được thanh tịnh không do nhân, không do duyên. Không có năng lực, không có tinh tấn, không có sức mạnh của con người, không có sự nỗ lực của con người. Tất cả chúng sanh, tất cả loài có hơi thở, tất cả loài hữu tình, tất cả sinh vật đều bất lực, không có sức mạnh, không có tinh tấn, bị biến đổi bởi định mệnh, sự ngẫu hợp, và bản chất, chỉ cảm thọ khổ và lạc trong sáu loại sanh loại đặc biệt mà thôi.’”

“Này Sandaka, ở đây, người có trí suy xét như vầy: ‘Vị đạo sư tôn giả này có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: “Không có nhân, không có duyên cho sự ô nhiễm của chúng sanh; chúng sanh bị ô nhiễm không do nhân, không do duyên. Không có nhân, không có duyên cho sự thanh tịnh của chúng sanh; chúng sanh được thanh tịnh không do nhân, không do duyên. Không có năng lực, không có tinh tấn, không có sức mạnh của con người, không có sự nỗ lực của con người, tất cả chúng sanh, tất cả loài có hơi thở, tất cả loài hữu tình, tất cả sinh vật đều bất lực, không có sức mạnh, không có tinh tấn, bị biến đổi bởi định mệnh, sự ngẫu hợp, và bản chất, chỉ cảm thọ khổ và lạc trong sáu loại sanh loại đặc biệt mà thôi.” Nếu lời nói của vị đạo sư tôn giả này là sự thật, thì ở đây, đối với tôi, việc chưa làm đã được xem là đã làm, đời sống chưa sống đã được xem là đã sống. Ở đây, cả hai chúng ta đều hoàn toàn giống nhau, đã đạt đến trạng thái tương đồng, cả tôi là người không nói rằng: ‘Cả hai chúng ta sẽ được thanh tịnh không do nhân, không do duyên.’ Hơn nữa, việc thực hành lõa thể, cạo trọc đầu, ngồi chồm hổm, nhổ râu tóc của vị đạo sư tôn giả này quả là thừa thãi, trong khi tôi là người sống trong gia đình chật chội con cái, hưởng thụ gỗ chiên-đàn xứ Kāsi, mang vòng hoa, hương thơm, và vật thoa xức, vui thích với vàng bạc, lại sẽ có cùng một cảnh giới tương lai như vị đạo sư tôn giả này. Vậy tôi, biết gì, thấy gì mà lại thực hành phạm hạnh với vị đạo sư này trong đời sau? ‘Đây là nơi không phải phạm hạnh.’ – sau khi biết như vậy, vị ấy nhàm chán và từ bỏ phạm hạnh ấy. Này Sandaka, đây chính là nơi không phải phạm hạnh thứ ba đã được Thế Tôn, bậc Toàn Giác, A-la-hán, bậc biết, bậc thấy, tuyên thuyết, là nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp hợp lý, pháp thiện.”

228. Này Sandaka, lại nữa, ở đời này có một vị đạo sư có thuyết như vầy, có kiến giải như vầy: ‘Bảy thân này không được làm, không được tạo tác, không được hóa sanh, không được sáng tạo, không sanh sản, đứng vững như đỉnh núi, đứng yên như cột trụ. Chúng không chuyển động, không biến đổi, không xâm hại lẫn nhau, không có khả năng gây ra lạc, khổ, hay lạc khổ cho nhau. Bảy thân ấy là gì? Thân đất, thân nước, thân lửa, thân gió, lạc, khổ, và thứ bảy là mạng sống. Bảy thân này không được làm, không được tạo tác, không được hóa sanh, không được sáng tạo, không sanh sản, đứng vững như đỉnh núi, đứng yên như cột trụ. Chúng không chuyển động, không biến đổi, không xâm hại lẫn nhau. Không có khả năng gây ra lạc, khổ, hay lạc khổ cho nhau. Ở đây, không có người giết, không có người sai giết, không có người nghe, không có người làm cho nghe, không có người biết, không có người làm cho biết. Dù cho có người dùng gươm bén chặt đầu, cũng không ai tước đoạt mạng sống của ai cả. Lưỡi gươm chỉ đi vào khoảng trống giữa bảy thân ấy mà thôi. Lại nữa, có một triệu bốn trăm lẻ sáu ngàn sáu trăm nguồn gốc sanh khởi chính, năm trăm nghiệp, năm nghiệp, ba nghiệp, một nghiệp và nửa nghiệp, sáu mươi hai con đường thực hành, sáu mươi hai trung kiếp, sáu loại sanh loại cao quý, tám giai đoạn của con người, bốn ngàn chín trăm tà mạng, bốn ngàn chín trăm du sĩ, bốn ngàn chín trăm trú xứ của loài rồng, hai ngàn căn, ba ngàn địa ngục, ba mươi sáu trần cấu giới, bảy loại thai tạng có tưởng, bảy loại thai tạng không có tưởng, bảy loại thai tạng từ đốt, bảy loại chư thiên, bảy loại người, bảy loại ngạ quỷ, bảy hồ lớn, bảy mấu lớn, bảy vực thẳm lớn, bảy trăm vực thẳm, bảy giấc mộng lớn, bảy trăm giấc mộng, và tám triệu bốn trăm ngàn đại kiếp; trải qua ngần ấy thời gian, cả kẻ ngu lẫn người trí, sau khi đã luân chuyển, lang thang trong vòng sanh tử, sẽ chấm dứt khổ đau. Trong thời gian ấy, không có chuyện: ‘Ta sẽ nhờ giới này, hay hạnh này, hay khổ hạnh này, hay phạm hạnh này, làm cho nghiệp chưa chín được chín muồi, hoặc làm cho nghiệp đã chín muồi được tiêu trừ sau khi đã trải qua quả báo của nó’. Không có chuyện như vậy. Lạc và khổ đã được đo lường, vòng sanh tử đã được định giới hạn, không có tăng giảm, không có hơn kém. Ví như một cuộn chỉ được ném đi, nó sẽ lăn ra cho đến hết chiều dài của nó. Cũng vậy, cả kẻ ngu lẫn người trí, sau khi đã luân chuyển, lang thang trong vòng sanh tử, sẽ chấm dứt khổ đau.’

“Này Sandaka, ở đây, người có trí suy xét như sau: ‘Vị Tôn sư này có quan điểm và chủ trương như vầy: ‘Có bảy thân này không được tạo ra, không được làm cho tạo ra, không được hóa sinh, không được làm cho hóa sinh, không kết quả, vững chắc như đỉnh núi, đứng vững như cột trụ. Chúng không lay động, không biến đổi, không làm hại lẫn nhau. Chúng không có khả năng đem lại lạc, khổ, hay cả lạc lẫn khổ cho nhau. Bảy thân ấy là gì? Thân đất, thân nước, thân lửa, thân gió, lạc, khổ, và thứ bảy là mạng sống. Bảy thân này không được tạo ra, không được làm cho tạo ra, không được hóa sinh, không được làm cho hóa sinh, không kết quả, vững chắc như đỉnh núi, đứng vững như cột trụ. Chúng không lay động, không biến đổi, không làm hại lẫn nhau. Chúng không có khả năng đem lại lạc, khổ, hay cả lạc lẫn khổ cho nhau. Ở đây, không có người giết, không có người sai giết, không có người nghe, không có người sai nghe, không có người biết, không có người sai biết. Dù có người dùng gươm sắc bén chặt đầu, cũng không ai tước đoạt mạng sống của ai cả. Lưỡi gươm chỉ đi vào khoảng trống giữa bảy thân ấy mà thôi. Lại nữa, có một triệu bốn trăm ngàn sáu ngàn sáu trăm loài chính, năm trăm loại nghiệp, năm nghiệp, ba nghiệp, một nghiệp và nửa nghiệp, sáu mươi hai lối hành trì, sáu mươi hai trung kiếp, sáu loại sanh, tám giai đoạn đời người, bốn ngàn chín trăm cách sinh sống của các tu sĩ lõa thể, bốn ngàn chín trăm loại du sĩ, bốn ngàn chín trăm trú xứ của loài rồng, hai ngàn loại căn, ba ngàn địa ngục, ba mươi sáu cảnh giới bụi trần, bảy loại thai tạng có tưởng, bảy loại thai tạng không tưởng, bảy loại thai tạng không có đốt, bảy loại chư thiên, bảy loại người, bảy loại quỷ tiệpệp, bảy cái hồ, bảy cái gò, bảy cái vực, bảy trăm cái vực, bảy giấc mộng, bảy trăm giấc mộng, và tám triệu bốn trăm ngàn đại kiếp. Kẻ ngu và người trí sau khi đã lang thang, luân hồi trong suốt thời gian ấy, sẽ chấm dứt đau khổ. Ở đây, không có chuyện: ‘Ta sẽ nhờ giới này, hạnh này, khổ hạnh này, hay phạm hạnh này mà làm cho nghiệp chưa chín được chín muồi, hoặc làm cho nghiệp đã chín muồi tiêu tan đi bằng cách trải nghiệm nó nhiều lần’. Không có chuyện như vậy. Khổ và lạc đã được đo lường bằng đấu, luân hồi đã được định sẵn giới hạn, không có tăng giảm, không có hơn kém. Cũng như cuộn chỉ khi được ném đi, nó sẽ lăn cho đến khi ξε hết chỉ, cũng vậy, kẻ ngu và người trí sau khi đã lang thang, luân hồi, sẽ chấm dứt đau khổ’.’ Nếu lời của vị Tôn sư này là sự thật, thì ở đây, việc ta chưa làm đã được xem là đã làm, đời sống ta chưa sống đã được xem là đã sống. Cả hai chúng ta, người nói và người không nói như vậy, đều hoàn toàn bình đẳng, đã đạt đến trạng thái như nhau. ‘Cả hai chúng ta, sau khi lang thang, luân hồi, sẽ chấm dứt đau khổ’. Thế thì, việc lõa thể, cạo đầu, ngồi chồm hổm, nhổ râu tóc của vị Tôn sư này quả là thừa thãi, trong khi ta sống trong cảnh gia đình vợ con ràng buộc, dùng gỗ chiên-đàn xứ Kāsi, đeo vòng hoa, thoa hương liệu, vui hưởng vàng bạc, mà trong tương lai cũng sẽ có cùng một cảnh giới như vị Tôn sư này. Vậy ta biết gì, thấy gì mà phải thực hành phạm hạnh dưới sự chỉ dạy của vị thầy này? Người ấy nhận ra rằng: ‘Đây là một đời sống không phạm hạnh’, và sau khi biết như vậy, người ấy chán ngán và từ bỏ đời sống phạm hạnh ấy. Này Sandaka, đây là đời sống không phạm hạnh thứ tư đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời sống phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

“Này Sandaka, đây là bốn đời sống không phạm hạnh đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời sống phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

“Thật vi diệu, thưa Tôn giả Ānanda! Thật hy hữu, thưa Tôn giả Ānanda! Thật tuyệt vời thay khi Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác đã tuyên thuyết bốn đời sống không phạm hạnh này đúng là ‘đời sống không phạm hạnh’, nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời sống phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành. Nhưng thưa Tôn giả Ānanda, đâu là bốn phạm hạnh không mang lại sự an ủi đã được Thế Tôn, bậc Tri Giả, Kiến Giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn sẽ không sống đời sống phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành?”

229. “Này Sandaka, ở đây, có vị đạo sư tự nhận là bậc toàn tri, toàn kiến, tự nhận có tri kiến không dư sót rằng: ‘Dù ta đi, đứng, ngủ, hay thức, tri kiến luôn luôn, liên tục hiện hữu.’ Vị ấy đi vào ngôi nhà trống, không nhận được vật thực, bị chó cắn, gặp phải voi dữ, gặp phải ngựa dữ, gặp phải bò dữ, hỏi tên và họ của người nữ và người nam, hỏi tên và đường đi của làng và thị trấn. Khi được hỏi: ‘Tại sao lại như vậy?’, vị ấy trả lời: ‘Ta phải đi vào ngôi nhà trống, nên ta đã vào; ta phải không nhận được vật thực, nên ta đã không nhận; ta phải bị chó cắn, nên ta đã bị cắn; ta phải gặp voi dữ, nên ta đã gặp; ta phải gặp ngựa dữ, nên ta đã gặp; ta phải gặp bò dữ, nên ta đã gặp; ta phải hỏi tên và họ của người nữ và người nam, nên ta đã hỏi; ta phải hỏi tên và đường đi của làng và thị trấn, nên ta đã hỏi.’ Ở đây, này Sandaka, người có trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư này tự nhận là bậc toàn tri, toàn kiến, tự nhận có tri kiến không dư sót... (lược)... phải hỏi tên và đường đi của làng và thị trấn, nên đã hỏi.’ Người ấy, sau khi biết rằng: ‘Phạm hạnh này không đem lại sự an ổn,’ liền nhàm chán và từ bỏ phạm hạnh ấy. Này Sandaka, đây là phạm hạnh không an ổn thứ nhất đã được Thế Tôn, bậc tri giả, kiến giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn không nên sống đời phạm hạnh, và nếu có sống cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

230. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị đạo sư là người theo truyền thống, lấy truyền thống làm chân lý. Vị ấy thuyết pháp dựa vào truyền thống, theo sự truyền tụng từ đời này sang đời khác, theo sự uyên thâm về Tam Tạng. Này Sandaka, đối với vị đạo sư theo truyền thống, lấy truyền thống làm chân lý, những điều được nghe có thể là nghe đúng, cũng có thể là nghe sai; có thể là như vậy, cũng có thể là khác đi. Ở đây, này Sandaka, người có trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư này là người theo truyền thống, lấy truyền thống làm chân lý. Vị ấy thuyết pháp dựa vào truyền thống, theo sự truyền tụng từ đời này sang đời khác, theo sự uyên thâm về Tam Tạng. Đối với vị đạo sư theo truyền thống, lấy truyền thống làm chân lý, những điều được nghe có thể là nghe đúng, cũng có thể là nghe sai; có thể là như vậy, cũng có thể là khác đi.’ Người ấy, sau khi biết rằng: ‘Phạm hạnh này không đem lại sự an ổn,’ liền nhàm chán và từ bỏ phạm hạnh ấy. Này Sandaka, đây là phạm hạnh không an ổn thứ hai đã được Thế Tôn, bậc tri giả, kiến giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn không nên sống đời phạm hạnh, và nếu có sống cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

231. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị đạo sư là người lý luận, người suy xét. Vị ấy thuyết pháp dựa trên sự lý luận, theo sự suy xét, do trí tuệ của riêng mình. Này Sandaka, đối với vị đạo sư là người lý luận, người suy xét, sự lý luận có thể là lý luận đúng, cũng có thể là lý luận sai; có thể là như vậy, cũng có thể là khác đi. Ở đây, này Sandaka, người có trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư này là người lý luận, người suy xét. Vị ấy thuyết pháp dựa trên sự lý luận, theo sự suy xét, do trí tuệ của riêng mình. Đối với vị đạo sư là người lý luận, người suy xét, sự lý luận có thể là lý luận đúng, cũng có thể là lý luận sai; có thể là như vậy, cũng có thể là khác đi.’ Người ấy, sau khi biết rằng: ‘Phạm hạnh này không đem lại sự an ổn,’ liền nhàm chán và từ bỏ phạm hạnh ấy. Này Sandaka, đây là phạm hạnh không an ổn thứ ba đã được Thế Tôn, bậc tri giả, kiến giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn không nên sống đời phạm hạnh, và nếu có sống cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

232. “Lại nữa, này Sandaka, ở đây, có vị đạo sư ngu độn, si mê. Do ngu độn, si mê, khi được hỏi các câu hỏi ở chỗ này chỗ kia, vị ấy dùng lời lẽ thoái thác, ngụy biện như con lươn: ‘Đối với tôi, không phải là như thế này; đối với tôi, không phải là như thế kia; đối với tôi, không phải là khác đi; đối với tôi, không phải là không phải; đối với tôi, cũng không phải là không không phải.’ Ở đây, này Sandaka, người có trí suy xét như sau: ‘Vị đạo sư này ngu độn, si mê. Do ngu độn, si mê, khi được hỏi các câu hỏi ở chỗ này chỗ kia, vị ấy dùng lời lẽ thoái thác, ngụy biện như con lươn: ‘Đối với tôi, không phải là như thế này; đối với tôi, không phải là như thế kia; đối với tôi, không phải là khác đi; đối với tôi, không phải là không phải; đối với tôi, cũng không phải là không không phải.’ Người ấy, sau khi biết rằng: ‘Phạm hạnh này không đem lại sự an ổn,’ liền nhàm chán và từ bỏ phạm hạnh ấy. Này Sandaka, đây là phạm hạnh không an ổn thứ tư đã được Thế Tôn, bậc tri giả, kiến giả, A-la-hán, Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, nơi mà người có trí chắc chắn không nên sống đời phạm hạnh, và nếu có sống cũng không thể thành tựu được pháp chân chánh, thiện lành.”

Này Sandaka, đây chính là bốn đời sống phạm hạnh không an ổn đã được Thế Tôn, bậc biết, bậc thấy, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết, là nơi mà người có trí chắc chắn không nên sống đời sống phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

Thưa ngài Ānanda, thật vi diệu! Thưa ngài Ānanda, thật hy hữu! Thật vậy, bốn đời sống phạm hạnh không an ổn đã được Thế Tôn, bậc biết, bậc thấy, bậc A-la-hán, bậc Chánh Đẳng Giác tuyên thuyết đúng là những đời sống phạm hạnh không an ổn, là nơi mà người có trí chắc chắn không nên sống đời sống phạm hạnh, và nếu có sống thì cũng không thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành. Nhưng thưa ngài Ānanda, vậy vị Đạo Sư ấy thuyết như thế nào, tuyên bố như thế nào, là nơi mà người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và nếu có sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành?

233. Này Sandaka, ở đây, Như Lai xuất hiện ở thế gian, là bậc A-la-hán, Chánh Đẳng Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn... Vị ấy, sau khi từ bỏ năm triền cái này, là những cấu uế của tâm, làm trí tuệ suy yếu, đã ly dục, ly các pháp bất thiện, chứng và trú Sơ thiền, một trạng thái có tầm, có tứ, với hỷ và lạc do ly dục sanh. Này Sandaka, đối với vị Đạo Sư mà người đệ tử có thể chứng đắc được pháp thù thắng cao thượng như vậy, đó là nơi người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và khi sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

Lại nữa, này Sandaka, vị tỳ khưu sau khi làm cho tầm và tứ lắng dịu... chứng và trú Nhị thiền. Này Sandaka, đối với vị Đạo Sư mà người đệ tử có thể chứng đắc được pháp thù thắng cao thượng như vậy, đó là nơi người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và khi sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

Lại nữa, này Sandaka, vị tỳ khưu do ly hỷ nên trú xả... chứng và trú Tam thiền. Này Sandaka, đối với vị Đạo Sư mà người đệ tử có thể chứng đắc được pháp thù thắng cao thượng như vậy, đó là nơi người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và khi sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

Lại nữa, này Sandaka, vị tỳ khưu do xả lạc... chứng và trú Tứ thiền. Này Sandaka, đối với vị Đạo Sư mà người đệ tử có thể chứng đắc được pháp thù thắng cao thượng như vậy, đó là nơi người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và khi sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, hướng tâm, dẫn tâm đến Túc mạng minh. Vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, như là: một đời, hai đời... Như vậy, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ cùng với các nét đại cương và các chi tiết. Này Sandaka, đối với vị Đạo Sư mà người đệ tử có thể chứng đắc được pháp thù thắng cao thượng như vậy, đó là nơi người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và khi sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, hướng tâm, dẫn tâm đến Sanh tử minh. Vị ấy với thiên nhãn thuần tịnh, siêu nhân, thấy các chúng sanh chết đi và sanh lại, hèn hạ và cao sang, xinh đẹp và xấu xí, may mắn và bất hạnh... vị ấy biết rõ các chúng sanh đi theo nghiệp của họ. Này Sandaka, đối với vị Đạo Sư mà người đệ tử có thể chứng đắc được pháp thù thắng cao thượng như vậy, đó là nơi người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và khi sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

Vị ấy, với tâm định tĩnh, trong sạch, thanh tịnh, không cấu uế, không phiền não, nhu nhuyến, dễ sử dụng, vững chắc, bất động như vậy, hướng tâm, dẫn tâm đến Lậu tận minh. Vị ấy biết như thật: ‘Đây là khổ’, biết như thật: ‘Đây là khổ tập’, biết như thật: ‘Đây là khổ diệt’, biết như thật: ‘Đây là con đường đưa đến khổ diệt’. Vị ấy biết như thật: ‘Đây là các lậu hoặc’, biết như thật: ‘Đây là nguyên nhân của các lậu hoặc’, biết như thật: ‘Đây là sự đoạn diệt các lậu hoặc’, biết như thật: ‘Đây là con đường đưa đến sự đoạn diệt các lậu hoặc’. Nhờ biết như vậy, thấy như vậy, tâm của vị ấy được giải thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu. Khi đã giải thoát, trí khởi lên: ‘Ta đã được giải thoát’. Vị ấy biết: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa’. Này Sandaka, đối với vị Đạo Sư mà người đệ tử có thể chứng đắc được pháp thù thắng cao thượng như vậy, đó là nơi người có trí chắc chắn nên sống đời sống phạm hạnh, và khi sống thì có thể thành tựu được pháp đúng đắn, thiện lành.

234. “Thưa ngài Ānanda, còn vị tỳ khưu là bậc A-la-hán, đã tận diệt các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, đã làm các việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy có thể hưởng thụ các dục không?” “Này Sandaka, vị tỳ khưu là bậc A-la-hán, đã tận diệt các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, đã làm các việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không có khả năng vi phạm năm điều. Vị tỳ khưu đã tận diệt các lậu hoặc không có khả năng cố ý sát hại sinh mạng, vị tỳ khưu đã tận diệt các lậu hoặc không có khả năng lấy của không cho, được xem là trộm cắp, vị tỳ khưu đã tận diệt các lậu hoặc không có khả năng thực hành dâm pháp, vị tỳ khưu đã tận diệt các lậu hoặc không có khả năng cố ý nói dối, vị tỳ khưu đã tận diệt các lậu hoặc không có khả năng hưởng thụ các dục bằng cách tích trữ, như khi còn là người tại gia trước kia. Này Sandaka, vị tỳ khưu là bậc A-la-hán, đã tận diệt các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, đã làm các việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, vị ấy không có khả năng vi phạm năm điều này.”

235. “Thưa ngài Ānanda, còn vị tỳ khưu là bậc A-la-hán, đã tận diệt các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, đã làm các việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, có phải khi vị ấy đi, đứng, ngủ, hay thức, tri kiến ‘các lậu hoặc của ta đã tận diệt’ luôn luôn, thường trực hiện khởi không?” “Này Sandaka, vậy thì ta sẽ cho ông một ví dụ; vì ở đây, có những người trí hiểu được ý nghĩa của lời nói qua ví dụ. Này Sandaka, ví như một người bị chặt tay chân; có phải khi người ấy đi, đứng, ngủ, hay thức, người ấy luôn luôn, thường trực biết rằng: ‘tay chân của ta đã bị chặt,’ hay là khi suy xét người ấy mới biết: ‘tay chân của ta đã bị chặt’?” “Thưa ngài Ānanda, người ấy không phải luôn luôn, thường trực biết rằng: ‘tay chân của ta đã bị chặt.’ Nhưng khi suy xét, người ấy mới biết: ‘tay chân của ta đã bị chặt.’” “Cũng vậy, này Sandaka, vị tỳ khưu là bậc A-la-hán, đã tận diệt các lậu hoặc, đã sống đời phạm hạnh, đã làm các việc cần làm, đã đặt gánh nặng xuống, đã đạt được mục đích tối hậu, đã đoạn tận hữu kiết sử, đã giải thoát nhờ chánh trí, khi vị ấy đi, đứng, ngủ, hay thức, tri kiến ‘các lậu hoạt của ta đã tận diệt’ không phải luôn luôn, thường trực hiện khởi; nhưng khi suy xét, vị ấy mới biết: ‘các lậu hoặc của ta đã tận diệt.’”

236. “Thưa ngài Ānanda, trong Pháp và Luật này, có bao nhiêu vị là người dẫn đường đến giải thoát?” “Này Sandaka, không phải chỉ một trăm, không phải hai trăm, không phải ba trăm, không phải bốn trăm, không phải năm trăm, mà còn nhiều hơn thế nữa là những người dẫn đường đến giải thoát trong Pháp và Luật này.” “Thật vi diệu, thưa ngài Ānanda, thật hy hữu, thưa ngài Ānanda! Không có sự tự tán dương Chánh Pháp, không có sự hủy báng pháp của người khác, và lời thuyết pháp chỉ ở trong phạm vi của nó, thế mà có rất nhiều người dẫn đường đến giải thoát được tuyên bố. Còn những người Ājīvaka này, những đứa con của người mẹ đã mất con, họ vừa tự tán dương mình, vừa hủy báng người khác, và chỉ tuyên bố có ba người dẫn đường đến giải thoát, đó là: Nanda Vaccha, Kisa Saṅkicca, và Makkhali Gosāla.” Bấy giờ, du sĩ Sandaka nói với hội chúng của mình: “Này các ngài, hãy đi đến sống đời phạm hạnh nơi Sa-môn Gotama. Còn chúng ta, bây giờ thật không dễ dàng để từ bỏ lợi lộc, cung kính, và danh tiếng.” Như vậy, du sĩ Sandaka đã khuyến khích hội chúng của mình đến với đời sống phạm hạnh nơi Đức Thế Tôn.

Kinh Sandaka, kinh thứ sáu, chấm dứt.